Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №19 за 2009 рік

16 s. · 43 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 19 (500), 14–20 maja 2009 CZY UCZĄ UKRAIŃSKIEGO W ROSJI?

Zdjęcie: Ksenia Hładyszewa Ljubow HOŁOTA Jaki powinien być 500. numer „Słowa Proświty”? Być może warto było zrobić swego rodzaju przegląd i przypomnieć naszym czytelnikom o akcjach, które przeprowadził zespół redakcji wspólnie z Centralnym Zarządem, dzięki czemu w życiu Ukrainy pojawiły się Dzień Pisma, Dzień Bohaterów Krut, ekologiczno-proświtiańskie akcje „Ogólnoukraińska Tolока”, „Rodzinne studnie”. Bez wątpienia nasi czytelnicy wraz z nami chętnie wspomnieliby błyskotliwe publikacje Jurija Badzia, Jewhena Swerstiuka, Oksany Pachlowskiej, Jamesa Meisa, Mykoły Szudriego, Dmytra Stepowyka, Anatolija Pohrybnoho, Iwana Juszczuka, Ołeksandra Ponomariwa, Zofii Majdańskiej, Jurija Iljenka, Wołodymyra Wojtenka oraz innych znanych w Ukrainie autorytetnych pisarzy, a także bohaterów naszych wywiadów — Pawła Zahrebelnoho, Linę Kostenko, Bohdana Stupkę, Romana Iwaniczuka, Dmytra Pawłyczka, Romana Łubkiwskiego, Teodosija Humeniuka, Anatolija Hajdamaki, Walerija Franczuka, Iwana Drača, Jewhena Stankowycza, Mykołę Żulynskiego, Wasyla Niecziepę, a także inne osobistości, które, bez przesady, trzymają duchowy kontynent kultury narodowej. W pełni uzasadniona jest nasza wdzięczność proświtianom, którzy są naszymi autorami i propagatorami „Słowa Proświty” ze Lwowa, Ługańska, Iwano-Frankiwska, Łucka, Równego, Tarnopola, Donbasu, Kijowa — czytelnicy czekają na ich publikacje i dobrze pamiętają nazwiska: Wasyl Łyzanczuk, Iryna Mahrycka, Wołodymyr Ferenc, Petro Bojarczuk, Jewhen Cymbaluk, Ołeksij Niżywyj, Jurij Mycyk… Bez wątpienia moglibyśmy pochwalić się tym, że obecnie do tworzenia „Słowa Proświty” dołączyła młodzież, ponieważ nasz tygodnik chce być nowoczesny i stylowy — zarówno w szacie graficznej, jak i w jasnych stylistycznych cechach autorskich publikacji… Szewczenkiana w materiałach, badaniach, poszukiwaniach oraz Szewczenkiana jako akcja społeczna — to także stała praca redakcji. Praktycznie wyłącznie „Słowo Proświty” jest źródłem informacji o ogólnoukraińskiej akcji „Zbudujmy cerkiew Tarasa!”, która obecnie weszła w ostatni etap, i w najbliższym czasie Państwo, szanowni czytelnicy, zobaczycie na naszych łamach projekt szkicowy nadbramia… IX MIĘDZYNARODOWY KONKURS im. P. JACYKA CZYTELNICZE WIECE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

SŁOWO WSZYSTKIEGO GŁOWA

Dzisiejszy numer „Słowa Proświty” jest pięćsetny. Początkowo będąc miesięcznym biuletynem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, nasza gazeta przekształciła się w tygodnik, określiła krąg tematów i czytelników, twardo ustanowiła siebie jako ogólnoukraiński kulturologiczny tygodnik. Wydawnictwo proświtiańskie jest ukierunkowane na tych, którzy pracują na rzecz kultury i języka narodowego, którzy są przekonani, że ukraińskie społeczeństwo zrealizuje wtedy swoje programy polityczne, społeczne, ekonomiczne i społeczne, gdy narodowa kultura i państwowy język zajmą swoje należne miejsca na Ukrainie. Tarasowej cerkwi, którą zostanie zbudowana na początku zespołu schodów prowadzących do grobu T. H. Szewczenki na Czernieczej Górze w Kanewie. Właśnie dzięki tej inicjatywie zobaczyliśmy, jak żywy, pełen światła i otwarty na dobro jest naród ukraiński. Starsi i młodsi, działacze kultury i sztuki, pracownicy oświaty, nauczyciele i uczniowie ze wszystkich obwodów Ukrainy złożyli ofiary na cerkiew, która będzie darem miłości i szacunku dla Kobzarza, potwierdzając tym samym, że nie ma między nami podziałów. Zebraliśmy dziesięcinę od wartości projektu, i ta dziesięcina pochodzi z czystego serca i z dobrych nadziei. 500. numer „Słowa Proświty” ukazuje się właśnie dziś, kiedy na Ukrainie niewiarygodnie zaostrzyła się sytuacja językowo-kulturowa, ponieważ została ona w całości przeniesiona na płaszczyznę polityczną. Politycy różnych maści i kalibrów, wysłani i rodzimi kozaczkowie, kirpohnuczkoszyjenkowie oraz ci, którzy wysypali się z rękawa basawriukowej sukmany, depczą wszystko, co typowo ukraińskie, narodowe, nawołują do rozerwania Ukrainy na regiony, są gotowi pozbawić ukraiński naród miana narodu tytularnego, ponieważ ich marzeniem jest mieć Ukrainę nie dla Ukraińców, lecz bez Ukraińców. Wciąż wydaje im się, że zdołają zdemoralizować naród, rozpuścić go, zasiać wzajemną nienawiść, przekształcić nas w posłuszną biomasę, której dumę narodową można zastąpić posłusznym konsumpcjonizmem czerstwych okruszyn ze stołu ich ideologa Dmytra Tabacznyka i jemu podobnych… Nasza gazeta zawsze trzymała się wyraźnych orientacji narodowych — przy każdej pogodzie politycznej. Pamiętamy słowa Liny Kostenko: „Dziennikarze — oczy społeczeństwa, które śpi, słuch społeczeństwa, które nie słyszy… Pracujcie, zachowując godność swojego zawodu, a wtedy wiele uratujecie”. Właśnie ratować, a nie dorujnowywać, jest powołane „Słowo Proświty”. Nasze łamy są otwarte na dialog, na wzajemne zrozumienie, na rozmowę. Słowo jest głową wszystkiego. I nieprzypadkowo na naszej pierwszej stronie widnieje nasze credo: „Bez języka nie ma narodu”. Zarówno język, jak i naród przeżywają próbę, gdy młodzieży nie ma przy nich. Dlatego 500. numer „Słowa Proświty” poświęcony jest języku ukraińskiemu. Tylko jemu służymy, nad jego źródłami pochylamy się. I cieszymy się, widząc w jego zwierciadłach młode twarze. W dniu wydania naszej gazety w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki odbędzie się wręczenie nagród zwycięzcom IX Międzynarodowego Konkursu z Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, który rozpoczął się 9 listopada 2008 roku, w Dniu Pisma i Języka Ukraińskiego, w szkołach i wyższych uczelniach Ukrainy. W centrum stolicy zbiorą się ci młodzi Ukraińcy, którzy swoją wiedzą i sercami poparli inicjatywy Ligi Mecenasów. Dzięki temu konkursowi szeroko otworzyli drzwi na piękny i bezkresny świat — świat ojczystego języka. Im właśnie dedykujemy nasz 500. numer, ich zapraszamy do grona naszych czytelników i autorów, wzywając: „Bądźmy razem!” A wam, nasi stali czytelnicy, autorzy, sympatycy, życzymy sił i zdrowia. Pracujmy dla Ukrainy, dla narodu ukraińskiego! Czytelnicze wiece w „Słowie Proświty” trwają codziennie i zawsze — aż do pełnego zwycięstwa! 10–11 SZEWCZENKOWSKA 12–13 CHARAKTERYSTYCZNY SPOŁECZNY SYNDROM

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PAMIĘĆ WZYWA

17 maja na Ukrainie będzie obchodzony Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych. Odpowiedni Dekret Prezydenta nr 271/2009 „O przeprowadzeniu w 2009 roku Dnia Pamięci Ofiar Represji Politycznych” przewiduje przeprowadzenie uroczystości żałobnych na terenie Narodowego Historyczno-Memorialnego Rezerwatu „Bykiwnianskie mohyły”; wieców-requiem, składania wieńców i kwiatów pod pomnikami upamiętniającymi, w miejscach pochówku ofiar represji politycznych w miejscowościach Ukrainy; tematycznych lekcji, wykładów, rozmów poświęconych tematyce represji politycznych na Ukrainie, w zakładach edukacyjnych, jednostkach wojskowych, placówkach kultury; tematycznych wystaw i ekspozycji. Ponadto rząd wraz z Kijowską Miejską Administracją Państwową powinien podjąć niezwłoczne działania na rzecz zapewnienia funkcjonowania i rozwoju Narodowego Historyczno-Memorialnego Rezerwatu „Bykiwnianskie mohyły”. Dekret przewiduje zaproponowanie organizacjom religijnym odprawienia 17 maja 2009 ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ roku nabożeństw żałobnych (panachyd) za ofiary represji politycznych. Ponadto tego dnia na budynkach organów władzy państwowej, organów samorządu terytorialnego, państwowych przedsiębiorstw, instytucji i organizacji na terenie Ukrainy oraz na budynkach zagranicznych placówek dyplomatycznych Ukrainy zostaną opuszczone do połowy masztów flagi państwowe Ukrainy, a także zostanie ograniczona organizacja imprez rozrywkowych w całym kraju. Głowa państwa zobowiązała Radę Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu, obwodowe, Kijowską i Sewastopolską Miejską Administrację Państwową do opracowania regionalnych planów działań na Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych oraz zapewnienia ich wykonania; podjęcia działań na rzecz ochrony socjalnej zrehabilitowanych obywateli, którzy doznali represji politycznych; zapewnienia uporządkowania miejsc pochówku ofiar represji politycznych, pomników, znaków pamiątkowych i tablic memorialnych itp. Prasowa służba Ukraińskiego Związku Helsińskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PERELIAK

Petro ANTONENKO Gazeta «Nowaja», część już dość rozgałęzionego holdingu medialnego, do którego wchodzą w większości wydania rosyjskojęzyczne, opublikowała wywiad z Wasylem Bazywem, znanym w kołach dziennikarskich i politycznych. Nie będę analizować tego rozległego tekstu, nie będę wdawać się w dyskusje, czy rzeczywiście pan Bazyw był „wśród pierwszych założycieli Ruchu i znajdował się w pierwszym szeregu rewolucjonistów”, jak przedstawia gazeta. I czy rzeczywiście redagowany przez niego lwowski dziennik „Za wolną Ukrainę” był „pierwszą demokratyczną gazetą ZSRR”, jak twierdzi „Nowaja” i skromnie potwierdza sam Bazyw. Bo można wspomnieć również gazety Państw Bałtyckich, które wówczas wrzały, i samizdat ukraińskich dysydentów. Pan Wasyl oczywiście nie należał do ich grona ze względu na wiek. Ponieważ kiedy w latach 70. na Ukrainie przetaczały się fale aresztowań i procesów inakomyślnych, dysydentów, Bazyw odnosił zwycięstwa w socjalistycznym współzawodnictwie młodych dziennikarzy URSR, o czym z dumą informuje gazeta. Warto jednak odpowiedzieć przynajmniej na jedno stwierdzenie tego tekstu, mieszankę autopromocji i złośliwości wobec obecnego Prezydenta Ukrainy. Mówiąc o potrzebie powrotu do wielkiej polityki dość znanego Miedwiedczuka, Bazyw zaznacza: „Przecież spełniło się to, o czym on mówił — Juszczenko nie został prezydentem. Jego sąd wyznaczył. A on tak i nie został”. Ta teza oczywiście nie jest nowa. Słychać ją od kuczmo-janukowyczów od pierwszych dni po ich przegranej w wyborach. Ale trzeba jeszcze raz odpowiedzieć, i nie tylko panu Bazywowi: Wiktor Juszczenko został Prezydentem nie na mocy decyzji sądu, lecz dlatego, że zwyciężył w trzeciej turze głosowania, językiem prawniczym — w powtórnym głosowaniu drugiej tury wyborów. A potrzeba tego ponownego głosowania pojawiła się właśnie dlatego, że Sąd Najwyższy Ukrainy unieważnił wyniki drugiej tury, stwierdzając liczne fałszerstwa i naruszenia ustawodawstwa wyborczego. Przykro, że wszystko wtedy zostało „przyhamowane”. Liczne naruszenia prawa, udowodnione przez sądy, w większości pozostały bez kary. Czy to nowa pomarańczowa władza wykazała miękkość, czy też nie tak łatwo było złamać opór starego reżimu, ale ci, którzy deptali prawa, wyszli z jedynie lekkim przestrachem. Warto wymienić nazwiska głównych fałszerzy. Wśród nich, przynajmniej w sensie prawnym (bo są jeszcze ci, na których zlecenie działano), byli ówczesny przewodniczący Centralnej Komisji Wyborczej Serhij Kiwałow oraz jeden z znanych regionałów Andrij Klujew. Powiedzmy, Kiwałowa za jego skłonność do liczenia głosów tak, jak zamówią, „przyklejono” przydomkiem „Serżoża-policz”. No i co dalej? Kiwałow spokojnie i już otwarcie przyłączył się do Partii Regionów i obecnie nie jest po prostu posłem parlamentu z ramienia tej partii, ale także z jej kwoty przewodniczącym parlamentarnego Komitetu ds. Wymiaru Sprawiedliwości. Nie zdziwimy się, jeśli w trzecim rządzie Janukowycza, jeśli takowy powstanie, „Serżoży-policz” zostanie mianowany ministrem sprawiedliwości. A może sięgnie nawet po wyższe stanowiska? Nie przepadł również Klujew. W rządzie Janukowycza był wicepremierem. Obecnie jest posłem ludowym Ukrainy, zastępcą przewodniczącego frakcji Partii Regionów. Jego nazwisko „krążyło” w gronie kandydatów na stanowisko zastępcy przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy. …U ludzi, którzy pod koniec 2004 roku stali na tysiącach majdanów Ukrainy, może być sporo pretensji do pomarańczowej władzy. Zwłaszcza o to, dlaczego bandyci od polityki tak i nie trafili za kratki. Ale rozpowszechnianie tez podobnych do bazywowskiej to obraza milionów ludzi, którzy wyszli wtedy na majdany po nowe życie. Choć zawstydzanie kogoś jest sprawą jałową. Tym bardziej oczywiste jest podłoże takich publikacji, a takich w kolejnych miesiącach będzie pojawiać się coraz więcej. U podstaw wszystkiego leży przestrach: a co, jeśli w nowych wyborach ludzie potwierdzą wybór dokonany kilka lat temu? POLITYKA JĘZYKOWA CZY «POLITYKA JĘZYKA»?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

APEL POPARTY

Szanowna Pani Lubow Wasyliwno! Aparat wykonawczy Rady Rejonowej Swiatoszynskiej w m. Kijowie, zgodnie z pkt 2 uchwały nr 322 XIX sesji Rady Rejonowej Swiatoszynskiej w m. Kijowie V kadencji, która odbyła się 07.04.2009 r., przesyła Pani apel deputowanych Rady Rejonowej Swiatoszynskiej w m. Kijowie do deputowanych Rady Miasta Kijowa w sprawie propozycji rozpatrzenia kwestii uchylenia decyzji Rady Miasta Kijowa z dnia 24.06.2007 r. nr 811/1472 dotyczącej sprzedaży działki o powierzchni 1,08 ha przy alei Zwycięstwa 119 spółce z o.o. „Kompania ETREKS” w celu budowy kompleksu biurowo-handlowo-rozrywkowego, z późniejszym nadaniem tej działce statusu skweru, a skwerowi — imienia wybitnego ukraińskiego poety, obrońcy praw człowieka, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa (kopia uchwały w załączeniu). Zastępca przewodniczącego rady O. Kononenko. RADA REJONOWA SWIATOSZYNSKA W MIEŚCIE KIJOWIE V KADENCJI DZIEWIĘTNASTA SESJA UCHWAŁA „07” kwietnia 2009 r. nr 322 W sprawie poparcia apelu laureatów nagrody imienia Wasyla Stusa do Rady Rejonowej Swiatoszynskiej w m. Kijowie w obronie skweru imienia W. Stusa. Po rozpatrzeniu apelu laureatów nagrody imienia Wasyla Stusa do Rady Rejonowej Swiatoszynskiej w m. Kijowie za pośrednictwem gazety „Słowo Proświty” (nr 12, 26 marca — 1 kwietnia 2009 r.) w sprawie ochrony i ratowania skweru imienia W. Stusa przy alei Zwycięstwa 119 oraz zgodnie z pkt 4 Dekretu Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki z dnia 30.01.2008 r. nr 67/2008, Rada Rejonowa Swiatoszynska w m. Kijowie POSTANOWIŁA: 1. Zwrócić się do Rady Miasta Kijowa z propozycją rozpatrzenia kwestii uchylenia decyzji Rady Miasta Kijowa z dnia 24.06.2007 r. nr 811/1472 dotyczącej sprzedaży działki o powierzchni 1,08 ha przy alei Zwycięstwa 119 spółce z o.o. „Kompania ETREKS” w celu budowy kompleksu biurowo-handlowo-rozrywkowego, z późniejszym nadaniem tej działce statusu skweru, a skwerowi — imienia wybitnego ukraińskiego poety, obrońcy praw człowieka, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa. 2. Zlecić aparatowi wykonawczemu Rady Rejonowej Swiatoszynskiej w m. Kijowie przesłanie niniejszej uchwały do redakcji gazety „Słowo Proświty” jako odpowiedzi na apel laureatów nagrody imienia Wasyla Stusa do Rady Rejonowej Swiatoszynskiej w m. Kijowie. 3. Kontrolę nad wykonaniem niniejszej uchwały powierzyć: — stałej komisji ds. rozwoju terytorium, użytkowania gruntów, architektury i urbanistyki; — stałej komisji mandatowej ds. praw człowieka, jawności, etyki deputackiej, praworządności, porządku publicznego i walki z przestępczością. Przewodniczący rady W. Mazepa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Kiedy wreszcie Rada Najwyższa uchwali dwa projekty ustaw o języku oraz Koncepcję państwowej polityki językowej Ukrainy?

Petro ANTONENKO Kiedy rano przed posiedzeniem plenarnym Rady Najwyższej czytam wywieszony w foyer projekt porządku obrad kolejnego posiedzenia, robi mi się smutno, że organ ustawodawczy państwa wygląda tak nędznie. Na każde zwykłe posiedzenie wnosi się po 30–40 pytań, z których większość nie zdąża się rozpatrzyć, a w najlepszym razie rozpatruje się je nie „pakietem”, lecz hurtem. Pewnego razu w projekcie porządku obrad znalazło się pytanie „o poprawę zaopatrzenia w wodę” pewnej wsi. Oczywiście woda pitna dla tej wsi to sprawa ważna, ale czy naprawdę nikt nie mógł podnieść tego problemu na szczeblu rejonu, obwodu, licznych urzędów, zamiast kierować go do parlamentu? Wygląda na to, że w naszym parlamencie jest zbyt wiele „polityków drobnostkowych” i za mało parlamentarzystów o myśleniu państwowym, a nie chutorowym. Nie mówiąc już o tym, że większość nawet uchwalonych ustaw to w istocie zmiany do ustaw, rodzące się pod wpływem lobbingu klanów biznesowych. Tymczasem prawie nie ma działalności ustawodawczej w rozwiązywaniu problemów języka, kultury, duchowości. Ile jeszcze będą leżeć nieruszone dwa projekty ustaw o języku, złożone dawno w Radzie Najwyższej przez posła, przewodniczącego Proświty Pawła Movczana? Albo nowo złożony przez niego projekt „O koncepcji państwowej polityki językowej Ukrainy”? Niedawno poseł i lider grupy „Za Ukrainę” Wiaczesław Kyrylenko złożył w Radzie Najwyższej projekt ustawy „O narodowym produkcie kulturalnym”. Podstawą dokumentu jest państwowe wsparcie dla produkcji tworzonej w języku państwowym przez krajowego producenta. Można jednak nie wątpić, że i ten projekt czeka trudny los parlamentarny, o czym niedawno sam jego autor oświadczył. Nie wiadomo, kiedy wreszcie uchwali się ważne ustawy o ochronie narodowej przestrzeni informacyjnej i ochronie naszych świętości duchowych. Wygląda na to, że wszystkie te kwestie, zwłaszcza językowa, pojawiają się jedynie jako przedmiot politycznej polemiki w naszych zbyt licznych kampaniach wyborczych. Nie lepiej jest z polityką językową w innych gałęziach władzy. Wiele można by rozstrzygnąć na szczeblu Prezydenta i rządu, gdyby była wola i wola polityczna, czego brakuje, a warto byłoby nauczyć się od sąsiednich państw. Rosja, która tak forsuje „wielojęzyczność” w sąsiadujących z nią państwach (czytaj: pobłażanie tam jawnej rusyfikacji), u siebie w domu broni właśnie jednojęzyczności, niezbyt dbając o prawa językowe mniejszości. Wystarczy powiedzieć, że tam prawie nie ma ukraińskich szkół, choć rosyjskie władze wprowadzają w błąd światową społeczność, twierdząc, jakoby na takie szkoły nie było społecznego zapotrzebowania wśród Ukraińców w federacji. Kiedyś w jednym z polskich miast pokazano mi szkołę ukraińską. Ponieważ było to w kraju od dawna zamieszkanym przez Ukraińców, naiwnie spodziewałem się zobaczyć placówkę, w której na każdym kroku rozbrzmiewa język ukraiński. Okazało się jednak, że wszystkie przedmioty czyta się tu po polsku, od matematyki po biologię, a po ukraińsku – tylko język i literaturę ukraińską. Taka „szkoła ukraińska” w tym bezsprzecznie demokratycznym kraju europejskim, członku Unii Europejskiej. W klasach i na korytarzach rozbrzmiewał nienaganny język państwowy polski, z ust zarówno uczniów, jak i nauczycieli, z których wielu było Ukraińcami. I to zrozumiałe, wyjaśniono mi, bo szkoła państwowa uczy i wychowuje obywateli tego państwa. Kilka wymownych faktów od kolejnej sąsiadki – Białorusi, która według naszych mitów miałaby być całkowicie znarodowioną krajem. Niedawno prezydent Ołeksandr Łukaszenka zakazał nadawania w Białorusi rosyjskich kablowych kanałów telewizyjnych. Jako przyczynę podał to, że wzajemnie Białoruś „nijak nie jest przedstawiona w przestrzeni medialnej Rosji”. Prezydent Białorusi powiedział: „A nawet jeśli jest przedstawiona, to prezydent jest idiotą, a jego dzieci są nienormalne, oszustami i łajdakami”. Rezolucja była krótka i jasna: zamknąć. Może nie jest to nazbyt demokratyczne, ale porównajmy to z tym, jak u nas pieścimy się z rosyjskimi mediami, które coraz bardziej zalewają Ukrainę, podczas gdy nasza obecność informacyjna za granicą rośnie ospale, a tam nie jest łatwo usłyszeć słowo ukraińskie czy zobaczyć naszą książkę. Przy okazji, Białoruś aktywnie rozwija swoją przestrzeń medialną. Na Czernihowszczyźnie można słuchać na falach FM pierwszego kanału Białoruskiego Radia. I kiedy rozbrzmiewa „Ranica z Narodowym Radiem Biełarusi”, mimowolnie myślisz: wątpliwe, byśmy tak właśnie promowali za granicą „Poranek z Narodowym Radiem Ukrainy”. Tymczasem u nas niedawno przedstawiciel Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy, występując na ogólnoukraińskiej konferencji dziennikarzy, narzekał, że wspaniały pod względem treści kanał radiowy „Kultura” „nie dostaje” możliwości nadawania na dostępnych dla wszystkich regionów, dla milionów słuchaczy częstotliwościach. Chciałoby się zapytać: kto nie pozwala rozszerzać państwowego radia na falach państwa? U nas dobrze opanowano imitację: ukraińskie kółko nazywa się „ukraińską klasą”, a klasę – „ukraińską szkołą”, prymitywnie próbuje się wprowadzać ukrainizację w różne sfery życia publicznego, w tym w codzienność. Ile warte są liczne błędy w tekstach na szyldach, w reklamach, w urzędach, w transporcie publicznym! Czytasz tę nieumiejętność i myślisz: lepiej by w ogóle nie zaczynać. Bo to czytają tysiące ludzi, którym wszczepia się taki ojczysty język. …W samym centrum stolicy, na stacji metra „Chreszczatyk”, reklama jakichś tabletek na chrapanie. I radosny napis: „On już nie chrapie”. Pewnie żona cieszy się, że jej mąż po zażyciu tabletek już nie chrapie. Ale wygląda na to, że, jak dawniej, „chrapie” państwowa polityka językowa, która zadowala politykierów od języka. A co na to władza? Czy wciąż „chrapie”?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w większym stopniu (np. Hetmanow, Sotnikow, Babiczew, Dołżykow). Elementarną niepiśmiennością, niedbalstwem lub celowym zniekształcaniem ukraińskich nazwisk pracownicy biur paszportowych, urzędów stanu cywilnego i rad wiejskich obecnie z powodzeniem kontynuują praktykę swoich poprzedników. Można więc przypuszczać, że kolejnym (i już ostatnim) etapem zrusyfikowania nazwisk tego typu będzie zmiana w nich części rdzennych, czyli wywodzenie nazwisk od właściwie rosyjskich podstaw antroponimicznych. I wtedy wszyscy Zozule czy Zozuliny staną się Kukuśkinami, Mirośnyki lub Mirośnykowi — Mielnikowami, Kuszniry lub Kusznariowy — Owczinnikowami, a Kulbaby czy Kulbabiny — Oduwanczikowami. Choć nie przeprowadziliśmy specjalnej ankiety wśród wszystkich nosicieli zrusyfikowanych nazwisk, wiemy na pewno, że taka transformacja nazwisk odegrała rolę ważnego czynnika psychologicznego w przeorientowaniu samoświadomości wielu przemianowanych osób i ich krewnych z ukraińskiej na rosyjską. A to w warunkach upolitycznienia kwestii językowej na Ukrainie i braku w paszporcie obywateli Ukrainy rubryki „narodowość” ma negatywny w aspekcie budowania państwa efekt. Chce się wierzyć, że filolodzy (przede wszystkim pracownicy działu onomastyki Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, a także specjaliści odpowiednich katedr uniwersytetów) będą w stanie zatrzymać proces dalszego zrusyfikowania ukraińskich nazwisk i będą pracować nad przywróceniem „prawdziwych” imion własnych. Filolodzy, w szczególności nauczyciele, powinni prowadzić pracę oświatową wśród naszych rodaków dotyczącą potrzeby ustalenia i przywrócenia im rodzimych nazwisk. A wszystkim nam warto pamiętać słowa Iwana Ohijenki: „Strzeż swojego imienia osobowego i rodowego nazwiska w pełnej narodowej formie i nigdy nie zmieniaj ich na obce. Nawet najmniejsza zmiana tutaj to krok ku wynarodowieniu”. Kraft Foods Ukraina (prezes zarządu J. Łohusz), towarzystwo „Ecolab” i in. Głęboko duchowe i patriotyczne było wystąpienie Jego Świątobliwości Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta. Wielkie zainteresowanie uczestników konferencji naukowej wzbudziło wystąpienie Bohatera Ukrainy, pisarza Jurija Muszhetyka. Odwołał się on do sentencji niemieckiego filozofa XVIII w., że najwyższe są: „gwieździste niebo nade mną i prawo moralne we mnie”. Otóż to prawo moralne obecnie upadło bardzo nisko, zaznaczył Jurij Mychajłowycz. Kiedy byliśmy pod Polską, to w ukraińskich wsiach wybuchały powstania. Za Katarzyny II były siły, które starały się przekazać następnym pokoleniom swoje ukraińskie widzenie. Ukraińskie osobistości wzywały europejskich władców do wspólnego wystąpienia przeciwko Rosji. A obecnie jeden z przywódców tego kraju publicznie oświadcza: „Ja — russkij nacionalist w łuczszym ponimanii etogo słowa”. Prawie 400 lat walczyli przeciwko ukraińskiemu nacjonalizmowi, by na początku XXI w. stać się, ostatecznie, rosyjskimi nacjonalistami. Kto z ukraińskich przywódców oświadczy: „Ja — ukraiński nacjonalista!”? Wiceminister oświaty i nauki Ukrainy Maksym Striha wyraził aktualne przemyślenia dotyczące funkcjonowania szkół mniejszości narodowych nie tylko na Ukrainie, ale i w krajach bałtyckich. Podsumowując Wszechukraińską konferencję naukowo-praktyczną „Ukrainoznawstwo w systemie oświaty i nauki”, zaznaczmy, że stała się ona jednym z etapów przygotowań do przeprowadzenia końcowego Kongresu o ukraińskiej oświacie, o ukrainoznawstwie jako ważnym czynniku utwierdzania ukraińskości w niepodległej Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZMIENIŁEŚ UKRAIŃSKIE NAZWISKO — I JUŻ NIE JESTEŚ UKRAIŃCEM…

