Strona · s. 7strona oryginału ↗
Polityka językowa w «Południowej Palmirze»
Слово Просвіти, №19 за 2008 рік
Dmytro DROZDOWSKI
Odessa to złożony twór geograficzny, socjokulturowy i społeczno-polityczny, który ma długą historię jako miasto założone jeszcze za czasów Imperium Rosyjskiego. Istnieje prawdziwa Odessa i symulakrum Odessy; to miasto portowe, zakładnik proimperialnej przeszłości, w którym rzekomo współistnieją wspólnoty narodowe, jednak historia ideologiczna musi koniecznie „wypływać” z Imperium Rosyjskiego, a zatem „patronką miasta” jest cesarzowa Katarzyna, na rozkaz której zniszczono Zaporoską Sicz. Imperialne korzenie są główną przyczyną zakorzenienia w mentalności ludzi kompleksu skojarzeń z własną proimperialnością, który jest aktywnie reprezentowany na poziomie świadomości masowej odessitów. W kontekście zideologizowanej historii, na której pracowały zarówno imperium rosyjskie, jak i sowieckie, ukształtowano stereotyp postrzegania Odessy jako „iskonno russkogo goroda” („od zawsze rosyjskiego miasta”), który aktywnie wspierany jest także dziś. Ta przestrzeń wirtualna jest wielkim problemem jako źródło identyfikacji odessitów, którzy poznają ideologicznie wykrzywioną historię swojego kraju, stając się zakładnikami imperialnych manipulacji. Kiedyś, jeszcze w czasach sowieckich, w donieckim klubie artystycznym publiczność „wygwizdała” wstępne przemówienie Liny Kostenko w języku ukraińskim. Poetka zaproponowała rozmowę po rosyjsku, a górnicy głośno zaprotestowali, mówiąc, że nie trzeba, bo doskonale rozumieją ukraiński. Zatem sytuacja w Odessie wymaga szczególnej polityki językowej: należy przede wszystkim opracować programy nauczania, kładąc nacisk nie na imperialne korzenie, lecz na otwartość miasta wobec wszystkich wspólnot etnicznych, które w nim zawsze harmonijnie współistniały, a często „powszechnie zrozumiałym” językiem nie był rosyjski. Właśnie dlatego język ukraiński nie jest tu obcy, ponieważ obwód odeski jest w większości ukrainojęzyczny lub surżykojęzyczny. Gry językowe w Odessie są wynikiem ideologicznych manipulacji tych, którzy na gruncie wykrzywionej historii sami dziś propagują imperialne postulaty, nie dając możliwości rozwoju ukraińskim księgarniom, gdyż w Odessie jest tylko jeden ukraiński sklep księgarski. Można rozmawiać po rosyjsku, a jednocześnie popierać ideę suwerenności i niepodzielności Ukrainy; można „myśleć po rosyjsku”, a jednocześnie czuć przynależność do języka i kultury ukraińskiej. Natomiast język ukraiński (jeśli jest ojczysty) zawsze będzie kojarzył się z ojczystą kulturą. Przy obecnej celowej niemal „zabójczej” ingerencji Kostusiewa i Kaurowa w kształtowanie „mentalności miasta” rozwiązanie problemów z językiem ukraińskim jest niezwykle trudne. Przede wszystkim z powodu braku specjalistów, którzy kształcą nauczycieli języka i literatury ukraińskiej, filologów, dziennikarzy, historyków… Stanowisko Eduarda Hurwica w kwestii językowej, niestety, zmierza do wspierania rosyjskiego w Odessie. Chciałoby się, aby Eduard Josypowycz, który zrobił dla miasta wiele, był gwarantem utwierdzenia i rozwoju języka ukraińskiego w wieloetnicznym regionie. Wybór na korzyść rosyjskiego to krok ku pogorszeniu wizerunku Odessy jako ukraińskiego liberalno-demokratycznego miasta. W Odessie porozumiewa się się przede wszystkim po rosyjsku. Choć nie jest to literacki język rosyjski, ponieważ miasto nie ma związku z kulturą rosyjską. Obecna sytuacja językowa to metastazy totalitarnego systemu, który kierował wszystkie siły na stworzenie jednego „powszechnie zrozumiałego” języka. Dziś w Odessie krąży utopijne przekonanie, że aby nie tracić zbędnych wysiłków, znacznie łatwiej nauczyć się „wielkiego i potężnego” języka i nie mieć problemów z ukraińskim. Kosmopolityzm reprezentowany przez rosyjski to iluzja, na której pracowała jeszcze sowiecka totalitarna edukacja. Tę iluzję musimy zniszczyć, tworząc ukraińską przestrzeń humanistyczną, opracowując pomoce dydaktyczne z historii i kultury miasta, które w sposób uzasadniony wykażą potrzebę nauki języka ukraińskiego i przynależności do wspólnoty ukraińskiej, ponieważ język jest jednym z decydujących czynników konsolidacji każdego narodu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
