Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Duch, który duszę rwie do pracy

Слово Просвіти, №19 за 2017 рік

Zakończenie. Początek na str. 1. My, Ukraińcy, nie po raz pierwszy odradzamy państwo ukraińskie. Ale nasze wysiłki dzisiaj są niewspółmierne do tych, które wkładali nasi poprzednicy. Musimy pamiętać, że nową ukraińską ideologię zapoczątkowywali przed nami nie tylko Ohijenko, ale i pokolenia przed nim. Jeszcze do niedawna my, inteligencja, nie mówiąc o przeciętnych obywatelach, nie wiedzieliśmy, kim jest Jewhen Czykałenko, Dmytro Doroszenko, Wiaczesław Łypynski, Dmytro Doncow, Ołeh Olżycz, ojciec i syn Łypowie… Imię ich — legion. A przecież to światła ukraińskiej niepodległości, symbole ducha narodowego! Ale stopniowo oni powracają. Dzień po dniu, krok po kroku zdobywamy ten duchowy kontynent. I wśród tych, którzy robią to konsekwentnie, twardo, nieubłaganie, jest człowiek, który formował nasze państwo u samych początków jego odrodzenia od lat 90. — to wielki polityk, ruchowiec, proświcianin, naukowiec, edukator, akademik Heorhij Filipczuk. Jest on autorem fundamentalnych prac z zakresu formowania tożsamości narodowej. Tej podstawy, na której wznosi się każde państwo i nad którą całe swoje życie pracował Iwan Ohijenko. Słowa Pawła Mowczana o Kaniowie i Brusiłowie, o historyczno-genetycznej i duchowej ciągłości, o terytorialnej jedności ziem ukraińskich skłoniły Heorhija Filipczuka do wspomnienia Tarasa Szewczenki. W swoim słowie po wręczeniu mu nagrody przytoczył słowa Kobziarza, napisane przez niego do M. Czałego na dwa miesiące przed śmiercią. W liście z 4 stycznia 1861 roku, martwiąc się o swoją wielką pracę, której rzekomo nie zdążył wykonać (o napisanie dla ukraińskiej młodzieży ukraińskich książek — elementarza, historii, arytmetyki, etnografii i geografii oraz wszystkiego tego, co wychowuje młode ukraiństwo), Szewczenko pisze: „Gdyby Bóg pomógł tę małą rzecz zrobić, to wielka sama by się zrobiła”. — I ja — powiedział Heorhij Filipczuk — parafrazując to zdanie wielkiego rodaka, w myślach przykładam jakby do naszej dzisiejszej pracy. Podkreślam — wielkiego, bo wielki Taras to rodak wybitnych przodków Ohijenki. Tam, na Czornobajwszczyźnie, gdzie wybuchło w 1767 roku powstanie kłyszczyńskie kozaków przeciwko swojemu państwu, którego carska satrapia nie mogła przez trzy lata zniewolić, był i Maksym — wielki przodek — kozak wielkiego obrońcy ukraińskiej sprawy i wolności Iwana Ohijenki. I dlatego ta ciągłość i ten sztandar jedności Szewczenki z Ohijenką, on również nie jest przypadkowy. Oto skąd źródło naszego oświeciciela, budziciela, tłumacza Biblii, filozofa, ministra… Co więcej — to wielki budowniczy narodu i państwowotwórczości ukraińskiej. Historia zaświadcza, że każdy naród w procesie swojego rozwoju może wiele stracić. Naród ukraiński tracił ziemię, zasoby, złoża, swój kościół, swoje ojczyste słowo i wreszcie stracił to, co najdroższe — swoją państwowość. Ale jest zdolny zwrócić swoje i zwraca to tylko pod jednym warunkiem — kiedy zachowana jest dusza. Dusza narodu ukraińskiego, którą tworzył nasz Ohijenko. I dzisiaj u podstaw budowy odnowionej państwowości ukraińskiej jest nasza ojczysta wiara, odradzana krok po kroku, nasz starodawny ukraiński jedyny Kościół lokalny. To ten rdzeń, który został założony przez Ohijenkę i wokół którego musimy budować wraz z duchownymi swój świat. Nasz język ukraiński, który jest dzisiaj konsolidującym czynnikiem jedności wielkiego narodu politycznego, nasza ukraińska historia narodowa, pamięć rodowa i nasza kultura narodowa — na wszystkim leży życiodajna pieczęć ducha ohijenkowskiego. — Wśród unikalnych orędowników — kontynuując myśl Filipczuka, powiedziała Hałyna Daciuk — trzeba wymienić także Sofiję Rusową. To moje dziennikarskie odkrycie i zachwyt. Francuzka i Szwedka z pochodzenia, kończąc ze złotym medalem kijowskie gimnazjum, Sofijka Lindfors zapytała siebie: „Czy mam prawo egoistycznie budować swoje życie, kiedy ukraińskie dzieci potrzebują edukacji?”. I w wieku 15 lat w 1871 roku otworzyła z siostrą pierwszy na Ukrainie ukraiński przedszkole, gdzie dzieci uczyły się według ukraińskiego alfabetu i panował absolutny szacunek do osobowości dziecka. „Otoczenie społeczne czyni ludzi tym, kim są. Niewolnicze otoczenie — i jednostki wychodzą niewolnikami. Nieoświecone — i jednostki stają się nieoświeconymi. Po jednostkach rozumiemy otoczenie, po otoczeniu — jednostki” — to Sofija Rusowa. Rozumiała, że osobowość musi kształtować się w ojczystym środowisku, z ojczystym językiem i ukraińską książką. W wieku 20 lat wraz z mężem Ołeksandrem Rusowem wydają w Pradze pierwszy ocenzurowany „Kobziarz” Szewczenki! „Ukraiński elementarz”, „Nacjonalizacja wychowania przedszkolnego”, „Ukraińskie przedszkole” — to prace i podręczniki Rusowej, które dzisiaj są tak samo aktualne, jak sto lat temu! I dla naszej szkoły wymagają nie modernizacji, a po prostu wznowienia. Za czasów Rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej Sofija Rusowa stanęła na czele wydziału wychowania przedszkolnego w ministerstwie edukacji. Z energią słońca zabrała się za przygotowanie wychowawców placówek przedszkolnych, wydawanie podręczników. A potem był Kamieniec Podolski. I Uniwersytet, kierowany przez rektora Iwana Ohijenkę. I wykłady, i wielkie marzenie o ukraińskiej edukacji w niepodległej Ukrainie. I porażka, i wymuszona emigracja do Pragi, gdzie do końca życia trwała jej ogromna praca na rzecz Ukrainy: działalność pedagogiczna, sprawa społeczna, udział w międzynarodowych kongresach kobiecych w Kopenhadze, Hadze, Rzymie. Sofija Rusowa występowała w czarnej sukni, w woalce, aby pokazać Europie, w szczególności w 1933 roku, że na Ukrainie panuje głód. I zbierała chleb dla ukraińskiego ludu! „Po jednostkach rozumiemy otoczenie…” Żyła Ukrainą zawsze! „Rusowa… z małej gospodyni-matki w rodzinie wyrosła na gospodynię-matkę w narodzie!”. Tak o Sofii Rusowej pisał Mykyta Szapował, jej przyjaciel i współpracownik. Na założeniu skweru Ohijenkowskiego w centrum Brusiłowa Często powtarzała: „Naród, który żyje wolny, ma dwie świętości — własną szkołę i własne wojsko. Szkoła daje broń przeciwko nędzy, przeciwko upokorzonemu stanowi wśród innych narodów; wojsko — to pewna obrona niepodległości i wola narodu”. „Naród, który nie ma własnej szkoły, zostaje w tyle… Zamknięto przed nim drzwi do ogólnoludzkiego Postępu”. Te idee Sofii Rusowej były zgodne z ideami metropolity Iłariona (Iwana Ohijenki), który uważał: „Język ojczysty — to ten główny środek, przez który wiara najłatwiej i najgłębiej dociera do duszy narodu… Stan języka ojczystego zawsze wskazuje na stan wiary narodu… Kto silny w języku ojczystym, ten silny w wierze ojczystej…”. Te idee metropolity Iłariona podzielała także Nina Mychalewycz, wnuczka Sofii Rusowej, która przeżyła 97 lat. Dopóki mogła pisać, korespondowałyśmy. Dziękuję jej za te niezwykłe listy. „Duchowy grunt u naszego narodu — głęboki i zdrowy. Nasz naród — głęboko w duszy z chrześcijańską moralnością — stanie w awangardzie europejskich narodów!” „Wtedy ciekawie jest żyć, kiedy żyjesz dla swojej Ojczyzny, a nie dla siebie! Dla siebie żyć nudno i nieciekawie! No więc „Good luck”, mówią Amerykanie, a nasz naród mówi: „Daj Boże szczęścia”. To z listów Niny Mychalewycz. Szczęście — to „rozmoskowienie”, — uważał Iwan Ohijenko, — to język ukraiński w narodzie, to jedyna Cerkiew dla narodu. Ci ludzie rozumieli, że granice dla wroga muszą być zamknięte zarówno w kwestiach ekspansji językowej, jak i w granicach terytorialnych! Prawnuczki Sofii Rusowej, dzieci Niny Mychalewycz, z którymi spotykałam się w Ukrainie i do dziś koresponduję, — Iryna Tkaczenko i Olha Rudakewycz, — zaświadczają: „Nasza Matka nie mogła przystosować się do USA i dlatego cała Jej energia była skierowana na „do domu”!” 30 maja 1994 roku pisała do mnie: „No ty tylko pomyśl — 70 lat szalonego niszczenia ludzkiej duszy. Mało kto mógł wytrzymać i pozostać sobą nieokaleczonym. Ale mimo wszystko oni są!.. nieokaleczeni uczciwi ludzie, świadomi swojej przynależności do narodu ukraińskiego. A porównując z tą masą kacapstwa, które nałaziło bez kontroli na naszą ziemię, nas, świadomych, jest garstka. Ale ta garstka rośnie, naród dochodzi do świadomości i chce żyć jako gospodarz na swojej pradziadowskiej ziemi. Wiele, wiele jeszcze popełnia się błędów, ale sprawa nie stoi w miejscu, porusza się do celu. Już coraz więcej słonecznych zajączków na naszej, w czarnych kropkach chmur, drodze. Jeszcze wielki wężowy węzeł trzeba rozwiązać: Krym i Flota Czarnomorska i całą wstrętną mraź wyrzucić precz za granice Ukrainy, tę hienę, która rwie zgniłymi zębami i Krym, i nasze morze. Jeszcze wiele żmij ze złością syczy na naszej Ojczyźnie… Ale już Zachód i Ameryka kumkają znaczenie wolnej Ukrainy i fałsz diabelskiej Raszy. Tak to już, Halusiu. Ani minuty, ani sekundy wątpliwości! Nas nie zatrzymają wiatry, ani burze potężne, my idziemy do świętego celu i nikt, nic nas nie zatrzyma! Trzymajmy się!”. …Ukraina trzyma się dzisiaj na takich ludziach, jak Sofia Rusowa, Iwan Ohijenko. Bo nie przepadła ich praca, chociaż dawno nie są obecni fizycznie na ziemi. Ona trzyma się na świątyni Mikołaja Prytyska, którą pomalował artysta ludowy Mykoła Storożenko, spędziwszy pod kopułą dwa lata! Ona trzyma się na Pochodni Wasyla Makucha, który spalił się na znak protestu przeciwko zrusyfikowaniu, na Chreszczatyku, 27, w 1968 roku! Na wyszywankach Iryny Senyk — 1300 wzorów w uwięzieniu. Bohaterka Świata, najdłużej żyjąca więźniarka polityczna-kobieta! Ukraina trzyma się na takich pasjonarnych nowatorskich osobowościach. Mychajło Soroka — organizator powstania w Kengirze w 1954 roku, kiedy 40 dni i nocy trwała wolność w najgłębszym GUŁAG-u Związku Radzieckiego! Przeciwko całej imperium kłamstwa wystąpił wolny dziennikarz Wałerij Marczenko w latach 80. i przypłacił to życiem. O jego „najlepszej matce z matek” i o synu była audycja w radiu, i została ona opublikowana w książce „Anioły Niebiańskiej Drużyny”… Historia Mykoły Makarenki — to historia człowieka, uczonego, który jako jedyny stanął w obronie Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, kiedy w 1934 roku bolszewicy postanowili go zburzyć. Sobór zburzyli, Mykołę Makarenkę za ten czyn nieposłuszeństwa rozstrzelali, ale on nie mógł inaczej postąpić, bo miał godność, szlachetność, wiarę, sumienie. W książce „Anioły Niebiańskiej Drużyny” — setki imion i historii, które zaświadczają, że w Ukrainie zawsze było zapotrzebowanie na Honor! I na Wierność! I na rycerstwo! I na służbę! Choćby gdzie ci ludzie byli, oni byli z Ukrainą! „My — Ukraińcy, i anioły nasze Ukraińcy, i razem my możemy zwyciężać. I zwyciężymy!”. Hałyna Daciuk ukończyła Krzemieniecką szkołę z internatem nr 2. Rodem z Krzemieńca był arcybiskup Iow Skakalśkyj, który od 1953 roku — 10 lat — był osobistym sekretarzem metropolity Iłariona, dołączył do wydania jego prac, został wikariuszem ukraińskiej Cerkwi w Ameryce Łacińskiej. Kiedy ona uczyła się w Krzemieńcu, obok jej szkoły mieszkali starzy rodzice arcybiskupa Iowa, szlachetnego człowieka, wielkiego patrioty Ukrainy. Ich w 1968 roku odwiedzała Anna Fihus-Rałko, która mieszkała w Kanadzie. Do końca swojego życia wspierała wydanie książek metropolity Iwana Ohijenki „Spóźniony powrót”, uporządkowane przez profesora Mykołę Tymoszyka. „I gdybym nie przeczytała w swoim czasie prac Iwana Ohijenki, — wyznawała pani Hałyna, — to o tym fakcie do dziś bym nie wiedziała. Dlatego dziękuję i Mykole Tymoszykowi za kolosalny trud z przywrócenia dziedzictwa metropolity Iłariona do Ukrainy! Pawło Mowczan z laureatami Nagrody Ohijenki Hałyną Daciuk i Heorhijem Filipczukiem

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn