Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

CZY ZBUDUJEMY CERKIEW KOBZARZA?

Слово Просвіти, №19 за 2011 рік

Dziesięć lat temu, 20 maja 2001 roku, w przeddzień 140. rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki w Kaniowie, na grobie Kobzarza członkowie Proświty wystąpili z ideą budowy kaplicy obok Tarasowej Góry. Rozważali: jeśli nas, Ukraińców, jest 70 milionów na świecie, to nawet niewielkimi datkami będziemy w stanie wznieść nie tylko kaplicę, ale i godną Cerkiew Kobzarza — cerkiew jedności, cerkiew braterstwa, cerkiew własnej perspektywy. Ideę poparły wszystkie organizacje proświtańskie i inne organizacje społeczne, rodacy z zagranicy, pisarze, politycy, tysiące ukraińskich obywateli. Dlaczego więc do tej pory nie powstała cerkiew, w którą ludzie włożyli i środki, i duszę, i miłość, wierząc: „Zbudujemy w pokoju i będziemy w pokoju!”? 20 maja 2001 roku w Kaniowie ustawiono krzyż w miejscu wskazanym przez dyrekcję Rezerwatu, a redakcja „Słowa Proświty” rozpoczęła relacjonowanie akcji „Cerkiew Kobzarza”. Międzynarodowy fundusz charytatywny „Ukraińska rodzina” udostępnił dane rachunku w Podolskiej filii AKB „Kijów”. Lubow HOŁOTA „TARASOWA GÓRA, CERKIEW KOBZARZA, REZERWATOWY KANIÓW” — właśnie tak redakcja widziała tematykę swoich publikacji, przyczyniając się do tego, aby Szewczenkowski Narodowy Rezerwat i samo miasto Kaniów zachowały swoje oryginalne piękno dla potomnych — w całej pełni i uduchowieniu, jak przystało ludziom trzeciego tysiąclecia. Tym bardziej, że w sierpniu 2000 roku Prezydent Ukrainy Ł. Kuczma wydał Dekret „O uczczeniu pamięci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki”. Wśród jego punktów znalazły się: stworzenie na bazie niedokończonego Kaniowskiego domu kultury Szewczenkowskiego centrum kultury, rekonstrukcja muzeum na Czerneczej Górze, odtworzenie historycznego i naturalnego środowiska Tarasowych horyzontów, gazyfikacja, wyposażenie sali kinowo-wykładowej i wystawowej, muzeum, kompleksu hotelowego. Członkowie Proświty również włączali się w problemy, którymi przejmowali się opiekunowie grobu Kobzarza. W tamtych dniach opublikowaliśmy artykuł Zinaidy Tarachan-Berezy oraz Rezolucję-apel konferencji naukowo-praktycznej „Szewczenkowski narodowy rezerwat: historia i perspektywy”. Uczestnicy konferencji, poświęconej 75. rocznicy ogłoszenia terenu grobu Tarasa Szewczenki Państwowym rezerwatem, zwracali się do Prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Iwana Pluszcza, Premiera Wiktora Juszczenki, przejęci niepokojem o przyszłość Szewczenkowskiego memoriału w mieście Kaniowie. Nie zważając na zakaz jakiegokolwiek budownictwa przemysłowego w tym rejonie, Kaniowska władza miejska wydała zezwolenie na budowę na brzegu Dniepru naprzeciwko grobu T. H. Szewczenki filii fabryki aluminium hiszpańsko-ukraińskiego SP „Intersplaw”, właśnie w strefie ochronnej wielowiekowych tradycji i zwyczajów”, a do tego należy zbudować w mieście teatr, galerię obrazów, hotele, założyć parki z alejami i fontannami, placami zabaw dla dzieci; zadbać o połączenie trolejbusowe; otworzyć w Kaniowie Instytut Historii Ukrainy, inne ośrodki naukowe i kulturalne. Cała światowa szewczenkiana musi być skoncentrowana tutaj. Pod kaniowskim niebem powinny odbywać się coroczne ogólnoukraińskie święta sztuki kobzarskiej, międzynarodowe sympozja ukrainistów świata, tradycyjne Szewczenkowskie czytania (światowe). (Zinaida Tarachan-Bereza, „Słowo Proświty”, nr 10, 2001 r.). Wszystko to teraz — piękne wizje romantyków-marzycieli, a wtedy, w roku dziesięciolecia ukraińskiej niepodległości, były to realne plany dla nowego kraju, dla wychowania naszej młodzieży, a w każdym z nas — godności narodowej: tutaj i język ojczysty, i rodowód, i nasza historia, i kultura, i samoidentyfikacja. Nie, nie wszystko jawiło się w różowych barwach i niebotycznych nadziejach. Oto cytat z mojego wywiadu z ówczesnym pierwszym zastępcą przewodniczącego Kaniowskiej rady miejskiej M. W. Moskalcem: „Prosiliśmy władzę o określenie się i uznanie Kaniowa za miasto o specjalnym statusie. Z tą kwestią zwracaliśmy się do Rady Najwyższej, rządu, ale sprawa utknęła… Kaniowianie — tak nazywamy siebie — szczycą się swoim miastem, Tarasową Górą. W dzień urodzin Szewczenki tysiące naszych mieszkańców z własnej woli idzie do Tarasa. Droga jest zapchana — z pięć tysięcy idzie naraz! Kaniowianie byliby radzi gościom, gdyby była możliwość urządzenia miasta dla turystów z Ukrainy, z całego świata. A póki co przyjeżdżają do nas wysocy urzędnicy, porównują Kaniów z Mekką, mówią wzniosłe słowa, a potem wsiadają w swoje drogie samochody i odjeżdżają — do nich już się nie dobijesz, choćbyś nie wiem jak się starał”. Zatem dziesięć lat temu Kaniów już stracił swój status centrum przemysłowo-industrialnego — „Magnit”, „Horyzont”, „Zakordonenerho” upadły. A jako ośrodek turystyczno-kulturalny „ukraińska Mekka” znajdowała się w stadium dobrych intencji i projektów. Więc 20 maja 2001 roku, ustawiając krzyż na początku wszystkich dobrych zamierzeń, członkowie Proświty liczyli na pospolite ruszenie, które, pokonawszy i trudności gospodarcze, i przeszkody polityczne, stanie się potężną falą, która oczyści drogi i ścieżki Ukraińców do Tarasowego szczytu, do rezerwatowego Kaniowa, dając mu możliwość stania się czystym, zdrowym, silnym miastem. A Cerkwi Kobzarza — bycia swoistym duchowym symbolem trzeciego tysiąclecia… 19 lipca 2001 roku odbyło się posiedzenie założycielskie Komitetu Organizacyjnego ds. budowy Cerkwi Kobzarza. Patriarcha Filaret, Metropolita UKGK Lubomyr Huzar, Wiktor Juszczenko, Pawło Mowczan, Ihor Juchnowski, Mykoła Żułynski, Ołeksandr Omelczenko, Jurij Muszketyk, Wołodymyr Semynożenko, Mykoła Pławjuk, Jurij Bohucki, Jurij Kostenko, Wołodymyr Kostenko, Wołodymyr Łukjanec, Wałerij Aloszyn, Jurij Rozsada, Iwan Dziuba — te nazwiska nie wymagają „odszyfrowania”, powiedzmy tylko, że wtedy reprezentowały one i władzę, i społeczeństwo w najszerszym aspekcie. Utworzono Grupę Roboczą oraz Radę Nadzorczą, podjęto decyzję o konkursowym wyborze projektu cerkwi Tarasa, ale najważniejsze, co wybrzmiewało na tym zebraniu, to nie zwlekać z realizacją zamysłu. W roku 10-lecia Niepodległości Ukrainy wydawało nam się, że proces jednoczenia się rozpoczął. Ale… 24 sierpnia 2001 roku u podnóża Kobzarza na Czerneczej Górze nie złożono ani nawet nie przysłano wieńców ani od Prezydenta, ani od Rady Najwyższej, ani od żadnej z partii. Była tam jedna jedyna delegacja — od członków Proświty z Argentyny i WUT „Proświta”. Tłumaczyło się to banalnie — politycy byli zajęci procesem wyborczym, który „wisiał w powietrzu”. I chociaż dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego rezerwatu Ihor Lichowy był przekonany, że „walka o Ukrainę zawsze przechodzi przez grób Szewczenki”, a dziesięciolecie Niepodległości dziesięciokrotnie to potwierdziło, zauważyliśmy, że ostatnia przystań Kobzarza, Świętość naszego narodu, znajduje się w blokadzie informacyjnej — w gazetach pisano o „kaniowskiej czwórce”, ale nie o stanie spraw w Rezerwacie oraz w mieście Kaniowie, pozostawionych na pastwę losu. …Jesienią 2001 roku cały kraj, a wraz z nim członkowie Proświty, pogrążył się w żywiole wyborczym: razem z liderem „Naszej Ukrainy” W. A. Juszczenką rozważali nad tym, „jak nam dotrzeć do Ukraińca, który jest dzisiaj liberałem z przekonań, chrześcijaninem z wiary, patriotą od ojca i matki oraz demokratą z powołania”. Zasoby administracyjne Kuczmy zmaterializowały się z cienia w otwartego uczestnika procesu wyborczego i próbowały przeprowadzić wybory do Rady Najwyższej według rosyjskiego scenariusza. Zaostrzyły się kwestie religijne, SDPU(o) wystąpiła z projektem „oficjalnej rosyjskiej”, sprawa Gongadzego, jak i rocznica akcji „Ukraina bez Kuczmy!” straciły swoją ostrość, jednak podział sił — opozycyjnych i pro-rządowych — dokonał się. Rok 2002 zaczął się pod znakiem wyborów parlamentarnych i jeszcze większym ruchem wstecznym od demokracji. Wyborcze perypetie nie ominęły też mogiły Kobziarza: nawet w stosunku do Świętości podzieliły się opinie, a idea Cerkwi jedności zaczęła wywoływać niezgodę: u kogoś — wątpliwości co do miejsca wzniesienia cerkwi, ktoś inny dowodził, że Taras Hryhorowycz to „poganin!”, kogoś nie zadowalała orientacja polityczna proświtian… Słowem, rozdwojenie i roztrójnienie dusz, które nie mogły wznieść się ponad swoje polityczne i codzienne interesy, ponad gęstwinę próżności i chciwości. Smutno i dziwnie, ale w niepodległej Ukrainie szewczenkiana zaczęła nabierać cech rytualności: 9 marca—22 maja, a potem — prawie żadnych wzmianek w prasie i telewizji. Znacznie ubyło też pielgrzymów i wycieczkowiczów na Górze Mnisią, a masowe wydarzenia wiązano z wydarzeniami politycznymi… Władza Kuczmy, wykonawszy „pętlę śmierci” w historii Ukrainy, popadła w zastój — obrastała „synkami” z klanów władzy i oligarchicznych, którym wszystko co narodowe było nie po prostu obojętne, a wrogie. Rok 2003 — to także czas niepokojących doniesień o niszczeniu dziesiątek pomników narodowych… WSPÓŁODCZUWANIE ZA UKRAIŃSKIE, ZA UKRAINĘ Trzeba było przerwać zasłonę milczenia wokół cerkwi Tarasa, więc Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Narodową Kompanią Telewizyjną występuje z zamysłem telemaratonu — odbył się on 21 września 2003 roku na żywo w UT-1 za męż-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn