Strona · s. 6strona oryginału ↗
BITWA POD GURBAMI
Слово Просвіти, №19 за 2008 рік
Mykoła FEDORYSZYN, kulturoznawca, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Tradycyjnie co roku na Rówieńszczyźnie w trzeci dzień Wielkanocy odprawiana jest panichida za poległych żołnierzy UPA w uroczysku Gurby w rejonie zdołbunowskim. Nabożeństwo odprawił Metropolita Rówieński i Ostrogski Euzebiusz. Rozpoczęto tu budowę Panteonu Bohaterów, działa Święto-Woskriesieński prawosławny męski monaster Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. W świętym miejscu zgromadziło się około dwóch tysięcy osób z rejonu zdołbunowskiego, sąsiednich rejonów i wsi obwodu, byli też przedstawiciele Tarnopolszczyzny. Po panichidzie odbył się wiec-requiem, w którym wzięli udział kierownicy obwodu, naukowcy, działacze społeczno-polityczni, inteligencja. W koncercie brzmiały pieśni powstańcze. W tym roku mija 64 lata od czasu największej i najdłuższej bitwy Ukraińskiej Powstańczej Armii z wojskami NKWD. Bitwa pod Gurbami miała miejsce w kwietniu 1944 roku na granicy współczesnych obwodów rówieńskiego (rejony zdołbunowski, dubieński i ostrogski) oraz tarnopolskiego (ziemia krzemieniecka i szumska). Wtedy front radziecko-niemiecki przesunął się już na zachód i zatrzymał pod Brodami. Na tyłach armii radzieckiej znalazły się znaczne zgrupowania UPA, które prowadziły krwawą walkę z niemiecko-faszystowskimi okupantami. Tysiące bitew rozegrało się na Wołyniu, w których powstańcy zadali wrogowi straty materialne i ludzkie. Ze sprawozdań, które stały się dostępne dla historyków, wiadomo, że wojska radzieckie liczyły na otoczenie grupy UPA-Południe w lasach na terytorium rejonów krzemienieckiego, szumskiego i mizockiego, aby całkowicie ją zlikwidować. Od początku kwietnia wojska NKWD zaczęły otaczać oddział południowej grupy UPA-Północ (Okręg Wojskowy „Bohun” pod dowództwem Petra Olijnyka – „Eneja”) oraz zgrupowanie UPA-Południe pod dowództwem Wasyla Kuka – „Lemiesza”. Siły powstańców wraz ze zmobilizowanymi nieuzbrojonymi chłopami stanowiły niespełna 5 tys. bojowników. Liczebność oddziałów bojowych nie przekraczała 3–3,5 tys. żołnierzy w składzie kureni „Storczaka”, „Mamaja”, „Wyra” lub „Doksa”, „Nepytajła”, „Buwałego”, „Dowbenki”, „Zalizniaka” oraz sotni „Pańka”, „Jastrzębia”, „Andrija”, czoty „Czornohory” i oddziału ochrony sztabu pod dowództwem „Harmasza”. W arsenale południowej grupy UPA były dwie baterie armat różnych systemów i kilka ogniw moździerzy, poszczególne kurenie miały na uzbrojeniu przeciwpancerne karabiny. Siły NKWD, według różnych danych, liczyły od 20 do 35 tys. osób: cztery brygady, jednostki Armii Czerwonej, lotnictwo, pociągi pancerne, 15 lekkich czołgów, pułk kawalerii. Samoloty wykorzystywano do zwiadu, aby wykryć skupiska pododdziałów UPA. Zatem w porównaniu z liczbą bojowników UPA, siły NKWD przeważały siedmiokrotnie. Ofensywa rozpoczęła się 21 kwietnia. Uderzenia zadawano z północy, wschodu i południa. Rankiem 23 kwietnia wojska radzieckie, uzbrojone w armaty, czołgi i samoloty, zajęły pozycje wokół lasów gurbieńskich na linii Obhiw–Ostróg–Szumsk–Krzemieniec. W podlesnych wsiach Antoniwce, Andrusziwce, Obhiw doszło do zaciętych walk, w wyniku których oddziały UPA zmuszone były wycofać się, zajmując pozycje obronne wzdłuż linii Majdańskie Góry–Gurby–Mosty–Swiate–Moszczanycia–Obhiw. Następnego ranka rozpoczęła się generalna ofensywa wojsk radzieckich. Największe uderzenie przypadło na północno-wschodni odcinek obrony (Mosty–Budky–Chiniwka–Gurby), który zajmował kureń Storczaka. Po silnym ogniu granatników i armat wojska radzieckie ruszyły do ataku. „Storczakowcy” podpuścili wroga na 150 metrów i zasypali ogniem karabinów maszynowych, moździerzy i armat. Nie wytrzymując nawałnicy ognia, wróg uciekł. Pierwszy atak został odparty. Po krótkiej przerwie wojska radzieckie przy pomocy czołgów, piechoty i kawalerii rozpoczęły nowy atak już na wszystkich odcinkach obrony powstańców. Odcinek dowódcy „Jastrzębia”, nie wytrzymując naporu, zaczął się wycofywać, nie mając możliwości powiadomienia bojowników „Storczaka”. Śladem „jastrzębiowców” zaczęły wycofywać się także oddziały „Zalizniaka”, które stanowiły linię zapasową „storczakowców”. W rezultacie wróg przerwał się na południowy odcinek i otoczył bojowników „Storczaka”. Tutaj w nierównej walce zginęli kurenny „Storczak”, czterech starszyn i 60 powstańców. Tymczasem powstańcy utworzyli drugą linię obrony. Bitwa trwała na wszystkich odcinkach obrony i dopiero wieczorem wojskom radzieckim udało się otoczyć ponad 1,5 tys. powstańców w tak
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
