Strona · s. 10strona oryginału ↗
Przywrócić honor
Слово Просвіти, №19 за 2007 рік
28 kwietnia 1947 roku rozpoczęto przymusowe przesiedlenie ludności etnicznie ukraińskiej z południowo-wschodnich województw Polski na jej północne i zachodnie rubieże. Akcję prowadziły oddziały wojska polskiego, specjalne jednostki warszawskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz milicja. Ponad 140 tysięcy osób zostało deportowanych i rozproszonych pojedynczymi rodzinami na obcej ziemi. Niektórych zamknięto w więzieniach, obozach koncentracyjnych i obozach pracy. Zniszczono duchowe i materialne zabytki Ukraińców Nadsiania, Chełmszczyzny, Bojkowszczyzny, Łemkowszczyzny… Ta zbrodnicza akcja znana jest w historii jako operacja „Wisła”.
Spis ludności z 2002 roku i wyniki powszechnego spisu ludności w Polsce, w którym za Ukraińców uznało się niecałe 36 tysięcy osób, i to wliczając również byłych obywateli Ukrainy. Fakty są dla nas nieubłagane — nas jest mniej o 75%. Nawet wtedy, gdy doliczymy tych ludzi, którzy wyjechali w wolny świat, tych, których podczas spisu oszukano, tych, którzy nie chcieli ujawniać swojej narodowości — nawet wtedy można stwierdzić tylko jedno — nas jest znacznie mniej. Jednak nie jest to jedyny negatywny czynnik. Akcja „Wisła” i wszystko, co po niej nastąpiło, doprowadziły do zniszczenia ukraińskiego kręgosłupa u dużej części ludzi. Ludzi, których przez długie lata przekonywano, że ich język jest mniejszej wartości, że lepiej przyjąć obce obyczaje, że żyjąc przy ukraińskości, sami spychają się na margines życia społecznego. Na dowód tego wprowadzano do szkół antyukraińskie lektury, kręcono antyukraińskie filmy (które, jak zwykle, pokazywano w święta według kalendarza juliańskiego). Wszystko, co ukraińskie, wyśmiewano, przemilczano lub poniżano, brutalnie przyklejając Ukraińcom określenia, zwłaszcza: bandyci, głupcy. Albo tak „po ludzku, ze smutkiem” ubolewano nad ciężkim losem — po co wam to, łatwiej będzie żyć, jak wszyscy. Po co wam własny kościół, szkoła? Przecież to wszystko jedno i Bóg jest jeden. A dziecko można przecież ochrzcić także w kościele — nie trzeba nigdzie jechać, a ksiądz pieniędzy nie weźmie… No i pracę łatwiej znaleźć itd. I na zdumienie — po tym wszystkim — ukraińskość w Polsce jest dziś nie najmniejszym potencjałem intelektualnym i narodowym spośród całej ukraińskości rozproszonej po świecie. A zawdzięcza to prostej mądrości. Mądrości upartych chłopów, którzy wiedzieli, że muszą strzec honoru, bo tylko on jest podstawą dla tych, którym było „nieobojętnie”. Tych, którzy zawsze pamiętali, że „czcij ojca swego” — oznacza czcij ich język, tradycje, wiarę. Pokolenie akcji „Wisła” zdało swój egzamin. Odtworzyło zniszczoną inteligencję, zorganizowało szkoły, odtworzyło cerkiew — wszystko, co potrzebne do zapewnienia sobie podstawowych, naturalnych praw. A teraz trzeba zrobić krok naprzód. Nie da się bowiem sprowadzać ukraińskości do pamięci o tym, co było. Nasze wsie na rodzinnych ziemiach pozostały naszymi — lecz nie są już mityczną Atlantydą dla współcze-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
