Strona · s. 11strona oryginału ↗
Ciąg dalszy artykułu ««I w śmierci z rodzimym krajem się zbratam»», s. 7
«I w śmierci z ojczystym krajem się zbratam»
Слово Просвіти, №19 за 2018 рік
Dokończenie. Początek na str. 7. godności narodowej, patriotyzmu, ale także dlatego, że w śmierci obrócił się w życie i w śmierci z ojczystym krajem się zbratał. Przez śmierć — afirmacja, przez śmierć — zwycięstwo, przez śmierć — życiodajna samoidentyfikacja. Najważniejsze jest to, że Wasyl Stus jest organicznie narodowym i ponadnarodowym artystą, jego twórczy zryw opiera się na konsekwentnie wyznawanych zasadach prawdy, miłości, dobra, otwartości i miłości. Odbył się aktywny dialog dwóch bliskich i drogich sercu Wasyla Stusa stron — winnickiej i donieckiej, gdyż 21 kwietnia w auli głównego gmachu (ul. Sześćsetlecia 21) Donieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stusa, studio twórcze „Alians” z Kramatorska pod kierunkiem nauczycielki Natalii Czaczanidze i wicedyrektor Natalii Maszkinej wystawiło spektakl „Ptak duszy” na podstawie utworów Wasyla Stusa. Wszyscy byli współuczestnikami pięknego widowiska: otwarcie, emocjonalnie, szczerze i przenikliwie członkowie trupy opowiadali niełatwą historię życia Wasyla Stusa. Wasyl Stus jako lingwopostać kształtował się w swoistym ludowo-mówionym żywiole przedmieść Doniecka (wówczas — Stalino), gdzie aktywnie oddziaływały dominująca ukraińska tradycja ustna i administracyjnie agresywna rosyjskojęzyczna nowacja. W tak trudnej sytuacji szczególne znaczenie miała ciągłość językowa w rodzinie, która wzmacniała ukraińskość artysty. I choć oficjalno-dowódczy model narzucał rolę językowo-społeczną, która w pełni koreluje z potrzebami formowania nowej kategorii „naród radziecki”, Wasyl Stus wybiera inność i w tej inności widzi rdzeń narodowo-językowej samoidentyfikacji. Właściwie korelowało to z funkcjonalnie obciążonym dyskursem rodzinnym, częściowo ulicznym, który nie instytucjonalizował się adekwatnie przez siłowe narzucanie innych wartości, wyznawanych przez aparat partyjno-dowódczy i administracyjno-oświatowy. Pozostałości takiego tła językowo-społecznego przedmieść można było spotkać w portrecie lingwospołecznym Doniecka jeszcze w przededniu wojny 2014 roku. Estetyka językowa Wasyla Stusa opiera się na: a) doskonałych wzorcach literacko-normatywnych, co jest odczuwalne w każdym jego utworze: Niech życie — jedno ściernisko, / lecz przejść — nie ominę. / Dociągnę do końca. Choć rękami, / choć na łokciach, pełzając — mniejsza, / duszę choć zedrę o kamień — i tak milszej nie ma / od tej utraconej i leniwej, od obojętnej, wstrętnej, od / ziemi tej, którą tylko znaczę / i którą barwi się łza (Zmierzchowe mroki opadły…); b) ludowo-pieśniarskiej, folklorystycznie autentycznej tradycji — są to zarówno zwroty typu panie-bracie (I nie strofować, panie-bracie, a trzymać się ziemi! (Wyć jak zwierzę, pić wódkę…)), jak i powtórzenia typu po latach, po wiekach, po pagórkach (Wyć jak zwierzę, pić wódkę…); c) konceptualnie uogólnionych i przekształconych obrazach ukraińskiej i światowej tradycji literackiej (Morze — / czarna grudka smutku, / dusza Mefistofelesa / w samotności (Morze — czarna grudka smutku…); Ten staw ospowaty, jesienny czarny staw, / jak antracyt widzeń i krzemień krzyku, / błyszczy oczami Lucyfera (Nad jesiennym jeziorem); d) autorskim wypełnieniu dialektalnych słów typu nenatla (Chciwość, nienasycenie (Słownik języka ukraińskiego 1974/5, s. 343)) szczególnymi intencjami łączącymi nenatla skazu: I z ordą pod dzikie wrzaski przedziurawiać się grobami, / raz goni nas nienasycenie szału po latach, po wiekach, po pagórkach! (Morze — czarna grudka smutku…); e) niespodziewanych metaforach, w których połączono wizualną i słuchową sprawczość: Ochrypłe oczy (>) zbiegły się w jedno — / powtórzenie tego czarnostawu, / z trudem wciśnięte w czaszkę (Nad jesiennym jeziorem); a słyszysz, słyszysz przeciąg w duszy; (Nad jesiennym jeziorem); mały śrucik słońca, / obcy i zabłąkany w ciele (Wydaje mi się, że żyję nie ja…) i in. Jednocześnie funkcjonalnie obciążone stają się właściwie autorskie słowa, stworzone z konceptualną wizją nie po prostu nowatorską, ale zorientowaną na nowe, przemyślane we współczesnej czasoprzestrzeni realia, wyniki, procesy: I z ordą pod dzikie wrzaski przedziurawiać się grobami, / raz goni nas nienasycenie szału po latach, po wiekach, po pagórkach! (Morze — czarna grudka smutku…) i pod. Podsumowując pracę konferencji, uczestnicy postanowili przygotować i opublikować materiały naukowe, a także: 1) uznać przeprowadzoną konferencję za ważny kamień milowy w zrozumieniu całościowego obrazu Wasyla Stusa w kontekście epoki, z podkreśleniem aktualności postaci Wasyla Stusa w ujawnianiu społeczno-politycznych, filozoficznych, moralno-etycznych, kulturologicznych aspektów ukraińskiego bytu. Włączenie poety i jego otoczenia w społeczno-polityczne konteksty epoki wymaga głębszego zrozumienia; 2) zintensyfikować pogłębianie dialogu naukowego dla zrozumienia dorobku translatorskiego poety, znaczenia artysty w światowych procesach kulturologicznych i socjopolitycznych, interpretacji jego tekstów artystycznych z zaangażowaniem aktualnych strategii interpretacyjnych i metodologicznych; 3) uznać za priorytetową kwestię zachowania i należytego uczczenia pamięci o Bohaterze Ukrainy W. Stusie — nie tylko jako symbolicznej postaci o ogólnonarodowej skali, ale także jako nie do końca odkrytego artysty wysokiego poziomu estetycznego, co wymaga szerokich badań porównawczych z zaangażowaniem dyskursów europejskich i światowych; 4) zwrócić się w imieniu uczestników VI Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Wasyl Stus: życie, ideologia, twórczość, kontekst socjopolityczny i literacki” do Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz organów zarządzania oświatą z propozycją wspierania przeprowadzania podobnych konferencji na różnych szczeblach instytucji państwowych, wspierania wydawania ich materiałów. Aktualne jest kontynuowanie tradycji przeprowadzania forów naukowo-teoretycznych z pięcioletnią częstotliwością i przeprowadzeniem następnej konferencji w 2023 roku. Anatolij ZAHNITKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
