Strona · s. 6strona oryginału ↗
Gdzie drogowskaz na Brusiłów??? Rozważania i wspomnienia z okazji Nagrody im. Ohijenki
Слово Просвіти, №19 за 2018 рік
Dmytro PONAMARCZUK. Pismo Święte na papierze ryżowym. Pod względem duchowo-społecznym Nagroda imienia Iwana Ohijenki jest drugą po Szewczenkowskiej. Przyznaje się ją za osiągnięcia w dziedzinach humanistycznych i tak samo obejmuje ona światowe horyzonty (założona przez Radę Obwodową w Żytomierzu, wypłata — 10 tys. hrywien). Czas, aby Rada Najwyższa przejęła „macierzyństwo” nad nagrodą i ustanowiła nie tylko wyższą kwotę, ale także nadała jej status parlamentarny. Wszak Iwan Ohijenko to tytan narodu ukraińskiego, duchowy przewodnik, działacz państwowy, tłumacz Biblii na język ukraiński (nad przekładem pracował 42 lata). W 1990 roku na Drugim wszechukraińskim zjeździe Ludowego Ruchu komitet organizacyjny zjazdu postanowił podarować każdemu delegatowi i gościowi egzemplarz Biblii. Pałac „Ukraina” zgromadził wtedy 2 125 osób. Centrum prasowe, którym kierowałem, akredytowało 445 dziennikarzy i pracowników 120 środków przekazu, w tym — z Moskowii i innych zagranicznych. Wszyscy oni, oczywiście, mogli otrzymać Biblię. Dostawę egzemplarzy Biblii na Ukrainę zapewnił misjonarz z Chicago Jarosław Szepeławiec. Rozdać Biblię uczestnikom II zjazdu Ruchu zaproponował przewodniczący Kijowskiej organizacji Towarzystwa „Proświta”, członek Centralnego Kierownictwa Ruchu, poeta Pawło Mowczan, który przyjaźnił się z młodym pastorem Kościoła Luterańskiego. Pismo Święte zostało wydrukowane w języku ukraińskim w Japonii na cieniutkim papierze ryżowym w gumowej oprawie. Książka była kompaktowa. Drugi zjazd uchwalił, moim zdaniem, dwie historyczne rzeczy — wyrzucił eufemizm „za przebudowę” z nazwy Ludowego Ruchu i ogłosił za cel zdobycie przez Ukrainę państwowej niepodległości. Rozdawanie Biblii na zjeździe w Pałacu „Ukraina”, gdzie wcześniej odbywały się pompatyczne zbiegowiska kompartii pod diabelskim obliczem Lenina, stało się akcją bezpośredniego działania. Uważam, że ten czyn był wart niemal całego wydarzenia ze wszystkimi jego uchwałami i rezolucjami, bo w domu i w pracy każdego, kto przyszedł ze zjazdu Ruchu, odtąd czytali Biblię. W materiałach prasowych stołecznych dziennikarzy coraz częściej zaczęły pojawiać się wyciągi z Pisma Świętego (zamiast tez komunistycznych mędrców). Wielu po raz pierwszy w życiu odkryło dla siebie Biblię i od razu w języku ukraińskim. Uwierzcie, dzięki nieformalnej inicjatywie P. Mowczana II zjazd Ruchu uformował szeregi narodowych demokratów na gruncie wartości chrześcijańskich. Do Pałacu „Ukraina” przybyło 418 deputowanych ludowych różnych szczebli (na przykład, byłem deputowanym rady rejonowej Leninskiej stolicy). W Państwowej Telewizji i Radiu USRR, gdzie wtedy pracowałem, nawet komuniści mogli czytać książkę na cieniutkim papierze ryżowym, bo Pismo Święte przyszło do nich za darmo. Czasami pytam siebie, czy nie czas powtórzyć akcję z Biblią w Pałacu „Ukraina” specjalnie dla dzisiejszych możnowładców wszystkich szczebli? Laureaci Nagrody im. Ohijenki. W dziedzinie literatury: Diaczyszyn Bohdan (Lwów) — za serię książek-esejów o tematyce ukrainoznawczej; Maryszczenko Jarosław (Żytomierz) — za książki dokumentalno-artystyczne o wojnie rosyjsko-ukraińskiej XXI w. „Front Wschodni” oraz „Ukraina w wojnie”. W dziedzinie nauki: Derewiński Wasyl (Kijów) — za monografię „Wiaczesław Czornowił: duch, który ciało rwie do boju”; Machorin Hennadij (Żytomierz) — za rozprawę „Ukraińska rewolucja 1917—1922 lat i jej przebieg na Żytomierszczyźnie”. W dziedzinie edukacji: Soroka Mychajło, Soroka Ołeksij (Kijów) — za książkę szkiców „Święty Atos i Ukraina”. W dziedzinie sztuki: Wojtenko Wałentyn (Żytomierz) — za serię płócien monumentalno-dekoracyjnych. W dziedzinie działalności społecznej, politycznej i duchowej: Mużuk Łeonid (Kijów) — za serię filmów dokumentalnych o mało znanych kartach historii ukraińskiej. Laureat Derewiński. To była Biblia w przekładzie Iwana Ohijenki. W 1997 roku Jarosław Szepeławiec, w tamtym czasie już biskup odnowionego Ukraińskiego Kościoła Luterańskiego, został uhonorowany Nagrodą imienia Iwana Ohijenki. A Pawło Mowczan siódmy rok jest przewodniczącym Komitetu ds. przyznawania tejże Nagrody. Na szybkiej trasie Kijów-Żytomierz nie ma ani jednego drogowskazu o tym, że po lewej stronie jest miasteczko Brusiłów, gdzie urodził się Iwan Ohijenko. Tak samo nie ma w kierunku powrotnym. Przypominam sobie, jak na początku lat 90. jeździłem z P. Mowczanem na ojczyznę niemieckiego poety-romantyka Schillera — do miasteczka Marbach am Neckar. Co wam powiedzieć? W kraju związkowym Badenia-Wirtembergia wszystkie znaki drogowe wskazywały kierunek i odległość do bliskiej każdemu Niemcowi miejscowości. Popiół Stusa puka do naszych serc. Więc naprawmy wreszcie to przykre niedopatrzenie. I powiedzmy sobie oraz patriotycznej kijowskiej władzy: tablicy pamiątkowej w kinie „Ukraina” — być! Komentuje dziennikarka „SP” Olha ŻMUDOWSKA. Gorzka uwaga naszych czytelników boleśnie ukłuła — bo przecież rzeczywiście często nie zastanawiamy się, nie zauważamy rzeczy znakomitych, najważniejszych. Kino „Ukraina” — obok, weszliśmy… Młoda dziewczyna-administratorka zdezorientowana mruga rzęsami: „Nie ma u nas żadnego znaku pamięci...” — i oczy jej otwierają się szeroko, kiedy słyszy, jakie znaczące wydarzenie miało miejsce w 1965 roku w budynku, do którego codziennie przychodzi do pracy. A 4 września 1965 roku o Ukrainie mówił cały świat. Przed rozpoczęciem premiery Iwan Dziuba ogłosił, że na Ukrainie rozpoczęły się aresztowania polityczne ukraińskiej inteligencji. Wśród organizacji społecznych zaplanowano szerokie uczczenie 80-lecia Wasyla Stusa w mieście Chmielnicki. Stworzono komitet organizacyjny, któremu przewodniczyła Julia Sabij, zarządzająca sprawami Rady Miejskiej w Chmielnickim. W bibliotekach, placówkach oświatowych miasta, organizacjach społecznych oraz w placówkach kultury przeprowadzono szereg działań. Przygotowano wielki program filmowo-artystyczny pamięci Wasyla Stusa „Ptak duszy”, którego głównym reżyserem i inscenizatorem stał się znany artysta, założyciel, kierownik i aktor Chmielnickiego monoteatru „Kut”, narodowy artysta Ukrainy Wołodymyr Smotrytel. To poruszające widowisko z udziałem aktorów teatru miejskiego odbyło się w głównym kinie miejskim imienia T. H. Szewczenki. I oczywiście, nie przypadkowo. W wymownej inscenizacji Jarosław Kuzyk, aktor obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego imienia M. Staryckiego, który wykonywał rolę Wasyla Stusa, wypowiedział te słowa, ten apel, z którym poeta-buntownik zwrócił się do obecnych w tamten historyczny wieczór w kijowskim kinie „Ukraina”. O czym potem pojawił się gorzki „uśmiech”: oni wstali, a Stus — „usiadł”... Tak więc, korzystając z okazji, podczas kolejnej podróży do stolicy Ukrainy zdecydowaliśmy się odwiedzić to pamiętne dla patriotów kino „Ukraina”, gdzie odbywała się premiera kultowego filmu Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków”. Ale, niestety, żadnego przypomnienia o tym znaczącym dla Ukrainy wydarzeniu historycznym nie zobaczyliśmy. I byliśmy przykro rozczarowani, że przez ponad dwadzieścia lat Niepodległości ta samodzielna Ukraina, za którą śmiercią bohatera poległ Stus w bitwie nie na życie, a na śmierć z totalitarną władzą kolonizatorów-okupantów, tak i nie zdobyła się na prostą, zwykłą tablicę pamiątkową, która by przypominała i świadczyła. My zaś, Ukraińcy, nie mamy być jakimiś niepamiętliwymi mankurtami. Przy muzeum. Zdjęcie dostarczone przez Mychajła Sorokę. Książka-laureatka. Profesor Wasyl Derewiński. Zdjęcie Iryny Skorosteckiej.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
