Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

TRYPTYK I PRZEDMOWA

Слово Просвіти, №19 за 2007 рік

Na Chełmszczyźnie, która graniczyła z ziemiami etnicznie polskimi, bardziej cierpieli Ukraińcy. Sytuacja konfliktowa dla ukraińskiej ludności stała się jeszcze tragiczniejsza, gdy przyszła tu Armia Czerwona, i 9 października 1944 roku między rządami Ukraińskiej SRR a komunistyczną Polską podpisano umowę o wzajemnym przesiedleniu Ukraińców z Polski do Radzieckiej Ukrainy oraz Polaków i Żydów z Zachodniej Ukrainy do Polski. W przeciwieństwie do Polaków, którzy niezbyt boleśnie opuszczali, dajmy na to, swoje kamienice we Lwowie, w Stanisławowie czy w Kałuszu, ponieważ oni nie byli tu autochtonami, lecz kolonistami (osadnikami), dla większości Ukraińców przesiedlenie było sprawą życia i śmierci, bo musieli opuszczać swoją rodzinną ziemię, swoją praojczyznę. Najpierw wyjeżdżali najmniej zamożni chłopi oraz ci, których gospodarstwo zniszczyła wojenna zawierucha. Zaś wobec tych, którzy nie spieszyli się z tym, wywierano szalony nacisk zarówno ze strony radzieckiej propagandy, jak i ze strony polskich szowinistów, którzy od dawna zamierzali oczyścić Polskę z „elementu ukraińskiego”. Pierwsi mówili, że na przesiedleńców w Radzieckiej Ukrainie czekają rozmaite dobra, niemal kisielowe brzegi i mleczne rzeki, drudzy przez zęby cedzili: „Kto nie wyjedzie, temu kula w łeb”. W małej wsi Królowe Nowe (Krulje Nowe) na Chełmszczyźnie, gdzie się urodziłem, od zawsze spokojnie mieszkały obok siebie rodziny ukraińskie i polskie. Wymieniały się dobrami kultury, wzajemnie się duchowo wzbogacając. Były praworządne jako obywatele państwa polskiego, które odrodziło się po I wojnie światowej. Mój ojciec, na przykład, bronił Rzeczypospolitej we wrześniu 1939 roku, gdy napadła na nią hitlerowska Susza. Po okupacji Polski przez wojska niemieckie wrócił do rodziny cudem, zawszawiony i chory. Wrogo nastawieni Polacy go nie tykali jako byłego żołnierza. Życie stało się nie do zniesienia, mówiła matka, gdy przyszli „ruscy” (tak nazywała żołnierzy Armii Czerwonej) i zmobilizowali ojca na swój front, a jej zaproponowali przeprowadzkę na Ukrainę. Żyć stało się nieznośnie, ponieważ zaczęły się rabunki, podpalenia ukraińskich chat, otwarte pogróżki. W ciągu jakiegoś miesiąca straciliśmy parę koni, najlepszą krowę dojną, jałówkę. Spłonęła stodoła. Takie nastawienie Polaków w Nowych Królowych do swoich sąsiadów zmusiło matkę, by za wszelką cenę ratować dzieci. A było nas u niej czworo. Ja, najstarszy, nie miałem jeszcze siedmiu lat, a najmłodszy, proszę wybaczyć, „jeszcze ssał cycek”. Załadowała wszystko, co można było zabrać z dorobku, na furę, posadziła na niej nas wraz z chorowitą babcią, przywiązała do niej ocalałą krowę i po rozmokłej marcowej drodze w 1945 roku ruszyła do stacji Zwierzyniec, gdzie na nas czekały „cielęce” wagony, żeby wysłać w Obwód dniepropetrowski. Sąsiadka-Polka, widząc nas na wozie, tylko załamała ręce: „Ój Manько! Manько! Co ty bęsz robič z temi djeciskami?” Powtórzę się: działo się to w marcu 1945 roku, kiedy setki tysięcy takich jak my, pozbawionych dobytku, na zawsze opuszczały swoje domy, studnie, pola, łąki, lasy… — wszystko to, co nazywa się ojczyzną. Do rozpoczęcia akcji „Wisła” pozostawały dokładnie dwa lata. Tylko Bóg wie, ile jeszcze krwi i łez ukraińskich musiało zostać przelane, by na odwiecznych ukraińskich ziemiach nie pozostał ani ślad po „elemencie ukraińskim”. Gorzkich wydarzeń przeszłości nie tak boleśnie przeżywa się i rozumie z dystansu przeżytych lat. Tym bardziej, że Ukraina, podobnie jak Polska, to dziś suwerenne państwo. Miło nam uświadamiać sobie, że nasi zachodni sąsiedzi zupełnie inaczej się do nas odnoszą, niż odnosili się sześćdziesiąt lat temu. Tak jak my do nich. Tak minie sto lat czy dwieście, Nasze rany się zagoją, Wspomnienia wszystkich krzywd i sporów W niepamięć popłyną, Zamiast zdrad i waśni, i sporów Nabierze się skarb nowy Zgodnych działań, wspólnych zmagań I sąsiedzkiej miłości. Te proroczie słowa naszego wielkiego Iwana Franki od dawna stały się rzeczywistością w stosunkach ukraińsko-polskich, które z roku na rok się poprawiają. A niedawna decyzja Komitetu Wykonawczego UEFA o przeprowadzeniu Mistrzostw Europy w piłce nożnej w 2012 roku dla Ukraińców i Polaków stanie się kolejną wspaniałą okazją do „zgodnych działań, wspólnych zmagań i sąsiedzkiej miłości”. A proponowany uwadze czytelników mój wiersz, dla którego właściwie i napisano ten artykuł-epigraf, to hołd dla smutnej pamięci historycznej, przed którą nie ma ucieczki: co się stało, to się stało. I niech to nigdy się nie powtórzy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn