Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

WARTO WIEDZIEĆ

Слово Просвіти, №19 за 2008 рік

…niechlujności. W rzeczywistości jednak, gdy kulturalny hodowca trzyma świnie w czystym, przestronnym chlewie, lochy odwdzięczają się gospodarzowi dobrym zachowaniem i, że tak powiem, wysokiej jakości produktem końcowym. Nawiasem mówiąc, niektóre z nich mają wyjątkowy węch; we Francji świnie wykorzystuje się nawet do szukania grzybów, a zwłaszcza drogocennych trufli. Nie zasługują na pogardę także zdolności umysłowe tych zwierząt. W górskich okolicach, na Kaukazie, gdzie praktykuje się wolny chów świń, przebywają one niemal przez cały rok w stanie półdzikim; przez ciepłą porę roku z powodzeniem radzą sobie same, ale zimą nieodmiennie wracają do chlewów. A o potomstwo dbają z troskliwością, jakiej nie posiada żadne dzikie stworzenie. W odróżnieniu od domowej świni jej przodek – odyniec, czyli dziki dzik – jest zwierzęciem zwinnym i wcale nie grubym, choć waży nawet do 200 kilogramów. Wszystko u niego jest sprawniejsze niż u świni: tułów krótszy, nogi silniejsze, głowa dłuższa, kły ostrzejsze; nawet uszy nie zwisają jak u gospodarskiej lochy, lecz stoją sztywno do góry. Dzikie prosięta wyróżniają się żółtawymi pasami na tułowiu i wesołym usposobieniem, podczas gdy dorosłe – uporem i leniwością. Trafiwszy do niewoli, szybko przyzwyczajają się do nowych warunków i, niezależnie od nastroju, bezczelnie zaczepiają koty i psy, za co dostają od nich, na co zasłużyły. Zapewne ludziom nietrudno było oswoić tego zwierza, by potem, już jako zwierzę domowe, rozprzestrzenić go po wszystkich kontynentach. W Sofii Kijowskiej, na ścianie u początku schodów na chór, zachowała się od XI wieku freska przedstawiająca polowanie na odyńca. Myśliwemu pomaga pies, a scena walki z ogromnym dzikiem pełna jest dynamiki i dramatyzmu. Włodzimierz Monomach w „Pouczeniu” mówi o tym, jak dzik u niego „odgrywał mieczem na udzie”… Jeśli na odyńca polowano z psami, bronił się z szczególną furią. Zadając ciosy kłami, podważając od dołu, zwierz starał się podrzucić wroga; kto kogo rozerwie – to była kwestia. Zapewne dlatego odyńca, podobnie jak wilka, zaliczano do „grubej”, czyli „czarnej” zwierzyny i polowano na niego z przeszkolonymi chartami. Tak bywało także na Wielkim Ługu za progami Dniepru, gdzie w wysokich trzcinach w pobliżu cieków i jezior dziki występowały aż do połowy minionego stulecia. Nad Iwanem na mogile, Koło tamtego gaju, I bez wiatru kołysze się, I wiatr kołysze. Analogia topoli z kobietą została przeniesiona także na los Ukrainy, która doznała ciężkich prób w wyniku najazdów wroga. Topola, podobnie jak wierzba, stała się narodowym symbolem Ukrainy. Znana jest legenda o topoli. „Były sobie trzy przyjaciółki. Żyły ze sobą w zgodzie: czy na weselu, czy na wieczornicach — zawsze razem. Pewnego razu, mówią, w dzień Iwana Kupały poszły wszystkie trzy zbierać kwiaty. Miały już wracać do wsi, gdy usłyszały szalony tętent koni. — O Boże, Tatarzy! — krzyknęła jedna. — Utopimy się w rzece, a nie damy się Tatarom w ręce! — krzyknęła druga. A Tatarzy już szykowali się do rzucenia lassa. — Boże, spraw, żebyśmy stały się topolami — krzyknęła trzecia. Wszystkie trzy natychmiast stały się topolami i zaszeleściły liśćmi. Tatarzy przerazili się i uciekli z powrotem, nie wyrządziwszy wsi żadnej krzywdy”. Inny wariant legendy: „Trzy rodzone siostry wraz z matką poszły na pole zbierać len. Nagle napadli na nie Tatarzy. — O matko, Tatarzy, ratujcie nas! — Lepiej stańcie się topolami, skoro macie trafić do tatarskiej niewoli — krzyknęła matka i natychmiast upadła, trafiona tatarską strzałą. Tatarzy zarzucili na siostry lassa, lecz lassa nie spadły już na dziewczęce ramiona, lecz na topole. Tatarzy przestraszyli się i uciekli. Wieś została ocalona, a siostry tak już pozostały stać topolami na wieki wieków. Czy tak było, czy nie, ale mówi się, że wiosną, w księżycowe noce, topole zamieniają się w dziewczęta, płaczą i przeklinają Tatarów, którzy zabili matkę, i że na zawsze pozostaną topolami” (zap. M. Safroniak, wieś Łozowa, rejon tulczyński, obwód winnicki). Topola jako symbol wolności kontrastuje z niewolą kozaków-jeńców i dodaje im sił. T. Szewczenko zwracał się do drzewa: „Rośnij, rośnij, topolko, ciągle w górę i w górę”. Poeci XX wieku opiewali topolę jako symbol Ojczyzny, nadziei, duchowości, nieprzejednanej walki o szczęście i wolność. „Topole łuki wyginają”, „W mroku nocy drżą topole”, „Z oddali śmiała się smukła topola” — to słowa P. Tyczyny. Nieśmiertelne słowa W. Symonenki: I kiedy upadniesz na obcym polu, Przyjdą z Ukrainy wierzby i topole.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn