Strona · s. 14strona oryginału ↗
TERAZ JESTEM NICOLE KIDMAN! (Piętnaście lat bez prawa do korespondencji)
Слово Просвіти, №19 за 2007 рік
Nasze gwiazdy zostały dostrzeżone na firmamencie w ciągu tygodnia: lipcowy deszcz meteorów „Otwarta noc” transmitował Pierwszy Kanał Narodowy. Przeważnie były to debiutanckie, studenckie, ale także krótkometrażowe profesjonalne filmy. Ów pierwszy wyjście „Otwartej nocy” na antenę telewizyjną to raport z dziesięciu lat pracy festiwalu filmowego. Sam festiwal trwa jedną noc w roku. Tej nocy (z pierwszego na drugiego lipca 2006 roku) każdy, kto miał ochotę, mógł usiąść przed swoim telewizorem i przyłączyć się do procesu tworzenia gwiazd za pomocą interaktywnego głosowania na ten czy inny film. Filmy, reżyserzy, nagrody — festiwal filmowy od początku do końca wraz z retrospektywą — po raz pierwszy na żywo w kraju. Nie znam odpowiedników. Gwiezdna orbita reżysera, o którym opowiadam, zasługuje na uwagę: najpierw zdał egzaminy i został przyjęty do rezerwatu. W tym rezerwacie co najmniej trzy razy w ciągu pięciu lat każdemu daje się czystą taśmę Kodak, którą można zamienić we własny film za pomocą starej aparatury. Temat filmu rezerwista wybrał sam. Nikt, nawet Depardieu, nie rościł sobie praw do jego tematu, do aparatury, do taśmy filmowej i skromnego kosztorysu filmu, bo — rezerwat. Nazwa rezerwatu: „Instytut Sztuk Ekranowych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego”. Nasz rezerwista wziął czystą taśmę i pojechał do domu, gdzie znają go krewni, nauczyciele, koledzy i koleżanki z klasy, sąsiedzi, wychowawcy z przedszkola, lekarze, miejscowi chuligani i przyjaciele, i nakręcił (nie bez ich pomocy) swój pierwszy film. Potem przyniósł swoją pracę do innego rezerwatu — na komisję selekcyjną festiwalu „Otwarta noc”, gdzie jego filmu nie odsunął od ekranu pretendent z innego kraju. Bo nasz rezerwat — nie jest międzynarodowy. To zwalnia festiwal z prowincjonalnego obowiązku zalecania się do każdego filmu, który nie komunikuje się z widzem w języku ukraińskim. Minął czas i pewnej czarnej lipcowej nocy film naszego rezerwisty pokazano w programie konkursowym pod gwiazdami Andrijiwskiego Uzwozu. Film obejrzeli członkowie jury (w tym Lina Kostenko, Jurij Illenko oraz inni znani na Ukrainie i w świecie działacze kultury). Oprócz członków jury i obecnych na festiwalu, film na antenie Pierwszego Narodowego zobaczyli wszyscy, którzy nie chcieli spać na Ukrainie tamtej nocy. Ktoś oddał swój głos na film naszego rezerwisty, a ktoś zachował go dla innego filmu. Po filmie telewidz poznał jeszcze reżysera, a o świcie zobaczył, jak wręczają mu nagrodę. A później przeczytał o tym wydarzeniu w gazetach. W tym również o tym, że festiwal „Otwarta noc” już rozesłał filmy zwycięzców na kilka międzynarodowych festiwali, i wtedy powiedział: „Przyjechałem do domu po festiwalu i zrozumiałem: dzisiaj jestem Nicole Kidman!”. Takie gwiazdy za pomocą telewizji można zapalić dziesiątki. Tego wystarczy do przywrócenia normalnej pracy normalnej krajowej kinematografii z filmami-arcydziełami, z filmami-porażkami… Jak u ludzi, jak u sąsiadów. Ale życie z jakiegoś powodu uparcie omija ten sposób. Co proponuje się zamiast niego? WYSIŁKI USTAWODAWCZE Trzeba stwierdzić, że w ciągu 15 lat wysiłki ustawodawcze nie działają. Ustawodawcy do tej pory nie zaproponowali krajowemu producentowi ustaw, które mogłyby skierować do krajowej produkcji filmowej niezbędne kapitały. Ukraiński inwestor nie ma powodów, by wkładać w krajowy produkt filmowy własne pieniądze, jak to dzieje się w krajach, gdzie odpowiednie ustawy działają. Ci, od których to zależy, znaleźli swoje nisze w wypaczonym bilansie interesów między importowaną a krajową produkcją ekranową i nie chcą robić eksperymentów na korzyść ukraińskiego kina. A ci, którzy chcą i mogą zmienić ten bilans, reprezentują mniejszość, która nie osiąga masy krytycznej. Niestety, nie wspiera ich polityczna wierchuszka państwa. Finansowanie budżetowe, zaplanowane na poziomie ustawy, charakteryzuje się ostrą niewystarczalnością, nieregularnością, fatalną niezgodnością państwowych standardów płac z poziomem rynkowym, skomplikowaniem formalnych procedur do granicy paraliżu produkcji… Pieniądze przeznaczone w budżecie państwa na kino to zaczarowane pieniądze, niemożliwe do otrzymania na produkcję filmową. Krajowe kino zamieniono w kasę oszczędnościową, w której pieniądze bezpiecznie przechowują się przez rok po to, aby w ostatnich dniach grudnia wrócić do budżetu. Dwa lata z rzędu Ministerstwo Kultury zwraca do budżetu więcej pieniędzy, niż kosztuje mój film „Tołoka”. Nie napisałbym tych słów, gdyby zamiast wysokobudżetowego filmu „Tołoka” na „zbędne” dla ukraińskiego kina pieniądze uruchamiano co roku dziesiątkę krótkometrażowych i pełnometrażowych debiutów. Państwo z jego ustawami nie jest szczerym, skutecznym, perspektywicznym, niezawodnym i realnym mechanizmem odblokowania kryzysu krajowej produkcji filmowej. Komu to jest korzystne? Na to pytanie odpowiada obłożenie naszych studiów produkcją rosyjskich telewizyjnych oper mydlanych, a anteny i dystrybucji — importowaną tandetą. WŁASNA TELEWIZYJNA PRODUKCJA PRODUKTU FILMOWEGO Przeciwko aktywnemu rozwojowi krajowej produkcji filmowej w telewizji działa niechęć do szukania niestandardowych, nieprzetestowanych form ratowania się. Zmuszony jestem stwierdzić — festiwal filmowy na żywo w Narodowej Kompanii Telewizyjnej Ukrainy — to jeden z nieoczekiwanych wyjątków, niespodzianek dla widza, a te formy, które są implantowane naszemu telewizyjnemu producentowi wraz z importowanymi wzorcami, tradycyjnie zwracają kompanię telewizyjną do zapożyczonych standardów. Czasami kompanie telewizyjne demonstrują niespójną inicjatywę, która łatwo zamienia się w porażki, co z kolei kompromituje próby wyjścia z kryzysu własnymi siłami. Te próby póki co nie są niezawodnym strategicznym kierunkiem reanimacji krajowej produkcji filmowej. Ale, biorąc pod uwagę beznadziejną sytuację ustawodawczą, telewizyjne okno do widza nie jest zamurowane tak solidnie, jak kinowe. Przez to okno, od czasu do czasu, prześwituje życie — nawet w formacie filmów krajowego producenta.
Chodzi o filmy, a nawet o jeden film, który będzie w stanie wywołać wybuch sympatii widzów. Trzeba wyjść z faktu, że kino na Ukrainie jest kręcone — w minimalnej ilości, w niesprzyjających warunkach, w rezerwatach, ale — zdarza się. Właśnie tutaj tkwi nadzieja i niebezpieczeństwo, które najlepiej czuć po kolejnym przeglądzie festiwalowym, kiedy raz po raz pada pytanie zmarzniętego do szpiku kości widza: „Dlaczego nasze kino jest bez prawa korespondencji?”. I znów zaczynam wyjaśnienia, które w głupią noc pod murami Bernardynów przypominają teksty z dramatu absurdu. Publiczność napina się i patrzy na mnie tak, jakbym to ja wymyślił tę sztukę. Trzeciej nocy postanowiłem uprościć wyjaśnienia i przypomniałem Biblię. Niebezpieczeństwo dla naszego kina ma charakter biblijny. Wiadomo, że Herod nakazał zgładzić wszystkie niemowlęta. Wszystkie co do jednego, kiedy dowiedział się, że jedno z nowo narodzonych — przyszły Bóg — będzie miało większą władzę nad ludźmi niż on sam. Dzisiaj ci, którzy bezpośrednio lub pośrednio obsługują interesy importowanego kina, zasadniczo nie mogą pozwolić sobie na przepuszczenie do ekranu żadnego naszego noworodka. Jak w Biblii: wszystkich co do jednego! Nie zostawić nawet najmniejszego filmu, żeby nie przegapić widza-Boga. Ale właśnie to jest niemożliwe. Bóg się pojawi — mimo wszystkich zakazów i przeszkód. Trzeci sposób — produkcja wbrew okolicznościom — jak to nie dziwnie brzmi, jest najbardziej perspektywiczny. Zwłaszcza w połączeniu z okienkiem produkcji telewizyjnej. Przypomnijmy niczym niewyróżniające się niemowlę, którego imię brzmi „Cienie zapomnianych przodków” — nie blockbuster, nie pretendent do wszechzwiązkowej premiery, przeklęty na oddziale położniczym Komitetu Kinematografii ZSRR — zachwiał systemem ocen potężnego, wyregulowanego radzieckiego kina, zrewidował standardy dozwolonego, zburzył hierarchię priorytetów i nazwisk, obalił to, co w tamtych czasach było najświętsze — kanony ideologiczne. Dzisiaj dopuszczenie tego wszystkiego w odniesieniu do kanonów komercyjnych, które kontrolują rynek filmowy Ukrainy, oznacza rozpoczęcie redystrybucji kapitałów w tej sferze na korzyść ukraińskiego producenta. Aby uniemożliwić podobny „koszmar”, należy nie tylko niezawodnie zatrzymać każdy gotowy film przed ekranem, ale — blokować próbę uruchomienia rodzimego filmu — wyciąć wszystkie „niemowlęta”. Jeszcze lepiej — pozbyć się ich w łonie matki. Stąd wszystkie argumenty przeciw: kino na Ukrainie nigdy nie istniało! Nie było zamysłów, idei, nie ma i nie będzie scenarzystów, reżyserów, aktorów, operatorów, producentów, wykładowców: „Nie martwcie się, urzędnicy! Nie ma dla kogo zatwierdzać praw!”. Jedynie w ramach imperatywu Heroda znajduje wyjaśnienie każdy morderczy argument przeciwko ukraińskiemu kinu — przeciwko tym, którzy wbrew okolicznościom je kręcą i wracają do domu z nagrodami międzynarodowych festiwali filmowych. Publiczność pod murami klasztornymi wzdycha z ulgą: teraz jasne — spisek. Żaden spisek! Imperatyw działa w trybie automatycznym. Mechanicznym trybem. Podświadomie. Odruchowo. Pieniądze okupacyjnego kina bronią się na każdym etapie funkcjonowania rynku — bez spisku, ale okrutnie, konsekwentnie i skutecznie. Prawie dziesięć lat nie mogę rozpocząć pracy nad swoim filmem „Tołoka” na motywach miniatury poetyckiej T. Szewczenki „U tej Kateryny chata na pomoście”. Nie mogę znaleźć sobie rezerwatu na Ukrainie, który zechce nakręcić film o nas, dla nas, własnym kosztem, własnymi siłami wbrew imperatywowi Heroda.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
