Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

«NASZE» KINO I TELEWIZJA: PISANKA Z TOALETĄ PRZENOŚNĄ

Слово Просвіти, №19 за 2011 рік

Leonid MUŻUK Kiedy Polacy mówią: polskie kino czy polska telewizja, mają na myśli to, co rzeczywiście jest w Polsce. Czyli oba rodzaje sztuki u Polaków są, oczywiście, narodowe. Właśnie cecha narodowa sztuki filmowej jest dla nich decydująca. I to ona, jako rozstrzygający czynnik, zapewnia polskim dziełom filmowym sukces nie tylko w kraju, ale i na rynkach europejskim oraz światowym. Polska Akademia Filmowa co roku spośród nowo powstałych kilkudziesięciu filmów narodowych wyłania najwybitniejsze. W tym roku także Rosja nazwała autorów najlepszych dzieł filmowych i wręczyła im „Złote Orły”. Tego samego dnia, co rocznica niezauważalnej na naszych ekranach telewizyjnych Ukraińskiej Soborności. Prawie do świtu pompatycznym widowiskiem cieszyli się nie tylko rosyjscy i ukraińscy telewidzowie, ale i krajów sąsiednich, które pozostają w strefie rosyjskich interesów. Rosyjska telewizja, starannie transmitując ceremonię, pragnęła wielkiego uogólnienia: „Złote Orły” — symbole odrodzonego ducha rosyjskiej arystokracji — triumfalnie wznoszą się nad poradziecką przestrzenią nie tylko dla sławienia kinematograficznych dynastii państwa, ale przede wszystkim dla wywyższenia „ojczyzny” i utwierdzenia „ruskiego miru” wszędzie, dokąd on przenika. Za wręczeniem najbardziej prestiżowych nagród kinematograficznych „Oscar” świat śledzi co roku jak za kolejnym amerykańskim triumfem filmowym. Bo wiadomo — Amerykanie dyktują modę na kino i w kinie. Dlaczego na Ukrainie nie ma nawet śladu podobnych konkursów? Powiedzieć, że do tego nie wystarcza ukraińskich filmów, to nic nie powiedzieć. Przez wszystkie dwadzieścia poradzieckich lat Ukraina nie uzbiera tyle tytułów, za którymi stałyby pełnowartościowe ukraińskie filmy fabularne, aby zbliżyć się choćby do połowy tego, co tworzy się w Polsce corocznie. Nie biorę pod uwagę sprzecznych faktów. Raczej nie warto włączać do analizy filmów krótkometrażowych, stworzonych za dwieście-trzysta dolarów, a nawet postawionych za darmo, własnymi siłami, bez zastosowania najnowszych technologii i nowoczesnych możliwości produkcyjnych. Z reguły za tymi filmami stoi obiecujący narybek narodowej szkoły filmowej — doświadczone ukraińskie talenty kinematograficzne, które nie zdążyły wyjechać do Rosji czy wyemigrować do Ameryki. Pojawienie się na Ukrainie ich utalentowanych, ale zbyt „staniałych produkcji filmowych” — to swoiste sarkastyczne wyzwanie dla obojętności naszego państwa, którą regularnie demonstruje wobec ukraińskiej kultury w ogóle, a wobec ukraińskiego kina w szczególności. Te filmy w każdym razie nie mogą być postrzegane jako pełnowartościowe seryjne fakty profesjonalnej sztuki narodowej. A pojedyncze udane produkcje filmów fabularnych, które wywołują pewien międzynarodowy rezonans festiwalowy, jak powiedzmy film Serhija Łoznyci „Szczęście ty moje”, są usuwane z naszej sfery kulturowo-informacyjnej. Poza tym nikt na Ukrainie ich nie widzi. Specyficzny jest los właśnie tego filmu, który ma wprawdzie formalną, ale ukraińską „meldunek” kinematograficzny. Udźwiękowiony po rosyjsku, jego los skomplikował się jeszcze tym, że prawdziwe uogólnienia artystyczne autorów nie podobają się wpływowym moskiewskim politykom. Bo, widzicie, w filmie uogólnia się obecne życie „wielkiej i niepodzielnej”! Chociaż dzieło, artystycznie przekonujące ze względu na typową prawdę obecnego istnienia człowieka poradzieckiego, zasługuje na gruntowną analizę. W ramach tego artykułu wypada jedynie skonstatować — podobne szczęśliwe przypadki kinematograficzne istotnie nie wpływają na długotrwałe negatywne tendencje, którymi naznaczony jest obecny rodzimy proces filmowy. Gdyby spośród wszystkich filmów stworzonych w niepodległej Ukrainie wyszukiwać prawdziwe ukraińskie dzieła, to ostry spór, jak ciężka mina, koniecznie wybuchłby wśród naszych filmowców. Bo u nas każdy na swój sposób rozumie, co to jest film narodowy lub film ukraiński. Co więcej, my częściowo jeszcze wątpimy, czy to jedno i to samo. Do sprzecznego, a nierzadko i utajnionego pojęcia — współczesne ukraińskie kino i dotyczących go kryteriów poszukiwania w globalnej przestrzeni światowej powrócimy później. Najpierw — o najbliższych sąsiadach. Na prestiżowych europejskich festiwalach filmowych Rosja regularnie zdobywa nagrody. Jednak główne wysiłki twórcze i produkcyjne mimo wszystko pragmatycznie kieruje na tworzenie filmów dla telewizji. Bo właśnie kino dla telewizji najefektywniej realizuje główne dla obecnego kierownictwa Rosji zasady ideowe jego polityki. Państwo rosyjskie zapewniło swojej kinematografii skuteczne wsparcie ekonomiczne. Dlatego ich kino łatwo przesuwa się na rynku poradzieckiej przestrzeni informacyjno-kulturowej. Na Ukrainie panuje ono pewnie i bez przeszkód. Zorganizowana przez Rosję systemowa ekonomicznie agresywna interwencja rosyjskiego filmu na terytoriach poradzieckich realizowana jest dzięki i w wyniku realnej, a nie deklarowanej polityki państwowej w tej dziedzinie. Właśnie na Ukrainie Rosja osiągała zdumiewający sukces komercyjny, a jeszcze bardziej — ideowy. Produkt moskiewski całkowicie pochłonął naszą przestrzeń antenową i teraz codziennie pracuje na utwierdzenie rosyjskich wartości. Każdy z nas ma swój stosunek do polityki informacyjno-kulturowej północnej sąsiadki. Ale kto gruntownie zapoznał się z jej Doktryną polityki informacyjnej, ten wie, że dawne kremlowskie tendencje imperialne, które kiedyś wprowadzano jedynie na podstawie moskiewskich normatywów radzieckiego systemu administracyjnego, obecnie już naukowo bazują na prawdziwej platformie ekonomicznej. Co więcej, niezawodnie zmodernizowanej wsparciem rynkowym. Jak przewidziano w tej doktrynie, moskiewskie idee skutecznie zakorzeniają się tam, gdzie Moskwa potrzebuje. I ten proces trwa w większości w sposób nieukrywany. Czasami nawet zuchwale, bo odbywa się dzięki szczególnym czynnikom poradzieckiego rynku informacyjnego i tam, gdzie panuje język rosyjski. Nie ma potrzeby analizować rosyjskiego celu strategicznego. Ważniejsze jest co innego: dlaczego Rosja skutecznie go realizuje? I jak realizowana jest moskiewska taktyka? Dlaczego ten nieukrywany neokolonialny proces odbywa się na kilku poziomach, które wzajemnie się uzupełniają?! Przede wszystkim wszystkie główne kanały moskiewskie przez łączność satelitarną są stale włączone do wszystkich kablowych sieci telewizyjnych Ukrainy. Ich segment pod względem objętości codziennej obecności nie jest dominujący w naszej sferze kulturowo-informacyjnej. Ale specyficzna praca, charakteryzująca się znanym stanowiskiem wobec naszej historii i perspektyw rozwoju ukraińskiej państwowości, tworzy wzorcowy, a co najważniejsze — zalegalizowany precedens dla świadomego czy ślepego naśladowania obcych dla Ukraińców idei przez naszych „kozaków”. Drugi poziom — konsumpcja rosyjskiego produktu ekranowego. Jest on zbyt potężny. Świadomie wspierają go nasze rodzime kanały telewizyjne. Prześcigając się w konkurencji między sobą, kto pierwszy wykupi produkt importowany, firmy telewizyjne Ukrainy operatywnie organizują jego premiery. Chociaż jest on w większości już wyeksploatowany na rosyjskich kanałach telewizyjnych. Ten maraton trwa latami: puszczone w koło na kijowskich kanałach telewizyjnych, schodzą na szczebel obwodowy, a tam na rejonowy. Setki firm, różnych pod względem możliwości biznesowych, jednakowo łasych na tani rosyjski chłam. Nasi giganci telewizyjni, a także mniejsi, jak katarynki monotonnie kręcą te same filmy, seriale i skandaliczne cykliczne programy telewizyjne. Są one tak przeładowane jednostajnym erzac-produktem, że mimowolnie powstaje wrażenie, jakby ktoś je wszystkie wystrugał na zasadzie rosyjskiej matrioszki. Dla sprawiedliwości warto powiedzieć: wobec produkcji amerykańskiej nie ma mniejszej gorliwości. Jednak Jankesi znacznie ustępują pod względem swoich objętości przed Rosjanami. Na przeszkodzie, rzecz jasna, stoi język angielski i prawdopodobnie konieczność dubbingowania go na ukraiński. Co prawda, ta ostatnia okoliczność obecnie już nie jest zbyt aktualna — naszym kanałom telewizyjnym dawno pozwolono pokazywać rosyjskojęzyczne warianty amerykańskiego erzacu, wykupionego znowuż w Rosji. Warto zasłonić się tradycyjnym napisami — wpisać drobną czcionką ukraiński tekst (żeby nikomu nie przeszkadzał oglądać) i wszystko. Nawiasem mówiąc, statystyka świadczy, że ponad dziewięćdziesiąt pięć procent na ukraińskich ekranach to produkt obcy. Więc co z tego, co oglądamy, jest ukraińskie? Wiadomości informacyjne? Możliwe. Ale stara technologia dozowanego doboru informacji w celu manipulacji świadomością społeczną, niestety, nie została oddana do archiwum. I to w najmniejszym stopniu zależy od dziennikarzy, którzy zmuszeni są zniekształcać prawdę. Do tej pory na Ukrainie nie ma uświadomionej potrzeby, ani politycznej, ani ekonomicznej, aby w ukraińskie siły twórcze, a jeszcze na aktualny ukraiński temat, ktoś chciał inwestować niemałe środki. A tym bardziej w organizację produkcji ukraińskiego kina, dla którego potrzebne są niemałe sumy, aby wytrwale produkować ukraińskie tak, jak Polacy — swoje, a Rosjanie — swoje. Okazuje się, że taniej kupić cudze, przede wszystkim rosyjskie. Jednak są podstawy uważać, że długotrwały okres okupacyjny na Ukrainie nie jest wieczny. Przecież oligarchiczna Ukraina tylko do czasu nie uświadamia sobie niebezpieczeństwa dla swojego istnienia. Ona jeszcze nie widzi granicy, za którą następuje ostateczna utrata narodowej suwerenności informacyjnej. A za taką granicą — nie tylko duchowy, ale i ekonomiczny krach kraju oraz nieuchronne staczanie się go do roli ekonomicznego dodatku Imperium Rosyjskiego. I to przekształcenie będzie odbywać się z dalszym logicznym redystrybuowaniem kapitału narodowego, rzecz jasna — nie na korzyść kolonialnie zależnych ukraińskich właścicieli. W pięcioprocentowy udział produkcji, którą nazywają narodową, zalicza się wszelkie telewizyjne wojny, zorganizowane na Ukrainie, oraz znane wariacje kilku wzorców „wolności” od różnych dziennikarzy-przybłędów. Drobiazg organizuje

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn