Strona · s. 12strona oryginału ↗
OSŁAWICA, ŁEMKOWSZCZYZNA I RESZTA ŚWIATA… W 60. rocznicę tragedii etnicznych Ukraińców w Polsce
Слово Просвіти, №19 за 2008 рік
28 kwietnia 1946 roku do wsi od południowego zachodu wjechała kolumna czołgów. Dotąd nigdy ich nie widzieliśmy i nie słyszeliśmy. W walkach przeciwko Niemcom ani Rosjanie, ani Polacy czołgów w naszych stronach nie używali. Rok po zakończeniu wojny polscy żołnierze wsiedli na rosyjskie czołgi i skierowali je przeciwko pokojowym i bezbronnym ludziom. W ciągu dwóch godzin spędzili lud na plac koło cerkwi. Starych, dorosłych i dzieci bito, strzelano, grabiono, odbierano bydło, palono chaty. W ciągu kilku godzin cichą, spokojną łemkowską wieś rolników polscy i rosyjscy wojskowi zamienili w płonące krwawe piekło. Płacz kobiet i dzieci, ryk bydła, szczekanie i wycie psów, strzelanina, płomienie wszechpożerającego ognia — wszystko się zmieszało, wrzało, zniknęło poczucie przestrzeni i czasu. Gdzie ziemia, gdzie niebo?! Jeszcze rano ludzie wyszli w pole, żeby zaorać ziemię, zasiać niwę z dobrymi myślami i nadzieją na przyszłość, a teraz nikt nie wiedział, czy zobaczy jeszcze słońce, czy dożyje do rana… Żelazem i ogniem nas wygnano z rodzinnej ziemi. Porzucaliśmy domostwa, dźwięczne potoki, pola, lasy i góry, obżyte przez przodków. My zawsze byliśmy na tej ziemi, ale nigdy nie łakomiliśmy się na cudze, strzegliśmy swojego, szczyciliśmy się ziemią, pielęgnowaliśmy naszą mowę, kulturę, zwyczaje, śpiewaliśmy pieśni, chwaliliśmy Boga, sławiliśmy swoją Łemkowszczyznę. Jak i skąd pochodzą nazwy „Łemkowszczyzna”, „Łemkowie”? W literaturze rozpowszechnione jest dość uproszczone wyjaśnienie, jakoby nazwy te pochodziły od słowa „łem”, które w łemkowskim dialekcie języka ukraińskiego oznacza „tylko”. Głębiej pochodzenie nazwy tej grupy etnicznej narodu ukraińskiego wyjaśnia profesor S. Krynycki. Uważa on, że nazwa „Łemkowie” pochodzi od „lement”, „lementować” — głosić, krzyczeć, głośno mówić gromadą. 5. Słowo pan i współczesna Ukraina W ten sposób ukr. pan (jak i pani) sięga w głęboką starożytność i ma bezpośrednie odpowiedniki w językach słowiańskich, irańskich, indyjskich, bałtyckich, gdzie jest oznaczone wysokim statusem społecznym w ciągu całej swojej utrwalonej i nieutrwalonej historii. W językach irańskich i niektórych południowosłowiańskich (serbski, chorwacki) przybrało formę ban, jak i w „Księdze Welesa”. Jednak na Ukrainie, w porównaniu z Polską i Czechami, słowu pan nie wiedzie się słodko, a co najbardziej przykre — zostało ono wykluczone z użycia w odwiecznej sferze — wojskowej, która go zrodziła. Utworzone od indoeuropejskiej podstawy pa „bronić, ochraniać, strzec”, słowo pan i liczne pochodne imiona oraz nazwy niosą najdawniejsze pojęcia i wyobrażenia światopoglądowego, społecznego, magiczno-prawnego, wojskowego planu. Pierwotnie i jednocześnie. To wyjaśnienie jest hipotetyczne i wymaga dowodów oraz uzasadnienia. Długi czas istniała i dotąd istnieje samonazwa Rusini, Rusin. Kiedyś była to nazwa narodu Ukrainy-Rusi. Rusin — Ru Syn, — Ra Syn, co oznacza Syna Słońca. Nazwa ta zachowała się na Zakarpaciu i Łemkowszczyźnie. W łemkowskim dialekcie jest wiele słów z tego języka, którym posługiwano się w Rusi Kijowskiej i Księstwie Halickim. Jest to jeden z ważnych dowodów, że Łemkowie to żywa gałąź wielkiego narodu ukraińskiego. W łemkowskim dialekcie języka ukraińskiego zachowały się słowa, w których odzywają się tysiąclecia. Babcia, żeby ustrzec małego wnuka przed niebezpieczeństwem, mówiła: „zawaruj cię Boże, dziecko, od tego…” (warować — wartować, ustrzec, uniknąć). Słowo Waruna znajdujemy także w sanskrycie. Aby odwrócić działanie omamu i złego, babcia zaklinała: „piek cię, maro, i piek cię!”. Mara — to omam, widmo, które może przybrać postać Boga Ra (S. Piddubnyj „Filozofia ukraińskiego słowa”, 2004), a Piek — duch zła. Żeby Mara nie czuła się bezpiecznie (bez Pieka) wśród ludzi, wygłaszano zaklęcia. W łemkowskich bajkach, podaniach i w języku potocznym zachowała się jeszcze z czasów przedchrześcijańskich nazwa mitycznej istoty, która mogła wprowadzić człowieka w błąd, zamroczyć głowę, oszukać. Nazwali ją nasi dalecy przodkowie Mamoną: „…Przyszła Mamona, obmamonila, Iwan wziął i coś tam sprzedał…” Czyli zrobił coś nie z własnej woli, nie to, co trzeba (z łemkowskiej bajki). Mamona u niektórych dawnych narodów — Syryjczyków i in. — to bóg bogactwa i zysku (Nowy słownik wyjaśniający języka ukraińskiego, Kijów, 1999). Jeszcze po łemkowsku mówią: ładuwaty siahy — ładować, składać w ład odpowiedniej długości kłody. Dlaczego te kłody nazywają się korowyczi, byczyczi, turyczi, czyli i wojownicy. A Ukraińcy we wszystkich czasach mieli status pierwszorzędnych wojowników. O takim podziale społecznym i stanie wojennym u przodków współczesnych Ukraińców świadczą ich nazwiska, które odzwierciedlają wszystkie te cztery terminy na oznaczenie stanów społecznych, jak u Hindusów i Irańczyków. Warstwę wojenną u nich oznacza termin kszatr-kszatr-ksaxr — „siła, władza”, z którym spokrewniony jest nasz car, utrwalony w licznych ukraińskich nazwiskach — Car, Carko, Caryk, Caruk, Caruk, Cariw, Carycz, Carczuk, Carewycz, Carenko, Carczenko, Caryczenko, Carowśkyj itp. Nie oznacza to, że przodkowie współczesnych nosicieli tych nazwisk należeli do carskiego rodu, a świadczy o tym, że należeli właśnie do stanu wojennego, skąd pochodzili też carowie i książęta. Więc nie warto podcinać swoich prakorzeni, które z odwiecznych głębin czerpią życiodajne soki.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
