Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

WINNICA ROMANA KUDŁYKA

Слово Просвіти, №19 за 2011 рік

Wasyl HORYŃ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Aż trudno uwierzyć. Ukraiński poeta i tłumacz, niezmienny redaktor, zawsze młody Roman Kudłyk skończył siedemdziesiąt lat. Urodził się 4 maja 1941 roku w mieście Jarosławiu (Polska). Ojciec Mychajło przez wszystkie czasy był urzędnikiem, matka Iwanna — nauczycielką. W 1945 roku osławiona „Wisła” zmieniła bieg życia i szeroki potok łemkowskiego ludu z rdzennych ukraińskich ziem został przesiedlony na tereny zachodnich obwodów Ukraińskiej SRR. W tamtym roku rodzina Kudłyków (rodzice, dwaj synowie — Bohdan i Roman) również została deportowana i znalazła się w Drohobyczu. Tam w 1946 roku urodziła się siostra Iryna. Tak Drohobyczczyzna stała się ojczyzną dla łemkowskiej rodziny, rodowego gniazda Kudłyków. W Drohobyczu w 1958 r. R. Kudłyk ukończył ze złotym medalem szkołę średnią, rok pracował w redakcji gazety miasteczka Komarno w pobliżu Gródka. W drohobyckiej gazecie obwodowej „Radianśke słowo” pojawiły się jego pierwsze wiersze, które pobłogosławił Mykoła Ilnycki. Źródła jego wierszowania, najwyraźniej, pochodzą z antonyczowskich źródeł, wszak o poecie Bohdanie-Ihorze Antonyczu Roman Kudłyk usłyszał wcześniej niż Dmytro Pawłyczko, Ihor Kałyneć czy nawet Mykoła Ilnycki, którzy zdobyli sławę odkrywców imienia Antonycza, bo przecież ojciec opowiadał w dzieciństwie Romanowi, jak uczył się z Antonyczem w polskim gimnazjum, a matka-pedagog zaszczepiła synowi miłość do wierszowanego słowa. Od pierwszych kroków w twórczości R. Kudłyk pojął, że język poezji może być potoczny, a dlatego, upodobawszy sobie wiersz wolny — wiersz biały, już pierwszy zbiór nazwał „Rozmową” (1963). R. Kudłyk staje się bardzo popularny — jeszcze jako student Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki — dzięki wyraźnie zarysowanej indywidualności. Umiał wyłapywać nowe powiewy w literaturze. Czuł, że zajmuje niemal wolne miejsce w ukraińskim wierszowaniu poetyckim: tworzenie nowoczesnych obrazów, wyrafinowanych metafor i nieoczekiwanych porównań — wszystko układało się w wiersz wolny. Swój talent poetycki szlifował pod wpływem poezji europejskiej i światowej. Tak poezje ze zbioru W. Whitmana „Źdźbła trawy” zdawały się pędami przerastać w strukturę poetycką dwudziestoletniego ukraińskiego poety. Tego szczupłego, delikatnego, inteligentnego — inteligencję Roman niósł w sobie organicznie — wszystko to łączyło się z energicznością, nawet sportowym duchem. Błogosławiony czas nadchodził dla ukraińskiej poezji: otwierano zbiory dzieł pisarzy Rozstrzelanego Odrodzenia z funduszy specjalnych, poeci-szestdziesiątnicy otwierali nowe obszary ukraińskiej literatury: W. Symonenko, M. Winhranowski, I. Dracz, W. Stus. Tymczasem naukę na uniwersytecie R. Kudłyk łączył z pracą we lwowskich gazetach obwodowych, a później także w czasopiśmie „Żowteń” (obecnie — „Dzwin”). Ukończywszy uniwersytet (1964), jeszcze jakiś czas pracował w „Żowtniu”, lecz został zwolniony za wystąpienie przeciwko prześladowaniom i aresztowaniom ukraińskiej inteligencji twórczej. Stał przed obowiązkiem obywatelskim i powołaniem poetyckim („Dlaczego nie ma tu naszych przyjaciół?” — zapytał na zebraniu związkowym z udziałem funkcjonariusza komitetu obwodowego). Teraz otwierała się jedna droga — iść razem z nimi. Ale jak iść, kiedy ich zabrali, a innych, takich jak on, zostawili tutaj „pod kloszem”, ograniczając możliwość komunikacji, drukowania, nawet możliwość pracy, możliwość tworzenia. Trzeba było przyzwyczajać się do nowych warunków, a swojego imienia tutaj, „na wolności”, nie splamić fałszywym słowem. Okoliczności wymagały przystania na choćby jakąkolwiek pracę, szukania schronienia w instytucjach niezbyt bliskich twórczości literackiej. O rezygnacji nie mogło być mowy. Do wszystkiego dołączono jeszcze wystąpienie na pogrzebie przyjaciela-kompozytora, co nijak nie wpisywało się w oficjalny paradygmat, i tego mu wybaczyć nie zamierzano. Długo przyszło czekać na powrót do czasopisma. Poeta miał nadzieję, że razem z innymi Romanami (czyż możliwa jest lwowska literatura bez Romanów?) uda się odzyskać ster, aby podążać nowym korytem. Wkrótce czasopismo „Dzwin” pod kierownictwem Romana Fedoriwa nabrało nowej istoty — literackiej, społecznej, kulturoznawczej. Zatem dla R. Kudłyka, któremu sumienie obywatelskie nie pozwalało zejść z obranej drogi, nastały czasy poszukiwań pracy. Pracował w prasie zakładowej, w telewizji, w Filharmonii Lwowskiej… Od 1980 r. znów w czasopiśmie „Dzwin”; początkowo na stanowisku kierownika działu krytyki, później — zastępcy redaktora, a od kwietnia 2001 r. — jest redaktorem naczelnym czasopisma. W 1989 roku był jednym z organizatorów i pracowników gazety „Proświta”. Pierwsza książka poety „Rozmowa” ujrzała światło dzienne w 1963 r. w kijowskim wydawnictwie „Derżlitwydaw”. Była to tak zwana kaseta — wydanie seryjne pierwszych zbiorów poetów. Później wyszły z dużymi odstępami inne zbiory Romana Kudłyka: „Wesnianyj bilard” („Mołod”, 1968), „Jabłunevi lichtari” („Kameniar”, 1979), „Lystia dykoho wynohradu” („Mołod”, 1987), „Horisznia brama” („Dnipro”, 1991), „Niczne zbyrannia wynohradu” („Proświta”, 2007). Do ostatniej książki weszły wczesne utwory poety, które w swoim czasie nie mogły zostać opublikowane. W poezji R. Kudłyka jest szczególny wymiar problemów społecznych, który uwarunkowany jest postawą obywatelską autora, aktywnością poety. Stara się on łamać ustalone schematy poetyki, tworzy własny kanon i w nim wciela swoje zamysły. Pisze mu się zawsze lekko, a szczególna rytmiczność techniki poetyckiej porywa czytelnika. Tematycznie jego wiersze to obrazki prowincjonalne, sytuacje małych miasteczek, aura ich ulic; obrazy winogron i kaliny, drzew i kwiatów, trawy — najbardziej charakterystyczne w jego palecie poetyckiej. Szereg rytmicznych poezji R. Kudłyka czekało na swojego kompozytora i oni się znajdowali, twórcza współpraca artystów wieńczona była sukcesem. Poeta-pieśniarz razem z kompozytorami Wołodymyrem Iwasjukiem, Ihorem Biłozirem, wraz z Bohdanem-Ihorem Janiwskim i innymi stworzyli szereg znanych piosenek: „O sizokryłyj ptach…”, „Ja — twoje kryło”, „Batkiwśke żyto”, „Czumaćkyj szlach”, „Barwysti sny”, „Wysznewa wichola” i inne. Poeta pisze także teksty piosenek do spektakli teatrów lwowskich i kijowskich, a także libretta oper i musicali. Roman Kudłyk jest autorem librett oper Bohdana Janiwskiego „Olesśka bałada” oraz „Cariwna Żaba”, które doczekały się około stu wystawień na scenie Lwowskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu im. Sołomii Kruszelnyćkiej. A na scenie Pierwszego Ukraińskiego Teatru dla Dzieci i Młodzieży we Lwowie z powodzeniem wystawiano i wystawia się jego musicale (kompozytor Bohdan Janiwski) — „Łys Mykyta”, „Persteń spokusy”, „Nezwyczajni pryhody w Krajini ihor” i inne. Poezje Romana Kudłyka przetłumaczono na język angielski, białoruski, bułgarski, rosyjski, rumuński, serbołużycki, francuski i inne. Występując sam jako tłumacz z języków słowiańskich, R. Kudłyk dał ukraińskiemu czytelnikowi szereg utworów poetyckich i prozatorskich autorów zagranicznych. Poeta Kudłyk opublikował w czasopismach ponad tuzin oryginalnych portretów-esejów o ukraińskich pisarzach, literaturoznawcach, kompozytorach, artystach i aktorach. Towarzyszom broni dedykował utwory poetyckie. Romanowi Kudłykowi stuknęło siedemdziesiąt lat. Siedemdziesiąt lat ma czasopismo „Dzwin”, które w różnych czasach przybierało różne nazwy: „Literatura i mystectwo”, „Radjanśkyj Lwiw”, „Żowteń”, „Dzwin”. Redakcją kierowali różni redaktorzy: Petro Kozłaniuk, Jurij Melnyczuk, Rostysław Bratun, Mykoła Romanczenko, Roman Fedoriw. Od dziesięciu lat redaktorem naczelnym czasopisma „Dzwin” jest Roman Kudłyk, mój kolega z roku, z którym łączy mnie szczera przyjaźń, wspólne wartości, poglądy na życie, literaturę i poezję. Nie przestajemy spierać się o nowelę czy balladę, chociaż wiemy, że o tych rodzajach liryki epickiej (ulubionych gatunkach poety) lepiej powiedzieli nasi nauczyciele Iwan Denysiuk i Hryhorij Nudha, czy nasz przyjaciel Taras Sałyha. Co więcej, Jubilat gatunkowo urozmaica swoją twórczość powieścią, baśnią, apokryfem, monologiem, przypowieścią. Na zakończenie. Roman Kudłyk jest członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy od 1965 roku. Laureat nagrody imienia Wasyla Mysyka (1997), Funduszu Wolanykiw-Schwabińskich przy Fundacji Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (2000) oraz nagrody im. M. Szaszkewycza (2002).

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn