Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

TSUNAMI „RUSKIEGO ŚWIATA”

Слово Просвіти, №19 за 2011 рік

Mykoła CYMBALUK Dla młodego pokolenia „Czarnobyl” kojarzy się obecnie z międzynarodową konferencją, na której światowa wspólnota wreszcie przekazała Ukrainie pół miliarda dolarów na budowę nowego sarkofagu nad Czarnobylską Elektrownią Jądrową; kilkoma powolnymi, „głębokomyślnymi” i powielanymi przemówieniami gwaranta podczas obchodów (!?) 25-lecia tragedii. Oraz udawanym, pobożnym molebnem w intencji zmarłych i wciąż żyjących likwidatorów, odprawionym przez moskiewskiego rzecznika „ruskiego świata” Cyryla w cerkwi św. Eliasza w Czarnobylu. Pisarze tacy jak Lina Kostenko, podobnie jak Jurij Szczerbak, kulturoznawczyni i profesor Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza” Oksana Pachlowska, doktor nauk historycznych Jurij Szapował czy Włoszka Francesca Lomastro mają swoje własne, humanistyczne paralele tej strasznej klęski. Wyryli je w wydanej właśnie w języku włoskim książce „Gwiazda o imieniu Piołun: pamiętając Czarnobyl”, która ukazała się nakładem rzymskiego wydawnictwa „Viella”. Została ona wydana ze środków włoskich. Do zbioru weszły materiały z konferencji, która odbyła się w mieście Vicenza (Włochy) w Instytucie Studiów nad Historią Społeczną i Religijną. To wydarzenie intelektualistów „dało impuls do przemyślenia problemów Czarnobyla z humanistycznego punktu widzenia”. Zamieszczono tu przekłady wierszy oraz scenariusza „Czarnobyl. Tryzna” autorstwa Liny Kostenko. Książka jest ilustrowana rysunkami dzieci, które były naocznymi świadkami strasznej katastrofy. Do książki dołączono płytę z nagraniem audio, która obrazuje przebieg konferencji. Uzupełnieniem stały się wystawy płócien Anatolija Hajdamaki i Igora Kostina, sfilmowane przez włoskich reżyserów. „Ta książka to swoiste okno dla Włoch na temat Czarnobyla, na postrzeganie Ukrainy nie tylko jako części europejskiej cywilizacji, ale także jako części ogólnoeuropejskiej”. Oleg WEKLENKO, profesor Charkowskiej Państwowej Akademii Projektowania i Sztuki, uczestnik likwidacji awarii w Czarnobylskiej EJ Minęło 25 lat od czasu, gdy wybuchł 4. blok Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Zniszczony reaktor, wyrzucając z siebie radioaktywną chmurę, spowodował największą katastrofę technogeniczną ludzkości. 25 lat później skutki czarnobylskiej klęski odczuwają nie tylko ci, których bezpośrednio dotknął Czarnobyl, ale także kolejne pokolenia. Katastrofa czarnobylska wiele nauczyła, po niej zaistniały liczne procesy społeczne w społeczeństwie, polityce, nauce i kulturze. Do dziś Czarnobyl pozostaje ważnym punktem dla określenia strategii rozwoju energetyki, ochrony przyrody i zdrowia człowieka. A jednak, ogólnie rzecz biorąc, właściwych wniosków nie wyciągnięto. Nowa awaria jądrowa w japońskiej elektrowni atomowej „Fukushima-1” to udowodniła. Właśnie dlatego aktualnym wydarzeniem artystycznym jest międzynarodowa akcja plakatowa „25x25”, która jest eksponowana w pomieszczeniach Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy. Inicjatorem jej przeprowadzenia jest organizacja społeczna „Stowarzyszenie Projektantów-Grafików »4. Blok«” z Charkowa. Do udziału w akcji zaproszono 25 najsłynniejszych projektantów świata, wśród których są: Jan Rajlich mł. (Czechy), Ahn Sang-soo (Korea Południowa), Kari Piippo (Finlandia), Majid Abbasi (Iran), Alex Jordan (Francja), Luba Lukova (USA), Witalij Szostia (Ukraina), Lin Horn-Jer (Tajwan), Jochen Fiedler (Niemcy), Wołodymyr Lesniak (Ukraina), Joao Machado (Portugalia), Jurij Gulitow (Rosja). Lakoniczna symbolika, metaforyczność, głębia i wyrazistość znalezionych rozwiązań porażają nawet widza nieprzygotowanego na odbiór współczesnego języka plakatu. W pracach wybitnych projektantów świata nie znajdziesz optymizmu zdobywcy przyrody — człowieka, który okiełznał żywiołową siłę atomu i zmusił ją do służenia pokojowym celom. Jak to było charakterystyczne dla plakatu epoki radzieckiej. Przeciwnie — oto na plakacie Luby Lukovej (USA), na jaskrawożółtym tle, Laokoon z synami, owinięty atomowym wężem — uosobienie okaleczonej ludzkości, która beznadziejnie zaplątała się w elektronicznych orbitach podstępnego atomowego gada. Niepokojące wrażenie pozostawia lakoniczny plakat Yossiego Lemela (Izrael). Na czarnym tle dwie żółte taśmy, którymi zazwyczaj oznacza się miejsca awarii i katastrof, z napisami Czarnobyl, Fukushima. Słowa przekreślają się nawzajem i jednocześnie kompozycyjnie łączą się na przecięciu taśm jedną literą, jedną istotą: śmiertelne niebezpieczeństwo. Oksana Pachlowska: „...bolesnego bólu, europejskiego zagubienia, europejskiego strachu i wiary w to, że wspólnie można pokonać tę biedę” — zaznaczyła Oksana Pachlowska. Ukraińska prezentacja wydania nie jest pierwszą. Trzy wcześniejsze odbyły się już we Włoszech. Wszystkie cieszyły się dużym zainteresowaniem tamtejszej opinii publicznej. A wkrótce odbędzie się także w Rzymie. Rozmowa o „Gwieździe o imieniu Piołun...” stała się analizą skutków i przyczyn, które doprowadziły do ukraińskiej klęski. Lina Kostenko na spotkaniu opowiedziała więcej, niż zdołała wyrazić w książce. Wspomniała w szczególności o tym, co widziała podczas licznych ekspedycji „ekstremalnego krajoznawstwa” do Zony. W pamięci wypłynęła ta sama poleska cerkiew. Stara-stara, drewniana, z pociemniałym ikonostasem i pełnymi smutku obliczami świętych. Za każdym razem, przyjeżdżając tam, odwiedzała ją. A obok parafianie — stare babcie z pooranymi zmarszczkami twarzami i spracowanymi rękami. To było jeszcze niedawno. Teraz wszystko się zmieniło. Ubyło znajomych twarzy. Pewnego razu, zajeżdżając tam, zobaczyłam odremontowaną, lśniącą nową farbą tę samą cerkiewkę. Nawet kopuła, i ta błyszczała nową blachą. Tam, gdzie szeroko kiedyś były otwarte drzwi, wzniesiono wysoki ganek — teraz nie tak łatwo wejść tam staruszkom. Zresztą i w środku coś się zmieniło: bliżej ołtarza przepychają się teraz krępi „pachołkowie” z charakterystyczną fryzurą i krótkimi, pofałdowanymi karkami. Kiedyś odprawiał tu batiuszka, nie o wiele młodszy od samej świątyni. Miał gdzieś dziewięćdziesiąt lat. Często, po odprawieniu molebna, zakładał marynarkę z ikonostasem medali bojowych, orderów i szedł odprowadzać zmarłych. Teraz jest tam inny. A wokół cerkwi tłoczą się same „mercedesy” i „bentleye” — tak po prostu nie przejść. Za każdym razem, przejeżdżając przez Ładyżycze za Prypecią, obserwowała starą babunię na skrawku ziemi. Sama jedna, a wokół martwa wieś. Zapytałam: czy ktoś pani pomaga? „Japończycy — mówi — przyjechali i przywieźli jakąś tam pomoc humanitarną”. „Humanitarkę” osadnikom wiozą i Niemcy, i Francuzi, i Włosi. Przypomniała sobie jeden przypadek, kiedy towarzyszyła dwóm dużym samochodom, Lina Kostenko były całkowicie załadowane taką pomocą z zagranicy — Anglii. Bez przeszkód przekroczyły całą Europę, dziesięć granic. Na punkcie kontrolnym, zdaje się w Zielonym Przylądku, je zatrzymano. Nasi. Za nic dalej nie przepuszczają. Zaczęli żądać jakichś dodatkowych dokumentów, opłaty celnej. Długo zawracali głowy zagranicznym dobroczyńcom. Sprawdzali (nie tak jak legalność obłąkańczo-cudownego wzbogacenia naszych oligarchów!). W końcu, kilku kobietom: Ukraince z Wielkiej Brytanii, kijowskiej dziennikarce telewizyjnej, Linie Wasyliwnie, a także inżynierowi i fotografowi przyszło samodzielnie ładować paczki. A hycle sobie stali… Znikają wsie, odchodzą na tamten świat ludzie. Wsie tam są martwe, a cmentarze — żywe. Z porzuconych, zarośniętych wyżej głowy chwastami, ze zmatowiałych fotografii na krzyżach patrzy Ukraina. Na święta zmarłych ona ożywa, przystraja się. “Taką piękną ojczystą mowę tylko tam usłyszysz, — z żalem kręciła głową pani Lina. — W Kijowie takiej już nawet w przybliżeniu nie ma”. Ludzie, straciwszy małą ojczyznę, przypomnieli sobie, jakiego są rodu-korzenia. Ale nie wszystkim przypada w udziale leżeć w ziemi praojców. Dwudziestu siedmiu likwidatorów leży w obcej, zalanej betonem na cmentarzu Mitińskim. Raz w roku starzy ich rodzice, pokonując ciężką i długą drogę, na własny koszt docierają do nich. Moskwa i tutaj skłamała przed światem: oto, powiadają, jaka sława spoczywa u nas, wybawcy ludzkości! A kilkuset rubli na przejazd ich bliskich u nich nie ma. Czyżby tylko u nich? A nasi lepsi? Nie, nie jest godna władza swojego narodu! “Dyskretne szczepienie łajdactwa”, — nazwała Lina Kostenko to, co obecnie dzieje się na Ukrainie. I niedaleko — u sąsiadów. Z łaciny “dyskretne” oznacza przerywane, co przeciwstawia się ciągłemu, skokowe. Może to być skutkiem wybuchu atomowego dla ludzkości (ale duch ludzki może go pokonać). Znacznie straszniejszy jest dla nas duchowy Czarnobyl, który niesie dla Ukrainy, dla świata tsunami imperialno-szowinistycznej polityki “ruskiego miru”, rodząc duchowo-zmienione potwory “nowego porządku”. Jako przypomnienie, jako ostrzeżenie jest książka “Gwiazda o imieniu Piołun…” dla Europejczyków. Czarnobyl — to nie “Fukushima-1”. Przez ćwierć wieku ani Ukraińcy, ani świat nie usłyszeli przeprosin za dokonane od Moskwy. Tokio zaś zrobiło to po miesiącu. I nawet doświadczając własnej klęski, Japończycy pozostają ludźmi. Oni nie odmawiają nam pomocy. Moskwa zaś… ły się prawie jednocześnie w Kijowie, Charkowie, Czerkasach, Moskwie, Norylsku, Krasnojarsku. Osobna ekspozycja akcji plakatowej “25x25” będzie przedstawiona na VIII Międzynarodowym Triennale Plakatu Ekologicznego “4-ty Blok”-2011 w Charkowie. Akcja artystyczna “25x25” — to godny hołd pamięci tym, którzy, ryzykując życiem i zdrowiem, obronili świat przed czarnobylską klęską. Organizatorzy mają nadzieję, że ona środkami sztuki przyczyni się do dalszego pogłębienia uwagi do jednego z najbardziej bolesnych problemów Ukrainy — katastrofy czarnobylskiej i jej wpływu na środowisko. Pamiętajmy o Czarnobylu! Lin Horn-Jer (Tajwan) Pamięć ludzka jest asocjacyjna. Na słowo “Czarnobyl” u starszego pokolenia w wyobraźni pojawia się 26 kwietnia 1986 roku: fałszywe i skąpe komunikaty o wybuchu na czwartym reaktorze Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej; gorączkowa mobilizacja do likwidacji awarii ludzi i techniki; zbrodnicza pierwszomajowa parada pod radioaktywnym pyłem na Chreszczatyku. I kłamstwo, kłamstwo i obłuda ówczesnych wysokich kierowników kompartyjnych Ukrainy i ich protektorów z Moskwy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn