Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

OBALANIE MITÓW

Слово Просвіти, №19 за 2008 рік

Swiatosław MIZERNiUK Zdjęcie autora Za pomocą tego projektu przeprowadzono gruntowną analizę obecnej sytuacji językowej na Ukrainie we wszystkich sferach społecznych: ustawodawstwa, polityki, edukacji, mediów, sądownictwa. Badanie opiera się na wynikach ogólnoukraińskiego reprezentatywnego sondażu ludności Ukrainy w 24 obwodach, Autonomicznej Republice Krymu oraz mieście Kijowie. Uzyskano główny rezultat — opracowano rekomendacje dotyczące przyszłej polityki językowej na Ukrainie, które opierają się na wykorzystaniu wiodącej roli języka ukraińskiego w społeczeństwie jako podstawowej w procesie budowania państwa, uwzględniając interesy językowe mniejszości. W Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” odbyła się międzynarodowa konferencja poświęcona temu problemowi. — Przede wszystkim wyniki naszych badań dają możliwość obalenia tych mitycznych stereotypów dotyczących sytuacji językowej na Ukrainie, które aktywnie narzucają niektórzy zainteresowani politycy — rozpoczęła swoje wystąpienie językoznawczyni z NaUKMA Łarysa Masenko. — Mit pierwszy: zdecydowana większość ludności Ukrainy mówi po rosyjsku. Jednak nasze badania, podobnie jak sondaże innych służb socjologicznych, potwierdziły, że ogólna liczba osób, które komunikują się po ukraińsku lub rosyjsku, jest w przybliżeniu jednakowa: odpowiednio 35 i 36 procent. Ten parytet językowy potwierdzają również odpowiedzi na pytanie, w jakim języku rozmawiają uczestnicy sondażu tam, gdzie mieszkają. Jedna trzecia — po ukraińsku, nieco więcej — po rosyjsku; 23 procent respondentów mówi o dwujęzyczności, a 10 procent jako główny w komunikacji wskazało surżyk. Zatem teza o całkowicie rosyjskojęzycznej ludności na Ukrainie jest błędna. Mit drugi: ukraiński jest rozpowszechniony tylko w Zachodniej Ukrainie. Badania wykazały, że w regionach Ukrainy komunikują się różnymi językami. Więc podział na rosyjskojęzyczny wschód i ukraińskojęzyczny zachód jest nieuzasadniony. Po ukraińsku rozmawiają głównie na zachodzie i w centrum Ukrainy: obwody zakarpacki, czerniowiecki, lwowski, tarnopolski, iwanofrankiwski, rówieński, wołyński, winnicki, chmielnicki, kirowohradzki, czerkaski, połtawski. Na północy — w żytomierskim, kijowskim, czernihowskim, sumskim posługują się w przybliżeniu jednakowo oboma językami. Natomiast na wschodzie i południu dominuje rosyjski. Posługują się nim głównie w Nie ma innego europejskiego kraju, w którym język mniejszości etnicznej zyskałby takie samo rozpowszechnienie jak państwowy, a państwowy na niemałych terytoriach stałby się językiem mniejszości. Lecz spośród byłych republik radzieckich, poza Białorusią, Ukraina ma najbardziej niesprzyjające warunki dla rozwoju narodu — z powodu problemów demograficznych, politycznych, prawnych, antropologicznych, lingwistycznych. Jest to skutek polityki rusyfikacji, którą prowadziły imperia rosyjskie i radzieckie. Do takich wniosków doszli eksperci, którzy wzięli udział w projekcie badawczym „Polityka językowa: aspekty antropologiczne, lingwistyczne i dalsze perspektywy”, który sfinansowała UE. tych dwóch regionach, czyli tylko w ośmiu obwodach Ukrainy. Mit trzeci: językiem ukraińskim posługują się w sferze oficjalnej i edukacji, a w innych okolicznościach ludzie rozmawiają po rosyjsku. Według wyników sondażu, komunikacja po ukraińsku jest w większości rozpowszechniona w urzędach państwowych, placówkach edukacyjnych, a na ulicach, w sklepach, z nieznajomymi itp. rozmowa odbywa się po rosyjsku, co o 5—6 procent przewyższa komunikację ukraińskojęzyczną. Ten czy inny język przeważa w życiu codziennym, ale ta różnica jest nieistotna. Przeprowadziliśmy obserwację i na jej podstawie dokonaliśmy analizy indywidualnego zachowania respondentów w różnych okolicznościach życiowych: w urzędach państwowych i rodzinach liczba osób, które komunikują się po ukraińsku lub rosyjsku, jest w przybliżeniu jednakowa. To obala stereotyp, że ukraiński jest językiem tylko oficjalnym, a w innych sytuacjach życiowych rzekomo częściej rozmawia się po rosyjsku. Świadczy to również o tym, że środowisko zewnętrzne nie sprzyja komunikowaniu się ludzi w języku państwowym, wręcz przeciwnie, skłania do rozmawiania po rosyjsku. Zatem istnieje problem słabej, niedorozwiniętej ukraińskiej przestrzeni kulturowo-lingwistycznej. Jeszcze jeden mit: po ukraińsku komunikować się jest nieprestiżowo. Taka celowa polityka, wprowadzona jeszcze w czasach radzieckich, negatywnie odbiła się na wizerunku ukraińskiego. Jednak siedmiu na dziesięciu ankietowanych uważa, że dzisiaj komunikować się na Ukrainie w języku państwowym jest właśnie prestiżowo: ponad 70 procent uznaje ukraiński za jeden z symboli państwowości, a tylko 10 procent się z tym nie zgadza. Mało kto z naszych obywateli rozumie i zastanawia się nad „bitwami” wokół „Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych”: tylko 14 procent ma wyobrażenie o tym dokumencie i nie wie, czyje prawa językowe naprawdę chroni Karta. Tym właśnie posługują się prorosyjscy politycy. Badania pomogły określić również sympatie cywilizacyjne ludności: obywatele ukraińskojęzyczni skłaniają się ku wyborowi europejskiemu, rosyjskojęzyczni, którzy chcą dla rosyjskiego statusu drugiego państwowego, dążą do przestrzeni euroazjatyckiej. Jaką więc politykę językową powinno wybrać państwo przy takiej kolizji, kiedy żadna siła polityczna nie znajdzie siły, aby zebrać dwie trzecie deputowanych i zmienić artykuły językowe Konstytucji? Każde państwo ma prawo na własnym terytorium rozpowszechniać i rozwijać język państwowy oraz wymagać od swoich obywateli jego nauki i znajomości. Wśród rekomendacji, które opracowaliśmy dla polityki językowej na Ukrainie, są przede wszystkim takie: Rada Najwyższa powinna jak najszybciej uchwalić nową Ustawę o językach, ponieważ obowiązująca od 28 października 1989 roku już nie odpowiada współczesnym realiom; wszyscy urzędnicy państwowi powinni biegle władać ukraińskim i są zobowiązani poświadczyć jego znajomość certyfikatem (jeden z najciekawszych wyników sondażu — 50,9 procent ludności uważa to za skrajnie potrzebne); wydawać ukraińskojęzyczne książki, zwalniając je z opodatkowania; Ukraina musi przestrzegać i zapewniać wykonywanie swoich zobowiązań wobec Rady Europy i innych organizacji międzynarodowych.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn