Strona · s. 9strona oryginału ↗
NOWOGRÓD SIEWIERSKI
Слово Просвіти, №19 за 2007 рік
Zdjęcie P. Antonenki
Pomnik Bojana w tamtym roku do tego namiestnictwa wchodziło 11 miast, 20 miasteczek, 2186 wsi, chutorów, słobód. Przetrwało ono do końca 1796 roku. …We wszystkich czasach w mieście było niemało placówek edukacyjno-wychowawczych różnego kierunku. Jeszcze w 1635 r. podczas wzmożenia szlachecko-katolickiej ekspansji otwarto kolegium jezuickie. Zakończyło ono swoje istnienie w 1648 r., kiedy rozpoczęła się narodowowyzwoleńcza wojna narodu ukraińskiego pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. W latach 1657—1667 na terenie miejscowego klasztoru wzniesiono bursę dla uczniów szkoły słowiańsko-łacińskiej. W związku z utworzeniem eparchii nowogrodzko-siewiersko-głuchowskiej, we wrześniu 1785 r. otwarto Nowogrodzko-Siewierskie Seminarium Duchowne, które działało do 1918 roku. 11 lutego 1789 r. w mieście zaczęła działać pierwsza na Lewobrzeżnej Ukrainie Główna Szkoła Ludowa.
którego znane jest także w literaturze naukowej, — Ilji Fiodorowicza Tymkowskiego”. Do Turanówki, nad brzegi Szostki, do I. F. Tymkowskiego przywieziono siedmioletniego bratanka Mychajła Maksymowicza. Tutaj chłopiec przeszedł u wuja naukę “początków różnych nauk i łaciny” (według wspomnień M. O. Maksymowicza), a potem (1812—1819) kurs nauk w Gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim. I. I. Chałanski planował otworzyć tutaj, nad brzegami Desny, uniwersytet. W tej sprawie zwracał się do ministra edukacji narodowej hrabiego P. W. Zawadowskiego; małorosyjskiego generał-gubernatora O. B. Kurakina. Jednak jego uzasadnienie celowości takiego kroku, niestety, nie wytrzymywało krytyki. Informowano o tym w “Kijewskoj starinie” (1882), gdzie drukowano jego korespondencję z księciem Kurakinem. Komentator listów, pisarz M. W. Szuhurow słusznie zauważał: “Wielomówny pedagog na korzyść utworzenia uniwersytetu w Nowogrodzie Siewierskim nie przedstawił niczego poza świeżym powietrzem (Chałanski jako pierwszy argument wskazał dosłownie: “Położenie tego miasta zdrowe” — W. T.) i dużą cerkwią”. Istnieją świadectwa, że pióru I. I. Chałanskiego należał rękopis “Topograficznego opisu Nowogrodu Siewierskiego”. …Chociaż Gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim przez długi czas było centrum edukacji dawnej guberni czernihowskiej, w mieście w 1808 roku zaczęła działać szkoła powiatowa. Swoją drogą, właśnie tutaj, a potem już w gimnazjum uczył się Pantełejmon Kulisz. W 1913 roku szkoła została przekształcona w Wyższą Szkołę Początkową. W XIX wieku w mieście pojawiły się powiatowa szkoła duchowna (1818), gimnazjum żeńskie (1875). A w czasie wolnym od lekcji czytano Szewczenkę i innych poetów, nawet Mickiewicza po polsku; śpiewano pieśni ukraińskie, rosyjskie, serbskie”. Lecz nie bardzo swobodnie było panować tutaj duchowi ukraińskiemu. D. W. Markowycz dalej kontynuował: “Wiem, że dyrektor gimnazjum Kulżyński surowo zabronił bywać u wuja (O. W. Markowycza — W. T.) i utrzymywać z nim znajomość”. Tym dyrektorem w latach 1857—1861 był Leontij Iwanowycz Kulżyński, syn Iwana Hryhorowycza (1803—1884), wolontariusza małorosyjskości, oszczercy istoty Kuliszowej “Gramatki”, krytyka “Elementarza południoworosyjskiego” T. H. Szewczenki, jego poematów “Hamalija”, “Tarasowa noc”; przeciwnika samodzielności i odrębności języka ukraińskiego, prawa do istnienia literatury ukraińskiej. Ze ścian gimnazjum wyszli pisarz, archeolog, prawnik M. W. Szuhurow (1843—1901); pedagog, swego czasu kurator Kijowskiego Okręgu Naukowego, znajomy T. H. Szewczenki P. O. Antonowycz (1812—1883), literaturoznawca D. P. Sylczewski (1851—1919), aktywny działacz ziemstwa gubernialnego, historyk-publicysta F. M. Umaniec (1841—1918); wykładowca, folklorysta P. O. Czujkewycz (1818—1874), uczony-pszczelarz O. I. Pokorski-Żurawko (1813—1874); jeden ze znanych mecenasów Kijowa, przemysłowiec leśny, działacz społeczny
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
