Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Wierzbowa deszczułka»

Слово Просвіти, №19 за 2008 рік

W tamtych czasach istniało wiele sądów, czasem podwójnych i potrójnych: sądzili Niemcy, sądzili czerwoni partyzanci, sądzili enkawudziści i sądzili powstańcy. Ja zaś nie zamierzam nikogo osądzać. Choćby dlatego, że Ten, który jest nad nami, nie zaleca brania na siebie cudzych funkcji. Jednak każdy z tych sądów był okrutny i zazwyczaj kończył się śmiercią winnego (albo nawet zupełnie niewinnego, bo nawet najmniejsza grupa miała własne ustalone pojęcia winy, jedynie kara pozostawała uznawana przez wszystkich). Życie w tamtym czasie traciło wszelką wartość jedynie dlatego, że koniec zdarzał się na każdym kroku. To dla sędziów. Dla oskarżonych zaś istnienie zawsze pozostawało jedyną wartościową rzeczą na świecie. W ten sposób jakby chciałem usprawiedliwić kolejne zwroty własnej historii. Ale nawet na to nie mam prawa, bo istniały poza moją wolą, i nawet zostawiwszy to na papierze, nie zdobędę ani odwagi, ani winy, bo cóż to za odwaga spisać cudze świadectwa czy matczyne opowieści, gdy gwiżdże górski wiatr w źle przymknięte drzwi i skrzypi starym świerkiem kilka kroków od chaty: „Od dawna, odkąd tylko zniknął śnieg i wyznaczony nim termin minął, nas, jak dzikie jaskiniowe zwierzęta, ogarnął przymus rwania wszystkiego, co wiąże z ziemią, ryzyko stało się ostre i nieuniknione, kryjówka dusiła niewiarygodnie, zmuszała do dławienia się nie tylko z braku powietrza, ale i z beznadziei, z możliwości zginięcia każdej chwili. Zapewne wypychał nas sam los. Pogodzenie się ze śmiercią okazało się nietrudne. Niezmierzone zmęczenie wyciska z człowieka radość życia, daje mu jakiś nietutejszy wzrok, szczególną wyjątkową optykę. Dziwne, ale nie przepada ona z latami, nawet jeśli uda ci się po tym wszystkim pozostać na tym świecie: nadchodzi moment i skądś, ze środka gałki ocznej, a może z głębi ukrytej świadomości, wypływa ów filtr, i wobec niego wszystkie skarby ziemskie — marność. Patrzysz jakby z głębi dawnego schowka, czas wraca wstecz i na to wszystko nie ma rady”. Pewnej smolistej, ciemnej przedpółnocy na podwórzu zafuczała i zamilkła półtorka — ciężarówka. Szofer przyjechał po Kozią Mamę, by wieźć ją po kafle, który produkowano w małej fabryczce u podnóża Karpat. Czy nie było bliżej, Zdjęcie Olesia Dmitrenki, czy kolor nie pasował — ale taka siła władzy. Podczas gdy gospodyni karmiła gościa i pomocnika barszczem, my cichutko przeniosłyśmy się do kuzova i przykryłyśmy się brezentem, który leżał pod nogami. Czy kierowca wiedział, co naprawdę wiezie, czy też nie domyślał się, ale przed świtem zahamowaliśmy niezmiernie daleko od rodzinnych stron. Maszyna stanęła, ciężko łupnąwszy, a Kozia mama głośno poprosiła szofera, żeby odprowadził ją za potrzebą, bo sama się boi. Ja tylko uśmiechnęłam się — czy istniało coś na świecie, czego ta kobieta by się przestraszyła? Oni poszli w bok i zniknęli za gęstymi krzakami. My cichutko zsunęliśmy się z przeciwnej burty i prysnęliśmy w mokry półmrok, zastygając, dopóki nasza wybawicielka wreszcie nie wyszła z lasu, narzekając na szarówkę i poranny chłód, lekko wskoczyła do kabiny, potem przytupał i kierowca, głośno wydmuchawszy nos, trzasnął drzwiami, a ciężarówka z wysiłkiem zachrypiała, ruszając z miejsca. Światło za nią jeszcze trochę migotało między drzewami i, powoli podskakując, zniknęło. Wreszcie zostaliśmy sami: Myron, Orest, Groza i ja, a także Boże błogosławieństwo, na które liczyliśmy. Teraz, gdy wiosna już odczuwalna była nieodwołalnie, powietrze dla nas było znakiem wolności (chociaż wolnością nie pachniało, inaczej po co byśmy kradli się nocami od wsi do wsi, szukając linii centralnej łączności), nowa rzeczywistość surowo wciskała się w ziemię, która była nam droga — ludzie powoli wyrzucali z dawnego życia wszystko, co niebezpieczne, a tu znów, jakby upiory z tamtego świata, — ci ostatni bohaterowie, z niebezpieczeństwem własnej i cudzej zguby właśnie wtedy, gdy zdawałoby się bardzo technicznie wykształcony powoli odkręcał kurek z czasem, niezłomna siła życia i wiary, jakby właśnie ty miał ocaleć w tej siekaczni, studziła umysł, dodawała niezrozumiałej radości, aż czasem chciało się śpiewać. Pewnego razu grupa natrafiła na zasadzkę (możliwe, że trafiły się nieuprzejme skoki, które też nie chciały umierać, więc cichutko zniknęły w zimnej dźwięcznej ciszy nocnego powietrza, by jutro nie ginąć w jakimś kamiennym worku районowego więzienia, bo kto by im uwierzył, że nas było wielu, może nawet cały oddział — gadanina — władza i tak nie lubiła ani powstańców, ani miejscowych zdrajców, w istocie nie znosiła całego tego narodu), przewodnika ranili, on stracił przytomność, a już ciągnęły się malownicze przedgórza z ich ratunkowymi i często niespodziewanymi zagajnikami, które wydeptali nie tylko nasi chłopcy, ale też Niemcy, czerwoni partyzanci, Polacy, Rumuni, świeżo upieczeni komuniści tak, że zdawałoby się, iż nawet po latach ta trawa się nie podniesie. Odciągnęliśmy chłopaka do chaty i wezwaliśmy ojca. I choć dowódcy takiej rangi, jak Myron, przypadkowi ludzie nie prowadzili, jednak wyboru nie było, musieliśmy w ciemnościach dotrzeć w pewniejsze miejsce — im dalej, tym lepiej. Gospodarz, pewnie przestraszony rannym synem, nie dając jednak znaku, zarzucił na ramiona jakiś łach i poprowadził nieoczekiwanych gości głuchymi ustronnymi drogami do trzeciej wsi. Upadłam na krętej ścieżce i boleśnie uderzyłam nogą, kość tępo pulsowała, i cały czas musiałam powstrzymywać łzy — nerwy nie wyt-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn