Strona · s. 2strona oryginału ↗
Antyukraiński rejwach promoskiewskich błędników
Слово Просвіти, №19 за 2018 рік
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki
Niestety, dość wielu Ukraińców nie rozumie, że Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego to filia Moskiewskiego (Rosyjskiego) Kościoła Prawosławnego, który jest odwiecznym wrogiem ukraińskiej duchowości. Przypominamy, że oficjalnie Kościół Moskiewski istnieje dopiero od 1589 roku. Metropolia Kijowska kanonicznie i historycznie, od momentu swojego powstania po chrzcie Rusi Kijowskiej (988 r.), przez ponad 700 lat była Autonomicznym Kościołem Lokalnym pod omoforem Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, który kanonicznie jest Kościołem-Matką dla Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Jednak status ten został naruszony w 1686 roku, kiedy Metropolia Kijowska, przy ingerencji moskiewskiej władzy świeckiej, została przekazana w tymczasowe namiestnictwo Patriarsze Moskiewskiemu. To wydarzenie, które naruszyło wielowiekowy kanoniczny porządek Kijowskiego Kościoła Lokalnego, do dziś jest jednym z głównych „kamieni obrazy”, sporów i podziałów w ukraińskim prawosławiu. Po zniszczeniu Kijowa przez księcia włodzimiersko-suzdalskiego Andrzeja Bogolubskiego w marcu 1169 roku, kiedy zniszczono i ograbiono wiele cerkwi i klasztorów, znaczenie Kijowa jako centrum duchowego zaczęło upadać. Brutalne zniszczenie „matki miast ruskich” stawia kreskę pod „epoką kijowską” Rusi. Księstwo Włodzimiersko-Suzdalskie, a później Carstwo Moskiewskie, wkroczyło na arenę dziejową jako państwo despotyczne: „samodzierżawie” z obowiązkowym przystosowaniem i smakowaniem kultu terroru, zwierzęcym znęcaniem się nad inaczej myślącymi. Północni samodzierżcy zignorowali pouczenia Włodzimierza Monomacha, który wzywał, by nie naśladować złoczyńców, nie znieważać słowem, nie bluźnić rozmową, gniew tłumić, mieć czysty zamysł. Okrutne wojny zaborcze, które prowadzili Suzdalczycy-Moskwini przeciwko Rusinom-Kijowianom, miały charakter etniczny. Od czasu swojego założenia Metropolia Kijowska korzystała z autonomii w składzie Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, służyła jako kolebka ukraińskiego chrześcijaństwa, „pobudzając siebie do dobrych uczynków dla Pana” (Włodzimierz Monomach). W okresie mongolsko-tatarskim znanych było 22 kijowskich metropolitów. Większość z nich była Grekami, których przysyłali patriarchowie konstantynopolitańscy. Pochodzenia ruskiego byli metropolita Hilarion (1051—1062), Efrem (1089—1097), Klemens Smolatycz oraz Cyryl II (1233—1236). Po zdobyciu i brutalnym zniszczeniu Kijowa w 1240 r. przez wojska Batu-chana — wnuka Czyngis-chana — kijowscy metropolici zaczynają osiedlać się u północnych książąt. W 1299 r. kijowski metropolita Maksym przeniósł stolicę metropolitalną do Włodzimierza nad Klaźmą. Od tego czasu do 1461 r. metropolici, którzy mieszkali we Włodzimierzu, a od 1325 r. w Moskwie (przez co wzmocniono państwo moskiewskie), nosili dawny tytuł „Metropolita Kijowski i całej Rusi”. Ale w Kijowie i na ziemiach ukraińskich metropolici pojawiali się tylko w celu zbierania daniny i wywożenia do Moskwy świętości. Po najeździe tatarskim, ogólnym upadku i utracie niepodległości Rusi Kijowskiej, Metropolia Kijowska znalazła się na terytorium trzech państw — Wielkiego Księstwa Litewskiego, Korony Polskiej i Księstwa Moskiewskiego. I już od początku XIV w. Księstwo Moskiewskie, które brutalnie „zbierało Ruś”, pretendowało do kontroli nad kijowską katedrą metropolitalną. Ostateczne przeniesienie katedry kijowskiej na Północ wiąże się z metropolitą Piotrem, który w 1325 r. wybrał na swoją siedzibę małe miasteczko Moskwę, gdzie panował Iwan Daniłowicz Kalita. Jednak Piotr i jego następcy jeszcze przez ponad wiek tytułowali się „Metropolitami Kijowskimi”. Wkrótce Moskwa zaczęła pretendować do założenia własnej katedry metropolitalnej. Przez dłuższy czas nie spotykało się to z poparciem ze strony Kościoła-Matki Konstantynopolitańskiego, którego strategia polegała na tym, aby wszyscy Słowianie skrajnego prawosławnego Wschodu byli podporządkowani jednej katedrze — Kijowskiej. Na korzyść Moskwy zadziałał najazd Turków osmańskich na Bizancjum. W 1448 r. książę Wasyl Ślepy zwołał sobór cerkiewny, który samowolnie wyświęcił na katedrę metropolitalną biskupa Jonasza. Został on wyświęcony jako metropolita „Moskiewski”, który przez długi czas w świecie prawosławnym nie istniał. W tak manipulacyjny sposób utworzono nową — Moskiewską metropolię (460 lat po Kijowskiej). Katedra kijowska pozostawała w podporządkowaniu Patriarchatu Konstantynopolitańskiego: jej eparchia znajdowała się wówczas w posiadłościach Polski i Litwy. W tamtym czasie Katedra Moskiewska nie uważała tych eparchii za swoje „terytorium kanoniczne”. W 1458 roku patriarcha konstantynopolitański zreorganizował Metropolię Kijowską. Wtedy do metropolii wchodziło 11 eparchii: Kijowska, Briańska, Smoleńska, Połocka, Turowska, Łucka, Włodzimiersko-Wołyńska, Brzeska, Przemyska, Halicka i Chełmska. A nowemu metropolicie Grzegorzowi II patriarcha nadał nowy tytuł — Metropolita Kijowski, Halicki i całej Rusi. Ten tytuł głowy Metropolii Kijowskiej noszono aż do podstępnego podporządkowania Ukraińskiego Kościoła Patriarchatowi Moskiewskiemu w 1686 r. Zaczęło się od tego, że latem 1588 r. patriarcha carogrodzki Jeremiasz II Tranos z towarzyszącymi mu osobami przybył do Moskwy prosić o pomoc, „jałmużnę”. Z przybycia Jeremiasza postanowił skorzystać dalekowzroczny Borys Godunow. Gości przyjęto godnie, zapewniono im dobre utrzymanie („żywność”). Ale przy tym wokół nich działy się dziwne rzeczy. Wysokich gości nie witał Metropolita Moskiewski, nie dano im możliwości komunikowania się z hierarchami, służenia razem w cerkwiach. Hierarchów konstantynopolitańskich prawie nie wypuszczano na ulicę, a sprawy załatwiali tylko z przedstawicielami władzy carskiej. Jeremiasza honorowano nie jako patriarchę, a jako metropolitę. W celu „upokorzenia” gości wezwano ich, by „stali przed carskimi oczami” dopiero po 8 dniach od przybycia do Moskwy. I nawet nie zaproszono ich do carskiego stołu, jak było w zwyczaju. W atmosferze takich ucisków Borys Godunow zwrócił się do Jeremiasza z „prośbą” o utworzenie tu i teraz patriarchatu moskiewskiego. Z powodu poważnych przeszkód kanonicznych Jeremiasz nie chciał i nie śmiał zaspokoić pragnienia Moskwy. Przez wiele miesięcy greckich hierarchów trzymano w areszcie domowym, chodzono za nimi krok w krok, otwarcie śledzono każde słowo, zmuszano do podpisywania dokumentów w języku cerkiewnosłowiańskim, którego nie znali. Patriarsze Jeremiaszowi, staremu choremu człowiekowi, niedwuznacznie grożono dożywotnim zesłaniem do Włodzimierza. W końcu Jeremiasz zgodził się ustanowić patriarchą Metropolitę Moskiewskiego Hioba. Na ceremonię intronizacji Jeremiasza po raz pierwszy przyprowadzono do Soboru Uspieńskiego i tam po raz pierwszy zobaczył on Metropolitę Moskiewskiego, od 27 stycznia 1589 r. — patriarchę. W czasie utworzenia Patriarchatu Moskiewskiego (1589 r.) ziemie dzisiejszej Ukrainy nie wchodziły w skład Moskwii, a eparchie prawosławne na tych ziemiach podlegały Metropolii Kijowskiej. Dlatego nie mogło być (i nie było!) mowy o tym, że są to „terytoria kanoniczne” Patriarchatu Moskiewskiego. To manipulacyjna legenda kolejnych pokoleń Moskwicinów. Utworzeniem patriarchatu Moskwa zamknęła „trójkąt śmierci”, w „którym agonię przeżywał Kościół Ruski (Ukraiński) na czele z metropolitą Kijowskim i całej Rusi”. „Wtedy nasi przodkowie — zauważa W. Iwanyszyn — postawieni w sytuacji bez wyjścia, nie poddali się w niewolę silniejszemu — polskiemu rzymskokatolickiemu — kościołowi, nie dopuścili do swojego podporządkowania mu. Uratowali Kościół, jego hierarchię, swój obrzęd, idąc na bezpośredni sojusz (unię) z Rzymem”. W październiku 1596 r. w Brześciu w cerkwi świętego Mikołaja sobór cerkiewny ogłosił unię (sojusz) Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego z Rzymem. Tak wytworzył się narodowy Kościół, który zachował wszystkie tradycje religijno-kulturowe i ducha oporu naszego narodu. W rękach Ukraińców znalazł się potężny środek walki zarówno z polonizacją, jak i rusyfikacją na gruncie religijnym. Ważną rolę w tym odegrało zachowanie przez uniatyzm wschodniego ukraińskiego obrzędu oraz polityka językowa ukraińskiego grekokatolicyzmu. Moskiewski (Rosyjski) Kościół Prawosławny do dziś negatywnie postrzega Unię Brzeską, która jest niczym innym, jak przywróceniem przez część prawosławnych Ukraińców wspólnoty z Kościołem Rzymskim, przerwanej w 1054 r. rozłamem (podziałem, pęknięciem — schizmą) chrześcijaństwa światowego na dwie części, co doprowadziło w dalszej kolejności do dramatycznego podziału Europy na Zachód i Wschód. Mijały wieki, a Kościół Greckokatolicki zawsze stał na straży duchowych i narodowych interesów narodu ukraińskiego. Inaczej potoczyły się losy Ukraińskiego (Ruskiego) Kościoła Prawosławnego. Wydarzenia wojny narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego potoczyły się taką drogą, że doprowadziły Bohdana Chmielnickiego w 1654 r. do sojuszu z Moskwią w ugodzie perejasławskiej. Wielką rolę w tym odegrała idealistyczna nadzieja na jednowiarstwo Prawosławnej Ukrainy z Prawosławną Moskwą, nadzieja na bezinteresowne wsparcie silnego współwyznawcy dla słabszego, który wycieńczony był w ciągłych wojnach z katolicką Polską oraz innowiernymi Turkami i Tatarami. Ale, jak się okazało, był to fatalny błąd dla Ukrainy i jej Kościoła Prawosławnego. Patriarchowie moskiewscy uciekali się do najróżniejszych sposobów, by podporządkować sobie Ukraiński Kościół Prawosławny, który mężnie bronił swojej niezależności. Kulminacyjny moment prześladowań Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego przypadł na 1685 rok, kiedy patriarcha moskiewski, powołując się na pseudoartykuł ugody perejasławskiej o podporządkowaniu metropolity kijowskiego patriarsze moskiewskiemu, bez zgody Carogrodu mianował metropolitą kijowskim biskupa Gedeona Światopełka-Czetwertyńskiego. Oznaczało to faktyczne podporządkowanie Metropolii Kijowskiej Moskwie wbrew kanonicznemu zakazowi ingerencji w sprawy innej sfery kościelnej. Nowo wyświęconemu metropolicie nadano tytuł „Metropolita Kijowski, Halicki i Małej Rosji”. Szczególnie ciężkim ciosem dla Kościoła Ukraińskiego należy uznać to, że Metropolia Kijowska została przeniesiona do Moskwy. Wiara Ukraińców w swojego jednokrwistego prawosławnego cara odegrała złą rolę: żadna siła wojskowa nie byłaby w stanie pozbawić wolności naród ukraiński, ale wspólna z Moskwicinami wiara bardzo w tym pomogła. W fatalnym 1686 r. patriarcha konstantynopolitański Dionizy, będąc w wielkich kłopotach materialnych, za udzieloną przez cara moskiewskiego pomoc finansową wyrzekł się zwierzchnictwa nad Metropolią Kijowską, dosłownie sprzedając Ukraiński Kościół-córkę Patriarsze Moskiewskiemu „za trzy czterdziestki soboli i dwieście czerwonych złotych”. Niekanoniczność tego aktu uznał już w następnym roku sobór Kościoła Konstantynopolitańskiego, który ukarał patriarchę Dionizego pozbawieniem władzy patriarszej. Jednak wynikiem haniebnej transakcji stało się przemianowanie Kościoła Moskiewskiego na Ruski oraz, odpowiednio, początek liczenia jego historii od czasów Chrztu Rusi. Dla Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego skończyła się wtedy 700-letnia niezależność w jurysdykcji Carogrodu. Od 1686 r. Ukraiński Kościół Prawosławny prawie 300 lat „przeleżał w rosyjskiej trumnie” (W. Łypkiwski). Zamiast „pasterzy”, którzy dbaliby o swoje „stado”, którzy byliby niestrudzonymi pracownikami na niwie edukacji duchowej powierzonych im przez Boga dusz, na Ukrainę po „przyłączeniu” nastał najazd prawdziwych ciemiężycieli i wyzyskiwaczy w sutannach i szatach liturgicznych, którzy od razu zaczęli hańbić lokalne zwyczaje chrześcijańskie, nazywać wszystko co ukraińskie w cerkwi prawosławnej „bogoprzeciwnym”, „niebłogosławionym”, rzekomo zarażonym „herezją łacińską”. Z użytku cerkiewnego wypierano język ukraiński; zakazywano używać książek druku kijowskiego i lwowskiego; prześladowano ukraińskie malarstwo ikonowe; „najświętszy” Synód Petersburski, na którego czele stali cyniczni świeccy oberprokuratorzy, nałożył zakaz na ukraińską architekturę sakralną. Ponieważ głównym ośrodkiem intelektualno-naukowym ukraińskiego prawosławia był Kijów, w szczególności Ławra Peczerska, to Piotr I właśnie tutaj skierował kolejny „rusyfikacyjny” cios. Formułuje on koncepcję, że „Moskwicinie byli także na ziemi kozackiej”. Zgodnie z tą koncepcją Piotr I zsyła pod przykrywką mnichów swoich agentów, którzy
Niewiarygodny rwetes podnieśli Jurij Bojko, Mychajło Dobkin, Wadym Nowynski oraz ich poplecznicy — przefarbowani członkowie byłej „Partii Regionów”, przemalowani komuniści, przeinaczeni socjaliści i inni moskiewscy lizusy w związku z tym, że Rada Najwyższa Ukrainy 268 głosami poparła propozycję Prezydenta, by zwrócić się z prośbą do Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja o nadanie autokefalii Kościołowi prawosławnemu na Ukrainie (Tomos) oraz uznać za nieważny akt aneksji Metropolii Kijowskiej przez Patriarchat Moskiewski w 1686 roku. Patriarcha Filaret w imieniu Kościoła Patriarchatu Kijowskiego oraz Metropolita Makary w imieniu ukraińskiej autokefalii wręczyli P. O. Poroszence apel do Bartłomieja z prośbą o uznanie niezależności ukraińskiego Kościoła. Przecież prawosławie przybyło na Ukrainę właśnie z Carogrodu, a potem właśnie od Rusi (staroukraińskiego państwa) rozprzestrzeniło się na Zalesie, gdzie nieopatrznie ruscy, czyli ukraińscy książęta założyli Moskwę.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
