Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Pisarski autograf

Слово Просвіти, №19 за 2007 рік

…lasy, na bagna. A tych, których złapią, rozstrzeliwują na miejscu…” — Więc na co ty liczysz? Tam, w twojej Dziadowej Budzie, czy ktoś jest, czy nie ma, a tu wkrótce przyślą wezwanie… — A po co mam je czekać, to wezwanie? Jestem przybłędą i tyle. Pójdę… Bo inaczej serce mi spłonie. Ciągle myślę, jak tam moja matka, jak młodsi bracia i siostra. Było nas troje. A do tego czworo cioteczne… Kiedy wojna przyszła do naszej wsi, miałem dopiero piętnaście lat… A jak przyślą wezwanie, to powiedzcie, niech szukają w Dziadowej Budzie. Chować się nie zamierzam… Tak powiedział, wyszedł za bramę, machnął ręką na pożegnanie i zniknął z ich życia na zawsze. Ona wspomina go do dziś. Że był uprzejmy, że pracowity, i że miał złote serce. Ach, ci Iwanowie, Bogiem dani, cierpią we wszystkie wieki. Hryszce wezwanie przyszło jakieś półtora tygodnia później. A tymczasem rozeszła się plotka, że po okolicznych lasach wyłapuje się dezerterów. Zaniepokoiła się, serce zaczęło bić jak młot. Nie daj Boże, jeszcze nazwą jej Hryszkę dezerterem. Ale przecież jaki z niego dezerter? Partyzant, kowpakowiec. Tylko gdzie ma te dokumenty? Przez nie dusza nie jest widoczna. Hryszko nie jest jednak chłopcem, jak Iwanko. On im o sobie opowie. I o oddziale kowpakowców, który przeprawiał się przez Teteriw. Tam, na tej przeprawie, został tak ciężko ranny. Nie, Hryszko znajdzie słowa, znajdzie towarzyszy z oddziału, którzy potwierdzą… A jeśli tych towarzyszy już nie ma na świecie, może wszyscy, którzy znali jej Hryszkę, zginęli w bojach, to co wtedy? I znów niepokój i smutek palą serce. Wiejska listonoszka Maniа, która przynosiła wezwanie, opowiadała: „Dezerterów, których złapią »zagradotriadowcy«, wszystkich do kompanii marszowej i na front. I nie umundurowanych, i nie uzbrojonych jak należy. Wszystkich pod niemieckie karabiny maszynowe! A oni ludzi jak siekankę siekają…” Tyle nagadała. Machnęła ręką, by odegnać te grozy. Ale serce czuło — bieda jest blisko. Zakręciło się jej w głowie. Jakby jeszcze jeden krok na tamtym świecie… A świeca migotała, z niej spływały bursztynowe, a nawet krwawe łzy. Iskrzyły się i nie pozwalały pamięci zgasnąć. Świeca płakała, a przez te łzy przepływały przed oczami obrazy przeżytego. Długo nie było wieści od Hryszki. Poszła do rejonowego komisariatu wojskowego dopytać się. Ale i tam nazwiska takiego na żadnej liście nie znaleziono. Szukali, szukali — w żadnej liście nie było jej Hryszki. Nazwisko miał Halajda. Takie z listy nie mogło wypaść. Poszła do naczelnika. Ten też kołatał w pamięci przez pół godziny, a potem, widocznie, nie wytrzymał jej łez i mówi: „Pewnie twój Halajda trafił do pierwszych. Tych wtedy, jak zbiorą setkę, następnie od razu karabiny w ręce i na front. Ludzi brakowało, a takich, którzy znali się na rzeczy, było już zupełnie mało. Pewnie w pierwszym marszowym znalazł się twój Hałajda. Nie płacz, kobieto, wojna nikogo nie oszczędza…” Okazało się, że pierwsza marszowa rota pod Kostopolem poległa. Dopytała, gdzie ten Kostopol, i ruszyła na poszukiwania. Trupów na tym polu nie zbierano. Nie było kому zbierać… Nadeszły świeże pułki i goniły Niemców dalej. A o partyzancie Hałajdzie nikt nie słyszał. Lecz jej zbolałe serce słyszało. I krzyczało w piersiach: „On tam jest! Tam leży i czeka na ciebie!” Pod Kostopolem odnalazła to pole, na którym poległa pierwsza marszowa. Postanowiła obejść ten cmentarz pod otwartym niebem, przyjrzeć się, czy wśród zmarłych nie ma jej ukochanego. Cały dzień chodziła i pilnie przyglądała się każdemu trupowi. Zmęczyła się. Przysiadła na pagórku i nagle poczuła, że pod sercem coś się porusza, woła do Boga. O życie prosi Wszechmogącego. Z początku nie zrozumiała, pomyślała, że to zmęczenie dokucza. Lecz z czasem, jakby ktoś zawołał do niej z nieba: „Dziecko! Twoje i ukochanego dziecko prosi się na świat!” Aż do zmroku płakała. Wciąż rozmawiała z nimi — z Griszą i dzieckiem, które dopiero co dało znać o sobie. Siedziała na tym pagórku długo. Wciąż myślała o swoim zgorzkniałym życiu. Nie zauważyła, jak wzszedł księżyc. Zrobiła kilka kroków i nagle jakby przez sen zobaczyła: leży jej Grisza na wznak. Rozpostarł ręce i patrzy w niebo. Oczy zamknięte, a jednak jakby patrzy, jakby rozmawiał z Bogiem. W tej chwili zrozumiała, że przyszła do niej Prawdziwa wiara. Tyle lat minęło, a ta chwila nie opuszcza jej duszy. Co było potem, pamięta jak przez mgłę. Znalazła w sobie siły, wyszła na drogę, zatrzymała jakąś polutorkę, namówiła kierowcę, przywiozła ukochanego do swojej wsi, pochowała na wiejskim cmentarzu. Nad mogiłą postawiła dębowy krzyż. Przez pierwszy czas często do niego zaglądała, przynosiła kwiaty. Obsadziła nimi całą mogiłę. I rosną tam te kwiaty do dziś, podlewane deszczami i jej gorzkimi łzami. Często myśli, za co, za jakie grzechy los zesłał jej taką gorzką miłość. Urodziła córeczkę, podobną do Grishy. Krwinka Grishy, jej Wasylinka. A ile radości przyniosła ze sobą! Nastia nad kołyską płakała i śmiała się. Jak ptaszek fruwała nad wierzeczkami. Fruwała i wciąż zaglądała w te ukochane, Griszowe oczy. Czekała, że z tych oczek wyjrzy do niej i sam Grisza. …Skrzypnęły drzwi. „Pewnie wiatr uchylił. Ale jak mógł, skoro są zamknięte na zasuwę”. Nagle, jakby mimochodem, świat pociemniał w oczach, aż zrobiło się czarno. A z tej ciemności wpadło do izby światło. Srebrne, jasne, przezroczyste. Najpierw jakby przez szczeliny prysnęło, a potem całym strumieniem, jakby i drzwi nie było. Wpadło i zalało wszystko dookoła srebrzystobiałym zimnym ogniem. W blasku srebrnego strumienia pojawiła się znajoma postać… „Grysiu… Grysiuniu, skąd ty?” I słyszy jego głos, tak znajomy, tak bliski. „Oto, Nastko, przyszedłem cię powitać…” Zdziwiła się. „Z czym powitać?” Nie odpowiedział, tylko ręką wskazał na przezroczyste cienie za sobą. A tam… Iwanko kłania się jej. „Czy pamiętacie mnie, ciociu? Chodźmy… Tam lepiej, spokojniej…” I kłania się do pasa… A dalej za nim mała Nadijka trzyma matkę za spódnicę. I jakby chce podejść bliżej, a mama nie puszcza. „Babciu, nie opuszczajcie nas… Przecież obiecaliście niańczyć moje dzieci…” Jakby szeptała, a usteczka się nie poruszają. Choć głosik znajomy, bliski. „Nie opuszczajcie… Nie odchodźcie od nas…” Boleśnie drgnęła dusza, zapłonęło zimnym ogniem, oślepiło i znikło, rozpłynęło się w ciemnej fali, która nieodwracalnie nadciągała. Ona już nie słyszała, jak wyrywano drzwi w sieni, nie widziała ojca Mykoły, który wszedł do izby wraz z sąsiadami. Nie czuła palców proboszcza, które dotknęły jej już zimnej szyi. Ojciec Mykoła, ciężko westchnąwszy, powiedział: „Przyjmij, Panie, duszę zmarłej, dusza była sprawiedliwa…” — i uczynił znak krzyża. Świeca puściła ostatnią bursztynową łzę i zgasła… Pochowano ją na wiejskim cmentarzu obok Grishy. Ludzie szybko się rozeszli, a Nadijka z matką długo stały przy mogile. — Babulka… Babuleńka moja… — szeptały dziecięce usta.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn