Strona · s. 9strona oryginału ↗
NAOCZNY ŚWIADEK I KRONIKARZ CENA ZWYCIĘSTWA
Слово Просвіти, №19 за 2008 рік
Boczne wejście do bunkra (tym słowem nazwano formację geologiczną). Skały, z których składa się Pluton, to głównie granity. Powstały one w wyniku ochłodzenia i krystalizacji roztopionej magmy, która przebiła się przez uskoki skorupy ziemskiej na obszarze 10 000 km kw. 2 miliardy lat temu i od tamtych epok zachowuje swoje pierwotne właściwości. Z czasem, gdy pojawiły się pytania związane z budową mauzoleum Lenina w Moskwie i wyborem skał niezbędnych do urzeczywistnienia zamysłu architektonicznego, Stalin zatrzymał swój wybór na skałach plutonu korosteńskiego. To nie jest przypadkowy fakt. Granity jako posłańcy geologicznej przeszłości, jako agenci świata przedżyciowego, pozagrobowego, działają uspokajająco na psychikę ludzi. Doprowadzają ludzką duszę do pokory samym faktem swojego nieuczynionego ręką bytu, niepodległego czasowi, wywołują uczucia niewyrażalne słowami. Głębiny ziemskich wnętrz i ludzkich dusz są jednakowo ciemne i w tym sensie spokrewnione. Dlaczego granity i podobne do nich skały plutonu korosteńskiego wykorzystuje się jako materiał na pomniki i budowle architektoniczne, które symbolizują władzę państwową? Wydawałoby się, co może być prostszego od tego pytania? Jednak odpowiedzieć na nie w tym samym stopniu nie jest łatwo, jak określić naturę władzy. Jesteśmy w stanie jedynie stwierdzić: nie istnieje bardziej odpowiedni monolityczny kamień na płyty nagrobne, posągi, budowle architektoniczne stylu imperialnego, kompleksy memorialne, znaki pamięci, a także budownictwo. Z kamiennego ciała plutonu korosteńskiego z woli wodza narodów rozbudowywała Moskwa swoją państwową wielkość. Wzrost własnej wagi politycznej, wpływowości i autorytetu, materialnej i psychologicznej stabilności na świecie stolica bolszewizmu świadomie wiązała ze wzrostem dostaw ukraińskiego granitu, a nie tylko żywności z otaczającego środowiska gospodarczego. Objętość tłucznia wydobytego z plutonu korosteńskiego za czasów władzy radzieckiej i pochłoniętego przez centrum imperium, Moskwę, stanowi około miliarda metrów sześciennych. Stolicom państw granity służą jako skrajnie niezbędny pokarm. Ludzie, a wśród nich władcy, pragną kamienia, dlatego że człowiek, opanowawszy kamień w paleolicie, przejął władzę nad wszystkimi innymi zwierzętami. Wodzowie potrzebują dużo kamienia, bo władają masami ludu. Mauzoleum Lenina przypomina schodkową piramidę. Jest dostępne do obejrzenia w górnej, zewnętrznej części i niedostępne od dołu, skąd wznoszą się wodze. Pojawienie się szeregu wodzów na trybunie przypomina ich wyrastanie z pozagrobowego, piekielnego mroku, ale widać ich tylko do piersi. Dolną część wszechmocnych postaci ukrywa jednolita balustrada z labradorytu, nadaje ona wyglądowi najwyższego władcy i jego współpracowników nieugiętą monumentalność. Miliony poddanych, których oczom ukazuje się zniewalające widowisko, wpadają w zachwyt, przeżywają religijno-patriotyczną radość, niepohamowane pragnienie przypodobania się nosicielowi śmiertelnego niebezpieczeństwa i jednocześnie gwarantowi porządku. W końcu aura piekielności zmieszana z serwilistycznym instynktem człowieka-trybika wywołuje niejasny niepokój, który przeradza się w pragnienie spojrzenia w twarz śmierci, nie ryzykując życiem. Dlatego martwego Lenina uczyniono dostępnym do obejrzenia. Odwiedzanie przez obywateli granitowej grobowca i oglądanie nieboszczyka, przykrytego Borys MANŻELA, weteran frontowego dzieciństwa
Mówią, że wojna skończy się dopiero wtedy, gdy zostanie pochowany ostatni poległy żołnierz. Jednakże moloch wojny czasami grzebie także żywych. Wujek Mychajło, rodzeństwo mojego ojca i ojciec mojego kuzyna Mykoły, był zwykłym człowiekiem, pochodził ze starego kozackiego rodu. Już jako 13-letni nastolatek zaczął pracować, aby choć trochę pomóc młodszym braciom i siostrom, bo mama wcześnie zmarła. W latach kolektywizacji jako małorolny chłop jako pierwszy zapisał się do kołchozu, bo obiecywano (i przydzielono) działkę ziemi na prowadzenie własnego gospodarstwa, gdzie zbudował zagrodę. Był cichy i skromny: wszystkie przedwojenne lata spędził z końmi (był woźnicą, bo kochał te pracowite i piękne zwierzęta). Z początkiem wojny w 1941 roku wszystkie konie „zmobilizowano” na front, a wujka Mychajłę z koniem Wirnym z jakiegoś powodu nie zdążyli. Po 7 października 1941 roku, kiedy wycofujące się wojska 21. i 40. armii, odchodząc w ciężkich walkach, opuściły Biłopol, a 10 października — także Sumy, Mychajło Kuźmycz znalazł się w przymusowej okupacji. Konia ukrył w łęgach rzeki, robiąc prymitywne schronienie, a sam ukrywał się w piwnicy przed Niemcami-rabusiami, choć ci rzadko zaglądali na niewielki chutor. Jak przetrwać srogie zimy — wie tylko wujek Mychajło i jego koń Wirny. Z przyjściem naszych wojsk i wyzwoleniem 3 września 1943 r. Biłopolu od Niemców kozak Mychajło wraz ze swoim przyjacielem Wirnym udał się do rejonowej komendy uzupełnień. I następnego dnia obaj zostali „ostrzyżeni” do kawalerii. Nawet nie zdążył zajrzeć do domu i pożegnać się z żoną oraz małymi dziećmi. Wichura wojny zakręciła nim i rzuciła w białoruskie bagna. Niemieckie wojska w obwodzie homelskim wzięły w okrążenie pułk kawalerii, zagnały w bagna i tam zniszczyły go do nogi ogniem moździerzowym. A w tym czasie śni się żonie Mychajły, że jej drogi Mychajłyk (tak go nazywała z powodu niskiego wzrostu) woła ją, wyciąga do niej ręce, próbując wyjść z jakiegoś ciemnego bagna. A tu, na złość, ani jednej wieści z frontu od męża. I tak aż do jesieni 1945 roku. Starszy syn Mykołka, któremu już czas było iść do szkoły, wciąż dopytywał mamusi: kiedy ojciec wróci z wojny? Prawie go nie pamiętał. Ktoś przekazał z rejonu plotkę, że Mychajły nie ma wśród żywych, bo gdyby żył — dałby znać. A tu — ani zawiadomienia o śmierci, ani listu. Kto wiedział, że gwardii sierżantowi wywiadu armijnego nie zalecano nawet pisać listów. I znowu proroczy sen, ale już Mykołce. Chłopiec widział we śnie, jak polem idzie do domu jego ojciec… „Ubrawszy się ciepło — opowiada prawie 70-letni syn żołnierza, Mykoła Mychajłowycz — wyszedłem ze wsi na bity trakt, który prowadzi od stacji kolejowej, i stałem, czekając i wypatrując na horyzoncie aż do obiadu. Patrzę, idą drogą dwaj, niby wojskowi, bo w szynelach. I kierują się do mnie. Zacząłem biec do nich, a kilka metrów przed nimi zatrzymałem się, bo zgłupiałem: kto z nich jest moim ojcem, myślę. Chyba ten, który jest w butach z ostrogami, bo kawalerzysta. Ale wyręczył mnie jeden z nich, mówiąc: „Patrz, Miszko, już cię syn wita!” Wtedy rzuciłem się w objęcia swojego ojca. — Oto i nie wierz snom, — powiedział mój kuzyn”. Po wojnie — znowu praca w kołchozie, znowu nie rozstawał się z końmi, którymi orali, siali i zwozili zbiory, bo jaka tam technika… O swoich wojennych próbach Mychajło Kuźmycz prawie nie opowiadał. Jedynie kiedyś zauważył, że cudem wyczołgał się ze „śmiertelnego worka” w białoruskich bagnach, długo błądził po lasach i zagajnikach, dopóki nie natrafił na rannego od miny swojego konika Wirnego, którego opatrzył szynelą, i tak we dwóch docierali do armijnego weterynaryjnego lazaretu nr 432. 22 maja 1944 roku nadano mu stopień „gwardii sierżant”, był dowódcą oddziału jednostki. Wyzwalał Warszawę, szturmował Berlin, odznaczony dwoma medalami „Za zasługi bojowe”, orderem Wojny Ojczyźnianej, „Za wyzwolenie Warszawy”, „Za szturm i zdobycie Berlina”, „Weteran pracy” i in. Kiedy zaś zaczęła się kampania honorowania weteranów wojny, którym przyznawano pewne ulgi, zwrócił się były żołnierz do Biłopolskiej rejonowej komendy uzupełnień, aby i jemu wydano legitymację „Weterana wojny”. Pokazał majorowi swoją książeczkę czerwonoarmisty z pieczątką jednostki wojskowej, gdzie wskazano, że wydano mu jeszcze w 1944 roku szynel z czapką-uszanką, ciepłe szarawary i trzy koszule, nawet zimowe i letnie onuce wraz z pagonami sierżanta, ale ani słowa o działaniach bojowych. To po pierwsze. Po drugie, on do tej pory figuruje jako poległy i pochowany jeszcze w listopadzie 1943 roku. Dlatego niech udowadnia, że nie jest martwy, a żywy. Zresztą książeczka wojskowa wypisana jest jako duplikat, bo oryginał utonął w bagnie wraz z workiem żołnierskim. Mimo wszystko książeczkę wojskową mu wydali, opierając się na zaświadczeniu o nagrodach, ale „Weterana wojny” nie otrzymał. Zlitowawszy się nad tułaczką frontowca, jakaś pani z rejonowej komendy uzupełnień poradziła zwrócić się do archiwum Armii Radzieckiej w m. Podolsk w obwodzie moskiewskim po potwierdzenie. Wkrótce wzywają weterana znowu do RKU. Przyjeżdżał do Biłopolu już jego syn, bo takiego urzędniczego znęcania się żołnierz nie wytrzymał — zmarł w przeddzień Dnia Zwycięstwa 4 maja 1989 roku. Urzędnik-major pokazał cały przebieg służby byłego gwardii sierżanta z jego licznymi nagrodami i obiecał wypisać legitymację „Weterana wojny”. Ale komu? Dlatego do tej pory w wielotomowym informatorze „Księga pamięci” figuruje, że Manżeła Mychajło Kuźmycz zginął śmiercią walecznych jeszcze 26.11.1943 roku i pochowany jest we wsi Szacyłki w obwodzie homelskim, w bratniej Białorusi. I oto już 5 marca 2007 roku otrzymał syn żołnierza zawiadomienie o śmierci ojca od dyrektora Kompleksu Pamięci „Muzeum Pamięci historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945 lat”. Tekst w języku oryginału: „Izwieszczenije NKO SSSR. Wasz muż, krasnoarmiejec-striełok Manżeła Michaił Kuźmicz, urozżeniec Sumskoj obłasti Biełopolskogo rajona w boju za sociałisticzeskuju Rodinu, wiernyj woinskoj prisiaie, projawiw gierojstwo i mużestwo, był ubit 26 nojabria 1943 goda. Pochoronie w m. Szacyłki Pierieczskogo rajona Sumskoj obłasti (pomyłkowo — treba Homielskoj obłasti, Biełorus). Nastojaszczeje izwieszczenije jawlajetsia dokumientom dla wozbużdienija chodatajstwa o piensii (Prikaz NKO SSSR #). Kuda: Biełopolskij RKW Sumskoj obłasti Komu: Manżełe Aleksandrie Fiodorownie (żenie)”. I wszystko. Żadnej adnotacji: czy wręczono tę straszną wieść i komu, kiedy — nie wiadomo. Widocznie, na szczęście, nie została wręczona, bo żony żołnierza nikt nie szukał. Wziąć do wojska — wzięli, zabili, pochowali, a oto powiadomić — ducha nie starczyło. Ale żołnierz przeżył wszystkim śmierciom na złość. Zawiadomienie o śmierci jego brata, Nauma Kuźmycza Manżeły, zabitego jeszcze w 1940 roku podczas kampanii fińskiej, też szło aż do 23 czerwca 1950 roku. Oto taka była statystyka na froncie. Badając rodowód, ustaliłem, że podczas II wojny światowej położyło głowy trzydziestu moich krewnych (prawie całe męskie plemię rodziny!). Z trzydziestu poległych na wojnie tylko dziesięć osób pochowano w wyznaczonych miejscach, a dwudziestu do tej pory pozostaje zaginionymi bez wieści. Charakterystyczne jest też to, że wszyscy trzydziestu zginęli poza granicami Ukrainy: w Rosji, na Białorusi, Litwie, Węgrzech. Pomyślałem: a kto będzie bronił teraz Ukrainy, naszej ziemi? Pytanie nie jest retoryczne!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