Iryna MAHRYCKA, kandydat nauk filologicznych, docent SNU imienia Wołodymyra Dala, m. Ługańsk. Ukraiński onomastykon nazwiskowy, którego historia formowania się sięga głębokiej starożytności, kondensuje ciekawy materiał nie tylko dla lingwistów, ale także dla badaczy historii, kultury i psychologii narodu ukraińskiego. Niezwykle informacyjne pod tym względem są nazwy nazwiskowe, utworzone od zwykłych rzeczowników sposobem bezsufiksalnym. Należą one do ogólnoukraińskich nazwisk, które, jak świadczą uczeni, zostały uformowane już w XVI w. Zabytki piśmiennictwa poświadczają ich dominację na całym terytorium ukraińskim — stanowią one 53% indywidualnych lub rodowych nazwisk osób tamtego okresu. Pochodzą takie nazwiska, z reguły, od dowcipnych przezwisk, które nadawali sobie nawzajem zaporoscy kozacy i ukraińscy chłopi. Semantyczne spektrum takich nazw jest niezwykle szerokie: to nazwy roślin (drzew, krzewów, kwiatów, upraw rolniczych) lub ich owoców; nazwy zawodów, stanowisk; nazwy według przynależności narodowej lub społecznej, według cech fizycznych i psychicznych; nazwy zwierząt, ptaków, ryb, owadów; nazwy części ciała człowieka (zwierzęcia, ptaka); narzędzi pracy, instrumentów muzycznych, potraw, budynków i ich części; odzieży, broni; nazwy pokrewieństwa i stosunków rodzinnych; nazwy pojęć abstrakcyjnych, zjawisk przyrody, chorób i znaków na ciele; nazwy geograficzne; nazwy wyrobów i produktów pracy, materiałów, substancji, pieniędzy, środków transportu; rozrywek, zabawek, wrażeń akustycznych; nazwy związane z wierzeniami religijnymi, obrzędami, zwyczajami; to także słowa z języka dziecięcego oraz nazwy miar przestrzeni i czasu itp. U podstaw tych nazwisk leżą rzeczowniki pospolite, które można zaliczyć do różnych warstw leksyki: jedne z nich należą do aktywnego słownika języka literackiego: Hreczka (gryka), Kwitka (kwiatek), Hucuł, Piweń (kogut), Sołonycia (słonina), Zajeć (zając), Pryjmak (przybrany syn), Zajika (jąkała), Szełest (szelest), Żyła, Czupryna (czupryna), Warenyk (pieróg), Kowbasa (kiełbasa), Smetana (śmietana), Szapka (czapka), Kowpak (kołpak), Hołod (głód), Czop (czop), Syrota (sierota), Skrypnyk (skrzypek), Spiwak (śpiewak), Korol (król), Rybałka (rybak), Rozkarjaka (rozkraczony); inne funkcjonują we współczesnym języku jako słowa przestarzałe lub dialektalne (tutaj i dalej podajemy znaczenie tych słów według 4-tomowego „Słownika języka ukraińskiego” Borysa Hrinczenki): Bohomaz („ikonopisarz”), Hajduk (1. „Wysoki strażnik”; 2. „Rodzaj tańca”; 3. Hajduka sadyty, udaryty. „Tańczyć w przysiadzie”; 4. Nis hajduka skacze. Wyrażenie wskazujące na czyjś wielki apetyt, wzmożoną pracę szczękami), Hohol („dzika kaczka”), Dejneka (1. „Maczuga, kij”; 2. „Pułk piechoty, utworzony w 1657 r. przez pułkownika połtawskiego M. Puszkara ze słabo uzbrojonego motłochu (winiarzy, piwowarów, pastuchów i najmitów)”), Szlachta („stan szlachecki w Polsce”), Kmet (1. „Chłop, rolnik”; 2. „Człowiek bystry, pomysłowy, spryciarz”), Dżura („kozacki sługa-towarzysz, giermek, który chodził z kozakiem na wyprawy i bitwy”), Kapłun (1. „Wykastrowany kogut”; 2. „Chytry wół”), Łytwyn (1. „Litwin”; 2. „Białorusin”); jeszcze inne wyszły z użycia: Belmeha, Hołuta, Kordun, Kułbaj, Rewuta, Skoruta, Skrobut, Czyczerka, Czorbacz, Szabunia, Czewierda, Czemyrys, Czermyt itp. (drogi ich pojawienia się można próbować ustalić za pomocą słowników etymologicznych i świadectw dyscyplin pokrewnych językoznawstwu). Ta najliczniejsza grupa ukraińskich nazwisk łączy formacje bezsufiksalne, które używane są (lub były używane w przeszłości) także jako nazwy pospolite. Nawiasem mówiąc, używanie rzeczowników jako nazwisk bez dodawania specjalnych sufiksów zbliża język ukraiński do niektórych języków europejskich, w szczególności angielskiego. Tak więc angielskie nazwiska Wolf, Birch, Foot, Sparrow utworzone są sposobem leksykalno-semantycznym od wolf „wilk”, birch „brzoza”, foot „stopa”, sparrow „wróbel” itd. Tą cechą ukraińskie nazwiska istotnie różnią się od rosyjskich, wśród których nie ma nazwisk utworzonych w ten sposób. Wiadomo, że rzeczowniki — nazwy pospolite — mogły trafiać do klasy nazw nazwiskowych poprzez dodanie do nich właściwie ukraińskich sufiksów, takich jak: szweć (szewc) > Szewczenko; szczerba („wywar z czegoś, zupa”) > Szczerbak, Szczerbań, Szczerbyna, Szczerbanec; czobit (but) > Czobitko, Czobotij; syrotyna (sierotka) > Syrotynec; czmyr > Czmyriw, baryło (beczułka) > Barylak; moskal > Moskaliuk; boroda (broda) > Borodacz; brat > Bratuś; czub > Czubar; szum > Szumyło, Szumejko; kosa > Kosacz; łob (czoło) > Łobas; kapusta > Kapustian; kuczma (1. „futrzana czapka”; 2. „potargana głowa”) > Kuczmynda itd. Wszystkie przytoczone nazwiska należą do tradycyjnych ukraińskich antroponimów. Natomiast do współczesnego antroponimikonu wchodzi mnóstwo nazwisk utworzonych od rzeczowników — nazw pospolitych, których struktura słowotwórcza zawiera już nie ukraińskie, a właściwie rosyjskie sufiksy -ow/-ew, -in: Buhajow, Buriakow, Hetmanow, Kapłunow, Sotnikow, Kowalow, Szewcow, Szczerbakow, Pryjmakow, Horobcow, Babyczew, Serdiukow, Baryłow, Dowżykow, Chruszczow, Gorbaczow, Czubarow, Czumakow, Zaporożcew, Mandrykin, Cybulin, Szulgin itd. Nie trzeba być filologiem, aby odnaleźć w tych nazwiskach genetycznie ukraińskie podstawy antroponimiczne. A gdyby, przypuśćmy, że te podstawy nie były ukraińskie, a rosyjskie, to nazwisko Buhajow pisałoby się jako Bykow, Buriakow — Swieklin, Kapłunow — Pietuchow, Kowalow — Kuzniecow, Szewcow — Sapożnikow, Szczerbakow — Nawarow, Pryjmakow — Prijomiszew, Horobciw — Worobjow, Babyczew — Wołokitin, Serdiukow — Tiełochranitieliew, Baryłow — Boczkin, Dowżykow — Dlinnow, Chruszczow — Majskozhukow, Horbaczow — Horbatow, Czubarow — Chochłow, Cybulin — Lukow, Szulhin — Lewszyn (od ros. lewsza). A takie etnografizmy jak sotnik, hetman, czumak, zaporozec, mandryka itp. nie są właściwe rosyjskiej etnokulturze. Nikt nie zaprzeczy, że dodawanie do rdzennie ukraińskich antropopodstaw nietypowych dla języka ukraińskiego sufiksów nazwiskowych doprowadziło do zniekształcenia nazwisk i poświadczyło ich zrusyfikowanie. Zważając na okoliczności historyczne, można twierdzić, że proces rusyfikacji ukraińskich nazwisk odbywał się aktywnie w ciągu XIX—XX w. zarówno za sprawą chęci nosicieli tych nazwisk (kiedy Ukraińcowi, czy „małorosjaninowi”, albo „chochołowi” korzystniej było zmienić swoją narodowość na rosyjską, czy „wielkorosyjską”, ponieważ bez tego nie mógł „wybić się na ludzi”, albo pozostawanie Ukraińcem było po prostu niebezpieczne — jak na przykład podczas Hołodomoru), jak i bez chęci (robili to pracownicy imperialnych i radzieckich organów rządowych, kolonizując miejscową ludność). Obserwując oficjalne (zapisane w paszportach i innych dokumentach) nazwiska naszych rodaków, zauważamy, że w jednych przypadkach proces rusyfikacji dotknął ich w mniejszym stopniu (np. Hetmanow, Sotnikow, Babyczew, Dowżykow), a w innych — bardziej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

CZY UKRAINOZNAWSTWO MA SPOKÓJ W SYSTEMIE OŚWIATY I NAUKI?

Fot. Ksenii Hładyszewej Andrij Udowenko, prorektor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, kandydat nauk filozoficznych Wołodymyr Bugrow, prezydent AN WSz, profesor Mykoła Drobnochod, zastępca ministra oświaty i nauki Ukrainy, doktor nauk fizykomatematycznych, profesor Maksym Striecha, deputowany ludowy Ukrainy, dyrektor Werchowyńskiej filii NDIU Petro Szkriblak i in. Akademik Petro Kononenko zwięźle określił ideę konferencji: będzie ukrainoznawstwo – będzie ukraińska oświata; będzie ukraińska nauka, kultura i elita – będzie też ukraińska Ukraina – państwo światowe. W 2006 i 2007 roku odbyły się dwa międzynarodowe kongresy, na których rozpatrywano problemy ukraińskiej oświaty w światowej przestrzeni czasowej, jej stan oraz perspektywy rozwoju. Po przestudiowaniu ankiet wypełnionych przez nauczycieli, rodziców i dzieci, studentów i wykładowców, przedstawicieli społeczno-politycznych, wyznaniowych i państwowych instytucji (ponad 37 tysięcy), zgodnie stwierdzono: ukraiński język i oświata znajdują się w stanie kryzysu systemowego, dlatego wymagają, po pierwsze, należytej uwagi i wsparcia państwa, wszystkich warstw ukraińskiej społeczności, a po drugie, fundamentalnego reformowania zasad, środków i form rozwoju oświaty i nauki. Dlatego właśnie na tegorocznym Kongresie jesienią będzie się podsumowywać wyniki. Referent zwrócił też uwagę, że ukraińska prasa krajowa i zagraniczna, zorientowana na priorytety narodowo-państwowe, a zwłaszcza „Rідна Szkoła” (redaktor naczelny Je. Fedorenko, USA), gazety „Oswita” (O. Konowalenko), „Oswita Ukrainy” (Ju. Kuzniecow), „Ukraina Moloda” (M. Doroszenko), „Słowo Proświty” (L. Gołota), czasopisma „Dywosiwit” (M. Wielyczko), elita państwowa i społeczność poparły uchwały kongresów. Wśród uczelni wyższych, które reformują oświatę i naukę, są: Kijowski Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki (rektor L. Hubers’kyj, dziekan wydziału filozoficznego A. Konwerskyj) i Kijowski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. M. Drahomanowa (rektor W. Andruszczenko), wydział treści i jakości oświaty MON (kierownik I. Likarczuk) oraz Taurydzki Uniwersytet im. W. Wernadskiego (rektor M. Bahrow), uniwersytety Krzywego Rogu i Sewastopola; Główny Zarząd Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (szef L. Hrynewycz), dziesiątki instytutów kształcenia podyplomowego, w tym obwodu czerniowieckiego, oraz tysiące placówek wychowawczych i edukacyjnych, których doświadczenia rozpatrywano na konferencji. Głos oświatowców i naukowców, podobnie jak wymogi czasu, dotkliwie odczuł Prezydent Ukrainy, honorowy przewodniczący rady instytutu W. Juszczenko, który uznał ukrainoznawstwo za siłę napędową oświaty i nauki, zwłaszcza wychowania. W tym kierunku wielkie wysiłki na rzecz państwowego funkcjonowania ukraińskiego języka i ukrainoznawstwa podejmuje minister oświaty i nauki I. Wakarczuk. Ważne miejsce w referacie Petra Kononenki zajęły informacje o ukraińskich mecenasach, którzy, kontynuując tradycje sławnych dobroczyńców XIX wieku Symyrenków, Tereszczenków, Chanenków, obecnie hojnie wspierają przedsięwzięcia mające na celu upowszechnianie wiedzy z zakresu ukrainoznawstwa. Wśród nich są: wydawnictwo Wierchownej Rady Ukrainy, Ukraińska Agencja Informacji i Druku „Rada”, ogólnoukraiński popularnonaukowo-rozrywkowy magazyn dla nastolatków „Planeta Znań”, firma „Wsesław”, klinika medycyny laserowej doktora Bohomolec, ZAT

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

O STANIE EDUKACJI W JĘZYKU UKRAIŃSKIM W FEDERACJI ROSYJSKIEJ

DLACZEGO W ROSJI NIE MA UKRAIŃSKICH SZKÓŁ? MSZ FR twierdzi, że „…pomimo dużej liczebności Ukraińców… wnioski o założenie pełnowymiarowych szkół… nie napływają” i tłumaczy to bliskością języków i kultur wschodniosłowiańskich, wspólną historią (Ruś Kijowska, państwo moskiewskie, Imperium Rosyjskie, ZSRR) oraz jedyną wiarą prawosławną. Takie powierzchowne podejście nie daje zrozumienia tego, dlaczego w Rosji nie ma systemu ukraińskiej edukacji, jakie są przyczyny — obiektywne i subiektywne. O wspólnej historii. Za czasów przebywania w jednym państwie, oprócz pozytywnego doświadczenia wzajemnego wzbogacania kulturowego, dobrze znanego z kursu historii Rosji, były też skrajnie negatywne momenty — celowa imperialna polityka prześladowania języka ukraińskiego, ogłaszanie go jedynie „południowym dialektem języka ogólnorosyjskiego”, co prowadziło do rusyfikacji Ukraińców, powstawania u nich poczucia niższości, braku własnej wartości; — brak w Rosji ukraińskiej przestrzeni informacyjnej; — brak ukraińskiego kościoła w Rosji i nieukrywany, surowy sprzeciw wobec jego rozprzestrzeniania; — zależność polityki humanitarnej władz rosyjskich wobec ukraińskiej diaspory w Rosji od współczesnej koniunktury politycznej; — nieakceptowanie przez większość rosyjskiej elity politycznej niepodległości Ukrainy, samodzielności narodu ukraińskiego i samowystarczalności języka ukraińskiego, co prowadzi do braku w Rosji konsekwentnej i systemowej polityki narodowościowej. Deklarując faktycznie, że ukraińskie szkoły w Rosji są niepotrzebne z powodu bliskości języków rosyjskiego i ukraińskiego, kultur, ścieżek historycznych i wspólnej wiary, oficjalny przedstawiciel MSZ FR A. Niesterenko daje ukraińskim urzędnikom ważny argument na rzecz ukrainizacji szkół rosyjskojęzycznych: rzekomo nasze narody mają bliskie kultury i języki, wspólną historię, w większości wyznajemy prawosławie. Więc po co potrzebne są rosyjskie szkoły na Ukrainie? Pretensje i sprzeciwy przedstawicieli społeczności rosyjskiej na Ukrainie należy teraz kierować do urzędnika rosyjskiego MSZ. Jeśli chodzi o potrzebę edukacji ukraińskiej w Rosji, oddajmy głos aktywistom organizacji ukraińskich. Ludmyła Najdenko, zastępca przewodniczącego towarzystwa „Werbyczeńka” (m. Niżniekamsk): „Potrzeba edukacji ukraińskiej istnieje, i to duża. Inna sprawa, że nawet mówić o stworzeniu ukraińskiej placówki oświatowej jest trudno. Wielki wpływ na pracę oświatową ma poziom relacji między Ukrainą a Rosją, na czym cierpią zwykli obywatele, którzy zmuszeni są wysłuchiwać pod adresem Ukrainy upokorzeń, drwin. Właśnie z tego powodu ludzie nie przyznają się do przynależności do swojego narodu, gdzie tu mówić o dążeniu do nauki”. Myrosława Filippowa (m. Tomsk), przewodnicząca komisji Zjednoczenia Ukraińców Rosji ds. edukacji: „Dla edukacji narodowej w Rosji formalnie przeszkód nie ma, ale wojna informacyjna rosyjskich mediów przeciwko Ukrainie znacznie komplikuje problem edukacji ukraińskiej. Były przypadki, kiedy już po naborze do klasy z nauką języka ukraińskiego rodzice z powodu nieustannego negatywu mediów o Ukrainie zabierali dzieci. Zdarzają się przypadki otwarcie wrogiego stosunku do Ukrainy, a potem i do języka ukraińskiego”. Mykoła Serhijenko, przewodniczący Zjednoczenia Ukraińców Kubania (m. Krasnodar): „Oto jeden z przykładów swoistego, lecz typowego stosunku do języka ukraińskiego w Rosji. W szkole sztuki ludowej w Krasnodarze języka ukraińskiego uczą jako »narzecza kubańskiego« i nijak nie udaje się naprawić tej sytuacji. Inaczej niż upokorzeniem języka ukraińskiego tego nazwać nie można”. (Wprowadzenie przez władze krajowe terminu „narzecze kubańskie” — kontynuacja imperialnej polityki wobec języka ukraińskiego jako „narzecza ogólnorosyjskiego”). W Rosji nie ma programu rozwoju edukacji mniejszości narodowych, w szczególności ukraińskiej. Od 1993 r. organizacje ukraińskie domagają się opracowania i przyjęcia Federalnego programu państwowego rozwoju kultury i edukacji ukraińskiej w Rosji (rezolucje czterech Kongresów Ukraińców Rosji — 1993, 1997, 2002, 2005 r.). Nie ma stałego dialogu władz federalnych i regionalnych z organizacjami społecznymi. W pionie władzy rosyjskiej liczne reorganizacje władzy wykonawczej doprowadziły do zmniejszenia wagi kwestii narodowej w praktycznej działalności federalnych struktur państwowych. Departament stosunków międzyetnicznych Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Rada Konsultacyjna ds. autonomii narodowo-kulturalnych przy Ministerstwie działają formalnie, nie mając dźwigni do rozwiązywania problemów mniejszości narodowych Federacji Rosyjskiej. „INFORMACJA” I INFORMATORZY Chciałoby się dowiedzieć, skąd MSZ FR bierze „informację” o edukacji ukraińskiej w Rosji. W oświadczeniu MSZ FR powiedziano: „Język ukraiński jako przedmiot wykładany jest od 1 do 11 klasy w Petersburgu w szkole ogólnokształcącej nr 479, w dwóch szkołach w Workucie, w gimnazjach słowiańskich Murmańska i Penzy”. Mychajło Wołyk, członek zarządu ukraińskiej autonomii narodowo-kulturalnej Petersburga: „W Petersburgu nie ma szkół z nauką języka ukraińskiego jako przedmiotu”. Olga Nikołajewa, wicedyrektor szkoły nr 479 Petersburga: „U nas języka ukraińskiego w programie nie ma”. Mykoła Bejzak, przewodniczący towarzystwa „Ukraina” (m. Workuta): „W Workucie nie ma szkół z nauczaniem języka ukraińskiego, nie ma szkół niedzielnych, fakultetów języka ukraińskiego”. Natalja Łytwynenko-Orłowa, przewodnicząca autonomii narodowo-kulturalnej Ukraińców obwodu murmańskiego (m. Murmańsk): „W Murmańsku nie ma placówek oświatowych z nauką języka ukraińskiego”. MSZ FR: „Język ukraiński nauczany jest w liceum Nowego Urengoju, w miastach Chanty-Mansyjsk, Ufa, Niżniekamsk, Kazań, Omsk, Orenburg, Jekaterynburg, Władywostok, Syktywkar, Soczi, Surgut, Niżniewartowsk, Tobolsk, a także w obwodach biełgorodzkim, woroneskim i samarskim”. Wołodymyr Chalimonczuk, przewodniczący rady towarzystwa „Ukraińska rodzina” w Surgucie, koordynator Zjednoczenia Ukraińców Rosji w Chanty-Mansyjskim, Jamalsko-Nienieckim okręgach autonomicznych, obwodzie tiumeńskim: „W regionie istnieją szkoły niedzielne w Surgucie i Tobolsku bez wsparcia finansowego państwa, na koszt rodziców. W Nowym Urengoju, Nojabrsku, Niżniewartowsku, Chanty-Mansyjsku” rosyjskiej języka ukraińskiego nie uczą. W Tiumeńskim Uniwersytecie Państwowym języka ukraińskiego nie uczą”. Takie same świadectwa można otrzymać z Kazania, Jekaterynburga, Władywostoku, Syktywkaru, Soczi i innych miast. Z obwodu biełgorodzkiego nie ma komu odpowiedzieć, bo nie ma tam ukraińskich organizacji. Podajemy informację (bez cudzysłowów), która odpowiada rzeczywistości. Obecnie języka ukraińskiego i niektórych przedmiotów ukrainoznawczych uczą w ramach podstawowego planu szkolnego w kilku szkołach (Moskwa, Republika Baszkortostanu, Tomsk, Samara). W Moskiewskim Liceum Lingwistycznym nr 1555, Szkole Zaoziernej nr 16 w Tomsku, kilku szkołach Baszkortostanu, szkole średniej nr 132 w Samarze języka ukraińskiego uczą jako przedmiotu. We wsi Złotonoszka w Republice Baszkortostanu działa jedyny w Rosji kompleks przedszkole-szkoła, gdzie wszystkie dzieci (około 70 osób) uczą się języka ukraińskiego. Fakultatywnie języka ukraińskiego uczą w kilku szkołach (Baszkortostan, Woroneż). Języka ukraińskiego (tzw. „narzecza kubańskiego”) oraz historii kozactwa nauczają w Krasnodarskiej Krajowej Dziecięcej Eksperymentalnej Szkole Sztuki Ludowej. Istnieje kilka szkół niedzielnych (sobotnich) przy placówkach oświatowych lub ukraińskich towarzystwach Moskwy, Republiki Baszkortostanu, Republiki Tatarstanu, Chanty-Mansyjskiego Okręgu Autonomicznego, obwodów kamczackiego i tomskiego. W kilku wyższych uczelniach Rosji — Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym im. M. Łomonosowa, Moskiewskim Państwowym Uniwersytecie Lingwistycznym, Moskiewskim Państwowym Instytucie Stosunków Międzynarodowych (Uniwersytecie) MSZ FR, Akademii Dyplomatycznej MSZ FR, uniwersytetach w Woroneżu i Krasnojarsku, Tomskim Państwowym Uniwersytecie Pedagogicznym, ufijskiej filii Moskiewskiego Otwartego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego przedmioty ukrainistyki studiuje się w ramach bloku filologii słowiańskiej. W Rosji są szkoły, gdzie języka ukraińskiego uczy się niewielka liczba uczniów, co daje podstawy do wniosku: to wyjątek, który podkreśla ogólną zasadę: ukraińskiej edukacji w Rosji nie ma! W związku z tym nie ma przygotowania nauczycieli języka ukraińskiego, nikt nie tworzy, a tym bardziej nie drukuje ukraińskich podręczników. I nie chodzi o brak „pełnowymiarowych szkół”. Zresztą w takim sensie ukraińskie organizacje Rosji kwestii nie stawiały i nikt w ukraińskich organizacjach nie mówi o pełnej parytecie ukraińskiej edukacji w Rosji i rosyjskiej edukacji w Ukrainie. Tylko brakiem konsekwencji, systemowości w prowadzeniu polityki narodowościowej, powierzchownym podejściem do problemu, który nie uwzględnia interesów ukraińskiej mniejszości w Rosji, można wyjaśnić „informację” ministerstwa o ukraińskiej edukacji w Rosji. A porównywanie liczby rosyjskich szkół w Ukrainie i ukraińskich w Rosji, o czym mówi A. Nesterenko, jest rzeczywiście niepoprawne: jeśli w Ukrainie rosyjskich szkół jest ponad 1000, to w Rosji ukraińskich po prostu nie ma! Wskazująca na to jest tabela porównawcza zaspokojenia potrzeb edukacyjnych Ukraińców w Rosji i Rosjan w Ukrainie. POLITYKA HUMANITARNA W ROSJI Niestety, w Rosji obserwuje się upolitycznienie całego kompleksu kwestii, które dotyczą ukraińskiej sfery humanitarnej. Po 2004 r. wobec Ukrainy faktycznie trwa wojna informacyjna, której częścią stało się prawdziwe czyszczenie ukraińskiej przestrzeni humanitarnej. Przejawia się to: w próbach obsadzenia na kierowniczych stanowiskach w ukraińskich organizacjach Rosji ludzi „wygodnych” dla władzy lub stworzenia marionetkowych organizacji; w nieukrywanej presji, wywieranej na ukraińskie organizacje w ogóle i na poszczególnych aktywistów, którzy nie wpisują się w wyobrażenia niektórych rosyjskich urzędników; w cenzurze działań kulturalnych ukraińskich towarzystw. Tabela porównawcza zaspokojenia potrzeb edukacyjnych Rosjan w Ukrainie i Ukraińców w Federacji Rosyjskiej (rok szkolny 2008—2009). Ukraina: Przedszkolne placówki oświatowe z rosyjskim językiem wychowania 983, w nich dzieci 164 027. Ogólnokształcące placówki oświatowe z rosyjskim językiem nauczania 1 755. Ogólnokształcące placówki oświatowe z ukraińskim i rosyjskim językiem nauczania 779. Ogółem uczy się w języku rosyjskim uczniów ogólnokształcących placówek oświatowych 423. Uczą się języka rosyjskiego fakultatywnie lub w kółkach (uczniów) 35. Profesjonalno-techniczne placówki oświatowe z rosyjskim językiem nauczania 113. Profesjonalno-techniczne placówki oświatowe z ukraińskim i rosyjskim językiem nauczania 51. Ogółem uczy się w języku rosyjskim uczniów profesjonalno-technicznych placówek oświatowych 685. Ogółem uczy się w języku rosyjskim studentów wyższych uczelni I—II stopnia akredytacji 59 656. Ogółem uczy się w języku rosyjskim studentów wyższych uczelni III—IV stopnia akredytacji 395 186. Wydrukowano podręczników w języku rosyjskim kosztem Budżetu Państwowego Ukrainy (egzemplarzy) 1 555 500. Wydrukowano ukraińsko-rosyjskich słowników terminologicznych kosztem Budżetu Państwowego Ukrainy (egzemplarzy) 125 000. Wydatkowano środków z budżetów wszystkich szczebli na utrzymanie placówek oświatowych z rosyjskim językiem nauczania (UAH) 3 195 634 300. Federacja Rosyjska: Przedszkolne placówki oświatowe z ukraińskim językiem wychowania 0, w nich dzieci 0. Ogólnokształcące placówki oświatowe z ukraińskim językiem nauczania 0. Ogólnokształcące placówki oświatowe z rosyjskim i ukraińskim językiem nauczania 0. Ogółem uczy się w języku ukraińskim uczniów ogólnokształcących placówek oświatowych 0. Profesjonalno-techniczne placówki oświatowe z ukraińskim językiem nauczania 0. Profesjonalno-techniczne placówki oświatowe z rosyjskim i ukraińskim językiem nauczania 0. Ogółem uczy się w języku ukraińskim uczniów profesjonalno-technicznych placówek oświatowych 0. Ogółem uczy się w języku ukraińskim studentów wyższych uczelni I—II stopnia akredytacji 0. Ogółem uczy się w języku ukraińskim studentów wyższych uczelni III—IV stopnia akredytacji 0. Wydrukowano podręczników w języku ukraińskim kosztem Budżetu Państwowego FR (egzemplarzy) 0. Wydrukowano rosyjsko-ukraińskich słowników terminologicznych kosztem Budżetu Państwowego FR (egzemplarzy) 0. Wydatkowano środków z budżetów wszystkich szczebli na utrzymanie placówek oświatowych z ukraińskim językiem nauczania (RUB) 0. Uczą się języka ukraińskiego jako przedmiotu (uczniów) 205. Uczą się języka ukraińskiego fakultatywnie lub w kółkach (uczniów) 100.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w celu niedopuszczenia do działań, które nie odpowiadają oficjalnej ideologii. Tak oto na początku 2008 r. w Moskwie pod pretekstem braku wymaganej dokumentacji zamknięto Ukraińskie Centrum Edukacyjne przy szkole średniej nr 124. Zamiast skutecznej pomocy w normalizacji sytuacji, centrum edukacyjne, które istniało ponad 10 lat nie w podziemiu, a za wiedzą Departamentu Edukacji Moskwy, zostało postawione poza prawem i zlikwidowane, co bardziej przypominało pogrom. W odpowiedzi na wielokrotne apele Zjednoczenia „Ukraińcy Moskwy” zarząd edukacji nie znalazł nic lepszego, jak wymyślać nieprawdziwe wyjaśnienia: „Pełniąca obowiązki dyrektora szkoły nr 124 O. N. Owsejczyk wielokrotnie proponowała sformalizować i uporządkować dokumenty Ukraińskiego Centrum. Ze względu na odmowę przedstawienia wymaganych dokumentów Ukraińskiego Centrum, p.o. dyrektora szkoły nie znalazła możliwości przedłużenia umowy”. Podobne działania wywołują niezrozumienie i są raczej próbą przerzucenia błędów w działalności zarządczej na kogoś innego oraz przypominają dążenie do zamaskowania jakiegoś innego celu. W latach 2006—2007 oczyszczono Bibliotekę Literatury Ukraińskiej w Moskwie, w której „uwili gniazdo ukraińscy nacjonaliści”. Zarząd Zjednoczenia Ukraińców Rosji w liście otwartym do Prezydenta Rosji zaznaczał, że po słynnym liście W. Putina (listopad 2007 r.) sytuacja w bibliotece pozostaje nienormalna, co wywołuje zaniepokojenie wszystkich, którzy troszczą się o los jedynej w Rosji państwowej instytucji kultury, stworzonej w celu zaspokojenia potrzeb informacyjnych i edukacyjnych ludności ukraińskiej. Po zwolnieniu dziewięciu (!) pracowników do biblioteki przyszło nowe kierownictwo i zatrudnieni przez nie ludzie, którzy w większości nie znają języka ukraińskiego i są bardzo dalecy od ukraińskiej kultury. Co więcej, w bibliotece pojawili się pracownicy, którzy wbrew oficjalnie deklarowanemu kursowi na rozwój dobrosąsiedzkich stosunków z Ukrainą prowadzą działalność antyukraińską, otwarcie propagują niechęć do ukraińskiej państwowości, na wszelkie sposoby poniżają ukraińską kulturę, język i literaturę. Obecnie trzeba stwierdzić, że w Rosji ukraińska edukacja i kultura stały się zakładnikami stosunków politycznych rosyjsko-ukraińskich, co w XXI wieku jest absolutnie niedopuszczalne. Jeśli my — Ukraińcy i Rosjanie — jesteśmy rzeczywiście bliskimi narodami, to ukraińska kultura i edukacja w języku ukraińskim w Rosji powinny być postrzegane jako wzbogacenie słowiańszczyzny, co jest szczególnie aktualne w obecnej sytuacji „globalnego przemieszczania się narodów”, a wcale nie jako „wywrotowy spisek” w celu osłabienia Rosji. Właśnie taka myśl dominuje w środowisku niektórych rosyjskich urzędników, którzy świadomie i celowo hamują rozwój ukraińskiej kultury i edukacji w Federacji Rosyjskiej i faktycznie stanowią przeszkodę na drodze do wzajemnego zrozumienia naszych narodów. Oto wyniki badań opinii publicznej Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii oraz „Lewada-Centrum” na temat stosunku Rosjan do Ukrainy i Ukraińców do Rosji. W styczniu 2009 r.: stosunek Rosjan do Ukrainy „źle i bardzo źle” — 62 %, stosunek Ukraińców do Rosji „dobrze i bardzo dobrze” — 91 %. Być może stan ukraińskiej edukacji w Rosji zależy także od takich opinii? Prasowa służba Zjednoczenia Ukraińców Rosji i Federalnej Narodowo-Kulturalnej Autonomii Ukraińców Rosji kilka książek o Ołeksie Tychym, „Słownik językowych wypaczeń”, nad którym pracował, badając, jak zniekształcano język ukraiński w Donbasie. Najważniejsze, co robi towarzystwo, to praca oświatowa wśród młodzieży. W rejonie konstantynowskim udało się przemoc surżyku na łamach gazety. Czym kierują się autorzy, gdy cytują swoich bohaterów dosłownie? Być może pragną jak najdokładniej odzwierciedlić życiowe realia? Ale dlaczego wtedy mowa rosyjskojęzycznych postaci nie jest zniekształcona ani w oryginale, ani w tłumaczeniu na ukraiński? Zatem odnosi się wrażenie, że rosyjskojęzyczni są o wiele bardziej kulturalni niż ci, którzy posługują się ukraińskim. Oni jawią się przed czytelnikiem jako ludzie drugiej kategorii. Można zaprzeczyć: takie są realia. Jednym z zadań dziennikarza jest właśnie to, aby nie schlebiać niewybrednym gustom, a wręcz przeciwnie — wychowywać czytelnika. Nie stawiałem sobie za cel analizowania tematycznego ukierunkowania gazety. Po prostu chciałem zwrócić uwagę na to, że nazwa nie odpowiada treści. Nie mogę nazywać jej ukraińską, pomimo wszystkich dążeń tych, którzy tam pracują. Jeśli za podstawę takiej dziennikarstwa przyjęto prymitywizm i surżyk, to czy będzie to sprzyjać umacnianiu państwowości języka ukraińskiego, kształtowaniu wysokich gustów u czytelników? I czy pozostanie ukraińską „Gazeta po-ukraińsku”? Jeśli dziennikarze tego chcą, powinni zrezygnować z surżyku i, podając materiał faktyczny, jakkolwiek byłby ciekawy, dodać choć trochę analityki. I, oczywiście, musi odpowiadać pisowni. A póki co przestaję kupować to wydanie — nie chcę ciągle potykać się podczas czytania. A wrócę do „Gazety po-ukraińsku” wtedy, gdy ona rzeczywiście stanie się ukraińską. zakupiono kilka dni temu i właściciel nie zdążył dokonać tej przewidzianej obowiązującym prawem procedury. Zapłacił odpowiedni mandat, kierowcy zabrano dokumenty na samochód i prawo jazdy, a sam samochód odwieziono do miasta Kotowsk w obwodzie odeskim na parking policyjny. Potem wyjaśniono jeszcze jakieś, nieznane właścicielowi samochodu, okoliczności. Od tego czasu nieszczęsny właściciel auta nie może odebrać ani samochodu, ani prawa jazdy, tak samo jak otrzymać jakiejkolwiek odpowiedzi od pracowników drogówki. W „Protokole oględzin zatrzymania transportu” bez daty pracownik Kotowskiego Wydziału Drogówki napisał: „Uszkodzenia: Pęknięcie na przedniej szybie, rozbity prawy kierunkowskaz tylnego błotnika i prawe przednie drzwi posiadają deformacje. Oddał: Inspektor drogówki sierżant….., Protokół sporządził…” Językowe wypaczenie rosyjskiego i ukraińskiego nadaje niepowtarzalności Kotowskiej drogówce w obwodzie odeskim. Gdzie tam „tępym” Amerykanom z programów Zadornowa do ukraińskiego milicjanta drogówki!..

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

17 maja — Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych

Nadia KYRIAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Znany ukraiński obrońca praw człowieka, członek-założyciel Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, Ołeksa Tychyj, urodził się na chutorze Iżewka koło miasta Drużkiwka w obwodzie donieckim, oddał życie w imię obrony języka, kultury i godności swojego narodu. Rodacy-patrioci szczycą się bohaterem, badają jego drogę życiową i twórczą, włączają w to uczniów. Niedawno redakcję odwiedziła grupa uczniów — zwycięzców konkursu na najlepszą pracę o Ołeksie Tychym wraz ze swoim opiekunem Ihorem Bredychinem, nauczycielem historii i filozofii, wykładowcą Konstantynowskiego Liceum Zawodowego. Ihor Wołodymyrowycz opowiedział, że w Drużkiwce aktywnie działa towarzystwo Ołeksy Tychego, którym kieruje Jewhen Szapowałow. Utworzono oddział w Konstantynówce. Wydano [książki], udaje się nawiązać owocną współpracę tej organizacji pozarządowej z administracją państwową, co dla Donbasu jest bardzo potrzebne. Tutaj w każdej szkole jest albo muzeum, albo kącik Ołeksy Tychego, literatura o nim, corocznie przeprowadzane są konkursy. Drugi rok z rzędu zwycięzcy konkursów przyjeżdżają do Kijowa, odwiedzają syna obrońcy praw człowieka, Wołodymyra Ołeksijowycza Tychego, potem składają wieńce na grobach Ołeksy Tychego i Wasyla Stusa na Cmentarzu Bajkowym od rodaków z Doniecczyzny. W tym roku konkurs odbywał się na bazie Liceum Nowodmytriwskiego na chutorze Iżewka, w miejscu urodzenia obrońcy praw człowieka. Zachowała się tam chatka, w której się urodził. Liceum przy udziale miejscowej administracji Nowodmytriwki wzięło pod swoją opiekę tę chatę, teren uporządkowano i obecnie z administracją rejonu rozwiązywane są kwestie otwarcia tam muzeum pamięci. Kilka miesięcy temu podjęto decyzję o ustawieniu krzyża pamiątkowego ku czci Ołeksy Tychego. Rejonowemu towarzystwu Ołeksy Tychego pomaga miejscowa niezależna prasa — „Prowincja” w Konstantynówce, gazeta Drużkiwki. W tej pracy aktywny udział biorą uczniowie. Zdaniem Ihora Bredychina są oni bardziej patriotycznie nastawieni niż dorośli. Wśród dzieci problemu języka ukraińskiego nie ma, chętnie się nim posługują. Zresztą ogólnie kwestią językową spekulują politycy we własnych interesach. Ukrainie, Słownik H. Hołoskewycza doczekał się dwunastu wznowień, z których wydania 8—11 ukazały się w diasporze. I dopiero w 1994 roku ta perła językoznawcza wreszcie pojawia się na Ukrainie (wydanie lwowskie). Nabyć książkę było prawie niemożliwe. Dlatego w 2006 roku Wydawnictwo Uniwersyteckie „Pulsary” decyduje się na trzynaste wydanie Słownika. W tamtym czasie „Encyklopedia Współczesnej Ukrainy” przygotowała już do kolejnego tomu notkę o zrehabilitowanym naukowcu i dzięki wysiłkom poszukiwawczym M. Żelezniaka użytkownicy Słownika po raz pierwszy zobaczyli zdjęcie H. Hołoskewycza, dowiedzieli się o roku jego urodzenia z własnoręcznie wypełnionego kwestionariusza osobowego, odnalezionego w archiwach. To wydanie Słownika, zaprezentowane na wystawie książki w Kijowie, przyciągnęło uwagę sekretarza generalnego Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii (SUB) Fedora Kurliaka, który odwiedził święto książki. Swego czasu SUB również wydał w Londynie Słownik Hołoskewycza. Lecz odwiedziwszy Ukrainę i zobaczywszy, jak ciężko zrusyfikowane państwo pokonuje problem językowy, sekretarz generalny SUB-u postanowił część nakładu przekazać potomkom Hołoskewycza, oddać „cesarzowi co cesarskie”. W deszczowy dzień rozładowywaliśmy książki z Londynu. I myślało się, jak dziwnie układa się los naszego narodu: zmiażdżeni, poniżeni, wygnani, w dalekich światach, na obczyźnie nasi dziadowie-pradziadowie starali się zachować ojczyste słowo, aby przekazać je jako największą wartość dzieciom i wnukom. Obecnie, już nawet nie całkiem „ukraińscy Ukraińcy” zwracają ojczyźnie „światełka w lampkach”, mając nadzieję rozdmuchać, podtrzymać rodzinne ognisko narodu, aby żyła jego kultura, rozwijał się język tutaj, na odwiecznych ziemiach ukraińskich. Tak powinno być. I tak będzie. Mały krok ku temu Wydawnictwo Uniwersyteckie „Pulsary” wraz z angielskimi Ukraińcami robi dzisiaj, przekazując Lidze Ukraińskich Mecenasów „Słownik ortograficzny” H. Hołoskewycza, który będzie wręczany zwycięzcom konkursów językowych. Jest nadzieja, że otrzymają go także charkowianie… Zwycięzcy konkursu przy grobie Ołeksy Tychego z synem obrońcy praw człowieka Wołodymyrem Tychym oraz Ihorem Bredychinem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PRZEKAZUJEMY SŁOWO JAK PŁOMIEŃ W LAMPCE

Łarysa KOPAN. 80 lat temu w Charkowie z podpisem ludowego komisarza oświaty USRR Mykoły Skrypnyka wprowadzono pierwszą ogólnoukraińską pisownię, nazwaną później „skrypnykiwską”. Według jej norm ukraiński językoznawca i leksykograf Hryhorij Hołoskewycz opracował „Słownik pisowni”. Niedługo przetrwał ten Słownik, niedługo przeżył też jego autor — w sierpniu 1929 roku Hryhorij Hołoskewycz został skazany na 5 lat więzienia i w niewyjaśnionych okolicznościach zginął w więzieniu, a jego Słownik usunięto ze szkolnych i publicznych bibliotek. Ratując się przed prześladowaniami oraz Hołodomorem, Ukraińcy rozproszyli się po świecie, zachowując jednak ojczyste słowo oraz pamięć o ziemi ojców. W diasporze pojawiają się szkółki niedzielne dla dzieci, organizowane są biblioteki. Rozwój kultury narodowej, wstrzymany na terenach Ukrainy, przybiera różne formy w wielu krajach świata, gdzie licznie osiedlili się Ukraińcy, a potrzeba Słownika, który sprzyjałby nie tyle ustaleniu, co raczej zachowaniu norm językowych, staje się naturalna. Zakazany w Radzieckiej Ukr-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Surżyk »w zakonie«

Fedir SZEWCZUK, m. Berszadź, obwód winnicki Od wielu lat prenumeruję wyłącznie gazety o patriotycznym profilu: „Literaturna Ukraina”, „Słowo Proświty”, „Ukraińskie słowo”, „Młodź Ukrainy” i inne. Tak protestuję przeciwko zalewowi prasy obcojęzycznej. Jakieś dziesięć lat temu, przeanalizowawszy katalog wydawnictw periodycznych już niepodległej Ukrainy, sądziłem, że z czasem sytuacja się zmieni. Niestety… Katalog z roku na rok się powiększa, a liczba wydań ukraińskojęzycznych w nim maleje. Kiedy pojawiła się publikacja o pretensjonalnym tytule „Gazeta po-ukrainsku”, ucieszyłem się. Zacząłem więc kupować ją w kioskach. Szybko jednak się rozczarowałem. Spodziewałem się, że otrzymam do rąk gazetę umiarkowaną, ciekawą, a co najważniejsze — patriotyczną. Tymczasem twórcy tego wydawnictwa oferują prymitywizm, nastawiony na niewymagającego czytelnika. Trzeba oddać dziennikarzom sprawiedliwość: szukają oni aktualnych tematów, piszą o tym, co interesuje czytelników — o codzienności, zdrowiu itd., czyli gazeta jest informacyjna. Jednak przez dążenie do przypodobania się niewymagającym gustom redaktorzy „po-ukrainsku” posuwają się tak daleko, że już odstraszyli sporo czytelników. Przynajmniej znam takich kilkunastu. Główna przyczyna rezygnacji — za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Mowa Sołowjiny w wykonaniu DAI-owskim

Wołodymyr SIEDOW, deputowany Ananjiwskiej Rady Rejonowej, członek Narodowej Spilki Dziennikarzy Ukrainy, miasto Ananjiw, obwód odeski Czy w urzędowym dokumencie, w zdaniu z 16 słów, można popełnić błędy w dziesięciu? Niemożliwe, powiecie, bo zgodnie z prawem każdy urzędnik państwowy powinien władać językiem państwowym. Tego jednak nie można powiedzieć o pracownikach Państwowej Inspekcji Ruchu Drogowego w obwodzie odeskim. Niedawno wpadł mi w ręce dokument, który po prostu zwalił z nóg swoją szczerością i bezpośredniością. Wierka Serduczka to profesor lingwistyki w porównaniu z pracownikiem organów ścigania, który sporządził ten „dokument”. Otóż w obwodzie odeskim pracownik DAI zatrzymał samochód z tego powodu, że nie przeszedł przeglądu technicznego. Okazało się, że samochód

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PROCES BOLOŃSKI TO NIE JEDYNY ELEMENT EUROPEJSKIEJ POLITYKI EDUKACYJNEJ

— Co oznacza dla nas europejski wymiar ukraińskiej edukacji? — Wyobraźmy sobie taki układ współrzędnych: w poziomie — efektywność i dostępność wyboru, w pionie — doskonałość i równość (sprawiedliwość). Jest to układ współrzędnych złożony z czterech wartości społecznych, jego autorem jest Amerykanin Sergiovanni. Ilustruje on go przykładami z historii rozwoju edukacji w USA. Moje stanowisko jest takie: znaleźliśmy się gdzieś pomiędzy efektywnością a doskonałością — jeśli chodzi o potrzeby społeczne. Efektywność najłatwiej zdefiniować. To najlepszy wynik przy najmniejszych nakładach. Mieliśmy unitarny system edukacji, a równość szans była iluzoryczna. Rozpiętość jakości edukacji zależała od regionu, miejscowości, od tego, czy to wieś, czy miasto. „Europejski odcinek” ukraińskiej edukacji jest jeszcze zbyt mały. Ale, co bardzo ważne, pojawił się wybór. — Dmytro Drozdowski, który analizował skład jakościowy osób, które przeszły zewnętrzne niezależne testowanie w 2008 roku, twierdzi, że niskie wyniki niezależnego testowania (prawie 44% absolwentów szkół zna język ukraiński i literaturę na trójkę; uczniów z trójkami z matematyki jest 46%) — „to nie wina dzieci, a wada całego systemu edukacji, w którym nie pielęgnuje się nauczycieli-nowatorów. To także wina państwa, które nie dbało i nie dba o nauczycieli”. — Należy mówić nie tylko o nauczycielach-nowatorach, ale także o średnim poziomie ogółu nauczycieli. Mamy oczywiście wspaniałych nauczycieli. Ale ważny jest poziom średni. Aby osiągnąć należyty poziom w edukacji, a z czasem i w społeczeństwie, trzeba dbać o główną masę. A jeśli chodzi o nowatorstwo, to mieliśmy już okazję przekonać się, że styl i metody innowacji trudno przekazać innym. To była iluzja — rozpowszechnianie doświadczeń nowatorów. A w płaszczyźnie technologicznej trzeba mówić o należytym przygotowaniu nauczycieli, ich rozwoju. — I mimo wszystko musimy, jakkolwiek przykro, stwierdzić: państwo o nauczyciela nie dba, jak należy. Wrócę do wspomnianego artykułu. Autor twierdzi: „Jeszcze potężny dwadzieścia lat temu system edukacji, — kiedy ukraińscy naukowcy (w szczególności matematycy) wyjeżdżali do USA, do krajów Ameryki Łacińskiej i tam zdobywali dyplomy profesorów w ciągu zaledwie kilku lat, państwa dawały im mieszkania i finansowały projekty naukowe, — został zrujnowany. Na Ukrainie — pustka”. Czy zgadza się Pan z tym? — Już obecna młoda generacja znajduje sobie miejsce na Zachodzie. Sytuacja nauki na Ukrainie nie daje możliwości młodym naukowcom pracować w domu. Trzech moich kolegów z roku pracuje na Zachodzie. I to na bardzo wysokim poziomie. A wraz z nimi — ich doktoranci z tych krajów, w których pracują, oraz nasi również. Co roku ktoś z nich prowadzi kursy specjalistyczne na wydziale biologicznym Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki, który i ja ukończyłem. Zbierają się studenci i wykładowcy, odbywa się ciekawa i potrzebna rozmowa. To daje naszym studentom poczucie perspektywy. Niedawno odbyło się seminarium ku czci Omelana Hojdy. I kiedy usłyszałem wystąpienie mojego kolegi z roku, który otrzymał od Francuskiej Akademii Nauk najwyższy tytuł naukowy, pożałowałem, że swego czasu porzuciłem biologię, że nie zajmuję się badaniami naukowymi. — „Europa nasuwała się na nas stopniowo, — czytamy u Leonida Szulmana (Swoboda. — 2007. — 17—23 lipca). — I nie od najlepszej strony. Wzdrygnąłem się, kiedy wszystkie wyższe uczelnie zaczęły nazywać się uniwersytetami”. — Mnie również. Jak mówi profesor Zariczny, uniwersytet uniwersytetem, ale powinny być instytuty branżowe, bo przecież uniwersytet — od słowa „uniwersalny”. To jakby cecha rodowa. U nas wdrażany jest obecnie system boloński. Niestety, w uproszczonej formie, poprzez „arytmetykę”. Zachłysnęliśmy się obliczeniami w kontekście systemu kredytowo-modułowego: naliczają punkty i uważają, jakby udało się przenieść naukę do innej „szkoły”, innego wymiaru. Na tym w przeważającej mierze wyczerpuje się wprowadzanie systemu bolońskiego. A powinno być to prawdziwe zaangażowanie studentów w świadomą samodzielną pracę. Nasi studenci wracają z Zachodu i muszą w swojej uczelni uzupełniać egzaminy z przedmiotów, których tam nie studiowali. Czyli u nas póki co nie uzgodniono należycie planów nauczania — zgodnie z tym, czego wymaga Deklaracja Bolońska. Ale studiować naszym studentom tam również nie jest łatwo. Nie przywykli do takiego podejścia — codziennej samodzielnej pracy w bibliotece. Ale muszą pracować, bo przecież egzaminy tam zdać nie jest łatwo. — Teraz o naszym kopiowaniu innego nowatorstwa: wypuszczamy, na wzór zachodni, licencjatów, specjalistów i magistrów. Wiele osób uważa to za szkodliwe nowatorstwo. Albo przynajmniej nie pochwala tej triady. — Tutaj jest pułapka. Dopóki istniał poziom pośredni — „specjalista”, to dualizm „specjalista” — „magister” pozwalał manewrować. Specjalista — konsekwentny model nauczyciela. Licencjat — to jakby „niedokończony” nauczyciel. Taka myśl przeważa. A jak na Zachodzie? Tam licencjat jest inny. I jeśli w naszym rozumieniu drugi licencjat — to niby ten sam poziom kwalifikacji, jakby niedokończone wyższe wykształcenie, to na Zachodzie jest to z innej dziedziny przedmiotowej. — Czy sprawiedliwe jest, że na magistra trzeba drugi raz wstępować do swojej uczelni? Tym bardziej, że wśród kandydatów na magistra są też absolwenci innych uczelni? — Moim zdaniem programy magisterskie powinny dotyczyć mniejszej liczby studentów. Dotychczas było zwyczajem mieć specjalistę-nauczyciela. Jeśli realnie spojrzeć na rzeczy, tej możliwości teraz nie ma. Przecież programy magisterskie otwarto na szczeblu państwowym. — A czy wystarcza sił w Państwa instytucie? — Możliwości obwodowego instytutu kształcenia podyplomowego, rzecz jasna, nigdy nie będą wystarczające — w obwodzie jest 40 000 pedagogów, a od 5 do 7 tysięcy co roku podnosi kwalifikacje. Przeszliśmy na system kredytowo-modułowy. Stale się uczymy i znaczna część naszej działalności jest zbliżona do miejsca pracy nauczycieli. Pracują metodyczne zrzeszenia okręgów edukacyjnych, nauczyciele-konsultanci. Sporo uwagi poświęcamy technologiom informacyjno-komunikacyjnym. W rejonach pracują nauczyciele, których nazywamy trenerami. Chodzi o nauczycieli informatyki. Na bazie szkół, gdzie jest sprzęt, nauczyciele organizują 48-godzinny kurs dla innych nauczycieli. Zawieramy umowy o pracę z pedagogami o tym, że świadczą oni usługi podnoszenia kwalifikacji dla określonej liczby kolegów. — Na Ukrainie obecnie funkcjonuje 904 uczelnie I—IV poziomu akredytacji. Czy jest potrzeba takiej liczby? — Pytanie retoryczne. Zrozumiałe, że nie… Moim zdaniem nie straciliśmy potencjału konkurencyjnego. Jeśli spojrzeć na problemy, które badają w krajach UE, to ich wizja z naszą się pokrywa. Problemy mamy podobne. Zagraniczni koledzy również krytycznie wypowiadają się o technologiach informacyjno-komunikacyjnych w edukacji. Być może jest to nieco inny poziom krytyczności. Naszym problemem jest to, że jesteśmy oderwani od ogólnoeuropejskiego dyskursu. Jeśli wziąć wykaz światowych wydawnictw periodycznych, z którymi mogą zapoznać się nasi edukatorzy, to jest on bardzo skromny. Takich wydawnictw są jednostki. Kiedy studiowałem na aspiranturze pod Moskwą, czytałem wszystko, co wychodziło na świecie. Jest alternatywa — Internet. Ale u nas mało kto czyta, a jeśli już, to epizodycznie. Wszyscy musimy dobrze rozumieć kontekst edukacyjny, być w jednym polu naukowym. — Minister Iwan Wakarczuk inicjuje wymianę wykładowców i studentów z różnych regionów. Jak Pan odnosi się do takiej nowości? — Bardziej niż pozytywnie. Ponad dziesięć lat temu próbowaliśmy to robić, ale wtedy ministerstwo uciekło się niemal do rozdzielnika. Obecnie mamy kontakty z Odessą, Ługańskiem, Donieckiem. Mam pewne uzupełnienia dotyczące bardziej kompetentnego podejścia do kształtowania treści edukacji. Oczywiście taniej jest, gdy przyjeżdżają wykładowcy… — Jak wprowadzane jest nauczanie profilowe? — Moim zdaniem szkoła nie powinna być zbyt sprofilowana, choć orientacja zawodowa jest potrzebna. Przecież szkoła to placówka ogólnokształcąca. Tym bardziej, że obecnie w modzie jest paradygmat edukacji przez całe życie. Bardzo często zdarza się, że człowiek z czasem zmienia zawód. Jeszcze mało pracujemy nad tym, aby propagować edukację zgodnie ze zdolnościami konkretnej osobowości. Trzeba jak najszerzej dawać uczniom wyobrażenie o świecie zawodów. Ale wczesne orientowanie na zawód jest mało efektywne, tak jak licencjat na uczelniach wyższych. Obecnie przechodzimy na 12-letnie nauczanie. Staraliśmy się wyprzedzić sytuację poprzez przygotowanie materiałów dydaktyczno-metodycznych, podręczników, ale za każdym razem pojawiał się jakiś przedmiot („Etyka” w klasach 5—6, „Kultura artystyczna” w klasie 9). Brakuje nam wysoko wykwalifikowanych nauczycieli sztuki i muzyki. Tutaj wiele zależy od Kijowa. Ministerstwo Oświaty i Nauki powinno wyznaczyć w tym planie jasne ramy. Trzeba wychodzić z doświadczeń szkół nowego typu. — Jakie problemy wyróżniłby Pan jeszcze? — Są luki w przygotowaniu nauczyciela. W instytucie go douczamy. Ale pojawia się popyt na nowe specjalizacje. Nasze ambicje sprowadzają się do tego, aby w ramach nowych specjalizacji sformować jedną-dwie grupy. Sami tego nie zrobimy. Trzeba szukać partnerów — we Lwowskim Uniwersytecie Narodowym, Narodowej Akademii Sztuk, Uniwersytecie Kultury Fizycznej, aby wspólnie licencjonować nowe programy nauczania. W granicach kraju musi być mobilność, Proces Boloński to nie jedyny składnik europejskiej polityki edukacyjnej. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK dwóch godzin i zakończyło się uzgodnioną propozycją dalszej współpracy szkoły z parlamentarzystami. W szczególności gości zaproszono do wzięcia udziału w przesłuchaniach parlamentarnych dotyczących aktualnych problemów rozwoju branży edukacyjnej, a na pamiątkę wręczono suweniry i książki, wydane przeze mnie właśnie w celu doskonalenia pracy wychowawczej w systemie edukacji. Jakie kroki podejmuje się w kierunku europeizacji ukraińskiej edukacji? Czy nasza szkoła wyższa jest konkurencyjna na arenie światowej? Co oznacza być nauczycielem dzisiaj? O tym rozmawiamy z dyrektorem Lwowskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli, kandydatem nauk biologicznych Romanem Szyjanem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

DZIECI EGZAMINUJĄ DEPUTOWANYCH

Witalij KORŻ, deputowany ludowy Ukrainy. Niedawno ponad trzydziestu uczniów z mojego rodzinnego rejonu kułykiwskiego, położonego na Czernihowszczyźnie, było gośćmi w Radzie Najwyższej Ukrainy. Dzieci dowiedziały się, jak zorganizowana jest praca ukraińskiego parlamentu, odwiedziły wiele jego pomieszczeń. Ciekawą kontynuacją była specjalna konferencja dla uczniów, którą przeprowadziłem wspólnie z pracownikami Komisji Rady Najwyższej do spraw nauki i edukacji — przewodniczącym sekretariatu, kandydatem nauk pedagogicznych Borysem Czyżewskim oraz jego zastępcą, doktorem nauk ekonomicznych Ihorem Żylajewem. Młodym gościom opowiedziano, czym zajmuje się Komisja, jakie projekty ustaw dotyczą nauczycieli, uczniów i młodzieży studenckiej. Oto niektóre pytania gości i odpowiedzi na nie. Hałyna Szałatałowa: „Test z języka ukraińskiego jest oczywiście potrzebny. Ale po co zdawać test z literatury ukraińskiej?”. Borys Czyżewski: „Literatura to nie tylko (i nie tyle) dyscyplina szkolna, a przede wszystkim twórcze, intelektualne i historyczne dziedzictwo. Znać ją to nasz obowiązek. Nie trzeba obejmować wszystkiego. Wybierzcie 100 najlepszych książek, przeczytajcie, a potem czytajcie je przez całe życie dla podniesienia poziomu intelektualnego i twórczego”. Marija Kriposna: „Czy pozostaną ustalone ulgi i czy nie zostanie zmieniony ogólny wynik testowy dla kandydatów na studia?”. Ihor Żylajew: „Ulgi pozostają i pozostaje ogólne minimum punktów testowych dla wszystkich wyższych uczelni, poza punktami potrzebnymi do przyjęcia na Akademię Kijowsko-Mohylańską oraz Kijowski Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki, gdzie ten poziom jest wyższy”. Najwięcej pytań i najbardziej gorąca dyskusja rozwinęły się wokół przejścia na 12-letnią naukę szkolną oraz rozpoczynania nauki w wieku sześciu lat. Większość gości jest przekonana, że dla dzieci wiejskich, rodziców i nauczycieli taki system jest niecelowy. Inna Płesa, nauczycielka: „Sześcioletnie dziecko nie może jeszcze uczyć się w pełnym tego słowa znaczeniu. Jest zdolne jedynie do zabawy w naukę, a ponadto musi jeść i spać. Przyjmując sześcioletnie dzieci do szkoły, kaleczymy je fizycznie i psychicznie. Nawet w naszej szkole w centrum rejonowym, gdzie uczy się 500 uczniów (nie mówiąc o wiejskich), nie ma warunków do nauki sześciolatków. A te 1500 hrywien, przewidzianych średnio na jednego ucznia, faktycznie nie jest przekazywanych. Co więcej, pozamykano wiejskie szkoły, gdzie była niewielka liczba uczniów, i tym samym wyrządzono szkodę rozwojowi wsi. Również zabezpieczenie emerytalne nauczycieli jest obecnie niewystarczające”. Borys Czyżewski: „Najwyraźniej edukacja na razie nie znajduje się w warunkach rynkowych. Komisji udało się doprowadzić do tego, że Rada Najwyższa ogłosiła moratorium na zamykanie wiejskich szkół: można je obecnie zamykać tylko za zgodą wiejskiej wspólnoty”. Jurij Fedorenko, nauczyciel: „Dzieci uczy się w szkole teorii, a praktykę życia znają słabo. Do tego przeładowanie jest oczywiste: prawie siedem godzin pracy w szkole, plus odrabianie zadań domowych. A przecież trzeba jeszcze zapewnić orientację zawodową i praktyczną specjalizację…”. Dyskusja trwała przez

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Wzywali zarówno władze miejskie, jak i obwodowe. Najwyraźniej nie mają czasu i ich to nie interesuje. Struktury władzy, nawet na szczeblu lokalnym, nie przywiązują należytej wagi do konkursu, uważając go za mało znaczący. Liga Ukraińskich Mecenasów inwestuje w konkurs pieniądze, choć nikomu nie są one zbędne, rozumiejąc ważność i potrzebę takiego przedsięwzięcia w naszym kraju. Kiedyś spotkałem się z pewnym urzędnikiem obwodowym, który powiedział, że trzeba zlikwidować „Proświtę”, bo ona, jego zdaniem, przeżyła już swoje. Myślę, że mając takich urzędników, wkrótce zaczniemy przywracać likwidację analfabetyzmu. Tego, co zrobiła „Proświta”, szczególnie w Zachodniej Ukrainie, trudno nie docenić. Dzięki Towarzystwu zachowały się zarówno język, jak i kultura oraz tradycje w porównaniu ze wschodnimi regionami, gdzie wszystko trzeba już odbudowywać. Sytuacja, w której znajduje się konkurs, jest bliska krytycznej. Dlatego apelujemy do dziennikarzy, aby nagłośnić problemy jak najszerzej, być może wtedy sumienie urzędników szybciej się obudzi. Neonila Szynkaruk, kierownik sektora edukacji społeczno-humanitarnej Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji: Problemy konkursu co roku są inne. Tegoroczny, IX konkurs jest szczególny. Po wejściu w życie Dekretu Prezydenta o Międzynarodowym Konkursie Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka przedsięwzięcie posiada bazę prawną. Przede wszystkim jest to Regulamin przeprowadzenia konkursu, zarejestrowany w Ministerstwie Sprawiedliwości, regulamin przyznawania 14 stypendiów Prezydenta Ukrainy najlepszym zwycięzcom, uchwała Gabinetu Ministrów o wysokości stypendiów dla uczniów, studentów i słuchaczy zawodowych placówek oświatowych. Uważam, że Ministerstwo Oświaty i Nauki wraz z Instytutem Innowacyjnych Technologii przygotowały znaczącą bazę prawną. Złożono projekt kosztorysu na przeprowadzenie Międzynarodowego konkursu. Zgodnie z regulaminem, IV etap finansuje państwo, pierwsze trzy etapy — władze obwodowe. Pracę jury IV etapu Ministerstwo Oświaty opłaciło. Z członkami jury i tymi, którzy tworzyli zadania, zawarto umowy o pracę, a ludzie otrzymali pieniądze. Zatem pewne środki są. Nauczycielom, którzy przygotowali zwycięzców, na ceremonii uroczystego zamknięcia konkursu wręczamy nagrody oświatowe: odznakę „Wzorowy pracownik oświaty Ukrainy” i Dyplom Honorowy Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Dokumenty są już gotowe, więc nagrody oświatowe zostaną wręczone nauczycielom uczniów, którzy zajęli miejsca na podium, w teatrze imienia Iwana Franki. Zatem pracujemy, staramy się rozwiązywać problemy, osiągać porozumienie w komunikacji interpersonalnej. W Instytucie Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji jesteśmy przekonani, że cel konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka — utwierdzenie państwowości języka ukraińskiego — zostanie osiągnięty. Pragniemy, aby co roku jak najwięcej uczniów angażować w to międzynarodowe przedsięwzięcie. Tetiana Hajdar, główny specjalista sektora polityki językowej Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy: Ministerstwo jako jeden z centralnych organów władzy wykonawczej nie odmawia współpracy w zakresie Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Trzy lata z rzędu przeprowadzamy w jednej z najlepszych sal kraju ceremonię uroczystego zamknięcia konkursu. W tym roku na wynajem sali przeznaczono około 29 tysięcy hrywien. Mychajło Słaboszpycki nie podziela optymizmu pracowników Ministerstwa Kultury co do wpływu i wykorzystania środków państwowych. Na zakończenie dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów powiedział, że kolejny, X Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka będzie otwierany w obwodzie mikołajowskim. Organizatorzy zapraszają Prezydenta Ukrainy. „Ale — zauważył Słaboszpycki — uważam, że on nie przyjdzie”. Zatem konkurs potrzebuje obiecanego finansowania oraz skutecznego wsparcia i zrozumienia struktur władzy — od szczebla lokalnego po najwyższy. Zdobył on krąg zwolenników wśród uczniów i studentów, fora internetowe obfitują w dyskusje na jego temat — młodzież interesuje się zadaniami, dzieli się osiągnięciami. Ale dlaczego urzędnicy są obojętni, dlaczego nie rozumieją ważności i korzyści konkursu językowego?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

BEZ WSPARCIA PAŃSTWA

Nadia KYRIAN, Ołena SZOŁHA Mychajło Słaboszpycki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, współprzewodniczący rady koordynacyjnej konkursu: Zwołaliśmy konferencję prasową, aby zwrócić uwagę opinii publicznej na problemy związane z przeprowadzeniem Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, ponieważ to wydarzenie wymaga zjednoczenia świadomych Ukraińców. Kiedy go rozpoczynaliśmy, niektórzy ukraińscy patrioci podkreślali, że nie można współpracować z Ministerstwem Oświaty, ponieważ wtedy na jego czele stał Wasyl Kremen, którego utożsamiano z SDPU(o). Odpowiadaliśmy, że będziemy przeprowadzać konkurs zarówno z lewicą, jak i z prawicą, bo wszyscy żyjemy na Ukrainie. Tak robią w cywilizowanych państwach. Dziewiąty konkurs przebiegał najtrudniej. Choć przed rozpoczęciem nastrój był podniosły, ponieważ Prezydent wydał kilka dekretów, w szczególności o tym, że konkurs będzie przeprowadzany z wykorzystaniem środków z Budżetu Państwowego. Gabinet Ministrów wydał rozporządzenie w tej sprawie. Ale środki mecenasów okazały się głównymi. Konkurs przeprowadzono, ale od Państwa Ukraińskiego, od rządu pieniądze do tej pory nie wpłynęły. Niedawno z Ministerstwa Kultury i Turystyki poinformowano, że przekazują dziesięć tysięcy hrywien (zamiast obiecanych pół miliona). Ale i ich do tej pory nie ma. Odbywają się ciekawe wydarzenia. Przy każdym ministerstwie tworzą jakieś przedsiębiorstwa państwowe, którym przydzielają środki, jednak część zabierają sobie. To jak legalizacja korupcji. Na przykład przy Ministerstwie Kultury i Turystyki jest przedsiębiorstwo państwowe, któremu szefuje Nonna Juszkowa. I ona nam dyktuje, na co można wydawać pieniądze, a na co nie. Dlatego jeśli wobec konkursu są jakieś zagrożenia, to ze strony urzędnika państwowego. I my w imieniu społeczeństwa Ukrainy prosimy o ochronę. Nie chcemy, żeby w Ministerstwie Oświaty i Nauki Ukrainy udoskonalali konkurs i przychodziła nowa ekipa. W tym roku mieliśmy ogromne napięcie w pracy jury. Ja po raz pierwszy nie uwierzyłem, kiedy wyznaczano zwycięzców. Wcześniej przewodniczącą jury była akademik Lubow Maćko i nie było żadnych problemów. Nalegamy, aby wróciła i aby kandydatury członków jury uzgadniano z radą nadzorczą konkursu. Osiem lat z powodzeniem współpracowaliśmy z Instytutem Innowacyjnych Technologii i Treści Oświaty. A kiedy pojawiają się nowi ludzie, którzy pretendują do roli koordynatorów, pojawiają się nowe problemy. Ja bym tego nie chciał. Sytuacja jest taka: mogą zmieniać się kierownicy państwa, ministrowie, a ci, którzy zaczynali tę sprawę, mają ją kontynuować. Mecenasi nam pomagają, ale gdyby władza była narodowo świadoma, to na zamknięciu konkursu zwycięzców nagradzaliby i Prezydent Ukrainy, i Premier, i Przewodniczący Rady Najwyższej. Pawło Polanski, wiceminister oświaty i nauki Ukrainy: Ministerstwo rozpatruje ten konkurs jako niezwykle ważne wydarzenie w szeregu innych kroków dotyczących podniesienia statusu języka państwowego nie tylko w procesie edukacyjno-wychowawczym systemu oświaty, ale i w państwie ogółem. Wymienię szereg innych działań, które przeprowadza ministerstwo dla poprawy sytuacji językowej. W zeszłym roku przeprowadziliśmy Ogólnoukraińską naradę nauczycieli języka ukraińskiego i literatury, którzy pracują w szkołach z nauczaniem w językach mniejszości narodowych. To była pierwsza taka narada w historii niepodległej Ukrainy. Ponad trzystu nauczycieli opowiadało o tym, jak im się pracuje w tych szkołach, gdzie rodzice, lokalna społeczność, dzieci w sile etnicznego składu pewnych miejscowości postrzegają język państwa, którego obywatelami są. Niektórzy z nich traktują go jako obcy. Wyobrazić sobie, że może być coś podobnego na terenach innych krajów, jest bardzo trudno. Według wyników tej narady po burzliwej dyskusji opracowano program poprawy nauki języka państwowego. Niedawno spotykaliśmy się z Wysokim Komisarzem OBWE ds. Mniejszości Narodowych, który na usilną prośbę Ministerstwa Oświaty i Nauki, ukraińskiego rządu przybył na Ukrainę po tym, jak odwiedził Federację Rosyjską. Misja OBWE przeprowadziła monitoring, jak na terenach Rosji zaspokajają prawa etnicznych Ukraińców do zdobycia wykształcenia w języku ojczystym i odpowiednio jak zaspokajają prawa do edukacji w języku rosyjskim na Ukrainie. Nie będę komentował: sytuacja jest oczywista. Ministerstwo opracowało projekt rozporządzenia rządu o ustanowieniu 15-procentowych dodatków dla nauczycieli, którzy wykładają język ukraiński i literaturę w szkołach z językami nauczania mniejszości narodowych, projekt zmiany do ustawy, według której drugie wyższe wykształcenie w zawodzie nauczyciela języka ukraińskiego i literatury otrzymuje się bezpłatnie, w odróżnieniu od wszystkich innych zawodów. Przeprowadzamy coroczny konkurs “Zjednoczmy się, bracia moi”, olimpiady, konkursy. W tym roku współpracowaliśmy z Łesią Kowal, szefową Lwowskiego Forum Książki. To było pierwsze pozytywne doświadczenie wspólnej pracy instytucji państwowych i organizacji pozarządowych. Wspieramy też konkurs imienia Petra Jacyka. Kwestia środków jest naprawdę ważna, bolesna. Jak i w poprzednich latach, nauczyciele w terenie, metodycy, aktywiści organizują ten konkurs, sprawdzają prace, biorą udział w jury bez żadnej zapłaty. Jednak zgadzam się z Mychajłem Słaboszpyckim, że przeprowadzenie 14 maja uroczystości z nagradzania zwycięzców wymaga wydatków, i Liga Ukraińskich Mecenasów całkiem sprawiedliwie podnosi tę kwestię. Po raz pierwszy w tegorocznym budżecie takie środki przewidziano i Ministerstwo musi dołączyć się do przeprowadzenia tych działań. Całkowicie podzielam punkt widzenia pana Mychajła, że nikt nie może udzielać rekomendacji Lidze Mecenasów. Mamy konstruktywną współpracę. Jeśli powstają jakieś pytania, staramy się je rozwiązywać. Bywają problemy, ale najważniejsze, żeby szybkie procesy nie odbijały się na losie konkursu. Wszak stał się on już dawno składową narodowego życia kulturalnego kraju. Stoi on osobno od innych wydarzeń i pod względem wagi, i pod względem roli, jaką odgrywa wśród zagranicznego ukraiństwa. Ten konkurs był detonatorem zwrócenia uwagi społeczeństwa obywatelskiego i struktur władzy na trudne pytanie: jaki status języka ukraińskiego na Ukrainie i jaki on ma być naprawdę, a nie tylko deklaratywnie. Wiktor Baraniw, przewodniczący rady nadzorczej konkursu: Chcę przytoczyć jeden z wielu faktów znęcania się nad językiem ukraińskim, których jest mnóstwo, zwłaszcza w reklamie: “W każdą niedzielę w piątki w kasynie odbywa się losowanie samochodów”. Na tym tle po prostu dziwisz się głuchocie, kiedy wchodzi mowa o konkursie, zorganizowanym przez inicjatorów-entuzjastów, którzy z tego nie tylko nic nie mają, ale i wkładają własne pieniądze. Kapitał startowy przekazał obywatel Kanady, Ukrainiec Petro Jacyk, który go wspierał przez długi czas, a potem, po jego śmierci, konkurs sponsorowała jego córka Nadija Jacyk. A gdzież ukraińska władza, gdzie polityczna wola, żeby uczynić Ukrainę ukraińską? Narodowa idea państwowotwórcza polega nie na modelu ekonomicznym, nie na bankowych sekretach finansowych, a na tym, co zrobił w swoim czasie premier Czech Masaryk. Wtedy Czechy były bardziej zniemczone, niż Ukraina zrusyfikowana. A my przeżywamy taki czas, kiedy język ukraiński na ojczystej ziemi, jeszcze nie uwolniwszy się od imperialnego totalitarnego nacisku, znalazł się pod naciskiem globalizacyjnym. Niedawno Borys Olijnyk przytaczał straszną cyfrę: ile w ciągu ostatnich 5—7 lat na Ukrainę przyniesiono amerykańskiego slangu, odpowiedniki którego są w języku ukraińskim. Kiedy państwo nie pomaga, a jeszcze zaczynają się jakieś nieporozumienia między samymi organizatorami, robi się strasznie. W tym roku jako przewodniczący rady nadzorczej konkursu i współprzewodniczący jury po raz pierwszy nie podpisałem protokołów. Wyznaczyli zwycięzców konkursu — 30% z nich z obwodu odeskiego. Takiego nigdy nie było. Co tam się stało w ciągu roku? Zmieniła się władza czy kadry pedagogiczne? Okazało się, że przeprowadzała etap obwodowy osoba, która nie przeszła instruktażu, do tego ktoś z urzędników pewnej struktury postarał się… Konkurs to nie olimpiada. Jego celem jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na upośledzony stan języka ukraińskiego na swojej ziemi. Z nas już świat się śmieje. Przyjeżdża, na przykład, ambasador Finlandii do Sum i rozmawia w języku ukraińskim, a sumski gubernator — po rosyjsku. Żeby zmienić tę sytuację, zorganizowali konkurs. Mam nadzieję, że w dalszym ciągu wzmocnimy ten odcinek pracy. Przesłaliśmy do przywódców państwa kolejne wezwanie o to, aby nadać konkursowi status Narodowego. Mychajło Watulak, wiceprezes Ligi Ukraińskich Mecenasów: Właśnie jestem z obwodu lwowskiego, gdzie brałem udział w zamknięciu konkursu. Czasami przykro patrzeć, że nasze wydarzenie potrzebne jest tylko nam, mecenasom, którzy wkładają pieniądze, oraz zarządom oświaty i nauki obwodowych administracji państwowych. Na otwarciu i na zamknięciu konkursu, oprócz naczelnika zarządu oświaty, nikogo z władzy nie było. Składa się wrażenie, że przeprowadzali szkolną olimpiadę i nikt nie wykazał do niej żadnego zainteresowania, choć zapro- W Ukrinformie odbyła się konferencja prasowa organizatorów IX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka „Jak ratować konkurs?”. Mowa była o tym, jak mało uwagi poświęcają struktury państwowe instytucji, która stała się znacząca w życiu kulturalnym społeczeństwa. Przyciągnięcie uwagi opinii publicznej do problemów językowych zmagań, a także znalezienie sposobów wyjścia z zaistniałej sytuacji, było celem uczestników konferencji prasowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

14 maja 2009 roku kończy się IX Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Ugruntowawszy się w społeczeństwie jako wydarzenie o niemałej wadze, konkurs ma jednak także niechętnych.

Ołeksij Łazko wręcza nagrody, m. Dniepr. Oczywiście konkurs ma nie tylko zwolenników, ale i tych, którzy na różne sposoby z nim walczą. Są to niektóre „ogólnoukraińskie gazety dla czytających w języku rosyjskim”. Jedna z nich, komentując naszą konferencję prasową w UNIAN, gdzie ujawnialiśmy wysokości nagród pieniężnych dla zwycięzców i laureatów turnieju, jadowicie podsumowała: „Pieniądze zmuszą do kochania języka ukraińskiego!”. Znamienne, że wsparcie informacyjne nasz maraton ma tylko od kilku prawdziwie ukraińskich gazet. Kiedy przygotowywano pierwszy konkurs, urzędnicy oświatowi zaplanowali zmagania językowe jakby w dwóch ligach. Pierwsza — szkoły z ukraińskim językiem nauczania, druga — z nauczaniem w innych językach. Zbyt późno to ustaliliśmy — już po tym, jak turniej się zakończył. Symptomatyczne jest też to, że na organizatorów konkursu rzuciła się wtedy Ukraińska Telewizja. Podając informację o otwarciu językowego maratonu na Krymie, telewizja (program UTN) opublikowała jakąś niewiarygodną bzdurę. A jako podsumowanie padło tam stwierdzenie: trzeba, powiadają, kochać język ukraiński bez pieniędzy, a mecenasi, wypłacając nagrody, moralnie deprawują dzieci. Jasna sprawa, język trzeba kochać i bez pieniędzy, nikt temu nie zaprzecza. Ale przecież w każdym współzawodnictwie jest nagroda. U nas tą nagrodą jest gratyfikacja pieniężna. I nie ma w tym nic grzesznego ani niemoralnego. Właśnie tak napisaliśmy w zbiorowym liście do kierownictwa stacji telewizyjnej, które od razu wdało się z nami w wojnę epistolarną. Zastanówmy się nad całą absurdalnością tej sytuacji. Społeczeństwo Ukrainy i diaspory wraz z Ministerstwem Oświaty i Nauki przeprowadza popularny turniej, którego celem jest podniesienie społecznego prestiżu języka państwowego, a telewizja państwowa kategorycznie występuje przeciwko niemu. To rzeczywiście może zdarzyć się tylko u nas. I, nawiasem mówiąc, Mykoła SŁABOSZPYCKYJ, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, współprzewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Kiedy już dziewięć konkursów za nami, to powoli zapominają się początki, zwłaszcza szczegóły tego, jak rodziła się idea językowego maratonu, kto był za nią, kto przeciw, a także to, jak niełatwo szła ona do mas. Dziennikarze niejednokrotnie pisali, że inicjatorem takiego turnieju stał się Petro Jacyk, który po jednym z przyjazdów do Kijowa zauważył, jak mało języka ukraińskiego jest na ulicach stolicy Ukrainy. Zaproponował on rozwinięcie zakrojonego na szeroką skalę projektu narodowego, który przerodził się w Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego. Jacyk postawił przed dyrektorem wykonawczym swojej Fundacji Edukacyjnej Markiem Stechem oraz przede mną „pracę domową”: opracować zasadnicze założenia, scenariusz, a także warunki nagradzania zwycięzców i laureatów konkursu. Potem wszystko to zostało zaproponowane kierownictwu Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, któremu przewodził wtedy Wasyl Kremen. Po niedługich dyskusjach jesienią 2000 roku rozpoczęto pierwszy konkurs (miał on wtedy nazwę „młodych znawców języka ukraińskiego”). Ówczesny pierwszy zastępca ministra oświaty i nauki, akademik Jarosław Jackiw, nalegał: niech turniej językowy będzie międzynarodowy — zaprośmy do udziału w nim światową ukraińską diasporę. Niektórzy ironizowali: powiadają, gigantomania u organizatorów konkursu. Jednak czas pokazał, że była to bardzo ważna idea — w każdym naszym turnieju, oprócz uczniów i studentów Ukrainy, biorą udział przedstawiciele ponad dwóch dziesiątek krajów (wśród nich Chiny, Finlandia, Szwecja). Uroczyste zamknięcie pierwszego konkursu z wręczeniem jego najbardziej prestiżowych nagród odbywało się w maju 2001 roku w Narodowej Filharmonii im. M. Łysenki. Tak wysokiego przedstawicielstwa władzy, jak wtedy, nie było na żadnym wydarzeniu konkursowym. Zwycięzców witał i nagradzał Prezydent Łeonid Kuczma, który przyszedł do filharmonii w towarzystwie wicepremiera Mykoły Żułynskiego, kilku ministrów oraz mera stolicy Ołeksandra Omelczenki. Po tym na wszystkie nasze zaproszenia głowy państwa odpowiadały oficjalnymi powitaniami uczestników i organizatorów konkursu. I to potwierdza, że temat językowy wśród naszych władz, niestety, nie należy do tematów naprawdę ważnych. O wiele bardziej aktualny jest on wśród nauczycielstwa, które od razu wzięło do serca temat patriotycznego turnieju. On trzyma się właśnie na entuzjazmie nauczycielstwa. Żadni ministrowie czy mecenasi nie zdołaliby tak szybko spopularyzować idei konkursu, gdyby nie była ona droga narodowo nastawionym pedagogom. Ołeksandr BAKUMENKO. Dobra książka staje się nie tanim prezentem. Co roku na ceremoniach wręczania nagród zwycięzcy Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka otrzymują biblioteczki ciekawych książek, które ujrzały światło dzienne w wielu wydawnictwach Ukrainy. I choćby nie wiem co twierdzono w środkach masowego przekazu o upadku ukraińskiego rynku wydawniczego, niedostatecznym rozpowszechnianiu ukraińskiej książki, ona żyje i będzie żyć także w naszym ekonomicznie niestabilnym, burzliwym czasie rozwoju najnowszych technologii komputerowych, tworzenia szerokiej sieci bibliotek elektronicznych. Obecnie trudno sobie wyobrazić, ile książek przez dziewięć konkursów otrzymali zwycięzcy i laureaci na Ukrainie oraz poza jej granicami w darze od ukraińskich wydawców, których warto uważać za głównych mecenasów konkursu. Dziesiątki tysięcy egzemplarzy przez dziesięciolecia od wydawnictw „Jarosławiw Wał”, „Pedagogika”. M. Słaboszpycki i M. Watulak ze zwycięzcami tylko za czasów pomarańczowej władzy, która pozycjonowała się jako jednoznacznie narodowa, patriotyczna. Czyż trzeba po czymś takim dziwić się sytuacji językowej na Ukrainie i stosunkowi władz różnych szczebli do języka państwowego w państwie ukraińskim?! Można wymienić jeszcze nie jeden taki wątek w historii naszych dziewięciu konkursów. Ale ich liczba zmniejsza się z każdym nowym turniejem. Jednych organizatorzy konkursu przyzwyczaili do tego, że odbędzie się on “przy każdej pogodzie” — choćby kto co przeciwko niemu mówił czy robił. Drugich przekonali: patriotyczny turniej językowy jest naprawdę ważny dla budowania narodu. Trzecich, którzy nazywali mecenasów rozrzutnikami (mówiąc, lepiej by oddali te pieniądze na nasze projekty!), rozczarowali: nie oddamy, bo uważamy swój za bardzo ważny — i oni wreszcie uspokoili się, kończąc dyskusje o racjonalności takich przedsięwzięć. W ubiegłym roku w prasie było niemało zachwyconych słów z powodu trzech dekretów Prezydenta i uchwały Gabinetu Ministrów, które legalizowały finansowanie konkursu także kosztem budżetu państwa. Ale ten zachwyt jest przedwczesny. Dziewiąty turniej językowy dobiegł finału, a państwo nie dało ani jednej hrywny z obiecanych. Jedynie Ministerstwo Kultury i Turystyki zarezerwowało na swoją odpowiedzialność finansową salę Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki dla nagrodzenia zwycięzców i laureatów. Dziewiąty konkurs, jak i poprzednie, kosztował niemało. I były to pieniądze mecenasów, wśród których głównym jest SA “Firma Farmaceutyczna “Darnycia”, gdzie dyrektorem generalnym jest prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij. Oto już który z kolei turniej językowy odbywa się przede wszystkim dzięki niemu. Po tym, jak córka Petra Jacyka, Nadija Jacyk, która stoi na czele Fundacji Edukacyjnej imienia swojego ojca, zdjęła z siebie jakąkolwiek odpowiedzialność za losy konkursu, pojawiło się zagrożenie, że przestanie on istnieć. I tylko dzięki Zahorijowi turniej językowy nie zniknął, a jeszcze bardziej się umocnił. Wierzę: kiedyś z pewnością zostanie napisana historia naszego turnieju. I w niej oddadzą należne setkom ludzi — pedagogom, mecenasom, pisarzom, dziennikarzom, dzięki których wysiłkom utrzymuje się ten masowy maraton językowy. I tym jeszcze raz zostanie podkreślony główny składnik jego sukcesu. On właśnie w tym — w sumie zbiorowych wysiłków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Z biografii Dziewiątego

Liczba uczestników Dziewiątego konkursu to już tradycyjnie ponad pięć milionów. Wśród nich są uczniowie szkół, uczniowie zawodowych szkół technicznych, techników i kolegiów, studenci uczelni wyższych wszystkich poziomów akredytacji i różnych ministerstw Ukrainy, licealiści, kursanci średnich i wyższych wojskowych szkół, a także młodzież z ukraińskiej diaspory. Zwycięzcami obwodowego etapu turnieju językowego zostało prawie 1000 znawców ojczystego języka, a najlepsi z nich zdobyli zaszczytne tytuły zwycięzców ogólnonarodowego etapu. Tak więc 27 uczniów szkół (miejsca I, II, III — klasy 3–11, reprezentowane są wszystkie obwody Ukrainy), pięcioro studentów (miejsca I, II, III w ramach 5 poziomów akredytacji), troje uczniów szkół zawodowych (miejsca I, II, III), ośmioro licealistów i kursantów wojskowych szkół (miejsca I, II i III) zostanie nagrodzonych w dniu zamknięcia konkursu na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. Konkurs w przeważającej części sfinansowała ZAT „Firma farmaceutyczna «Darnica»”. Wśród darczyńców turnieju językowego są także AT „Eksimed” (dyrektor generalny O. Ohorodnijczuk, m. Kijów), AB „Ekspres-Bank” (przewodnicząca zarządu O. Czulicka), Organizacja dobroczynna „Fundusz Prezydencki Leonida Kuczmy «Ukraina»”, M. Kosiw, Natalia Osmak, Iryna i Ihor Kalynci, gazeta „Wasze zdrowie” (redaktor naczelny M. Bernyk) — z Ukrainy; Krajowe Zarządy Weteranów Ukraińskiej Dywizji „Halyczyna” (USA, Kanada, Australia), Związek Ukrainek Australii (przewodnicząca Ch. Syvenka-Bailey), Fundacja Studiów Ukrainoznawczych, Lesia Tkacz — z Australii; Marija Fischer-Słyż, S. Kluczynyk, A. Komorowski, W. Mojsak, R. Kolisnyk, L. Liszczyna z Kanady; Fundacja im. Iwana Bahrianoho, Olha i Jurij Tatarka — z USA. Służba prasowa Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

KSIĄŻKA — GŁÓWNA POSTAĆ WYDARZENIA

gazeta „Proświta”, „Machaon—Ukraina”, „Akademia”, „Obereg”, Wydawnicze Wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, „Znannia”, „BAK”, „Pulsary”, „Perun”, „Naukowa Dumka”, „Kazka”, „Abris”, „Książkowe źródła”, „Smołoskyp”, „Wyższa Szkoła” i innych — są tego świadectwem. I nie tylko wydawnictwa hojnie odpowiadają na prośbę organizatorów konkursu, by podarować książki młodym znawcom ojczystego języka. Przyłączają się także fundacje charytatywne, poszczególni wydawcy i pisarze, którzy z radością podarowują swoje książki dzieciom. Oto aktywni mecenasi książki IX Międzynarodowego Konkursu: Fundacja Prezydencka Leonida Kuczmy „Ukraina” (przewodnicząca Tetiana Melnyk); organizacja charytatywna „Instytut Ocen Strategicznych” (profesor Pawło Hajdućkyj); spółka „Wydawniczy Dom „Kijowsko-Mohylańska Akademia” (Wira Sołowjowa); spółka WP „Jarosławiw Wał” (Mychajło Słabosznycki); spółka „Wikar” (Roman Czajka); spółka WC „Akademia” (Wasyl Teremko); Centrum Wydawnicze „Proświta” (Wasyl Kliczak); „Pulsary” (Larysa Kopań); „Machaon—Ukraina” (Oleh Pohrebnyj); wydawnictwo Towarzystwa „Znannia” (Wołodymyr Karasjow); „Ukraiński Pisarz” (JurijBurjak); Switosław Karawański i lwowskie wydawnictwo „BAK”; Fundacja im. Iwana Bahrianego (przedstawiciel w Kijowie Ołeksandr Szuhaj); wdowa po wybitnym ukraińskim pisarzu Dmytrze Biłousie Oleny Tymofijiwna Biłous oraz wielu innych ludzi nieobojętnych wobec ukraińskiej książki, którzy rozumieją, jak ważne jest dawanie ukraińskich książek. Nie sposób nie uświadamiać sobie prawdy, że lepszej propagandy dla ukraińskiej książki, dla jej rozpowszechniania we wszystkich zakątkach naszego kraju nie ma. Zatem książka staje się głównym bohaterem konkursu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

FUNDAMENT SUKCESU — CIERPLIWOŚĆ I PRACA

Główną rolę w kształtowaniu osobowości odgrywa, bez wątpienia, rodzina. To właśnie w rodzinie kształtuje się światopogląd, upodobania, stosunek do otaczającego świata. Wychować osobowość harmonijną, samodzielną może współpraca szkoły i rodziny. Właśnie taki idealny przykład to jeden ze zwycięzców IV etapu IX Międzynarodowego Konkursu imienia Petra Jacyka — uczeń 6 klasy gimnazjum w Zdołbunowie w obwodzie rówieńskim Petro PRYCHODKO. Olena SZuLHA Petrova nauczycielka to Raisa Szewcowa, kierownik rejonowego zespołu metodycznego nauczycieli języka ukraińskiego. Jej wychowankowie już stawali się zwycięzcami III i IV etapu konkursu. Petryk to dziecko niezwykłe. Wychowuje się w rodzinie proświtańskiej, gdzie wszyscy mają wyższe wykształcenie filologiczne. Babcia Natalia Sawczuk, nauczycielka języka ukraińskiego w szkole nr 3 w Zdołbunowie, od małego zabierała go ze sobą na różne wydarzenia proświtańskie. „Bywało, że jako całkiem mały chłopiec — wspomina Natalia Petriwna — nudził się, mógł zasnąć na wieczorze szewczenkowskim. Byliśmy z nim w Kaniowie — na Górze Czerniecza, pokłoniliśmy się pamięci Tarasa Szewczenki, we Lwowie na grobie Iwana Franki, w Nowogrodzie Wołyńskim w muzeum Łesi Ukrainki. Świadomie ukraińskości w dziecku nie wychowywaliśmy — z kim sami się komunikujemy, z tym zapoznajemy i jego. Tutaj liczy się otoczenie”. Dociekliwy, komunikatywny, erudyta, Petryk zna wszystkich rówieńskich pisarzy, działaczy społecznych regionu — wszak z nimi komunikuje się babcia. Mama Oksana Prychodko to wykładowczyni literatury ukraińskiej i obcej w Rówieńskim Instytucie Slawistyki Kijowskiego Uniwersytetu Slawistycznego, kandydatka nauk filologicznych, docent. Ciotka Oksana Zacharczenko to znana w regionie pisarka. Więc przygotowywali Petra do konkursu wspólnie. Zwycięzcą Petryk został nie od razu. Brał udział w konkursie, jeszcze ucząc się w 4 i 5 klasie. Wtedy wywalczył odpowiednio trzecie i drugie miejsce na etapie obwodowym. Ale właśnie na poprzednich konkursach zdobył doświadczenie do rywalizacji. Ma odpowiednie przygotowanie. Oprócz bliskich, miłość i szacunek do języka ojczystego zaszczepiła w nim nauczycielka klas początkowych Natalia Krotiuk. A w tym roku uczeń doskonalił wiedzę zdobytą wcześniej: systematycznie pracował — i w szkole, i w domu. Dzięki babci dobrze zna folklor ukraiński, z dziadkiem gra w grę — dokończ przysłowie lub powiedzenie. Czyta klasykę ukraińską i literaturę współczesną: bardzo dobrze zna utwory Szewczenki, lubi Dowżenkę, na Lwowskim Forum Wydawców rozmawiał z Marią Matios. Babcia Natalia Petriwna opowiada, że Petryk pomaga jej sprawdzać dyktanda jej uczniów, ponieważ cechuje go wrodzona poprawność językowa, uważność i logika. „A gramatyczne przygotowanie chłopca — dzięki nauczycielce Raisie Szewcowej. Petryk i mnie może poprawić, kiedy się mylę. Oczywiście, cztery etapy konkursu — to dla dziecka trudne. Do przygotowań do IV etapu zaangażowaliśmy wszystkich — pracowali i nauczyciele, i rodzina, Petryk zapisał kilka zeszytów. Każdego wieczoru przyrostki i przedrostki — nie jest to łatwe dla chłopca w jego wieku. Ale on jest obowiązkowy, rozumie, że nie może przynieść wstydu, zawieść swojej szkoły, rejonu, obwodu, nie spełnić oczekiwań bliskich. Więc do konkursu był gotowy. Wypracowanie u Petra wyszło trochę dziwaczne, ale jak na jego wiek interesujące. Kiedy dowiedziałam się, że Petryk wygrał, byłam niewymownie szczęśliwa, wszak włożyłam w przygotowania dużo czasu i sił, liczyłam na jego wiedzę i umiejętności. Wszystko, o czym marzyłam, spełniło się w moim wnuku”. Od pierwszej klasy Petro jest uczniem wyróżniającym się w gimnazjum. Dobrze zna historię, literaturę obcą, język angielski. Trochę trudniej przychodzi mu matematyka, ale chłopiec jest staranny i wykonuje wszystkie polecenia nauczycieli. Jednak nie należy myśleć, że wszystkie siły chłopiec oddaje nauce. Komunikuje się z rówieśnikami, tańczy w zespole „Polisjanka”. Jego życie jest nasycone ciekawymi wydarzeniami, spotkaniami. Więc nudzić się nie ma kiedy. Teraz Petro Prychodko już przygotowuje się do kolejnego, X konkursu. W klasie, bez wątpienia, zwycięży. Ale już na etapie rejonowym ma konkurencję — uczennicę z Mizocza w rejonie zdołbunowskim. Ona jest osobowością twórczą, dlatego stymuluje chłopca do pracy nad sobą. Serdecznie gratulujemy zwycięzcy IX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka i wszystkim, którzy włożyli wysiłek w to zwycięstwo. Sukcesów tobie, Petrze, w nauce i inspiracji. Niech ci się wiedzie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

WYRÓŻNIENIA DLA ORGANIZATORÓW KONKURSU

Najświętszy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret uważa Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka za ważne wydarzenie nie tylko w życiu Ukrainy, ale i całego światowego ukraiństwa, ponieważ takie wydarzenia zwiastują i zapowiadają błogosławione zmiany. Odrodzenie narodowe, według słów Władyki, towarzyszy naszemu życiu, a ten konkurs jest jednym z pierwszych prawdziwie autorytatywnych tego potwierdzeń. Dlatego Ukraińska Cerkiew Prawosławna aktywnie wspiera Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka za szeroko zakrojoną działalność w sferze kultury narodowej, za wspieranie rozwoju wysokiej duchowości i dziedziczenie sławnych tradycji narodowych wśród młodzieży szkolnej. Decyzją Jego Świątobliwości Najświętszego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta za pełną poświęcenia działalność w sferze kultury narodowej, wspieranie projektów edukacyjno-patriotycznych dla dzieci i młodzieży, w szczególności wsparcie informacyjne Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, najbardziej masowego na Ukrainie turnieju językowo-patriotycznego dla uczniów i studentów, skierowanego na podniesienie prestiżu języka ukraińskiego wśród dorastającego pokolenia, wychowanie poczucia patriotyzmu narodowego oraz wielki osobisty wkład w odrodzenie duchowości na Ukrainie, nagrodzić: 1. Orderem Chrystusa Zbawiciela Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego: a) przewodniczącego rady nadzorczej Międzynarodowego Konkursu im. P. Jacyka, sekretarza NSPU Wiktora Fedorowycza Baranowa; b) redaktora naczelnego Czernihowskiej obwodowej gazety młodzieżowej „Hart”, pisarza i dziennikarza Dmytra Josypowycza Iwanowa; c) dyrektora wydawnictwa „Pedahohiczna presa”, redaktora naczelnego gazety „Oswita Ukrainy”, członka korespondenta APN Ukrainy, doktora nauk filologicznych Jurija Borysowycza Kuznecowa; d) zastępcę dyrektora wydawnictwa „Pedahohiczna presa”, zastępcę redaktora naczelnego gazety „Oswita Ukrainy”, redaktora naczelnego gazety „Silśka szkoła” Mariję Mychajliwnę Koriunenko. 2. Orderem Świętego Mikołaja Cudotwórcy UCP PK: a) redaktora naczelnego redakcji ukraińskiej Światowej Służby Radiowej Ukrainy Mykołę Hryhorowycza Marynenkę; b) zastępcę dyrektora Dyrekcji Programów Artystycznych Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Switłanę Anatolijiwnę Koronenko; c) dyrektora generalnego AT „Eksimed”, mecenasa konkursu Ołeksandra Stepanowycza Ohorodnijczuka; d) zastępcę redaktora naczelnego dziecięcych programów edukacyjnych Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Łarysę Illiwnę Tarasową. 3. Orderem Świętej Wielkomęczennicy Barbary UCP PK: a) kierownika działu programów artystycznych radia „Hołos Kyjewa” Kijowskiej państwowej kompanii telewizyjno-radiowej Wałentynę Iwaniwnę Dawydenko; b) kierownika sektora edukacji humanistycznej Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji Neonilę Iwaniwnę Szynkaruk; c) p.o. dyrektora Czerniowieckiego obwodowego instytutu podyplomowego kształcenia pedagogicznego, kandydata nauk filologicznych Oksanę Mychajliwnę Iwasiuk. Zdjęcie na pamiątkę, Czerniowce, 2008 r. Biuro Prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

DZIĘKUJĘ WAM, DZIECI, ZA JĘZYK, ZA SŁOWO!

Petro PEREBIJNI S, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, członek rady nadzorczej konkursu. Każdego kasztanowego maja, kiedy na scenę Teatru im. Franki wzruszająco wkraczają nasi młodzi konkursowicze, siwe serce rozkwita dumą. Oto oni, wierni aniołowie stróże naszej matki-mowy! Zwyciężyli rozpacz i zwątpienie wszystkich poprzednich ukraińskich pokoleń. I właśnie dlatego ten świergotliwy, ciepły dzień ich uhonorowania staje się jednym z najjaśniejszych świąt w kraju. Zdaje się, że nie zauważamy, iż na naszych oczach nieuchronnie utrwalają się nowe, decydujące dla współczesnej Ukrainy zjawiska społeczne. Historia oddycha echem. Mieliśmy Tereszczenków, Symyrenków, Czykałenków, którzy krwawym rodzinnym złotem wytyczali i brukowali dalekosiężne szlaki ukraińskiej kultury. I dzisiaj na tych szlakach stoją postacie patriotów-mecenasów: Wołodymyr Zahorij, Ołeksandr Słobodian, Kostiantyn Temertej, Ołeksandr Ohorodnijczuk, Andrij Tawpasz, Marija Fischer-Slyż, Mychajło Watuliak, Iwan Susłow, Mychajło Hojan, Anatolij Perekupka… Większość z nich to przedstawiciele nowej generacji autorytatywnych przedsiębiorców kontynentalnej Ukrainy, reprezentują oni Kijów, Lwów, Donbas. Przypominają się mądre słowa Petra Jacyka: „Nikt z nas nie jest ślepy; widzimy, jak wokół nas ludzie słabsi od nas gromadzą dobra materialne, aby zaspokajać jedynie swój własny egoizm. Dla nas to nie wystarczy. Nasza ideowość zebrała nas z całego świata, aby wspólnie zrobić coś dobrego…”. W przeciwieństwie do wielu struktur przedsiębiorczych, które pozostają głuche na biedy i ból Ukrainy, Liga Mecenasów służy wysokiej idei ukraińskiego odrodzenia. To jej wysiłkiem otwierane są w obwodach biblioteki, jej kosztem ustanowiono nagrodę imienia Jewhena Czykałenki, nagrody literackie imienia Wołodymyra Swidzynskiego, Ołeksy Hirnyka, Dmytra Nytczenki, Wiktora Blyznecia, Borysa Neczerdy. Na obecnym etapie Liga Ukraińskich Mecenasów to potężna międzynarodowa fundacja, do której należą przedstawiciele USA, Kanady, Polski, Ukrainy i innych krajów świata. To patriotyczne zrzeszenie dobroczyńców, które spokojnie i pewnie wykonuje swoją wielką pracę. Tutaj chce się z goryczą zapytać: a co z państwem? A gdzie choćby moralne wsparcie, nie mówiąc już o materialnym? Czyż to normalne zjawisko, gdy ukraińscy przedsiębiorcy i mecenasi wkładają w rozwój naszej kultury i oświaty więcej niż struktury państwowe? I na próżno pukają do wszystkich wysokich drzwi nasi pisarze, mecenasi ducha Mychajło Słaboszpycki i Wiktor Baranow. Głucho za drzwiami państwa… Już dawno pora, aby nasza władza zwróciła się twarzą do ukraińskich mecenasów. Na początek, dlaczego by, powiedzmy, Prezydent Ukrainy nie miał spotkać się z członkami Ligi? Dlaczego by nie połączyć wysiłków Ligi oraz Ministerstwa Kultury i Turystyki na głównych kierunkach budownictwa kulturalnego? Dlaczego by, wreszcie, nie przeprowadzić przesłuchań parlamentarnych w sprawie problemów współczesnego mecenatu? A póki co — oni wchodzą na scenę życia. Trzecioklasiści i przyszli absolwenci, eleganccy, wyprostowani kadeci i licealiści z liceum im. Bohuna. Z zachwytem patrzą na nich rodzice i nauczyciele. Wita ich młoda Ukraina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ły. Inteligencja jest gotowa spierać się z merem Wiktorem Anuszkiewiczusem w kwestii ostatecznego miejsca ustawienia pomnika, nalegając na wariant – centrum, Plac Wiecowy. Przewidują długą dyskusję, choć kontrargumenty urzędniczej rady nie wytrzymują krytyki. Według takiej logiki, zbliżony rozmiarami pomnik Mickiewicza też powinien znajdować się w parku miejskim, ale za czasów rządów Polaków, z jakiegoś powodu zwyciężyła idea narodowej funkcji monumentu Wielkiego Polaka. Dlaczego na Ukrainie z dziwną prawidłowością układa się tak, że upamiętnienie bohatera narodowego czy geniusza nie zawsze odbywa się w potrzebnym miejscu i nie zawsze wykonane jest tak, aby przyciągać wzrok i mimowolnie poruszać duszę zaprzątniętego życiem Ukraińca? A trzeba Ukraińca niepokoić, musi być coś takiego, jak w legendzie o Tillu Eulenspiegelu. Spojrzenie na wyrazisty monument Szewczenki w ludnym miejscu powinno budzić to samo uczucie, co popiół Klaasa na piersiach Tilla.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

JAKIMI POWINNY BYĆ POMNIKI

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Władze, od których woli zależy miejsce i realizacja projektów rozmieszczenia ukraińskich pomników, nie zawsze wiedzą, po co to wszystko. Jeśli pomnik Tarasa Szewczenki czy Iwana Franki — to najlepiej gdzieś w strefie parkowej, jak najdalej od centrum, choć nie bardzo daleko, bo niektórzy uparci Ukraińcy zaczną wytykać brak patriotyzmu. Dla miejskich urzędników problem miejsca ustawienia pomnika zawsze rozwiązuje się drogą politycznego kompromisu z maksymalnym uwzględnieniem własnej pozycji. W tłumaczeniu na zwykły język — żeby figura bohatera narodowego była w mieście, ale nie rzucała na mera cienia oskarżenia o ukraiński nacjonalizm i brak szacunku dla lokalnego kręgu biznesowego. To ogólnoukraińska urzędnicza pozycja. Jeśli na urzędniczym stanowisku jest nawet najszczerszy Ukrainiec, przypomną mu o sztuce kompromisów, a rezultat będzie ten sam. System zrównuje wszystkich urzędników, którym pomniki Szewczenki czy Franki potrzebne są tylko do rytualnego składania kwiatów w wyznaczone kalendarzem dni. Dlatego od niedawna nie chce się iść w zorganizowanej kolumnie i słuchać z góry określonych protokołem i listą przemówień. Demonstracyjnie składać kwiaty codziennie też nie mam zamiaru, to zbędne. Nie jest zbędne na codziennej zwykłej drodze pośród zgiełku i kłopotów wielkiego miasta natknąć się wzrokiem na znajomą figurę z kamienia i przypomnieć sobie: „Jestem Ukraińcem, choć dość czerstwym i nieugiętym, ale trzeba trzymać się swego!”. Dla Ukraińców słowo „pomnik” pochodzi od słowa „pamięć”. Pomniki autorytetów narodowych mają jedyne przeznaczenie: codziennie przypominać jak największej liczbie Ukraińców o tym, że są Ukraińcami. Monumenty nie są potrzebne na obrzeżach, w parkach, gdzie będą „czczone” przez władzę i „masy” od święta. Nie wiem dlaczego, ale bliskiemu mi Iwano-Frankiwskowi nie wiedzie się z nowymi pomnikami. Przynajmniej z pomnikiem Iwana Franki wyszedł kuriozum. Możecie przejść obok kompozycji rzeźbiarskiej i nie zobaczyć postaci Wielkiego Kamieniarza. Z rozmieszczeniem wszystko w porządku — obok teatru dramatycznego, w centrum miasta. Oczywiście, sam projekt zrobiono tylko dla wcielenia ambitnego pomysłu rzeźbiarza — o przeznaczeniu monumentu nikt nie pomyślał. Figura Franki prawie nie wyróżnia się pośród znacznie wyższych nieestetycznych falistych skał po obu stronach. Idziesz ulicą Niepodległości — i nie zatrzymuje się oko na postaci Wielkiego Ukraińca. Dlatego też nie spełnia narodowej funkcji pomnik, mimo że miasto nazwano na cześć Franki. Urzędnicy zrobili dobry uczynek, rzeźbiarz twórczo się zrealizował, ale zapomniano o codziennym i wiecznym przeznaczeniu monumentu dla zwykłego Ukraińca. Z pomnikiem Stepana Bandery wyszło tak samo. Miejsce trochę dalej od centrum, ale w gęsto zaludnionej, perspektywicznej dzielnicy, gdzie krzyżują się ścieżki wielu mieszczan i której nie omijają goście. Właśnie na jubileusz wszystkie główne prace zakończono i uroczyście otwarto „kompozycję rzeźbiarską”. Rzeźbiarz może szczycić się własnym oryginalnym projektem — „Stepan Bandera na tle stylizowanego symbolicznego krzyża”. Znowu „kompozycja” i znowu figura znacznie mniejsza od ogromu tła. Dlatego nie zatrzymuje się oko zabieganego Ukraińca na postaci Bandery, nie budzi się pragnienie, by coś zrobić z tym nie radosnym światem, żeby stał się on o dzień bliższy ideału bogatej ukraińskiej Ukrainy. Właśnie Bandera powinien przypominać, że oprócz wielkich słów wielkiej siły, powinna jeszcze być i narodowa akcja. Ale figura Wielkiego Nacjonalisty gubi się pośród ogromu kompozycji rzeźbiarskiej, i ludzkie oko nie zatrzymuje się, nie budzi na podświadomym poziomie potrzebnego właśnie teraz znaku narodowej pamięci. Ten sam skutek, co z pomnikiem Iwana Franki… Trzecia bieda centrum Przykarpacia — to chyba jedyne miasto, które do tej pory nie ma godnego pomnika Tarasa Szewczenki. Jest niewielkie popiersie, umieszczone w parku miejskim. O długich sporach dotyczących projektu i miejsca jego wcielenia można napisać osobny romans. Nie jestem rzeźbiarzem, ale chciałbym widzieć przede wszystkim POSTAĆ i PRZYPOMNIENIE. Nam teraz właśnie tego potrzeba. Rzucić okiem na wyraźną postać Szewczenki i pośród codziennych kłopotów przypomnieć sobie: „Jestem Ukraińcem, trzeba być lepszym, bo nic nie zmieni się samo!”. Niedaleko centrum, na niewielkim placu, ustawiono klasyczny pomnik Adama Mickiewicza. Dlaczego by nie ustawić wyraźnego, bez odciągających uwagę detali monumentu Wielkiemu Prorokowi i Geniuszowi, jakim jest dla Ukraińców Szewczenko? Może Bóg usłyszał życzenia mieszkańców Iwano-Frankiwska, wszak niedawno miasto otrzymało prezent od rodziny światowej sławy rzeźbiarza Mołodojanina — rzeźbę młodego Tarasa Szewczenki. Jest niewysoka, mniej więcej jak pomnik Adama Mickiewicza. Miejscowa władza zgodziła się ustawić pomnik w parku miejskim, mówiąc, że dla centrum miasta jest za mały. Leonid KLYMCHUK, przewodniczący Korosteńskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód żytomierski. Z inicjatywy Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki w grudniu 2007 roku zapoczątkowano wspólny ogólnoukraiński projekt władzy i biznesu „Ogrzej miłością dziecko” z priorytetowym zadaniem — poprawić warunki mieszkaniowe rodzin wielodzietnych. W tym celu kilkumilionowy hrywnowy fundusz charytatywny został stworzony także na Żytomierszczyźnie. Wtedy za środki funduszu zakupiono przestronne domy oraz sprzęt gospodarstwa domowego dla rodzin wielodzietnych we wsiach Medyniwska i Horszczyk. Realizacja projektu trwa i w tym roku. Tak, niedawno znacząco poprawiono warunki mieszkaniowe jeszcze dwóm rodzinom wielodzietnym we wsi Horszczyk: solidny dom z oddzielną kuchnią i budynkami gospodarczymi za 265 tysięcy hrywien przekazano do dożywotniego użytkowania rodzinie Ołeksandra Mychajłowycza Chodakiwskiego i jego żony Diny Mychajłowny, którzy wychowują sześciu synów i pięć córek. Tego samego dnia wprowadziła się do nowego domu jeszcze jedna rodzina z Horszczyka — Jaroszenkowie: Mykoła Juchymowycz i Ołena Mychajłowna, którzy wychowują dwanaścioro dzieci, troje z nich już uczy się w wyższych uczelniach, a siedmioro — w miejscowej szkole. Ta rodzina poprawiła swoje warunki mieszkaniowe, kończąc za przekazane przez fundusz charytatywny 150 tysięcy hrywien dobudowę obok już istniejącego domu. W uroczystych ceremoniach przekazania rodzinom wielodzietnym domów, mebli, sprzętu gospodarstwa domowego wzięli udział przewodniczący Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej Jurij Zabeła, kierownik obwodowego funduszu charytatywnego „Ogrzej miłością dziecko” Olha Serdiukowa, przewodniczący Korosteńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Serhij Kostiuczenko, zastępca przewodniczącego Korosteńskiej Rady Rejonowej Wasyl Kłymenko. Aktywny udział w realizacji tych działań wzięła także przewodnicząca Rady Wiejskiej w Horszczyku Nadija Didkiwska. Podkreśliła ona, że w ich wsi obecnie mieszka czterdzieści jedna rodzina wielodzietna, w miejscowej szkole średniej uczy się 339 uczniów, 74 maluchów uczęszcza do przedszkola. Dochody budżetu rady wiejskiej, które w ubiegłym roku wyniosły 1,4 miliona hrywien, dają możliwość bardziej dbać o ludzi. Nawet na poczarnobylskim Polesiu wieś obecnie żyje i rozwija się, więc ukraiński ród nie wyginie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

MOZAIKI WALENTYNA SOBCZUKA

Rodzina Jaroszenków z gośćmi. Rodzina Chodakowskich z gośćmi. Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień obwodu kijowskiego. Dziennikarz Walentyn Sobczuk z Irpienia na Kijowszczyźnie ma w swoim dorobku twórczym kilka książek poezji i prozy. Jest on laureatem nagrody literackiej Antonowyczów. Niedawno ukazał się drukiem nowy zbiór W. Sobczuka „I śmiech, i grzech”. Starsze pokolenie, czytając niewielką powieść „Rota nr 9”, przypomina sobie własną służbę w Armii Radzieckiej. Walentyn Sobczuk rozumie, że w armii panowały te same prawa, co i w całym społeczeństwie radzieckim, a odziedziczyła je współczesna Ukraina. Pisze on: „Wadymowi na długo zapadły w pamięć słowa, które usłyszał w pociągu podmiejskim Moskwa—Riazan: Nasz kraj to wielkie koszary… I nie raz przyjdzie mu się o tym przekonać”. Kontrastuje z radzieckim społeczeństwem życie w Czechach, które widzi bohater powieści, żołnierz Wadym Zadorożny. Walentyn Sobczuk upatruje ideał społeczny w Europie. Pisze o rodzimych urzędnikach: „I pędzą oni drogimi Hummerami, które są na wyposażeniu amerykańskiego wojska, a gdyby sprzedawano czołgi — woziliby swoją pychę i nimi. A oto w Europie grunt pod pychę jest mniejszy, bo złodziei tam nie lubią i można zobaczyć, jak urzędnicy jeżdżą do pracy rowerami — oszczędni, dlatego i kraje bogate”. W. Sobczuk potrafi wyłowić z potoku życia przypadek i uczynić z niego utwór literacki. Nowele, uśmiechy i felietony zbioru „I śmiech, i grzech” tworzą satyryczno-humorystyczną i jednocześnie liryczną mozaikę naszej niełatwej teraźniejszości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

NIE ZTRACIĆ WIĘZI MIĘDZY POKOLENIAMI

Członkowie Proświty z kijowskiej dzielnicy Obołoń od 20 lat aktywnie pracują na rzecz ukraińskiej idei. Jednym z kierunków pracy jest wychowanie młodzieży. „Najważniejsze to nie stracić więzi między pokoleniami. Jeśli ziarna wysieje się w dobrze przygotowaną glebę — czekaj na obfite plony — uważa kierowniczka klubu młodzieżowego „Miński” Tamara Prychodko. — Naszym celem jest zaszczepienie w dzieciach miłości do ojczystej ziemi, języka, przekazanie im tradycji swojego narodu”. W pomieszczeniu tej placówki jest po domowemu przytulnie. Na ścianach — ciekawe malarstwo, wzory malarstwa petrykiwskiego, wycinanki. — To prace naszych dzieci — chwali się kierowniczka. — Tamaro Hryhoriwno, niełatwo chyba z dziećmi w tym wieku? Zapewne są dzieci z rodzin dysfunkcyjnych? — W klubie pracuję od 1975 roku. Stawiamy sobie za cel zapobieganie wciąganiu młodzieży w świat przestępczy. Niestety, specjalnej służby, która zajmowałaby się profilaktyką i udzielaniem informacji o dzieciach skłonnych do wykroczeń, na Ukrainie nie ma. Dzieci same przychodzą do naszego klubu, małe przyprowadzają mamy. Utrzymujemy ścisły kontakt ze wszystkimi placówkami oświatowymi dzielnicy Obołoń — rozmawiamy, organizujemy wspólne wieczory, koncerty. Przy klubie działa 12 kółek: języka obcego, rysunku, malarstwa petrykiwskiego, koralikarstwa itp. Z dziećmi pracują utalentowani pedagodzy, powiedzmy, snycerstwa uczy 80-letni Henryk Korwin-Piotrowski, człowiek szlachetnego rodu. Z wykształcenia — inżynier technolog, z powołania — mistrz snycerstwa. Działa stowarzyszenie literackie „Obołoński almanach”, któremu przewodniczy Iryna Kołesnyk. Oprócz chórów „Proświta”, „Prośwityjanoczka” i grających na sopiłkach, którymi kieruje Raisa Marczenko, są kółka wokalne, klasy gitary i tańca sportowego. Staramy się odrodzić to, co zapomniane. Młodzież powinna znać swoje korzenie. — Pomimo trudności ekonomicznych, wasz klub z powodzeniem się rozwija. Ktoś wam pomaga? — Wsparcie materialne zapewniają nasi przełożeni z Centrum Służby Socjalnej dla Młodzieży — dyrektor Ludmyła Spirina i jej zastępczyni Ludmyła Mizjuk. — Jaki jest dalszy los wychowanków waszego centrum? — Klub odwiedza około czterystu dzieci. Wielu z nich pomogliśmy nie tylko wybrać wyższą uczelnię, ale i się do niej dostać, bo znamy ich zdolności. Naszym obowiązkiem jest przekonanie, że dziecko ma talent do określonej rzeczy, zaszczepienie w nim pewności siebie. Głównym jest traktowanie dzieci po matczynemu, „jasną drogę im pokazać…”. Oto wyroby naszych wychowanków: plecione z koralików ptaszki, między kwiatami i drzewami przechadzają się leśni mieszkańcy. Kwitną na jedwabiu malowane irysy, dzwonki, fiołki. Przedstawione farbami olejnymi, prezentują się gerbery, szałwie. Na ścianach — ikony i pisanki w stylu malarstwa petrykiwskiego. Jeszcze — wyrafinowane rzeźbione szkatułki, wazy na owoce, a nawet lampy. — To wszystko stworzyły wasze dzieci!? — W większości są to dzieła dziecięce, ale niektóre malowałam ja sama. Specjalnych kółek nie prowadzę, bo profesjonalnie się tego nie uczyłam. Kiedy dzieci proszą, przekazuję im swoje doświadczenie z koralikarstwa, techniki batiku, uczę malować farbami olejnymi. Bardzo kocham swoje dzieci i nie jest mi obojętny ich los. Rozmawiała Tetiana ŁEMESZKO, członkini NSPU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

PROŚWIECIANIN Z POWOŁANIA

Wołodymyr SAWENKO, przewodniczący Słowiańskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód doniecki. Tego człowieka dobrze znają nie tylko w obwodzie donieckim, ale i daleko poza jego granicami. Pewnego razu wraz z dyrektorem Kramatorskiego Gimnazjum Ukraińskiego Mykołą Konobryckim odwiedziliśmy słynną kijowską szkołę imienia Slusarenki. Na półce w gabinecie dyrektora zauważyliśmy wydaną niedawno książkę „Barwy języka ukraińskiego”. Okazało się, że dyrektor Ołena Onać dobrze zna jej autora — Wasyla Horbaczuka. Wasyl Tychonowycz ukończył Lwowski Uniwersytet Państwowy im. I. Franki oraz aspiranturę w Kijowskim Naukowo-Badawczym Instytucie Pedagogiki, zdobył praktyczne umiejętności pracy pedagogicznej w kilku instytutach pedagogicznych Ukrainy, intensywnie pracuje, doskonali się. Jego dorobek naukowy stanowi ponad 120 publikacji, 30 z nich to osobne wydania, broszury, reszta to artykuły w czasopismach naukowo-metodycznych, zbiorach, rozdziały w podręcznikach. Główne kierunki badań to współczesny język literacki ukraiński, metodyka nauczania języka ukraińskiego w szkołach i pedagogicznych wyższych uczelniach. Dzisiejsi młodzi wykładowcy języka ukraińskiego i naukowcy-ukrainiści stopniowo zapominają, że kochanie i bronienie ojczystego słowa w przeszłości było niebezpieczne. A Wasyl Tychonowycz odczuł to na sobie. W 1972 roku za czytanie i rozpowszechnianie literatury samizdatowej na żądanie KGB został zwolniony z pracy w Kirowohradzkim Instytucie Pedagogicznym. Wszystkie próby zatrudnienia odpowiednie służby blokowały. Dopiero po roku, dzięki aktywnej i ryzykownej w tamtym czasie pomocy prorektora Słowiańskiego Instytutu Pedagogicznego Dmytra Krawczuka, dopuszczono go do działalności wykładowczej. Ale jeszcze przez wiele lat nie drukowano jego prac. Dopiero w niepodległej Ukrainie jego praca zyskała uznanie. Szczególnie docenił Wasyla Horbaczuka „Proświta”. Za znaczący wkład w zachowanie i rozwój ukraińskiej kultury i języka na Donbasie, rozbudowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego Towarzystwo Języka Ukraińskiego wyróżniło go „Złotą Gramotą”, a Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki — Dyplomem i medalem „Budowniczy Ukrainy”. W swoim szacownym wieku profesor Wasyl Horbaczuk stał się jednym z pierwszych proświecian Słowiańska i obwodu donieckiego. Z jego inicjatywy w 1994 roku na wydziale przygotowania nauczycieli klas początkowych otwarto oddział filologiczny, który po dwóch latach przekształcił się w pełnowartościowy wydział filologiczny. Z jego inicjatywy stworzono naukowo-badawcze centrum „Południowa Słobożanszczyzna”, które badało dialekty, folklor i etnografię południa Charkowszczyzny oraz północy obwodów donieckiego i ługańskiego. Zgromadzono bogatą kolekcję przykładów ustnej twórczości ludowej, opublikowano szereg gruntownych artykułów naukowych, napisano niemało prac kandydackich. Miłośnicy języka ukraińskiego na uniwersytecie wsparli dziekana i założyli studencki almanach literacko-artystyczny „Jewszan”. Wasyl Horbaczuk zapoczątkował nauczanie nowych przedmiotów: „Podstawy dziennikarstwa”, „Literatura ukraińska diaspory”. Ale ani odpowiedniej literatury, ani specjalisty nie było. Pomógł przypadek. Pewnego razu latem 1994 roku na katedrę języka i literatury ukraińskiej zawitał profesor Uniwersytetu Rutgersa (Nowy Jork), powiedział, że jest naszym rodakiem, jego matka przed wojną ukończyła Słowiański Instytut Pedagogiczny, uczyła w Słowiańsku. A interesuje go, jak studiują w Słowiańskim Instytucie Pedagogicznym język i literaturę ukraińską. Wasyl Tychonowycz zrozumiał, że taki człowiek jest potrzebny katedrze. — Nie wierząc w sukces — wspomina Wasyl Horbaczuk — odważyłem się zaprosić Witalija Kejsa do pracy u nas. Zgodził się. I już w następnym roku nie tylko przeczytał naszym studentom nowy kurs, ale też przywiózł i zostawił na katedrze dużo literatury. Po powrocie do Ameryki Witalij Kejs opowiedział o naszych problemach. Wkrótce na adres instytutu pedagogicznego zaczęły napływać paczki z książkami. Tak pojawiła się „biblioteka diaspory”, jak nazywają ją studenci. Obecnie jest w niej ponad dwa tysiące tomów. Teraz nasi wykładowcy mają możliwość samodzielnie opracowywać materiały i prowadzić kurs specjalistyczny. Nasz proświeciański weteran aktywnie wspierał stworzenie Biblioteki Literatury Ukraińskiej przy Domu „Proświty”. W szczególności przekazał 500 egzemplarzy swojej pracy „Barwy języka ukraińskiego”, którą wydał z pomocą przyjaciół w diasporze — Lubow i Iwana Zakoworotnych oraz Witalija Kejsa. Tę książkę darujemy placówkom oświatowym i wszystkim, którzy wyróżnili się w pracy proświeciańskiej. Nawet w dni jubileuszowe — Wasyl Horbaczuk skończył 80 lat — proświecianin pracuje nad zbiorem wspomnień o działalności Ludowego Ruchu Ukrainy w naszym kraju. My, koledzy, życzymy Panu, Wasylu Tychonowyczu, dobrego zdrowia, sukcesów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Rycerz wielkiej idei

„Wystąpiliśmy na arenę historii wtedy, gdy świat nie wiedział, czym jest Ukraina… Jedyną walką, uporczywą i bezkompromisową, pokazaliśmy światu, że Ukraina i jej naród żyje i walczy o wolność i niepodległość państwową”. Te słowa należą do jednego z twórców współczesnej ukraińskiej państwowości, Przewodniczącego Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej, Naczelnego Otamana Armii UNR Symona Petlury, 130. rocznicę urodzin którego obchodzi Ukraina. Dla Podola ta data jest szczególnie znamienna, gdyż właśnie z krajem podolskim związana jest znaczna część życia i działalności Rycerza Wielkiej Idei. Z okazji jubileuszu w czytelni Domu Ludowego „Proświty” w Chmielnickim otwarto wystawę książek „Godny czci”, na której przedstawiono książki, dokumenty, materiały, fotografie, listy Symona Petlury, wspomnienia o nim i jego rodzinie. Wielkie zainteresowanie budzą unikatowe zagraniczne wydania „Symon Petlura. Mąż stanu”, czasopisma „Samodzielna Ukraina”, „Awangarda”, „Szkoła ojczysta”, „Skrzydlate”; znaczek pocztowy Ukraińskiej Republiki Ludowej „Symon Petlura”. Uwadze zwiedzających polecamy niewielką książeczkę samego Petlury „Moskiewska wesz”, w której mowa o ciężkich skutkach bolszewickiego gospodarowania na Ukrainie. Ten utwór jest swoistym dokumentem epoki. Książka prezentowana na wystawie jest przedrukiem wydania paryskiego. Oryginał znajduje się w bibliotece Muzeum Symona Petlury w Paryżu. Służba prasowa Chmielnickiego miejskiego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Will Grymycz, członek korespondent Słoweńskiej Akademii Nauk i Sztuk. Dwóch Słoweńców. Dwóch katolickich księży i słoweńskich patriotów. Nauczyciel i uczeń. Josip Abram — autor pierwszego gruntownego słoweńskiego przekładu „Kobziarza” Szewczenki, wydanego w latach 1907—1908 w dwóch tomach beletrystycznej serii „Księgarni Katolickiej w Lublanie”, zaopatrzonego w szczegółowe rozprawy z historii Ukrainy, drogi życiowej i twórczej T. Szewczenki, członek rzeczywisty Lwowskiego Towarzystwa „Proświta” od 1900 r. Jožko Kragelj — pisarz i wierny opiekun, tłumacz i popularyzator skarbu nauczyciela i naszego (gdziekolwiek by on nie był przechowywany) — archiwum Josipa Abrama, składającego się głównie z utrwalonych na papierze skutków jego ukraińskich zainteresowań szewczenkowskich, wcielonych w pisane i drukowane słowo. A do tego — dwie unikalne w swojej samodzielności i szlachetnym altruizmie osobowości, ciekawe już przez to, że mimo świadomie wybranego losu księży, poświęcali oni niemało czasu i energii twórczości literackiej. Dla ich rodaków nie było i nie ma w tym nic niezwykłego. Wszak historia słoweńskiego piśmiennictwa liczy, jak świadczy jeden ze współczesnych leksykonów, 159 literatów-księży. Jakieś trzydzieści lat temu po raz pierwszy połączyłem w swojej publikacji te dwa nazwiska, po tym jak udało mi się nie tylko przejść dawnymi życiowymi ścieżkami Josipa Abrama od miasta, a nawet domu, w którym się urodził, do miejsca jego ostatniego spoczynku, ale nawet natrafić na jego archiwum i „lorda-opiekuna” tego archiwum, Jožkę Kragla. Pisać o Josipie Abramie (w słoweńskich źródłach nazywają go przeważnie łagodnym imieniem Jože, które, nawiasem mówiąc, wyryto również na jego płycie nagrobnej na lublańskim cmentarzu Žale) już mi się zdarzało. Choć materiału do tego, by wracać do jego postaci, jest jeszcze więcej niż wystarczająco. A oto o Jožku Kraglu, poza lakonicznym opisem okoliczności krótkotrwałego spotkania z nim, zamieszczonym w jednym z moich artykułów, w tamtym czasie na gorąco, nie wypadało. Były ku temu przynajmniej dwa powody: po pierwsze, brakowało konkretnego materiału biograficznego i twórczego, co, jak wydawało się początkowo, nie mogło być nie do pokonania przeszkodą. Za to drugi powód… Doprawdy, trudno sobie wyobrazić, żeby w niedobre lata siedemdziesiąte czy nawet w większej części lat osiemdziesiątych mógłbym opublikować opowieść o tym, jak podczas swoich nieautoryzowanych wędrówek po Słowenii poznałem i zaprzyjaźniłem się z katolickim księdzem. Już samo to mogło wtedy stać się przeszkodą dla publikacji i nie lada grzechem w oczach kompartyjnych tzw. kompetentnych organów. Co już mówić o tym, że on, ten katolicki ksiądz, został w swoim czasie skazany przez jugosłowiański reżim komunistyczny na karę śmierci! „Przez rozstrzelanie!” Napisać coś ogólnikowego, nie mając możliwości powiedzieć całej prawdy o człowieku, którego los nie mógł mnie nie poruszyć? O człowieku, który niespodziewanie wyłonił się z niebytu, jak fantom niezłomnej wierności słoweńskiemu duchowi i swojemu nauczycielowi, a ponadto, jako sumienny opiekun nieśmiertelnego słowa Tarasa Szewczenki, jako kontynuator dążeń nauczyciela, by zaznajamiać nowe pokolenia Słoweńców z fenomenem Ukrainy i jej natchnionego śpiewaka. Całkowicie zrozumiały w takim przypadku maksymalizm przekonywał, że pisanie półprawd oznaczałoby znieważenie odwagi i niezłomności tego uczciwego człowieka. Nie wierzyło się, że możliwości powiedzenia wszystkiego, jak jest, nie będzie nigdy. Lecz czas mijał, niczego nie zmieniając… Z czasem, po dwóch dziesiątkach lat, pewne zmiany nastąpiły, lecz gorączkowa świeżość wrażeń przytępiła się, a na biurku raz po raz pojawiały się inne, wydawałoby się, pilne teksty… 4 lutego br. Jožko Kragelj skończył 90 lat. Odpowiedni powód do tego, by choć z wielkim opóźnieniem naprawić dawny błąd i opowiedzieć o tym nieprzeciętnym człowieku, o jego życiowych drogach i próbach, o jego wierności i niezłomności. Urodził się w 1919 roku we wsi Modrejce w pobliżu Sv. Lucije (dawniejsza nazwa miasteczka Most na Soči). Jego szkolne dzieciństwo przypadło na przygnębiające dla słoweńskiego języka i kultury czasy panowania faszystowskiego reżimu we Włoszech, do których należało wtedy Przymorze — część dzisiejszej Słowenii. Zgodnie z dekretem zfaszyzowanego włoskiego ministerstwa edukacji z 1924 r., języka słoweńskiego wolno było używać tylko w pierwszych trzech klasach szkoły podstawowej i tylko na lekcjach nauki religii. Zapobiegając możliwym naruszeniom dekretu przez słoweńskich nauczycieli, po prostu deportowano ich do południowych rejonów Włoch, a na ich miejsce przywożono włoskich nauczycieli i nauczycielki, którzy nie znali ani jednego słoweńskiego słowa. Jedynym schronieniem ojczystego języka w tamtych czasach stał się kościół z jego narodowo świadomymi sługami. Jednym z nich był proboszcz ze Sv. Lucije Josip Abram. A jednym z wielu dziesiątek uczniów w różnym wieku, którzy mieli go za wzór, marzyli, by być do niego podobnymi, — był Jožko Kragelj… Nasze poznanie z Jožkiem Kraglem miało miejsce pewnego dalekiego jesiennego dnia 1971 roku. Po tym, jak w wydawnictwach „Dnipro” i „Weselka” ukazało się w moim tłumaczeniu kilka książek znanych słoweńskich prozaików: Cyrila Kosmača, Antona Ingoliča, Tone Seliškara, kilkakrotnie otrzymywałem zaproszenia na seminaria języka słoweńskiego, które gromadziły na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Lublańskiego naukowców, pisarzy i tłumaczy z wielu krajów. W czasie wolnym od wykładów i innych zajęć akademickich kierownictwo seminarium, poszczególni wykładowcy uniwersytetu lub pisarze proponowali czasem „seminarzystom” krótkie wycieczki samochodowe w celu poznania kraju. Tego dnia słoweński pisarz Anton Ingolič, znany na Ukrainie z kilku wizyt oraz trzech wydanych w języku ukraińskim książek, postanowił pokazać mi Trentę – górską dolinę o zdumiewającym pięknie, zachwycony którą od pierwszego wejrzenia był niegdyś Josip Abram, jednym z pseudonimów którego, obok „Kozaka Bajdy”, był właśnie „Trentar”. Jednak niespodziewanie słoneczne niebo od rana zasnuły chmury, zaczęła siąpić mżawka. Pokonywanie w takich warunkach przełęczy górskich Wschodnich, lub Julijskich, jak nazywają je w Słowenii, Alp byłoby, zdaniem Ingoliča, niebezpieczne. I wtedy nagle mój przewodnik przypomniał sobie, że kiedyś wyrażałem nadzieję (raczej nawet tylko marzenie), by zobaczyć miejsca, gdzie żył i pracował Josip Abram, poszukać jego krewnych lub ludzi, z którymi się kontaktował, a może nawet znaleźć pozostałości jego archiwum. Nie trzeba dodawać, z jaką radością i nadzieją przystałem na propozycję Ingoliča. Tak za obopólną zgodą rozpoczęła się ta niezapomniana podróż. A wieczorem nasze całodniowe wędrówki z poszukiwawczymi przygodami, a nawet kilkuminutowymi (bo nie obiecywały wartościowych informacji) spotkaniami z dalszymi krewnymi Josipa Abrama, szczęśliwie dobiegły końca i osiągnęliśmy cel podróży. Trudno było nawet uwierzyć, że tutaj, na krańcowej granicy Słowenii, na samej granicy z Włochami, trafimy w atmosferę słoweńsko-ukraińskiego, a co więcej, szewczenkowskiego słowa. A właśnie tak się stało w pierwszych minutach naszego pobytu w niewielkiej miejscowości Lig. Na podwórzu domu parafialnego czekał na nas jego gospodarz, proboszcz Jožko Kragel. Czekał, trzymając w rękach jednotomowe wydanie poezji Szewczenki, wydane w 1902 roku we Lwowie. Okazuje się, że dopóki jechaliśmy do Ligu, przed nami liniami telefonicznymi leciała informacja o naszej wizycie i jej celu. Jej autorem i wykonawcą był jeden z naszych dzisiejszych nowo poznanych znajomych, kolega Kragla w służbie Bogu w Sv. Lucii, Franc Govekar, do którego kilka godzin wcześniej zajrzeliśmy i od którego otrzymaliśmy informację o obecnym właścicielu poszukiwanego przez nas archiwum oraz jego adres… Aby nie wystawiać naszej cierpliwości na próbę, gospodarz od razu zapewnił, że nie pomyliliśmy się, ruszając w drogę: archiwum zachowało się, jest w tym domu i do naszej dyspozycji. Właściwie, do mojej, ponieważ Anton Ingolič musiał koniecznie wrócić tego wieczora do Lublany, a ja zostawałem tutaj na noc. Najpewniej na bezsenną noc, bo właśnie tyle czasu miałem na pierwsze zapoznanie się ze znaleziskiem. A także na rozmowę z tym, kto strzeże tego skarbu i czerpie z niego natchnienie do swoich publikacji. ARCHIWUM Samochód Ingoliča zniknął za zakrętem, a Jožko Kragel jako gościnny gospodarz zaproponował mi obiad, z czego grzecznie zrezygnowałem, tłumacząc się tym, że całkiem niedawno z Ingoličem porządnie zjedliśmy w miasteczku Kanal, gdzie musieliśmy zrobić postój z przyczyn technicznych. Gospodarzowi nie pozostało nic innego, jak zaprosić mnie do swojego gabinetu, gdzie on, nie tracąc cza-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

JOSIP ABRAM

Niedawno minęło 90 lat od urodzin Jožko Kragla — Słoweńca, którego imię jest ściśle związane z imieniem jego nauczyciela Josipa Abrama, autora pierwszego gruntownego przekładu poezji Tarasa Szewczenki na język słoweński, wydanego w latach 1907—1908 w dwóch tomach serii beletrystycznej Księgarni Katolickiej w Lublanie. Jožko Kragel jest właścicielem i kustoszem bogatego archiwum pisarskiego swojego nauczyciela, autorem kilku książek i wielu artykułów w czasopismach o wybitnych Słoweńcach-patriotach: S. Rutariu, V. Vodopivcu, I. Trinku. Gratulując jubilatowi dziewięćdziesięciolecia, zamieszczamy artykuł V. Hrymycza na jego temat. Jožko Kragel. Zdjęcie z 1999 r. czasu, zabrał się do zapoznawania mnie z tym, co pół godziny temu mogło wydawać się co najwyżej snem. Stos rękopisów rósł i rósł przede mną na stole. Dziesiątki, wiele dziesiątek arkuszy różnego formatu, pisanych atramentem i ołówkiem, liczne brudnopisy i czystopisy przetłumaczonych poezji Szewczenki, każda w kilku wariantach, z nowymi i nowymi poprawkami, które świadczyły o bardzo sumiennej pracy translatorskiej; ukończone artykuły i ich fragmenty, konspekty wykorzystanych ukraińskich źródeł, notatki bibliograficzne, przypisy, komentarze, przedmowy, posłowia, znowuż w kilku wariantach. A do tego listy… listy… pocztówki… Jednym słowem — przebogate laboratorium twórcze artysty, oddanego sprawie, która kiedyś pochłonęła go na wiele lat. Gruntowne zapoznanie się z tak bogatym archiwum to oczywiście sprawa nie na jedną noc. Zatem, aby nasz wojaż nie poszedł na marne, nie ograniczył się do samego oglądania archiwalnego skarbu, poradziwszy się gospodarza, postanowiłem przynajmniej „zinwentaryzować” to, co zobaczyłem, czyli niechby chałupniczo, nieprofesjonalnie, ale utrwalić w zeszytach to, co najważniejsze: zawartość, charakterystyczne cechy i stan, w miarę możliwości, wszystkich składników archiwum. Na to poszła prawie cała ta niezapomniana noc. Uprzejmość i takt gospodarza, życzliwy uśmiech, który nie znikał z jego twarzy, wyczuwalne bez słów pragnienie pomocy mi, jakoś ułatwienia sprawy, nie miały granic. Pamiętając, że czasu mamy (właściwie ja mam) niewiele, świadomie ograniczaliśmy rozmowę tylko do tego, co dotyczyło archiwum. Choć pragnienia, by poznać się bliżej, pogawędzić o życiu, życiowych kolizjach, zainteresowaniach, zamysłach twórczych itp., nam nie brakowało. Bliżej rana stos papierów zaczął wyraźnie topnieć, a potem całkiem zniknął. Jožko Kragel nalegał, żebyśmy przynajmniej półtorej godziny jeśli nie przespali, to przynajmniej zdrzemnęli się, wszak on, oprócz wszystkiego, będzie musiał jeszcze podwieźć mnie do miasta Gorycja, skąd już autobusem pojadę do Lublany. Na tym stanęło… CIERNISTA DROGA W CIERNISTYCH CZASACH Po przebudzeniu trafiliśmy do przyjemnej niewoli czegoś tak wonnego, co zwiastowało niesamowitą smakowitość. Kucharka nakryła do stołu, a pan Jožko zaprosił ją i mnie do posiłku. Zanim zabraliśmy się do śniadania, Jožko, jakby przepraszając i być może ciekawy mojej reakcji, wyrecytował: — Wybaczcie, najpierw się pomodlimy. U nas tak jest przyjęte przed posiłkiem. — Pomódlmy się — rzekłem, odmówiłem swój „Ojcze nasz” i przeżegnałem się, nie bez nadziei, że to, oprócz zwykłej uprzejmości gościa, może przyczynić się do większej szczerości w choćby krótkiej rozmowie, na którą, jak mi się zdawało, i on liczył. Podziękowałem Jožkowi za gościnność, za pomoc z archiwum, wyraziłem zadowolenie z powodu naszego poznania się. Gospodarz w odpowiedzi powiedział, że jego też ucieszyła moja niespodziewana wizyta i uwaga poświęcona pamięci jego nauczyciela. Powoli weszliśmy w spokojny nurt rozmowy o archiwum Abrama, o literackich zamierzeniach Jožki, o miejscu wybranej przez niego sfery działalności w społeczeństwie. Nagle rozmówca wprawił mnie w zakłopotanie niespodziewaną repliką: — Ja tylko nie rozumiem, dlaczego nas trzeba się bać? — Kogo to „nas”? — zapytałem. — I kto się boi? — No, nas, czyli księży. A boją się… Przede wszystkim władza… Urzędnicy… Miejscowi urzędnicy… Oprócz wiernych, oczywiście… — Chyba to pytanie nie do mnie — odrzekłem. — I nie do Ingolicza, z którym do was przyjechałem. Wszak ani on, ani ja was się nie boimy. Czyżbyście tego nie zauważyli? Gdybyśmy się bali, to może i nie jechalibyśmy do was. Albo zobaczywszy was, zawrócilibyśmy i pojechali precz?! Choć takim tchórzem nie chciałbym być. — A jeśli wam powiem, że w 1948 roku jugosłowiańska władza… komunistyczna, skazała mnie na karę śmierci?! „Przez rozstrzelanie!” Niespodziewane wyznanie oszołomiło mnie. Nie samym faktem, a zbyt gwałtownym przejściem od tego, o czym dotąd rozmawialiśmy. Nie wiem, co dokładnie popchnęło Jožkę do tego wyznania. Ale za co można było zasądzić tak surową karę wobec spokojnego, inteligentnego wiejskiego księdza?! Zresztą, wspomniawszy okresowe wybuchy i perypetie permanentnej wojny sowietów z twórczymi, religijnymi, a nawet wiejskimi pracownikami na rodzimych ukraińskich terenach, pohamowałem swój emocjonalny wybuch i mniej więcej spokojnie zareagowałem: — Mam nadzieję, że opowiedzieliście to nie po to, by mnie nastraszyć? Mógłbym was też wtajemniczyć w to, co działo się i jeszcze teraz dzieje u nas, w szczególności na Ukrainie. Warto byłoby porozmawiać o tym wszystkim. Spokojnie, nigdzie się nie spiesząc. Ale dopóki na seminarium „nasi” nadzorcy nie ogłosili alarmu z powodu zaginięcia jednego z seminarzystów, nam chyba warto pospieszyć się do Gorycji. Czas nie czeka… Czasu na rozmowy i zwierzenia wtedy rzeczywiście nie mieliśmy. Ale później, kiedy sytuacja polityczna w Słowenii (podobnie jak u nas) po trochu zaczęła zmieniać się na lepsze, u Jožki Kragla nie tylko wzmocnił się zamiar opowiedzenia o tym, co przeżył, ale pojawiły się możliwości, by to zrealizować. W latach 1988 i 1989 w tygodniku „Družina” („Rodzina”) opublikował osobne rozdziały, a w 1990 wydał książkę-świadectwo „Moje więzienia”, w której szczegółowo opisał sfabrykowany proces sądowy przeciwko niemu i osiem lat więzienia. Trzydziestoletniego proboszcza ze wsi Livek oskarżono o to, że po ostatecznym ustaleniu granicy państwowej między Słowenią a Włochami pozostał on po słoweńskiej (!) stronie, podczas gdy większość księży, przeważnie starszego wieku, obawiając się represji reżimu komunistycznego, wyemigrowała do Włoch, do czego trzeba było przejść buk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

roku opublikował lublański miesięcznik „Dom in svet”. Ukraińska i szewczenkowska nuta niezmiennie brzmi także w artykułach pisarza Kragla w periodykach, jego wywiadach dla dziennikarzy, w których tak samo, jak i w książkach, za każdym razem wspomina on naszą pierwszą rozmowę w tamtych, teraz już odległych czasach. Spotkanie, które bez wątpienia przyczyniło się do pojawienia się moich publikacji z końca lat 70. i początku 80. ubiegłego wieku, opublikowanych w Słowenii, oraz jego książek i publikacji w periodykach z końca lat 90. i początku lat 2000. I nie tylko publikacji… 17 marca 2000 r. w Štanjelu, na budynku, w którym w 1875 roku urodził się Josip Abram, odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej. Na jej otwarcie patrioci ze Štanjela zaprosili właśnie Jožko Kragla, choć nie jest on ich krajanem. Kiedy gość, odsłaniając znak pamięci, pociągnął za sznur, wysoko nad jego głową, obok flagi państwowej suwerennej Słowenii, ukazała się przymocowana do ściany tablica. Napis na niej głosił: „Jože Abram. Ksiądz, literat, tłumacz Szewczenki i budziciel narodu”. Trudno wyobrazić sobie świadomego Ukraińca, któremu te słowa nie poruszyłyby duszy. Štanjel! Małe miasteczko w głębi Słowenii, nawet wieś, choć w europejskim stylu, w której na początku lat 60. było tylko 313 mieszkańców. I imię Szewczenki! Jakąże powinna być nasza duma z syna narodu, którego sława sięga takich granic, i jaką powinna być nasza wdzięczność ludziom, braciom w duchu, którzy zrobili wszystko dla wywyższenia ukraińskiego geniusza przed swoim narodem! Witając naszego wiernego i niezłomnego przyjaciela Jožko Kragla z okazji jego wspaniałych dziewięćdziesiątych urodzin, świadomi wagi jego wkładu w słoweńską ukrainistykę i szewczenkianę, z całego serca życzymy mu dobrego zdrowia, pogody ducha i wszystkiego, czego tylko dusza zapragnie. w wersji komputerowej. Do zbioru weszły wiersze poetów z Dniepropietrowszczyzny, w szczególności z rejonu sofijiwskiego, różne pod względem twórczego stylu i intonacji, postrzegania rzeczywistości i upodobań artystycznych, których łączy pragnienie przekazania bezgranicznej miłości i szacunku do wielkiego syna Ukrainy, strażnika języka ukraińskiego i duchowości T. Szewczenki: Lubowi Hołoty, Natalki Nikulinej, Wiktora Korża, Jurija Kyryczenki, Hanny Szepitko, Anatolija Szkliara, Hanny Switłycznej, Wałerija Kowtunenki, Serhija Burłakowa, Ołeksandra Zajwoho, Frosyny Karpenko, Ołeksandra Zawhorodniego, Hawryła Prokopenki, Ihora Puppo; Wiktorii Czernyczko, Switłany Szeremet, Ołeny Stepury, Antoniny Czernyczko i innych. W wydaniu zamieszczono artykuł badawczy „Kobzarze Naddnieprza”, w którym mowa o prawdopodobnej wizycie T. Szewczenki na Jekaterynosławszczyźnie w 1843 roku, podczas jego pierwszej podróży po Ukrainie. Jest tu także opowieść o naszym szkolnym muzeum literacko-krajoznawczym. Zbiór ma na celu przybliżenie poetyckiej szewczenkiany naszego regionu. Podczas prezentacji zabrzmiały biografie poetów, ich wiersze, inscenizacje utworów Wielkiego Kobzarza, pieśni do słów Szewczenki w wykonaniu uczniów i nauczycieli. Święto się zakończyło, ale w sercach obecnych na długo pozostaną wspomnienia i przyjemne wrażenia z tego, co zobaczyli. Niech w każdym domu na widoku leży „Kobzar”, niech w każdej izbie będzie portret Szewczenki, aby słowo Tarasowe świeciło starym i młodym, wiecznie stało na straży Ukrainy, aby nie zapominały o nim przyszłe pokolenia. Niech dusze nasze uświęcą się wielką mądrością nieśmiertelnego geniusza narodu ukraińskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

I JOŽKO KRAGELJ

wystarczyło kilka kroków ulicą Nowej Goricy, aby znaleźć się w Starej Goricy, czyli na terytorium Włoch. Zgodnie z paradoksalną logiką oskarżycieli „zbrodni”, pozostał w ojczyźnie po to, by nielegalnie przekazywać na Zachód tajemnice państwowe, informacje o antykomunistycznych wybrykach i deklaracjach ukrytych „wrogów ludu” itp. Kierowany przez komunistyczną władzę (w tamtym czasie jeszcze moskiewskiego wzorca) „humanitarny” system sądowniczy, ogłosiwszy na pewnym etapie amnestię, zamienił Krageljowi wyrok śmierci na 20 lat więzienia, jednak w wyniku politycznego samounicestwienia sam tyle nie pociągnął… A Jožko Kragelj po ośmiu latach pracy przymusowej powrócił do swojego duszpasterzowania w wioskach i miasteczkach słoweńskiego Przymorza, skąd sam pochodził. TARAS SZEWCZENKO W ŻYCIU I SŁOWIE JOŽKA KRAGELJA Aby zaadaptować się po więzieniu w nowym miejscu, Jožko Kragelj, spragniony zwykłej, pokojowej służby kapłańskiej z jej dobrze znaną, uspokajającą etykietą, nie potrzebował wiele czasu. Dopiero co odnaleziona równowaga duchowa skłoniła go do autorefleksji, przemyśleń, które nieuchronnie musiały doprowadzić do nieodpartej potrzeby wcielenia jego spontanicznych medytacji w utwór literacki. Toteż wkrótce, jak dawniej, cały wolny czas wolał poświęcać wymarzonej twórczości literackiej, prawa do której był pozbawiony przez lata więzienne. Zatem, oprócz książki-świadectwa, czy książki-dokumentu, która, nawiasem mówiąc, po kilku latach wyszła w drugim wydaniu i została przetłumaczona oraz wydana we Włoszech i Chorwacji, pewne etapy swojej drogi życiowej autor naświetlił w nowo powstałych książkach: „Moja Tolmińszczyzna”, gdzie mowa o rodzinnych stronach Kragelja i jego latach dziecięcych, oraz „Od przystanku do przystanku”, poświęconej jego działalności duszpasterskiej i oświatowej. Imię Tarasa Szewczenki, po raz pierwszy usłyszane przez Kragelja w latach szkolnych od ulubionego nauczyciela, który zazwyczaj wspominał o losie wielkiego Ukraińca w rozmowach wychowawczych z uczniami, w kazaniach dla parafian, cytując urywki czy pojedyncze wersy z poezji, nie bladło w jego pamięci na wszystkich etapach życia. Toteż nic dziwnego, że i w twórczości literackiej, zwłaszcza w czasie powięziennym, pragnąc przypomnieć młodzieży, nowym pokoleniom o skomplikowanej przeszłości Słowenii i Ukrainy, raz po raz, niemal w każdej publikacji zwraca się do znaczącej postaci Tarasa Szewczenki. W 1997 roku w wydawnictwie „Branko” w Nowej Goricy wyszedł zbiór utworów Josipa Abrama o charakterze eseistycznym „Moja Trenta”, poświęconych niepowtarzalnemu pięknu wysokogórskiej doliny Trenty, gdzie w wiosce o tej samej nazwie przez trzy lata pełnił służbę wikariusza. Książkę opracował Jožko Kragelj, odnalazłszy i zredagowawszy tuzin niezwykle ciekawych artykułów, opatrzywszy ją gruntowną przedmową i przypisami, a także kolorowymi i czarno-białymi fotografiami. Książka ta przypomina hymn pochwalny na cześć doliny Trenty, bajkowego świata wokół niej, a także jej oryginalnej ludności. Nie bez powodu w przypisach autor zaznacza, że z tekstów Abrama „…wieje słowiański duch, nienawiść do wrogów ojczyzny, życzenie, aby w każdym biło niezłomne słoweńskie serce, abyśmy byli twardzi i nieugięci, podobnie do twardych, nieugiętych skał Triglavu” — najwyższego szczytu górskiego Słowenii (2865 m). Sporo miejsca w przedmowie Jožko Kragelj poświęcił Ukrainie. Przypomniawszy, że właśnie w Trencie Josip Abram pisał pierwsze ukrainoznawcze rozprawy „Na grobie Tarasa Szewczenki” oraz „Słoweńcy wśród Rusinów”, opublikowane w 1901 (w 40. rocznicę śmierci poety) i 1902 roku w czasopiśmie „Dom in svet” i podpisane jego ulubionym pseudonimem Kozak Bajda; że w Trencie zostały poczynione pierwsze kroki na drodze do tłumaczenia „Kobziarza”, Jožko Kragelj szczegółowo zapoznaje czytelników z charakterem tego wybitnego osiągnięcia twórczego w dziedzinie przekładu, mimo że datuje się ono na początek XX wieku. Okresowe wzmianki o wydarzeniach takiej skali są naturalne i niezwykle potrzebne po to, aby ze względu na ich wagę i znaczenie dla dwóch narodów, nie gubiły się w gąszczu stuleci i nadal służyły kolejnym generacjom. Skutkiem owocnej współpracy Jožka Kragelja z wydawnictwem „Ognjišče” (m. Koper) stało się pojawienie się jego książek-portretów wybitnych Słoweńców i patriotów: kompozytora Vinka Vodopivca, historyka, geografa i publicysty Simona Rutarja, a także Ivana Trinko, działacza kościelnego i oświatowego, poety, prozaika i niestrudzonego bojownika o prawa narodowe weneckich (Włochy) Słoweńców. W 2000 roku w tym wydawnictwie w serii „Budowniczowie słoweńskiej ojczyzny” ukazała się książka Jožka Kragelja „Josip Abram — Trentar. W 125. rocznicę urodzin”. Starannie przestudiowawszy materiały archiwalne swojego nauczyciela, jego publikacje książkowe i czasopiśmiennicze, a także źródła obcojęzyczne, w tym ukraińskie, Jožko Kragelj stworzył wyrazisty portret słoweńskiego patrioty, utalentowanego artysty i naszego wiernego przyjaciela, któremu „miłość do Ukrainy i ukraińskiej pieśni… towarzyszyła przez całe życie”. Niełatwą sprawą byłaby próba zacytowania jakichś szczególnie ciekawych urywków z niej. Jest ich wiele. A jednak z jednym z nich grzechem byłoby nie zapoznać czytelników, bo w nim, jak w lustrze, odbiło się wszystko: i wysoka moralność, i dobroduszność, i ludzkość, i miłość do Ukrainy obu Słoweńców — tego, który czynił dobro, i tego, który przypomina o tym ludziom jeszcze teraz. Chodzi o małą górską wioskę Obloke, która stała się miejscem służby Josipa Abrama podczas I wojny światowej, gdzie z własnej inicjatywy ratował od śmierci głodowej jej mieszkańców, wśród których znalazło się jeszcze wielu uchodźców i jeńców wojennych. Ratował, wysyłając listy wszędzie, a przede wszystkim do instytucji kościelnych, społecznych i państwowych Wiednia — z prośbą-żądaniem przysłania choćby wagonu mąki kukurydzianej czy czegoś innego z żywności. Wśród wziętych przez Austriaków do niewoli żołnierzy, których wywieziono aż do tego głuchego górskiego zakątka, natrafił także na Ukraińców, których od razu zaczął angażować do nabożeństw kościelnych, a swoje kazania, przeznaczone dla nich, czytał w języku ukraińskim. „Słuchali go ze łzami w oczach, nie mogąc uwierzyć, że tak daleko od ich ojczyzny mogła pojawić się osoba, która ich rozumiała i pocieszała w ich ojczystym języku — opowiada Jožko Kragelj w książce artykuł Josipa Abrama „Mazepiniec”, który w 1917

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

UKŁOŃMY SIĘ KOBZARZOWI

Antonina CZERNYCZKO, dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej w Ordo-Wasyliwce, społeczny dyrektor literacko-krajoznawczego muzeum T. Szewczenki, obwód dniepropetrowski. Zostało ono otwarte w 1989 r. na 175. rocznicę urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Na prezentację przybyli prawnuk poety w linii brata Josypa, Ołeksandr Łysenko, zasłużony artysta Ukrainy, mistrz malarstwa petrykiwskiego Fedir Panko. Przez te lata muzeum odwiedzili pisarze: Natalka Nikulina, Hryhorij Markowycz, Jakiw Sadowski, Ołeksandr Biłozir, Lubow Hołota. Na 195. rocznicę urodzin T. Szewczenki oraz 20-lecie literacko-krajoznawczego muzeum w szkole odbył się miesiąc poświęcony poecie, podczas którego zorganizowano wystawę książek „Słyszymy cię, Kobzarzu, przez stulecia”. Przygotowała ją bibliotekarka H. Zwada. Odbyły się: literacki quiz na podstawie utworów poety (klasy 9—11), rozmowa „I ożyje dobra sława, sława Ukrainy” dla uczniów klas 6—8. Przewodnicy Natalia Kłymenko, Julija Seredenko, Oksana Szadurska, Tetiana Sałamacha przeprowadzili wycieczki, podczas których goście zapoznali się z szewczenkianą Fedira Panki, wystawą wyszywanek o tematyce szewczenkowskiej członków koła „Wyszewanoczka” oraz jego kierowniczki N. Malarenko. Ciekawie przebiegła konferencja czytelnicza dla uczniów starszych klas „Szewczenko i Naddnieprze”. Uczniowie brali aktywny udział w konkursach rysunków na podstawie utworów Kobzarza oraz na najlepszego wykonawcę pieśni do słów Szewczenki. Zabrzmiały pieśni „Zacwiła w dolinie czerwona kalina”, „Płynie woda spod jawora”, „Oj trzy drogi szerokie”, „Gwiazdo moja wieczorna”, „Po dąbrowie wiatr wieje”, „Powiej, wietrze, na Ukrainę”. Wszystkie zespoły klasowe starannie przygotowywały się do akcji „Prezent dla muzeum na jubileusz”. Każdy starał się twórczo podejść do zadania. Członków jury zachwyciły prezenty uczniów klas 3, 9, 11. Duchowi potomkowie wielkiego Tarasa. W tym roku w konkursie recytatorów poezji T. Szewczenki wzięły udział dziesiątki uczniów. Z miłością do Kobzarza i z odpowiedzialnością podeszli uczestnicy do tej trudnej, ale szlachetnej sprawy: czczenia świętego imienia Tarasa i pogłębionego studiowania jego dziedzictwa. Tradycyjne dla uczniów klas początkowych święto „Pasowanie na kobzarzątka”. Starannie przygotowywali się do niego czwartoklasiści. To swoisty sprawdzian wiedzy o twórczości T. Szewczenki, z którym poradzili sobie pomyślnie wraz ze swoimi pomocnikami: wychowawczynią W. Kraszczenko i pedagogiem-organizatorem H. Borozniak. Ciekawym osiągnięciem na jubileusz stała się prezentacja zbioru „Wieniec dla Kobzarza”, wydanego na razie w. Minęło 20 lat od powstania szkolnego literacko-krajoznawczego muzeum T. H. Szewczenki w szkole ogólnokształcącej I—III stopnia w Ordo-Wasyliwce w rejonie sofijiwskim obwodu dniepropetrowskiego. Muzeum przyjmuje gości. Skrajna po prawej — Antonina Czernyczko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

POWRÓT PO 140 LATACH

— Tatiano Ihoriwno, w jaki sposób portret trafił do Muzeum Sztuki? — Dzieło pochodzi ze zbiorów Czerniowieckiego Muzeum Krajoznawczego, znanego zwiedzającym jako portret nieznanego mężczyzny pędzla nieznanego artysty. Na początku lat 90. XX wieku, podczas przygotowywania stałej ekspozycji Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Sztuki, odkryto napis w prawym górnym rogu płótna: „A.S.” oraz datę „1882”. Do niedawna na etykiecie eksponowanego w muzeum dzieła rzeczywiście nie było imienia autora, zaznaczono jedynie: „Artysta A.S. Portret arcybiskupa Mitulskiego. 1882. Płótno, olej”. Kwestia identyfikacji nazwiska artysty, który stworzył portret, pozostawała przez długi czas otwarta. — Jak wiadomo, istnieje kilka sposobów na ustalenie nazwiska autora dzieła. Na czym skupiła się Pani? — Jednym z nich było wyjaśnienie szczegółów biografii portretowanego — osoby duchownej w charakterystycznym stroju księdza ormiańskokatolickiego z odznaczeniami kościelnymi. Jego podniosłą reprezentacyjność oddaje blask złocisto-ochrowych barw, które uroczyście współgrają z głęboko niebieską gamą stroju z czerwonymi detalami oraz jaskrawoczerwonym jedwabiem wstęg orderowych. Paradność portretu podkreślono oficjalnością stroju i uwypukloną uwagą poświęconą odznaczeniom. Sposób malowania, dbałość o światłocieniowe modelowanie brył oraz przekonująca charakterystyka portretowa nie pozostawiały wątpliwości, że autorem dzieła był wprawny malarz, pracujący w tradycji europejskiego malarstwa akademickiego drugiej połowy XIX wieku. W tamtym czasie w Czerniowcach znaczną popularność zyskał arcybiskup ormiański Florian Mitulski (1810—1891) i właśnie podczas jego posługi wzniesiono oraz poświęcono majestatyczną świątynię Świętych Apostołów Piotra i Pawła (architekt Josef Hlavka). Arcybiskup pochodził z polskich Ormian ze Lwowa, pamiętany jest w Polsce jako znany polski działacz na Bukowinie. Portret powstał w 1882 roku, czyli wtedy, gdy proboszcz parafii ormiańskiej skończył 71 lat. Moje dalsze rozważania na temat nazwiska artysty rozwijały się w kierunku związków Floriana Mitulskiego ze Lwowem. Dlatego naturalne były przypuszczenia, że autorem portretu mógł być lwowski artysta, który dobrze znał Mitulskiego i prawdopodobnie bywał w Czerniowcach. Tutaj przydały się już wypracowane fakty o twórczości artystów, którzy byli związani z Czerniowcami. Badania rozpoczęłam jeszcze w latach pracy w Czerniowieckim Muzeum Sztuki, a szczególnego rozwoju nabrały one w ciągu ostatnich dwóch lat już tutaj, w Rzeszowie. Tak stopniowo formowała się lista, dodawano nowe nazwiska, poszerzała się informacja o wielu z nich. Do listy takich artystów wpisano również nazwisko ucznia czerniowieckiego gimnazjum, który w przyszłości został artystą i przez długi czas mieszkał we Lwowie. Chłopiec pochodził z bukowińskiej rodziny ormiańsko-polskiej, nazywał się Antoni Stefanowicz. — Co odegrało główną rolę w ustaleniu autorstwa? — W opracowywaniu wersji możliwego autorstwa Antoniego Stefanowicza istotną okolicznością była monogram „A.S.”. Pierwszy argument na jego korzyść był następujący: artysta Antoni Stefanowicz i arcybiskup Florian Mitulski to potomkowie polskich Ormian. Obaj mieszkali we Lwowie i w Czerniowcach. Dlatego dla mnie ważne było prześledzenie charakteru twórczości A. Stefanowicza oraz osobliwości jego maniery artystycznej. Jednak wszędzie o Stefanowiczu wspomina się jako o nauczycielu rysunku. Co prawda, wiadomo, że był on również wśród artystów, którzy brali udział w malowaniu plafonu Opery Lwowskiej, a także że pierwszym nauczycielem rysunku słynnej ukraińskiej artystki Ołeny Kulczyckiej był właśnie inspektor szkół średnich Stefanowicz. Nawiasem mówiąc, po nauce u Stefanowicza w 1902 roku Kulczycka wstąpiła do prywatnej szkoły artystycznej Stanisława Kaczora-Batowskiego we Lwowie, autora malowideł wnętrz Domu Polskiego w Czerniowcach. Na tym wyczerpywała się informacja o malarzu. — Czym udało się zrekompensować brak informacji? — Brak literatury w języku ukraińskim o artyście, na szczęście, został zrekompensowany informacjami znalezionymi w elektronicznych źródłach informacyjnych. Na jednej z polskich stron internetowych zamieszczono materiał o sławnych postaciach polskich Ormian. Wśród nich także dane biograficzne o polskim malarzu A. Stefanowiczu. Znalazłam ważną informację o tym, że jego dzieła przechowywane są w magazynach Lwowskiej Galerii Sztuki. Dalej poszukiwania zaprowadziły mnie na stronę Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego w Krakowie, na której przeczytałam Biuletyn towarzystwa. W jednym z jego numerów za 2007 rok zamieszczono artykuł Krzysztofa Stefanowicza „Życie i twórczość Antoniego Stefanowicza”. Potem zdecydowałam się zapoznać z dziełami w zbiorach galerii we Lwowie, aby prześledzić charakter jego twórczości i manierę artystyczną, odnaleźć potrzebny numer Biuletynu, przeczytać opublikowany materiał o A. Stefanowiczu. — Czy pomagali w Pani poszukiwaniach Polacy i tamtejsi Ormianie? — Przewodniczący Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego w Polsce obiecał pomóc i wkrótce przesłać potrzebny egzemplarz Biuletynu. A po zwróceniu się z listem do badacza historii polskich Ormian Andrzeja Bogosiewicza w Rzeszowie rozległ się telefon od samego autora artykułu z Krakowa — Krzysztofa Stefanowicza. Rozmowa z nim była ciekawa i owocna. Okazało się, że Krzysztof jest prawnukiem artysty Antoniego Stefanowicza. Przechowuje on pamięć o polskim artyście. Krzysztof uprzejmie udzielił mi możliwości zapoznania się z dziełami z jego własnej kolekcji. Okazało się, że posiada on również fotografie dzieł malarza, które znajdują się w magazynach Lwowskiej Galerii Sztuki. A także udostępnił do pracy własny artykuł o drodze życiowej artysty Antoniego Stefanowicza, w którym podano ciekawe szczegóły o jego dzieciństwie, o działalności nauczycielskiej i talencie pedagoga. W szczególności w swoim artykule K. Stefanowicz przytacza rodzinną historię o tym, jak ciekawe były dni, kiedy po ukończeniu gimnazjum w Czerniowcach student Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu A. Stefanowicz przyjeżdżał do domu i cieszył się bukowińską przyrodą oraz niezliczonymi pieśniami matki, w których żyła tradycja ojcowskiej posiadłości i życie codzienne miejscowych mieszkańców. Podczas wakacji „wieczorami zbierało się tam wielu młodych ludzi, którzy spędzali czas na rozmowach o sztuce, medycynie, prawie, muzyce i literaturze”. Autor artykułu podkreśla, że „Antoni Stefanowicz był obdarzony nieprzeciętnym talentem malarskim, był człowiekiem niezwykle pracowitym i aktywnym. Uczył się pejzażu, ale ponad wszystko przyciągało go malarstwo portretowe. Należy do wybitnych mistrzów w tej dziedzinie sztuki”. W szczególności w styczniu 1930 roku „Słowo Polskie” napisało: „Zalety jego talentu ujawniły się w portrecie, który zawsze wyróżniał się precyzją charakterystyki, należytą”. podejściem i zrozumieniem indywidualności modelu, wspaniałym rysunkiem i szlachetnym kolorytem”. Jednocześnie K. Stefanowicz zwraca w artykule uwagę na to, że A. Stefanowicz po ukończeniu Akademii Sztuk Pięknych stanął przed wyborem zawodu: „Pierwszą drogą była działalność artystyczna wolnego malarza. Drugą, znacznie trudniejszą, — praca pedagogiczna. Wybór padł na tę drugą”. A. Stefanowicz z właściwym sobie zapałem rozpoczął drogę na niwie pedagogicznej. Oto słowa ze wspomnień o malarzu księdza Piotrowicza: „Niewymagający, skromny aż do przesady, umiał ze skarbów swojej duszy wydobywać takie iskry entuzjazmu i radości, że porywał i zapalał najmłodszych”. — Do jakich wniosków skłoniły Panią zebrane informacje? — Zebrane informacje pozwoliły zbadać charakter podpisów z różnych okresów twórczości artysty, w szczególności do 1900 roku, oraz sporządzić notę biograficzną o twórcy. Udało się ustalić, że do 1900 roku A. Stefanowicz podpisywał dzieła monogramem „A.S.” z charakterystycznym zapisem liter. Na przykład podpis A. Stefanowicza na dziele „Portret dziewczyny-Ormianki”, wykonanym w 1883 roku, jest identyczny z podpisem na portrecie F. Mitulskiego, który jest eksponowany w naszym muzeum. Na nim podpis umieszczono również w prawym górnym rogu. Ale nie jasnym kolorem, jak na portrecie dziewczyny, lecz prawie czarnym na brunatnym tle. Po 1900 roku A. Stefanowicz zmienił podpis i nie był on już w formie monogramu, lecz odręcznego „A. Stefanowich”, jak na autoportrecie z 1908 roku. Zatem podpis mistrza „A. S.” oraz porównawcze charakterystyki maniery wykonania muzealnego portretu Mitulskiego i portretów pędzla Antoniego Stefanowicza, których wizerunki dostarczył pan Krzysztof Stefanowicz, przekonująco świadczyły na korzyść autorstwa Antoniego Stefanowicza. Zasługi Antoniego Stefanowicza państwo polskie uhonorowało orderem Żelaznej Korony III klasy (1911), medalem oraz Krzyżem Honorowym dla urzędników cywilnych, a także oficerskim Krzyżem Orderu Odrodzenia Polski. Rozmawiała Maria WISZNIEWSKA Antoni Stefanowicz, polski portrecista, pejzażysta i pedagog, urodził się w 1858 roku na Bukowinie we wsi Towtry w rejonie zastawnieńskim, w polsko-ormiańskiej rodzinie. Ukończył gimnazjum w Czerniowcach. Kształcił się w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu (1876—1879). A. Stefanowicz — autor portretów, kompozycji religijnych oraz pejzaży, wykładał w Pierwszej Szkole Realnej we Lwowie, pracował w Drohobyczu i Stanisławowie, zajmował stanowisko inspektora lwowskich szkół, a później był inspektorem szkół ministerstwa oświaty Austrii. Autor dwóch podręczników z metodycznymi opracowaniami nauczania rysunku w szkołach średnich i przemysłowych, wydanych we Lwowie w 1894 i 1898 roku. W pracy pedagogicznej przywiązywał znaczną wagę do wykrywania utalentowanych dzieci, zdolnych do rysowania. Od lat 1900. Antoni Stefanowicz był członkiem towarzystwa „Młoda Sztuka” we Lwowie. Był uczestnikiem Wystawy Jesiennej Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie w 1925 roku oraz Wystawy Krajowej w Poznaniu w 1928 roku. Zmarł artysta w 1929 roku we Lwowie, pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim. W 1932 roku zorganizowano wielką wystawę pośmiertną jego dzieł oraz dzieł syna Kajetana Stefanowicza we Lwowskim Pałacu Sztuki. W 1998 i 1999 roku dzieła Antoniego Stefanowicza eksponowano w Muzeum Narodowym w Krakowie, a także w kilku polskich miastach na wystawie „Autoportret w malarstwie polskim”. Dzięki historykowi sztuki Tatianie Dugajewej, która przez długi czas była dyrektorem Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Sztuki, a obecnie mieszka w Rzeszowie (Polska), ustalono imię autora dzieła, na którym przedstawiony jest starszy mężczyzna w stroju ormiańskiego duchownego. O historii atrybucji muzealnego dzieła, które zawsze przyciągało uwagę zwiedzających muzeum, dowiadujemy się od Tatiany DUGAJEWEJ.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Określającymi cechami osobowości twórczej Anatolija Bortniaka są człowieczeństwo, niezawodność, przyzwoitość, subtelne i głębokie wnikanie w tajemnicę ukraińskiego słowa, a także nieustanna troska o los Ukrainy, o duchowe odrodzenie rodzimego narodu. To właśnie A. Bortniak organizował i był pierwszym przewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Winnicy, przez półtorej dekady kierował pisarską społecznością Podola. Całymi dniami pracuje, wszak ludziom potrzebny jest chleb duchowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Anatolij BORTNIAK IRONICZNE KARENY

* * * Byłem na Elbrusie między chmur niebem. Od tamtej pory trzymam się programu: jeśli już bujać w chmurach, to trzeba, by czuć było twardy grunt pod nogami. * * * Wydaje mi się obraz ten szatańskim drwinom czy Bożą karą: to tu, to tam baran albo owca pasie ludzi, co zbili się w stado. * * * Żył-żył sobie ludożerca w dawnych czasach, poglądy miał szczere. Krzykiem nie raz budził dal: „Ludzie, kocham was do śmierci!” * * * Cechy jeszcze z jaskiniowej mgły odbite w genach naszych osobników: jedni od humanoidów pochodzą, a inni wyraźnie od humanoidów. * * * To przysłowie dawne przy okazji uściślijmy w nowocześniejszym wydaniu: wujek, jak należy, w ogrodzie, tylko bez czarny czemuś w Kijowie. * * * Nasmiecone w pamięci naszej, zamulone. Już nawet, pełen ducha złowrogiego, Szewczenkę nazwał przeżytkiem przeszłości jeden niedobitek teraźniejszości. * * * „Ukrzyżuj!” — do dziś z biblijnej mgły nie milknie hałastra zawzięta. Już Ewangelię od Judasza znaleźli. Widać, wkrótce znajdą — od Piłata. * * * Naturę kochamy do cna z szalonym zachwytem wandala. Była ona — otaczająca, a już okaleczającą się stała. * * * Sprowadzają wszystko w kulturze na seks i na przekleństwa kulturtregerzy bezczelni. Genialna sztuka już nie format, genitalna tylko w formacie. * * * Cham (syn Noego, brat Sema i Jafeta) zabrnął do nas i nasz znieważa ród. Antysemita — to nie moja cecha, a co do chamstwa, ja — antychamita. * * * Przestarzałe te wasze nowacje, pretensjonalnie zakręcone tekściki. Wy obchodzicie się bez interpunkcji, a czemu by nie od razu bez leksyki? * * * Poszedł poeta (nieudacznik z nieudaczników) w pieśniarze — już sukces osiągnął. Grzmią pieśni, ale nie słychać słów, nikt nawet nie wie, co on tam naplótł. * * * Krytyk by rozwiał tę plewę. Lecz do zbioru wierszy dał w zamian kosmonauta pochwalną przedmowę. Kosmonauci kochają nieważkość. * * * Poziom językowy rządzącego wystarczający całkowicie, jeśli zna on „dwa języki”, władając surżykiem (ze słownikiem) i przekleństwami (bez słownika). * * * „Do mnie!” — psu wydaje rozkaz moja sąsiadka, językiem i z wyglądu — typowa Ukrainka. Lecz u nas psy i tak są „rosyjskojęzyczne”. * * * Oto wam przykład z wyrażeń przekładanych, co do rozmyślań bodziec daje: jeśli większość u nas przeważająca, to u nich — „większość przytłaczająca”. * * * Wilk przekonywał, jak mógł, sąsiadów z pola, z lasu, że wspólna przestrzeń dla wszystkich potrzebna do bólu. * * * Zraniona sarna do myśliwego brnie, nie zrozumiawszy, kto zabójca, oczami prosi ją wspomóc… Czemuś przypomniałaś się, Ukraino, ty. * * * Kołysały nas pieszczotliwe dzwonki-brzęczki. Nie tylko „mateczko” — mówiliśmy do mamy, my i wrogom mówiliśmy: „wrogowie”… I z kozaków zrobili się kozaczki. * * * Niczym Rubikon, partyjny mężu, przekroczyłeś ty znów próg, z jakiejś partii do nowej już przyszedłeś, zobaczyłeś, przebiegłeś. * * * Świat od wyborczych naszych przejawów oszołomiony, jak zaczarowany. Zwycięzca u nas ten, kto przegrał, a kto wygrał, to ten zwyciężony. * * * Senatorem rzymskim wybrano konia, Kaliguli spełniając dzikie pragnienie. Włączam tranzystor — ta sama głupota: z sali Rady Najwyższej — rżenie. * * * Ich dzień w dzień cel jeden wiedzie pod sklepienia grubościenne — po raz kolejny znów zejść się na wzajemnym niezrozumieniu. * * * Bokiem omijają u nas deputowani gnębionych, nędznych, smutnych… Muszą (ze statusu) nie bronić, a bronić się przed nimi. * * * „Nic co ludzkie nie jest mi obce!” Zrodzoną w duszy bujnobrodej, klasyczną frazę wiek nasz zachowuje: u nas ją powtórzy każdy złodziej. * * * Koniowi darowanemu w zęby jednak zajrzyj. Niech Troi cień ostrzeże cię od zguby: czy nie trojański czasem koń? * * * Z płaczem znów będziemy śpiewać: „Oj…”? Będziemy zginać karki na obczyznę? Nam potrzebny pokój, ale nie ten, co straszniejszy nawet od wojny. * * * Występują oni z dwóch stron barykad płomiennie — za zgodę i ład; jeden drugiemu dół kopią oni, by zakopać topór wojenny. * * * Charakterystyczny społeczny syndrom nam wzorce demonstruje smutne. Oto jeden z nich: baran baranem, ale cały w złotym runie. * * * Łapówkarstwo obecnie w prawie u nas. Służbiści na łapę biorą nieustannie. Jeden z nich, jednak, nie bierze łapówek, na czym niedawno właśnie się przejechał. * * * Zgarnął jastrząb słowika, znanego ptaszynę zjadł ze smakiem. Publicznie wspominał potem: „Wspaniały był śpiewak!” * * * Zaczęła pysznić się kopiejka jedna spośród różnych monet w sklepie, dumnie powiedziała ona: „Nie rozmieniam się na drobnostki!” * * * Iskrzył się wodospad, wirował na łeb na szyję, rozpryskiwał myśl surową: bywa i upadek taki, że niby zwycięskie wzniesienie w górę. * * * Cieszą się judasze takiej oto sztuczce, zachowanej z dawnych wieków: wszystkie zarobki u nas opodatkowane, oprócz trzydziestu srebrników. * * * Taka pycha w słupie była! Na sosnę, dąb czy brzozę patrzył z góry, pnia — jak na zielonego nieociosanego. * * * Nie wszystko jeszcze nam wiadomo do końca. A, zresztą, kiedy o tym mowa, na każde pytanie mędrca u głupca zawsze odpowiedź gotowa. * * * Przemowy twoje — grzmot sam w sobie. Niestety, w nich przebłysku myśli nie ma. Kiedy już burzą zjawiłeś się nad ludźmi, to błysnij najpierw, a potem grzmij. * * * Poznaję cię po wielomówności. Świadczysz ty z programowego wersu, że pisałeś ten zbiór wierszy krwią… Ale, widać, krew twoja — rzadka. * * * Stworzyłeś w cyklu twórczym zapale — zestaw skrzydlatych wyrażeń i fraz. One takie, ja upewniłem się, skrzydlate, że wylatują z pamięci od razu. * * * Z ekranów niecenzuralność rży. Brutalna pieśń. Książka przekleństwowa. Wolności słowa dorobiliśmy się już, pora walczyć o cenzurę słowa. * * * Taka ona i między ludźmi tradycja działająca: kiedy zając ma jubileusz, to pierwszy toast — za lwa. * * * Mnie nieprzyjemni lepcy pochlebcy, obłuda obca w ogóle. Lubię tylko, jak głaszczą mnie po głowie moje wnuczęta małe. * * * Ten pod prąd nie popłynie. Wszystko zważy, obejrzy się na wszystkie strony i, wykrzyknąwszy hasło: „Niech żyje!..”, doda, ostrożnie uściślając: „Póki”. * * * Świnię karmili do syta. Jednak wkrótce zabili w chlewie… Nic nie skraca życia tak, jak szczodre jadło darmo. * * * Na twórczą myśl opór drapieżnie szczerzy się odtąd, jak w dodatku do wołu nie wymyślili jeszcze koła, a pałka dla niego już dobrana była. * * * Cieszą nas historii annały paradoksem tym albo owym… Wiek, w którym złota nie znali, nazywali Grecy złotym. * * * Wszystkiego osiągnął ten sprytny osobnik, zawdzięczając kumowi, swatowi, bratu… I oto umarł. Czyżby w lepszy świat trafił też, ze zwyczaju, po znajomości? * * * Podżera olbrzymów zło skądinąd. Pod nastrój pomyślałem na morzu, że wieloryb — najwyraźniej, bardziej wrażliwy cel, na przykład, aniżeli pantofelek. * * * „Być albo nie być?” — ten dylemat u nas sparafrazowany dawno i do końca rozwiązany, mianowicie: „Pić albo nie pić? Wszystko jedno!” * * * Gryzą cię podejrzenia, przestrogi… Tobie o tym i słyszeć nie w smak, że sam Jezus mył współmyślicielom nogi, — ty zaś im obrabiasz tyłki. * * * Nie udało się bram baranowi powalić, choć gryzła ochota. On odetchnął i rzekł: „No i no, nadzwyczaj uparte bramy!” * * * Mnie pod trzy czarty (a czy i pod trzysta) posłałeś ty gniewnie — za moją parodię. Ale kiedy nie stanie parodysty, to ktoż ciebie będzie czytał, dobrodzieju? * * * Osiągnąłeś ty i sławę, i władzę, rodaku, za ciebie jednak w niepokoju jestem. Ty masz żelazny charakter. Tym bardziej go podjada korozja. * * * Mnie termometr podpowiedział przed chwilą, że gorączkowość — rzecz wątpliwa dość. Kiedy w człowieku żaru ponad miarę, to żar już nie grzeje, a mrozi. * * * Nie sprzedał ani egzemplarza mój brat, tak jak i ja, mimo mirażowych planów… Pozostaje gorzko pocieszać się tym, że pisarzami jesteśmy — nieprzekupnymi. * * * Powodów do zazdrości jest sto, lecz powiem z dobra, a nie ze złości: najczęściej ten zazdrości, kto sam nie wierzy w siebie czy sobie. * * * Jestem grzeszny. Czepiają się, widocznie, grzeszne rzepy… Ale za co Pan wybaczy, jeśli nie za te grzechy? * * * Jak umrę, sięgnąwszy nieboskłonu, i moja dusza przejdzie w mit, — połóżcie kamień na grobie, który toczyłem ja, niczym Syzyf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Maria LUDKIEWICZ, Lwów Zdjęcie Józefa MARUCHNIAKA Niedawno odbyła się interesująca wycieczka do wsi Bortiatyn w rejonie mostyskim na Lwowszczyźnie, dokąd od 1925 do 1937 roku do rodziców przyjeżdżał wybitny poeta XX wieku Bohdan Ihor Antonycz. Za pół roku będziemy obchodzić 100-lecie od dnia jego urodzin. Dlatego honorowy przewodniczący komitetu ds. obchodów jubileuszu, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Roman Łubkiwski zorganizował tę wycieczkę dla lwowskiej inteligencji twórczej, aby na własne oczy zobaczyć, jak przygotowują się do tej daty ziomkowie i wielbiciele twórczości poety. Bortiatyn to jedna z największych wsi na Mostyszczyźnie, liczy 560 gospodarstw. W domku, w którym mieszkali rodzice Bohdana Ihora Antonycza, planują stworzyć muzeum-zagrodę mistrza słowa. Niedaleko znajduje się cerkiew, w której przez długi czas proboszczem był ojciec Wasyl, ojciec poety. W 2005 roku zakończono rekonstrukcję świątyni i teraz cieszy ona serca parafian oraz gości wsi. Obejrzeliśmy pomieszczenie, w którym ma się mieścić muzeum-zagroda poety. Środki jeszcze nie napłynęły. Jednak zrobiono już wiele. Bezpłatnie wykonano projekt muzeum, gdzie ma zostać zachowane wszystko, jak dawniej, nawet te same drzewa, które lubił Antonycz — brzozy, klony. Planują, że muzeum-zagroda będzie filią Lwowskiego Muzeum Religii. W klubie odbyło się spotkanie uczniów i nauczycieli szkoły w Bortiatynie z artystami. Jako pierwszy wystąpił Bohater Ukrainy, poeta Iwan Dracz. Poinformował, że przygotowano dekret o obchodach 100-lecia od dnia urodzin B. I. Antonycza. Czekamy, aż podpisze go Prezydent Ukrainy. Iwan Dracz podkreślił zdumiewający modernizm poezji Antonycza, jej niesamowitą tajemniczość i magnetyzm. Można sobie wyobrazić, jak poeta przyjeżdżał do Bortiatyna do rodziców i cieszył się pięknem pól i lasów, pisał ziemskie, a zarazem kosmiczne wiersze. — Bądźcie godni Antonycza — zwrócił się Iwan Dracz do młodzieży. — Odradzając pamięć, odradzamy swoją duszę. Poeta Roman Łubkiwski podarował przyszłemu muzeum książkę B. I. Antonycza z dedykacją dla Światosława Hordynskiego z 31 grudnia 1934 roku, a także książki poety w tłumaczeniach na język macedoński i polski. — Nasza droga do Bortiatyna była długa — powiedział laureat Nagrody Szewczenkowskiej, poeta, były więzień polityczny Ihor Kałynęć. — Na początku lat 60. zapoznaliśmy się z twórczością Antonycza, z jego przedwojennymi wydaniami. A w 1964 roku przeprowadziliśmy wieczór pamięci poety. Później my, wielbiciele jego twórczości, postanowiliśmy odszukać grób poety. Zebraliśmy społeczność, znaleźliśmy zapisy cmentarne i według numeracji grobów wyliczyliśmy, gdzie dokładnie miał być jego grób. Wtedy ustawiliśmy drewniany krzyż, który potem zastąpiono kamiennym, kozackim. Obecnie na grobie znajduje się pomnik dłuta rzeźbiarki Teodozji Bryż. Powstało pytanie: dlaczego nikt nie zadbał o grób? A kiedy znaleźliśmy wieś, gdzie mieszkali rodzice, to wszystko zrozumieliśmy. Ojciec zmarł w 1947 roku, tutaj była strefa przygraniczna i pewne ograniczenia w wyjazdach. Matka w pokoju-muzeum Antonycza oślepła i opiekowali się nią dobrzy ludzie. Stało się tak, że zniknął pierwszy znak na grobie, a przestraszona lwowska inteligencja do 1964 roku milczała i nie zadbała o pomnik. W 1987 roku, z okazji 50-lecia śmierci poety, zebraliśmy się na wiecu społecznym i postanowiliśmy przeprowadzić festiwal poezji na cześć B. I. Antonycza. To wydarzenie odbyło się bez zgody władz na placu przy pomniku S. Tudora, który swego czasu ciepło wypowiadał się o Antonyczu. W tym roku na podstawie preszowskiego wydania grupa poszukiwawcza „Jewszan-zillia” odszukała ulicę i dom we Lwowie, gdzie mieszkał poeta. Obecnie to Horodecka 50. Według tego samego wydania określono miejsce zamieszkania rodziców B. I. Antonycza — wieś Bortiatyn. W 1987 roku poetka Iryna Kałynęć wraz z naukowcem Wałentynem Steciukiem przyjechała do Bortiatyna. Spotkali się z ludźmi, którzy pamiętali rodziców i samego Antonycza, zrobili zdjęcia z ziomkinią poety Anną Wojcicką, która znała wiele pieśni, które polubił poeta. Odszukali zdjęcie ojca — ojca Wasyla, sfotografowali cerkiew i groby rodziców. Iryna Kałynęć napisała wtedy artykuł „Antonycz też z Bortiatyna”, który został wydrukowany w samizdatowym almanachu „Jewszan-zillia”, cz. 1 (1987). Na spotkaniu w Bortiatynie wystąpili pisarze Maria Jakubowska, Wasyl Stefak, Bohdan Zalizniak, dyrektor Lwowskiego Muzeum Religii Zoriana Biłyk, przewodniczący rady rejonowej Anton Werbauskas oraz inni kierownicy rejonu i przedstawiciele delegacji. Przy grobie rodziców Antonycza odbyło się nabożeństwo. …Ze smutkiem opuszczaliśmy ten wspaniały zakątek, o którym poeta pisał: Do ciebie, Ojczyzno — ziemio wieczna, Prowadzą wszystkie ścieżki i wszystkie drogi! Wierzy się, że zarówno struktury władzy, jak i społeczeństwo, ludzie nieobojętni zrobią wszystko, aby jesienią, na stuletni jubileusz poety, muzeum-zagroda przyjęło pierwszych zwiedzających — wielbicieli twórczości poety. Przypomniał się wiersz Antonycza „Szczęście”: Ze wszystkich ludzi najbardziej jestem szczęśliwy, buduję cały kalinowy most. Mój dom szklany nie z bajki, lecz prawdziwy. Wielkiej mojej filozofii taki bezsensowny sens. Nie zapłaczę nad cierpieniem i goryczą cła, kocham ryzyko, niebezpieczeństwo i zamęt. Jestem strzelbą, radością nabitą, z której wystrzelę na cześć życia. Piję je do dna, bez wątpliwości, bez żalów i bied, nic, co ludzkie, — nie we mnie już, a że dzisiaj nie mam pieniędzy na obiad, — obojętnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TRWA KAMPANIA PRENUMERATY NA DRUGIE PÓŁROCZE 2009 ROKU Nie podnosimy ceny naszego wydania na kolejne 6 miesięcy, mając nadzieję, że zostaniecie prenumeratorami najlepszego kulturologicznego tygodnika „Słowo Proświty”. Indeks 30617. Cena prenumeraty: na miesiąc — 4,27 hrn;

Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, uwzględniająca usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrn, na 3 miesiące — 12,36 hrn, na 6 miesięcy — 23,42 hrn. 0 9 0 1 9

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor prowadzący Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego Ninа HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Nataliја SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące — 12,36 hrywien; na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. Kryzys gospodarczy nie jest jeszcze kryzysem ukraińskiego ducha!

Sekretarz odpowiedzialna Irina SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Irina SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301219 Nakład w maju — 36 700 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn