Strona · s. 5strona oryginału ↗
KTO ZAPROWADZI PORZĄDEK W JĘZYKU URZĘDOWYM?
Слово Просвіти, №19 за 2011 рік
N. MELNYCZENKO, wykładowca kształcenia podyplomowego, Kijów. W art. 10 Konstytucji Ukrainy zaznaczono, że „językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”. Zatem zastanówmy się, czy w przestrzeni, która nosi zaszczytne miano języka państwowego, rozwiązaliśmy pilne i palące problemy? Jest ich zbyt wiele. Moje niedawne rozmowy z kierownikami działów redakcyjnych kilku wiodących ministerstw i urzędów dają podstawy twierdzić, że w oficjalnym języku urzędowym panuje całkowity chaos. Jest to również brak jednolitego, wyważonego i uargumentowanego Standardu Państwowego, który obejmowałby wszystkie kluczowe kwestie oficjalnego języka urzędowego (zarówno pisemnego, jak i ustnego), standaryzację utartych zwrotów i konstrukcji stosowanych w oficjalnym języku urzędowym (jako osobny podręcznik naukowy, zatwierdzony w Ministerstwie Oświaty i Ministerstwie Sprawiedliwości), ponieważ zarówno w procesie redakcyjnym, jak i urzędowym — jako procesach twórczych — przeważa czynnik ludzki. Jednak styl oficjalno-urzędowy opiera się nie na autorstwie, a na ściśle określonej normie. Chociaż i utrwalenie podlega zmianom w czasie i uzupełnieniom: „uznać za możliwe” (wcześniej — „uznać możliwym”); „podjąć środki” (wcześniej — „podjąć środki”); „wejście w życie ustawy” (wcześniej — „wejście w życie ustawy”) itd. Kto na szczeblu państwowym musi śledzić to, że w oficjalnym języku urzędowym przeważają wąskie standardy instrukcji wewnątrzresortowych nad wymogami ogólnopaństwowymi, skoro nikt nie pełni funkcji kontrolnej państwa? Część resortów w żaden sposób nie oderwie się od przestarzałej „Przykładowej (neologizm czasów językowego „socrealizmu”. — N. M.) instrukcji kancelaryjnej w ministerstwach, innych organach władzy centralnej, Radzie Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu, miejscowych organach władzy wykonawczej, zatwierdzonej uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 17 października 1997 roku nr 1153, a inne resorty biorą pod uwagę nie w pełni kompleksowy „Państwowy ujednolicony system dokumentacji. Wymogi dotyczące sporządzania dokumentów”, wydany przez Państwowy Komitet Archiwów Ukrainy 17 listopada 2003 roku. Jednolitych wymogów nie ma i dotyczy to tylko sporządzania dokumentów, czyli ich rekwizytów. A standaryzacja terminologiczna, a ujednolicenie stylistyczne, a sprowadzenie do wspólnego mianownika we wszystkich ministerstwach, resortach, a także środkach masowego przekazu form zapisu aktów prawnych, gdzie nawet przecinek ma znaczenie prawne?! Przecież wszystko to w poszczególnych resortach przybiera całkowicie dowolną formę. Kto więc konkretnie będzie odpowiadał za tak ważną dziedzinę, jak oficjalny język urzędowy w państwie? Kto będzie śledził język urzędowy w mediach? Kto będzie przeprowadzał analizę i pociągał do odpowiedzialności? Kto na szczeblu państwa będzie opracowywał i zatwierdzał niezwykle ważną i od lat nierozwiązywaną kwestię norm produkcyjnych dla redaktora literackiego, korektora, operatora składu komputerowego resortów — a stąd i ciągłe problemy kadrowe… Przecież oficjalny tekst urzędowy, przesycony aktami prawnymi i dokumentacją prawniczą, różni się od tekstu publicystycznego czy artystycznego, pod względem złożoności zbliża się do naukowego. Czy te „węzły” rozwiąże Gabinet Ministrów Ukrainy? Czy weźmie na siebie kiedyś taką odpowiedzialność Państwowy Komitet Standardów? Naszym zdaniem nadszedł czas na kwestię powołania Instytutu Rozwoju Języka Państwowego przy Prezydencie Ukrainy. Dlaczego właśnie instytutu, przecież była już taka struktura jak Komisja ds. Uregulowania Kwestii Językowych? Jednak funkcją tej jednostki była tylko identyfikacja językowa ustawodawstwa pod kątem ukraińskiej pisowni, czyli sprowadzenie go do wspólnego mianownika lingwistycznego, a w żadnym wypadku nie wynajdywanie norm, zasad, zatwierdzanie standardów państwowych dotyczących kontekstu kancelaryjnego języka państwowego. A to jest niezwykle trudna praca i zwykły lingwista-naukowiec pogubi się wśród licznych funkcji prawnych dokumentu, wśród jego rekwizytów, terminologii i w ogóle ortografii ustawodawczej. Do instytutu należy zaprosić redaktorów-praktyków z ministerstw i resortów, którzy w trakcie swojej działalności redakcyjnej stykali się z różnymi źródłami, różnymi interpretacjami tych samych kwestii, aby znaleźć racjonalne odpowiedzi na liczne pytania. A pojawiają się one tylko przy braku ściśle uargumentowanych norm i zasad, oficjalnie zatwierdzonych standardów, wobec których przez instytucję państwową stawiane byłyby surowe, jasne wymogi. Nie widzimy bacznej uwagi językoznawców również w odniesieniu do publicznych wypowiedzi osób politycznych, pracy dziennikarzy w mediach. A to nie tylko należy poddawać analizie, ale i inicjować pociąganie do odpowiedzialności — zarówno za niewykonanie 10 artykułu Konstytucji Ukrainy, jak i za naruszenia „Ukraińskiej pisowni”. Póki co nikt w tym kierunku nawet palcem nie kiwnął. Myślenie naukowe w państwie pokryło się lodem „nieczułości”. Ale ktoś przecież musi nie bać się niepokoić biurokratów wszystkich szczebli, którzy w swojej działalności naruszają artykuły Konstytucji Ukrainy?! „Aby zamienić porażkę w zwycięstwo, trzeba ją przemyśleć”, — uspokajała nas Lina Kostenko. Przemyśleliśmy. Czy nie czas podjąć jakieś konkretne działania, kiedy na oczach odbywa się demontaż tej delikatnej harmonii językowego bytu, którą tak trudno udało się osiągnąć? Obecnie działające instytucje językowe są zbyt bierne i nieskuteczne. Funkcją kontrolną Instytutu Języka Państwowego przy Prezydencie byłoby surowe i pryncypialne podejście (aż do pociągnięcia do odpowiedzialności) wobec urzędnika państwowego w kwestii wykonywania przez niego ustawodawstwa językowego. Ale przedtem należy jasno określić wymogi, angażując do tej pracy wszystkich kierowników działów redakcyjnych ministerstw i resortów, aby sformułowali najważniejsze wymogi, kluczowe kwestie, od których należy zacząć. Celowo byłoby otworzyć stronę internetową, być może przeprowadzić konferencję z udziałem zarówno naukowców, jak i pracowników Państwowego Komitetu Standardów Ukrainy, być może „okrągły stół”, gdzie można byłoby zapoznać się z doświadczeniem działalności specjalistów w dziedzinie oficjalnego języka urzędowego. I nasz ciężki ukraiński byt z jego dawnymi i współczesnymi nieszczęściami, problemami po trochu się uporządkuje. Anton STUPAK, Łuck. W dyskusjach publicznych, które dotyczą niepowodzeń w polityce językowej, zwłaszcza w przestrzeni informacyjnej Ukrainy, mało uwagi poświęcono dokumentacji, którą sporządzają przedsiębiorstwa przemysłowe. A szkoda, bo obliczona jest ona na masowego konsumenta, ściślej mówiąc, nabywcę produktów. Czy ukraiński nabywca, kupując wyrób produkcji ukraińskiej, ma możliwość zapoznania się z instrukcją jego obsługi w języku państwowym? Znalezienie tam czegoś po ukraińsku poza literami na pieczątce jest często daremnym trudem. Tym grzeszą nawet producenci produktów wysokotechnologicznych, którzy sporządzają dokumenty obliczone na przeciętnego nabywcę. Dla przykładu, w sercu Ukrainy, w kraju Szewczenki, w mieście Humań znajduje się przedsiębiorstwo OAO „Megommetr”. Autorytatywny monopolista w produkcji środków pomiarowych oporu elektrycznego. Oto dokument tego towarzystwa: „MEGAOMMETRY CS0202. Rukovodstvo po ekspluatacyi Ba 2.722.062 RZ”. W „Rukovodstvie po ekspluatacyi” (dalej — Instrukcja) ani jednego słowa po ukraińsku, nawet na jego pieczątce. Co to: oszczędność pieniędzy?
„Rosyjskiego nauczyłbym się tylko za to…” — niegdyś w przypływie miłości, poddaństwa i wdzięczności wykrzyknął poeta. Nie ma ani przypływów miłości, ani wdzięczności w ignorancji wobec Ukrainy, jej błogosławionej, przebogatej ziemi, jej gościnnych, cierpliwych ludzi. Być może my, członkowie Proświty, jesteśmy najbardziej winni braku miłości i szacunku do nas samych — czyż zrobiliśmy wszystko, aby udowodnić: i dusza, i ręce, i rozum nasz godne są miłości i szacunku?! Obecnie przynajmniej rozumiemy, że odbywa się nieumotywowany, niekwalifikowany atak na język ukraiński jako język instytucji państwowych, politycznych, społecznych, gospodarczo-finansowych, edukacyjnych, kulturalnych. Tymczasem o krzyczących, latami nierozwiązywanych problemach w języku urzędowym — ani pary z ust!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
