Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

DZIEDZICTWO

Слово Просвіти, №19 за 2008 рік

Wasyl ANTONIW, akademik, m. Moskwa. W Zachodniej Galicji, gdzie od wieków żyli Łemkowie — utalentowana, pracowita, wolno myśląca grupa etniczna wielkiego narodu ukraińskiego — niedaleko od obecnej granicy Polski ze Słowacją, w iglastym lesie bierze swój początek rzeczka Osławiczka, wpadająca do Osławy. Jeszcze całkiem niedawno (60 lat temu) wzdłuż brzegów Osławiczki leżała cudowna łemkowska wieś o dźwięcznej nazwie — Osławica. Słonecznymi promieniami i ciepłem świeci to słowo, w nim dusza, serce i rozum naszych dalekich przodków. W czarującej dolinie rzeki Osławiczki w harmonii z przyrodą tysiące lat żyli ludzie, sławili Boga i rodzimą ziemię, ogrzewając ją swoją pracą, wyznając siłę Słońca. Oto i nazwali oni rzeczkę — Osławiczka, rzekę — Osława, a wieś — Osławica. Łemkowie to autochtoni, oni skądinąd nie przyszli, a zawsze byli na tej ziemi. W XX wieku przez Łemkowszczyznę przetoczyły się krwawe fale dwóch wojen światowych. Płonęły wsie, lała się krew, ginęli ludzie, ale po I wojnie światowej ziemia szybko zagoiła rany. Druga wojna światowa pozostawiła o wiele głębsze i bardziej krwawe ślady. Z łemkowskich miast i wsi Niemcy wywieźli wielu młodych ludzi. Późną jesienią 1944 roku front przeciął wieś Osławicę. Górną, południowo-zachodnią część kontrolowali Niemcy. Rozlokowali się w okopach i ziemiankach wzdłuż zawczasu przygotowanej przez Słowaków linii obrony, odgrodzonej z przodu drutem kolczastym oraz pasem zaminowanego pola i brzegami rzeczki Osławiczki. Oddziały czołowe czerwonych wojsk rozmieściły się po chatach w dolnej, północno-wschodniej części wsi. Czasami dla wyżywienia zabierali ludziom owcę, cielę, krowę. Front we wsi stał długo, prawie dwa miesiące. Od czasu do czasu Niemcy ostrzeliwali okolice dolnej części wsi z moździerzy. Nocą zawisały ogniste sieci zapalających kul i błyski rakiet. W jedną z takich nocy Niemcy podpalili naszą i sąsiednią, stryjową chatę, które stały blisko ich linii obrony. Jesienią drewniana łemkowska chata pod słomianą strzechą jest gotowa do zimy: zagaty z trzech jej stron są ciasno nabite pachnącym sianem, niewymłóconymi snopami, drewutnia przepełniona przygotowanym na zimę drewnem. Taka chata szybko wybuchała ogniem i ugasić ją było niemożliwe, zresztą nie miał kto. Tata zdążył tylko wynieść dzieci, wyprowadzić ze stajni konie i krowy oraz otworzyć kurnik. Jeszcze wieczorem nasza wielka rodzina (czworo dzieci, tata, mama i babcia) miała wszystko, by w cieple i dostatku przezimować, doczekać wiosny, zaorać i zasiać niwę… A rano siedzieliśmy już w zimnej ziemiance w ogrodzie pod obaloną gruszą, głodni, bez chleba i odzieży. Nad światem wciąż płonęła wojna. W śmiertelnym pojedynku stoją dwie ogromne potęgi (czerwona i brunatna) i każda z nich chce władać światem. Która z nich jest ciemniejsza? Ale jest Łemkowszczyzna, jest Osławica, są nasi ludzie, bliscy i dalecy krewni, gotowi pomóc w biedzie, ogrzać, nakarmić. Jeszcze przed zimą Niemcy opuścili linię obrony. Front odtoczył się na Zachód — na Słowację i do Czech. W odróżnieniu od Niemców, Sowieci przeprowadzili. UKRAINA I SANSKRYT

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn