Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

DŁUGA DROGA OD KUCZMY

Слово Просвіти, №19 за 2011 рік

Wszczęcie sprawy karnej przeciwko Leonidowi Kuczmie za współudział w zabójstwie Georgija Gongadzego wywołało niejednoznaczną reakcję w społeczeństwie. Niektórzy pochlebnie wypowiadają się o działaniach władzy, mówiąc, że wobec prawa wszyscy są równi i trzeba odpowiadać za swoje zbrodnie. Inni współobywatele, a takich jest chyba większość, przyjęli to dość sceptycznie, jako przejaw walki na szczytach władzy. Ale są też tacy, którzy kategorycznie nie akceptują pociągnięcia byłego prezydenta do odpowiedzialności karnej, ponieważ uważają go za całkowicie niewinnego. Argumentacja jest dość prosta: takie coś, czyli współudział w zabójstwie dziennikarza, nie mogło mieć miejsca, bo nie mogło mieć miejsca. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Petro ANTONENKO Ruch protestu, czy to naturalny, czy inspirowany, powoli nabiera tempa. Pojawili się „fani” i „grupy wsparcia” Kuczmy, którzy występują z listami i oświadczeniami w jego obronie. Zaznaczmy, że sprawa ta nie jest nowa. Swego czasu, po tym jak wybuchł skandal z kasetami, do wsparcia ówczesnego głowy państwa angażowano Bohaterów Pracy Socjalistycznej, sportowców-olimpijczyków i, oczywiście, chętną inteligencję. Nie brakuje podobnych działań i teraz. W obronie Kuczmy wystąpili niedawno generałowie. Przy czym niektórzy z nich swego czasu „zaznaczyli swoją obecność” także w obozie demokratycznym. Apel do Prokuratora Generalnego Ukrainy napisało dziewięciu ludowych artystów Ukrainy i byłego ZSRR. Ten dokument warto by zacytować: „Dobrze znamy Leonida Danyłowicza jako wybitnego działacza społecznego i państwowego, człowieka przez duże „C” i prawdziwego patriotę Ojczyzny”. Dalej autorzy listu zaznaczają, że Kuczma poprzez swój fundusz „Ukraina” wspiera młodych utalentowanych artystów. A co do istoty samej sprawy karnej: „Jesteśmy głęboko przekonani, że tak wrażliwy, dobry i szczery człowiek, jak Leonid Danyłowicz Kuczma, nie jest zdolny do popełnienia jakiegokolwiek przestępstwa, tym bardziej tak ciężkiego, o które go oskarżają”. Do obrony Kuczmy podłączyło się (lub zostało podłączone) także chłopstwo pracujące. W obronie swojego ziomka postanowili wystąpić mieszkańcy jego rodzinnej wsi Czajkyne w obwodzie czernihowskim, gdzie urodził się i dorastał przyszły prezydent. Przesłuchania Kuczmy w prokuraturze tak oburzyły wieśniaków, że są gotowi wysłać do stolicy grupę obrońców. Niektórych już świerzbią pięści i są gotowi z takimi jak major Melnyczenko rozprawić się „po męsku, po chłopsku”. A jak inaczej. Oto co mówi jedna z koleżanek z klasy Danyłowicza: „Jego u nas zawsze stawiano za przykład i szanowano. Zawsze był skromny, pomagał w klasie tym, którzy czegoś nie rozumieli z historii czy geografii. Nigdy nie mógłby zrobić tego, o co go, biedaka, oskarżają”. Co na to powiedzieć? Można przywołać słowa bohatera opowiadania Czechowa „Orator”: „Takie rzeczy o żywym człowieku można mówić chyba tylko w ramach drwiny”. Można zaznaczyć, że pomoc koledze z klasy z historii czy geografii ponad pół wieku temu nie gwarantuje niczego w dalszym życiu. Można przypomnieć banalną prawdę, jak zmieniają człowieka władza i pieniądze. Ale najlepiej po prostu przerwać teraz bezprzedmiotowe debaty i bezzasadne oświadczenia w stylu: „tego nie mogło być”, powstrzymać się od dyskusji na temat winy czy niewinności byłego prezydenta. No, chociażby dlatego, że jak mówi moja ciotka na wsi: „co tam było, nie wiemy, ale wiemy, że tam mogło być wszystko”. Więc nie warto przeceniać poinformowania obywateli w naszym, zdawałoby się, oplecionym kanałami telewizyjnymi i Internetem społeczeństwie. Nie warto też liczyć, że kropki nad „i” postawi wymiar sprawiedliwości. Właśnie w to ludzie wierzą najmniej. Jaki by nie był werdykt wymiaru sprawiedliwości w sprawie Kuczmy, mało kto mu uwierzy. Jeśli sąd uniewinni byłego prezydenta, ludzie powiedzą: „A czego oczekujemy od tak przekupionego wymiaru sprawiedliwości?”. Jeśli (zróbmy to fantastyczne założenie) sąd wyda wyrok skazujący, a nawet — o dziwo! — z karą więzienia, mieszczanie odbiorą to jako przejaw klanowych „porachunków”. Dlatego warto przenieść akcent dyskusji na inną płaszczyznę, ważniejszą. A mianowicie: ocenę Leonida Kuczmy jako drugiego Prezydenta Ukrainy, ocenę tego ponad dziesięcioletniego prezydentury, okresu, systemu, który nazywają kuczmizmem. Jeśli w cytowanych oświadczeniach nazwano byłego prezydenta „wybitnym działaczem społecznym i państwowym, człowiekiem przez duże „C” i prawdziwym patriotą Ojczyzny”, to taka ocena nakłada się także na jego prezydenturę. Ale czy jest ona adekwatna do naszej niedawnej historii, czy nie dochodzi, mimowolnie lub świadomie, do aberracji społecznego spojrzenia? Ocena ta musi być wyjątkowo obiektywna. Przypomnijmy, że nie chodzi o miesiące, czy rok lub dwa, a o dziesięć i pół roku! To ponad połowa z dwóch, jak na razie niepełnych, dziesięcioleci naszego niepodległego państwa. Swoją drogą, kto zapomniał niedawną historię, dodatkowy rok prezydentury Kuczmy jakoś po cichu namalował się po uchwaleniu Konstytucji w 1996 roku, a potem jeszcze dodatkowe prawie pół roku — przez wyznaczenie wyborów na jesień 1999 roku i przeciągającą się „wyboriadę” 2004 roku. Nie mówiąc już o tym, że w tym samym 2004 roku szykowano nawet próbę kandydowania Kuczmy na trzecią kadencję. Słowem, jest co analizować. Przy okazji także takie rozważanie. Zawsze brakowało nam i brakuje analizy naszej historii, dawnej i współczesnej. I krótkotrwałej, uciętej niemal o połowę prezydentury Krawczuka. I jeszcze czeka na szczegółową analizę niedawna prezydentura Juszczenki. Nie mówiąc już o tym, że przez 20 lat nie zdobyliśmy się ani na szczeblu państwowym, ani społecznym na przeprowadzenie „Norymbergi-2”, społecznego sądu nad komunistycznym reżimem. Zatem, dziesięć z okładem lat prezydentury Kuczmy. Trudno teraz nie utonąć w lawinie wydarzeń, faktów, oceniając naszą niedawną historię. Czym to w ogóle było? Bolesnym przejściem od bezpaństwowości do państwa, od systemu totalitarnego do demokratycznego? Tym, co działo się także u naszych sąsiadów i współwięźniów obozu socjalistycznego. Czy była to próba konserwacji półdemokratycznej półkolonii? Czy stadium tak zwanego dzikiego kapitalizmu? Najprawdopodobniej wszystko razem. I z tej, zdawałoby się, kipiącej mieszanki wywarło się dziesięciolecie nowożytnego bagna i zastoju. Na finiszu rządów Kuczmy, na początku lat 2000., jakbyśmy cofnęli się o 20—25 lat wstecz, kiedy leciały lata i nie zmieniało się nic. W związku z tym podstawowa ocena — to było stracone dziesięciolecie imitacji zmian w stronę prawdziwej państwowości i demokracji. Albo, jak dość grubiańsko, ale trafnie mówią w narodzie, dziesięć lat „psu na budę”. Najbardziej przystępne porównanie — spojrzeć na zmiany u naszych europejskich sąsiadów. Różnica jest uderzająca, nawet jeśli mówić nie tylko o Polsce, Czechach, Słowacji, Węgrzech, ale i byłych republikach tego Związku, gdzie byliśmy i my — Litwie, Łotwie, Estonii. Jeszcze w 1999 roku, w roku drugiego wyboru Kuczmy, wszystkie te kraje stają się członkami NATO. W 2004 roku, na finiszu kuczminej dziesięciolatki, kraje te zostały przyjęte do Unii Europejskiej. Jeśli zapytać, na ile przez tę dziesięciolatkę Ukraina zbliżyła się do tych głównych europejskich struktur, odpowiedź będzie po prostu smutna. Zamiast tego aktywnie działał przeciwny, rosyjski „wektor”. Mimo oświadczeń Kuczmy, że „Ukraina — to nie Rosja”, że „Jeszcze jednego socjalizmu Ukraina nie wytrzyma”. Dziesięciolecie kuczmizmu — to otwarta polityczna, gospodarcza, humanitarna ekspansja Rosji przeciwko Ukrainie. Właśnie w tym okresie, w 1997 roku, zawarto międzypaństwowy Traktat między Ukrainą a Rosją, który trudno nazwać równoprawnym. Choćby ze względu na ten sam skandaliczny temat przebywania, wbrew naszej Konstytucji, Sił Zbrojnych Rosji na Ukrainie: chodzi o utrwalone z jakiegoś powodu aż na 20 lat przebywanie na Krymie rosyjskiej Floty Czarnomorskiej. Właśnie w tym okresie rosyjscy i ukraińscy oligarchowie posadzili nasze państwo na narkotyczną rosyjską gazową „igłę” i nie podejmowano realnych prób ani rozwijania własnego kompleksu paliwowo-energetycznego, ani dywersyfikacji zakupu nośników energii. Właśnie w tym okresie Rosja opracowała i hojnie finansowała program swojej duchowej ekspansji na tereny byłego Związku, zaczynając, oczywiście, od Ukrainy. Nasza przestrzeń informacyjna, w szczególności telewizyjna, sfera prasy, radia, wydawnictw książkowych, wszystko to było w takim stopniu wypełnione importem od północno-wschodniego sąsiada, co jest niedopuszczalne w europejskich demokratycznych społeczeństwach. Właśnie w tym okresie powstała przepaść między władzą a narodem, zakorzeniło się głębokie nieprzyjmowanie przez ludzi władzy, zwłaszcza jeśli na jej czele stoi taki prezydent (nie chce się teraz uciekać do osobistych wycieczek). Jeśli wszystkie te rozważania dla kogoś będą zbyt wysokimi materiami, to można porozmawiać i o bardziej przyziemnych: tematach społecznych, poziomie życia ludzi. Przy zewnętrznych oznakach wzrostu majątku, jak dziesiątki kanałów telewizyjnych w każdym domu, telefony komórkowe w kieszeniach uczniów, kupowanie sprzętu AGD, czy mogą miliony zwykłych ludzi powiedzieć, że przez te 10 lat zaczęli żyć lepiej? Czyżby niektórzy już zapomnieli, że właśnie za Kuczmy i Łazarenki na Ukrainie pojawiły się masowe półroczne, roczne(!) długi z tytułu wypłat dla nauczycieli, medyków, innych budżetówek? Czy to, że proces nie życia, a przetrwania odbierał milionom zwykłych ludzi ostatnie siły i nadzieje. Że coraz bardziej uderzający stawał się kontrast między poziomem życia u nas a w rozwiniętych krajach demokratycznych. A co najważniejsze — wyrastała, pogłębiała się nie po prostu przepaść, a otchłań między poziomem życia „na górze” i „na dole”. To ostatnie, bez wątpienia, oznaka, marka kuczmizmu. Właśnie w tamtym dziesięcioleciu została uformowana polityczno-biznesowo-kryminalna struktura, dla której politologia z trudem dobrała nazwę — oligarchokracja. Wytworzyło się potworne splątanie brudnego kapitału i struktur władzy, społeczeństwo, gdzie miliarderzy, mimo wszelkich kryzysów gospodarczych, w ciągu roku podwajają, potrajają swój majątek. Kto przed 1994 rokiem słyszał choćby takie nazwiska, jak Achmetow, Firtasz, Kołomojski, tenże Pinczuk, zięć Kuczmy? Skąd i jak wzięli się ze swoimi miliardami, pyta mieszczanin. A wzięli się wtedy, w tamtym dziesięcioleciu. Szczęśliwie przetrwali kilkuletnią prezydenturę Juszczenki, tę nieśmiałą próbę likwidacji oligarchokracji, i radośnie wrócili do obecnego systemu „Kuczma-2”. Winny czy niewinny Kuczma w zarzucanym przestępstwie, ustali nie nasz wymiar sprawiedliwości, pokaże nieubłagany czas. Wina jego, a także jego otoczenia, które zawsze gra króla, wina apologetów i adwokatów tamtej dziesięcioletniej prezydentury leży w czymś innym: w tym, że zamiast silnego demokratycznego państwa my, jak i wcześniej, grzęźniemy w bagnie o nazwie „Nijakie”. I tak szkoda tych dziesięciu nijakich lat, o które postarzeliśmy się my wszyscy i nasze młode państwo. A jeszcze szkoda, że do niektórych to tak i nie dotarło…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn