Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №19 за 2019 рік

16 s. · 39 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Przeciw orgii antyukraińskich, prorosyjskich sił

Od dłuższego czasu w świadomość społeczeństwa ukraińskiego wszczepia się nastroje tragiczne, apokaliptyczne. Ukraińców z roku na rok, szczególnie w ostatnim czasie, oswaja się i programuje na oczekiwanie bardzo nieprzyjemnych zmian w polityce, wewnętrznej i zewnętrznej, w gospodarce, ogólnie w państwie. Niepokojące sygnały o zagrożeniach, które przekazywano nam rzekomo ustami obecnego Prezydenta, z jakiegoś powodu okazują się zbieżne z oświadczeniami i wystąpieniami antyukraińskich sił, ale z innym podtekstem. Część retoryki społeczeństwo przypisuje aktywnej fazie przedwyborczego wyścigu i zmiany kierownictwa państwa. Jednak siły narodowo-demokratyczne (prosvitanie, pisarze, dziennikarze, przedstawiciele inteligencji twórczej, członkowie partii «Patriot»), które zebrały się 7 maja na konferencję prasową w sprawie narastającej orgii antyukraińskich, prorosyjskich sił w naszej przestrzeni informacyjnej, oświadczyły, że nigdy nie pogodzą się z próbą zniszczenia Państwa Ukraińskiego przez te siły. — Zebraliśmy się na tę konferencję prasową — powiedział Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki — aby zwrócić się do człowieka, który wciąż dysponuje pewnymi wysokimi pełnomocnictwami Gwaranta Konstytucji. Jednocześnie zwracamy się do Rady Najwyższej i Rządu w sprawie kolosalnego zagrożenia, które pozostaje poza polem widzenia wszystkich trzech gałęzi władzy. Chodzi przede wszystkim o trzy kanały telewizyjne (112, Ньюс-ван, Nasz kanał, do nich dołącza się także ZiK), które prowadzą nieustanną, codzienną, co godzinę prowadzoną destrukcyjną pracę przeciwko Ukrainie. Kiedy słyszę kolejne inwektywy pod adresem Ukrainy, ukraińskich władz, naszej polityki z ust Miedwedczuka, jest mi to wstrząsające. Wrażenie jest takie, że człowiek, którego obłuda i cynizm nie znają granic, staje się rzekomo arbitrem losu Ukraińców! Skoordynowanie, jednogłośnie z rosyjskimi środkami przekazu, wspomniane kanały prowadzą szalony atak na ukraińskość, rozwinięto kolosalną pracę rezydentury Putina nad demontażem i ruiną naszego państwa. To nie tylko wojna przeciwko obecnemu Prezydentowi. Przeszła ona we frontalny atak przeciwko fundamentalnym ukraińskim zasadom, wartościom narodowym, historii, tradycjom — najważniejszym fundamentalnym sprawom państwa i narodu. Jak to się odbywa, Ukraińcy od dłuższego czasu widzieli, obserwując uchwalanie przez Radę Najwyższą ustawy o języku państwowym. A potem — słuchając komentarzy na antyukraińskich kanałach telewizyjnych i czytając w Internecie na ukraińskich prorosyjskich stronach. Dlaczego Prezydent Ukrainy, który wciąż dysponuje dużymi pełnomocnictwami, mając pod sobą takie struktury jak SBU, prokuraturę, zwłaszcza wojskową, sądy, nie sięga po zdecydowane środki, które dawno należało podjąć dla zachowania ładu konstytucyjnego na Ukrainie? Dlaczego zamiast dawno dokonać rotacji Artemenki, przewodniczącego Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii, który ponosi odpowiedzialność za nieudaną politykę informacyjną, dziś wprowadza się nawet nieadekwatne decyzje? To przypomina jakieś kolejne porozumienia, kolejne niezrozumiałe manipulacje, które nie mają nic wspólnego z przemyślaną polityką męża stanu. W rezultacie możemy mieć bardzo smutne skutki dla Ukrainy. — Dlatego my — podsumował swoje wystąpienie Pawło Mowczan — zebraliśmy się na tę konferencję prasową, aby zwrócić się do Prezydenta, Rady Najwyższej, Rządu, Narodowej Rady ds. Radia i Telewizji, a wreszcie także do kierownika Ministerstwa Polityki Informacyjnej i wyrazić zaniepokojenie naszego społeczeństwa zagrożeniem, które być może odbije się na wynikach wyborów parlamentarnych. Rupor antyukraińskiej propagandy — wymienione kanały telewizyjne — muszą zostać zamknięte. Bo nowo wybrany przywódca państwa, który jeszcze nie określił swojego kursu, poza zadeklarowanym, że „my z Rosją mamy tylko wspólną granicę”, jutro może mówić o wspólnej historii, wspólnych interesach gospodarczych, wspólnym języku czy celu… Stanowisko «Proświty» w całości poparł przewodniczący partii politycznej «Patriota» Mykoła HOŁOMSZA. Przypomniał, że demokracja to dyktatura prawa: — I my wszyscy, oczywiście, powinniśmy przestrzegać obowiązującej Ustawy Zasadniczej — Konstytucji oraz pozostałych praw Ukrainy. Ku wielkiemu żalowi widzimy w polityce naszych państwowych przywódców rozbieżność między słowem a czynem. Obecny gwarant, z którym kojarzymy sprawy narodowo-patriotyczne, faktycznie występuje w jakiejś separatystycznej zmowie z ludźmi, którzy jak diabły z pudełka wyskakują w ukraińskiej polityce. Przekonują nas z każdego eteru, że jeśli nie wrócimy w sidła Rosji, Ukraina zginie. Chciałbym powiedzieć, że my, Ukraińcy, jesteśmy narodem cywilizowanym i rozsądnym. Naród ukraiński jest bardzo wrażliwy na stopień prawdy i kłamstwa i właściwie reaguje na podstępy wrogich sił przeciwko Ukrainie. Rozumie, że nasza droga prowadzi nie na eurazjatyckie stepy, lecz do kręgu europejskiej rodziny. To samo potwierdził także Leonid MUŻUK, reżyser filmowy, laureat Nagrody im. Szewczenki: — Ukraińcy znają obecną sytuację. Wierzą: mimo wszystko na Ukrainie będzie Ukraina. Wymienione antyukraińskie kanały telewizyjne, które nadal działają w naszej przestrzeni informacyjnej, faktycznie wykonują ideologiczne zadania naszego wroga na naszym terytorium, demoralizują w aspekcie moralnym, duchowym, a nawet gospodarczym nasze państwo, nasze społeczeństwo, tworzą w społeczeństwie atmosferę braku perspektyw, zwątpienia i ogólnej rozpaczy. Wszyscy my, obywatele Ukrainy, powinniśmy wreszcie się ocknąć i zastanowić, co się z nami robi i do czego doprowadzają prorosyjscy rezydenci w naszym ukraińskim państwie. Inf. własna «Aby być Ukraińcami – mówmy po ukraińsku». 14 maja o 16:00 w Kijowie odbędzie się spotkanie twórcze ze śpiewakiem, kompozytorem i dziennikarzem z Zaporoża Anatolijem Serdiukiem. W półtoragodzinnym programie – prezentacja autorskiej książki „Aby być Ukraińcami – mówmy po ukraińsku”, autorskie piosenki do wierszy ukraińskich poetów, rozmowa z czytelnikami. W książce autor w przystępnej formie przestrzega przed kalkowaniem rosyjskich zwrotów i przed błędami stylistycznymi; podaje wyrazy z prawidłowym akcentem; pisownię imion i nazwisk, liczebników, zapożyczeń, nazw geograficznych; badania zaporoskiej i ukraińskiej toponimii. Jest to popularne wydanie dla tych, którzy w swojej działalności posługują się językiem ukraińskim: dziennikarzy, prezenterów radiowych i telewizyjnych, urzędników państwowych, osób publicznych. Można nabyć płyty, książki, śpiewniki. Książka w nakładzie 500 egzemplarzy ukazała się nakładem wydawnictwa „Inter-M” dzięki wsparciu przewodniczącego Zaporoskiej Organizacji WUT „Proświta” Ihora Artiuszenki. Prezentacje wydania odbyły się w Zaporożu, Dniepr, Melitopolu, Margancu i w innych miastach. Zdjęcie: Ołeksandr Pryłepa UCZCZĄC BOHATERÓW BITWY POD HURBAMI „GDYBY DO KIEŁBAS JESZCZE I SŁONINY DODANO...” 10–11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

towarzystwo historyczno-krajoznawcze, aby popularyzować najlepsze ukraińskie utwory pieśniarskie i literackie, napisane przez rodaków, szerzyć wiedzę o wybitnych rodakach-Ukraińcach, którzy rozsławili ziemię sumską i Ukrainę. Jego żona Ludmyła (pisarka Ludmyła Romen) proponuje nazwać towarzystwo „Spadszczyną” (Dziedzictwem). Pierwszymi jego aktywistami zostali, oprócz małżeństwa, studenci instytutu pedagogicznego Jurij Pluszczenko i Pantełejmon Dola. Towarzystwa nie rejestrowano, a miejsce na zebrania udało się znaleźć w Parku Kultury im. Frunzego. Pokój na ich zebrania udostępnił jedyny w tamtym czasie ukraińskojęzyczny kierownik w sferze kultury Jarosław Jaropołkowycz Cybulski, pochodzący z Ukrainy Zachodniej. Niestety, „Spadszczyna” nie istniała długo, w niespełna rok ją zamknięto. Ołeksija usunięto z instytutu, zwolniono z pracy, wyrzucono z kolejki po czteropokojowe mieszkanie, które miał otrzymać za miesiąc (w tamtym czasie rodzina miała troje małych dzieci w wieku przedszkolnym, żona była na grupie inwalidzkiej). transport i połowę środków na opłacenie autobusów (drugą połowę — O. Piskun, wykładowca SDU, jeden z pierwszych członków Ruchu w Sumach). Do Kijowa pojechało wtedy około stu patriotów. Początkowo, wspomina Ołeksij, nie było żadnych problemów. Wieczorem ktoś zaczął wywierać nacisk na kierownictwo autokolumny, żądając, aby nie udostępniali uczestnikom „Łańcucha” autobusów. Decyzję w sprawie autobusów podjęto zaledwie na godzinę przed wyjazdem. I kto wtedy odegrał decydującą rolę i złamał opór lokalnych urzędników, nie wiadomo. Podobne sytuacje nie należą do rzadkości. Szewczenko był inicjatorem i organizatorem w Sumach koncertu zwycięzców pierwszego Ogólnoukraińskiego konkursu „Czerwona Ruta”. Samodzielnie znalazł środki na wynajem sali Teatru im. Szczepkina, opłacenie pobytu w hotelu, wyżywienia, przejazdu artystów na trasie Kijów—Sumy—Zaporoże. Jedna trzecia biletów w sali została wykupiona dla aktywistów ukraińskich organizacji i ich rodzin. Nagle ówczesny dyrektor teatru O. Bojcow kategorycznie się z Ukraińcami korzystnymi miejscami handlowymi. Za to przyszło mu zderzyć się z przedstawicielem KRU, swoim imiennikiem Szewczenką, który trafił do PWKP „Sicz” na donos „życzliwych”. Rozmawiał on podkreślenie językiem rosyjskim. Bardziej złego i uprzedzonego człowieka w życiu spotkać mu nie było dane. Przewodniczący „Proświty” Od 2000 roku Ołeksij Szewczenko zostaje przewodniczącym Sumskiej Miejskiej „Proświty”. A od kwietnia 2005 roku, na kolejnej konferencji obwodowej, został wybrany przewodniczącym Sumskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”. Ponieważ „Proświta” nie jest finansowana z budżetu, cały czas pracuje na tym stanowisku jako entuzjasta. Poprzedniego przewodniczącego Borysa Manżełę na obwodowym zebraniu „Proświty” wykluczono z towarzystwa za doprowadzenie organizacji do ruiny, utratę lokalu, niemal całej dokumentacji, pieczątki, list osób, biblioteki, komputerów itp. W ciągu dwóch lat nowy przewodniczący odzyskał utracony przez poprzedniego szefa lokal, odnowił dokumentację, pieczątkę, zdobył nowe meble. Osobiście zebrał dla biblioteki ponad pół tysiąca nowych książek ukrainistyki. O. H. Szewczence przyszło znaleźć jeszcze około 70 tysięcy hrywien na opłacenie usług komunalnych i łączności. 90 tysięcy hrywien zdobył na konkursach projektów oraz z innych źródeł na wydanie zbiorów najlepszych utworów literackich uczniów obwodu, które przygotowywała do druku L. W. Romen. Łącznie wydano 10 zbiorów „Dywо, dywо kalynowe” (Cud, cud kalinowy) oraz „Rode nasz krasnyj” (Rodzie nasz piękny). Zbiory wydawano na podstawie wyników udziału w konkursach miejskich, obwodowych i ogólnoukraińskich: „Dywo kalynowe” oraz „Ja hordyj tym, szczo ukrajineć zrodu” (Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia). Inicjatorem tych konkursów od wielu lat jest Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Z 10 razy udziału w konkursach ogólnoukraińskich 8 razy dzieci z ziemi sumskiej miały największą liczbę nagród i wyróżnień. Takie sukcesy byłyby niemożliwe bez aktywnej pomocy pracowników oświaty. W szczególności wyróżniła się w tej sprawie metodyk Centrum Informacyjnego Departamentu Oświaty Sumskiej Rady Miejskiej W. W. Zakorko oraz była szefowa oświaty obwodowej O. I. Popowa. Swego czasu udało się porozumieć także z wydawnictwem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, aby na obwód sumski bezpłatnie przekazano ukraińskie książki tego wydawnictwa na sumę ponad 500 tysięcy hrywien. Decydująca była pomoc przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” P. M. Mowczana. Za radą deputowanego ludowego Ukrainy O. W. Medunyci zwrócił się z propozycją do Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Rady Obwodowej o wydanie książek rodaków na 100-lecie Ukraińskiej Rewolucji Narodowej. Na wydanie książek udało się „wbić” od władz 200 tysięcy hrywien. Wydano 16 książek. W tej sprawie pomógł zastępca przewodniczącego Sumskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” ds. pracy naukowej W. O. Artiuch. W ostatnich kilku latach Szewczenko wystąpił jako autor projektu i organizator Ukraińskiego Centrum Kulturalno-Informacyjnego „Switłycia”, swoistej „Duchowej Siczy” „Ukraińskiej Wspólnoty” miasta Sumy. W latach 2012—2013 przy Sumskiej „Proświcie” działały Kursy języka ukraińskiego. A projekt Szewczenki „Lekcje patriotyzmu” udało się wdrożyć w sumskich szkołach. Z inicjatywy Szewczenki „Ukraińska skarbnica informacyjna” zbiera pozytywne informacje o Ukraińcach i Ukrainie w celu wykorzystania ich na lekcjach patriotyzmu w szkołach miasta Sumy. Obecnie Szewczenko opiekuje się nowymi projektami, które są na początkowym etapie realizacji: dziecięca pracownia literacko-artystyczna „Dywo kalynowe”, zbiór „Kronika historii ukraińskiej ziemi sumskiej”, strona internetowa „Ukraińska ziemia sumska”, wydawnictwo „Ukraińskie dzwony”, „Edukacja prawna”, „Szkoła ochrony ukraińskich interesów narodowych”, „Ukraińska filmoteka”. Centrum Prasowe Sumskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Aby Ukraina była

Pierwsza lekcja Pod koniec lat 70. odbywał służbę w Armii Radzieckiej. Tam po raz pierwszy zetknął się z „przyjaźnią narodów”: Ołeksija, młodego rekruta, brutalnie pobito żelaznymi prętami tylko za to, że rozmawiał w ojczystym, ukraińskim języku i zaprzeczał twierdzeniu, jakoby prędzej czy później wszystkie narody ZSRR miały stać się Rosjanami. Przekonawszy się, że go nie złamali, „przyjaciele-Rosjanie” podjęli próbę „przypadkowego” rozstrzelania. Podczas nocnych strzelań bojowych postawili go na ochronie poligonu, jak się okazało, za tarczą, do której przez całą noc, używając termowizorów, strzelano z karabinów wielkokalibrowych. Cudem pozostał żywy. Wtedy zrozumiał wypowiedzianą dzień wcześniej przez jednego z „życzliwych” frazę: „A wiesz, chachle, na ćwiczeniach dopuszcza się pewien procent nieszczęśliwych wypadków…”. Zapamiętał stosunek przedstawicieli różnych narodów, którzy służyli w jego pułku, do Ukraińców, ukraińskojęzyczności i ukraińskości. Pozytywnie postrzegali Ukraińców i nasz język większość: Gruzini, Osetyjczycy, Dagestańczycy, Czeczeni, białoruskojęzyczni Białorusini. Szanowali oni ludzką godność i solidarność. Negatywnie — Rosjanie, Mołdawianie, Gagauzi, Azerowie, Kazachowie, rosyjskojęzyczni Białorusini. Z ich strony była pogarda, niechęć i nieufność. Neutralnie do przejawów ukraińskości odnosili się tylko Czuwasze, Tatarzy kazańscy i Ormianie. Karzę się, męczę… Ołeksij nie uważa się za dysydenta. Chociaż za młodu, wraz z rozpoczęciem działalności literackiej, i on wypił gorzki kielich. Za utwory skierowane przeciwko rusyfikacji został schwytany przez przedstawicieli KGB, uwięziony w „psychuszce” (wieś Wysoke w rejonie ochtyrskim obwodu sumskiego). Rodzice zmuszeni byli sprzedać krowę, aby wykupić z niewoli ledwo żywego syna. Ze szpitala wyszedł z nadszarpniętym zdrowiem. Po tak zwanym „leczeniu” przez jakiś czas nie miał siły ani wstać z łóżka, ani chodzić, zniknęła zdolność rozróżniania kolorów. Ciało skowały zahamowanie i spowolnienie reakcji. Po roku czy dwóch prawie wszystko to zniknęło, gdyż młody organizm (wtedy miał zaledwie dwadzieścia lat!) powoli się regenerował. Pozostały tylko skutki, które dokuczają do dziś. Radość twórczości Nieco ochłonąwszy po „leczeniu”, Ołeksij zaczyna pracować w Zakładach Budowy Maszyn im. Frunzego w Sumach jako spawacz elektryczny. W rodzinnej wsi Szpyliwka organizuje ukraiński zespół wokalno-instrumentalny. Do muzyki najpopularniejszych światowych przebojów pisze ukraińskie teksty i w ten sposób popularyzuje język ukraiński. W głównym składzie zespołu, oprócz niego, byli Ołeksandr Pasikuta, Wałerij Borzanycia, Wasyl Sribniak. Solistami występowali Olha Ilczenko, Łarysa Szewczenko. Kierownik artystyczny — Ołeksandr Worobjow z Sum. Po roku wstępuje do Sumskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego (obecnie Sumski Uniwersytet Pedagogiczny) na wydział filologiczny. Był to czas rozkwitu kolejnej fali rusyfikacji. Aby pokazać, że Sumy były, są i będą ukraińskie, Ołeksij wśród studentów różnych wydziałów znajduje początkujących literatów, którzy próbowali pisać po ukraińsku. Byli to Nina Hawryłenko, Mychajło Popilniuch, Wasyl Pazynycz, Jurij Andrunczenko, Serhij Ponomarenko, Serhij Bojczenko i inni. Wkrótce zjednoczył się zespół twórczy, który występował ze swoimi utworami w placówkach oświatowych i kolektywach pracowniczych. Ołeksij w tej grupie przyjął rolę ukraińskiego barda. Od „Spadczyny” do Ruchu Wkrótce Ołeksij zaczyna pracować jako dziennikarz w gazecie zakładowej „Stroitiel” największej organizacji budowlanej obwodu — kombinatu „Sumprombud”. Ale twórcze zamysły nie opuszczają niespokojnego korespondenta. Dojrzewa w nim nowa idea — stworzyć literacko-artystyczną… Po tym małżeństwo musiało doświadczyć zarówno pełnej izolacji, jak i wezwań do lokalnego organu KGB, oraz poznać cenę ludzkości i przyzwoitości niedawnych przyjaciół i kolegów. Ale w społeczeństwie coraz ostrzej odczuwało się odwilż pierestrojkową, oddychać stało się łatwiej. I wtedy Ołeksij organizuje w Sumach komórkę zwolenników języka ukraińskiego. Schronienie dla niej zapewniła wykładowczyni języka ukraińskiego Sumskiego Technikum Budowlanego N. S. Wirczenko. Na całe życie młodzi zapamiętali „Wieczornice”, które można było nazwać także „Świętem ukraińskich pierogów”, których gospodyni wraz ze studentami przygotowała aż siedem rodzajów. Po tym nauczycielka miała duże problemy w pracy. Nie było gdzie się zbierać i komórka prawie zakończyła działalność. Ale na Ukrainie nadszedł czas na stworzenie nowej demokratycznej organizacji. O. H. Szewczenko w 1989 roku zostaje jednym z założycieli w Sumach Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Pierestrojki. Delegatami na pierwszy zjazd NRU wybrano jego żonę, Ludmyłę Szewczenko, pierwszą „ruchowkę” na Sumszczyźnie i wykładowczynię instytutu politechnicznego I. Predborską. Na fali społecznej W tym samym roku na pierwszym zjeździe Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Kijowie Ołeksija wybrano członkiem zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego, które z czasem zostanie przemianowane na Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Dalej Ołeksijowi Szewczence przyszło być organizatorem wyjazdu sumskiej delegacji na „Łańcuch Zjednoczenia” do Kijowa. Znalazł… stanowczo odmówił udostępnienia pomieszczenia na koncert, ponieważ wyższe kierownictwo zabroniło to robić. I ostrzegło: jeśli pozwoli — zostanie zwolniony z pracy. Ale on mimo wszystko zaryzykował i koncert się odbył. “Jest jeden Ukrainiec”! Z powodu braku w Sumach środowiska ukraińskojęzycznego i ukraińskiego, Szewczenko organizuje w mieście stowarzyszenie rodziców i dzieci “Ukraińska rodzina”. Pierwszymi uczestnikami tego projektu były rodziny Szewczenków, Bielajewów, Kawunnyków, Abramowów. “Ukraińska rodzina” działała w Sumskim Pałacu Dzieci i Młodzieży około roku, jednak zmuszona była przerwać pracę z powodu ukrainofobicznej postawy ówczesnej dyrektor Pałacu W. I. Boczarowej, ponieważ członkowie “Rodziny” nie popierali polityki “dwujęzyczności”. Na początku lat 90. Ołeksij Szewczenko organizuje prywatne przedsiębiorstwo produkcyjno-handlowe “Sicz”. Po raz pierwszy w obwodzie, a być może i w Ukrainie, wprowadził model ukraińskiego protekcjonizmu — dawał pracę i zarobek ludziom, którzy dali się poznać jako patrioci i włączali się w rozwój ukraińskiej kultury oraz wspieranie języka ukraińskiego. Przyjął do pracy współprzewodniczących Związku Ukraińskiej Młodzieży “Sumszczyna” W. Łuszczyka i M. Nazemcia, przewodniczącego Sumskiego Towarzystwa Kozackiego O. Reutę z synami Andrijem i Anatolijem, ukraińskich aktywistów tamtego czasu M. Samusia i O. Łozę. Szczególnie starał się wesprzeć zarobkiem patriotów-intelektualistów. W różnym czasie pracowali tu tak znani ludzie Sumszczyzny, jak profesorowie W. Położij, I. Mozhowyj i O. Kuzema, znany na świecie artysta-ukrainista W. Łomaka, zasłużony artysta Ukrainy M. Łastowecki, dzieci dyrektora teatru imienia Szczepkina O. Bojcowa, śpiewak i artysta O. Mysływczenko, rzeźbiarze O. Kyseliw i S. Sklar, krajoznawca i historyk M. Karpenko, nauczyciel S. Poczatko i inni. Był to czas wielkiego kryzysu gospodarczego w Ukrainie. Inteligencji pensji wtedy prawie nie wypłacano lub wcale nie płacono. Ołeksijowi zapadł w pamięć jeden przypadek. Pewnego razu, kiedy rozstawiał przedstawicieli inteligencji na Centralnym bazarze na miejsca handlowe (wtedy rakiet dopiero się rodził), zderzył się z Cyganami. Starszy wśród nich, usłyszawszy jego język ukraiński, głośno zawołał wszystkich okolicznych Cyganów i powiedział: “Oto popatrzcie, jest jeden Ukrainiec! Jeden wśród wszystkich”. A kiedy przekonali się, że cały zespół Szewczenki rozmawia tylko po ukraińsku, dzi- Ołeksij SZEWCZENKO, przewodniczący Sumskiego obwodowego zjednoczenia Towarzystwa “Proświta”, któremu właśnie stuknęła sześćdziesiątka, odkąd sięga pamięcią, zawsze mówił po ukraińsku. Wtedy, pod koniec ubiegłego wieku, a na dodatek w miejskim, całkowicie rosyjskojęzycznym środowisku, było to świadectwem i postawy, i charakteru, i światopoglądu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ks. Jurij MYCYK, doktor nauk historycznych Niemal równocześnie z proklamowaniem Państwa Ukraińskiego w 1991 r. powstał Instytut Archeografii i Źródłoznawstwa Ukraińskiego im. M. Hruszewskiego NAN Ukrainy. Jego głównym zadaniem było gromadzenie i badanie źródeł do historii Ukrainy. Mimo trudnych warunków ekonomicznych, redukcji etatów (niemal trzykrotnej!) i innych przeszkód Instytut realizował i realizuje swoje niezwykle ważne zadanie, oczyszczając zamulone źródła naszej historii. Wspomnimy tylko o niektórych wydawnictwach Instytutu. Są to: zbiór dzieł M. Hruszewskiego (50 tomów), M. Drahomanowa, D. Jawornickiego i innych, uniwersały i listy ukraińskich hetmanów, kroniki i kroniki historyczne, „Litopis UPA. Nowa seria”, liczne monografie i artykuły… Jedną z priorytetowych publikacji Instytutu jest seria „Archiwum Kosza Nowej Zaporoskiej Siczy”. Archiwum Starej Siczy (XVI – początek XVIII w.) prawie się nie zachowało, jego rozproszone części przechowywane są w archiwach sąsiednich państw. Archiwum zaś Nowej Siczy w przeważającej części zachowało się, co. Opublikowane dokumenty stanowią kolejny niepodważalny dowód na to, że ziemie Zaporoskiej Siczy były aktywnie zasiedlane przez Ukraińców i że o żadnej „Noworosji” nie było tu nawet mowy. Dopiero po likwidacji Siczy w 1775 r. przez Cesarstwo Rosyjskie i rozdaniu ziem przede wszystkim rosyjskim ziemianom pojawiło się tu tak ohydne zjawisko, jak poddaństwo chłopów, pojawili się osadnicy z czysto rosyjskiej Rosji, Niemiec i innych krajów, i stopniowo zaczął się zmieniać, na niekorzyść narodowców, etniczny skład ludności Południowej Ukrainy, nie na korzyść Ukraińców. Dokumenty w ósmym tomie dają cenne informacje dotyczące wielu miejscowości Południowej Ukrainy i świadczą, że większość z nich wywodzi się z zaporoskich zimowisk i chutorów. Znajdujemy tu mnóstwo danych o zaporoskich kozakach, przede wszystkim o koszowych otamanach (Piotr Kałnyszewski, Hryhorij Łantuch i inni) oraz pułkownikach, a oczywiście także o zwykłych kozakach. Jest sporo danych o krymskich Tatarach i Nogajach. Zasadniczo każda strona działalności zaporoskich kozaków odzwierciedlona jest na kartach dokumentów zamieszczonych w ósmym tomie. Tom ten ma solidny aparat naukowo-informacyjny. Są tu indeks osobowy i geograficzny, wykaz auli, zimowisk i chutorów, komentarze, spis ilustracji, słownik terminów i rzadko używanych słów oraz inne elementy. Zatem baza źródłowa historii kozactwa zaporoskiego wzbogaciła się o kolejne cenne wydanie. Serdecznie gratulujemy zespołowi redaktorów twórczego sukcesu i życzymy im kolejnych tomów „Archiwum Kosza”! wojskową sprawę, aby mieć możliwość odpierania naporu wrogów, tak jak czynili ich poprzednicy, i poinformował, że bratanek dowódcy UPA Sторczaka, Iwan Stepanowycz Storczak, poszedł śladem stryja — służy on jako główny kartograf Ministerstwa Obrony Ukrainy. W imieniu młodego pokolenia obrońców Ukrainy na wiecu przemawiał kursant Instytutu Wojskowego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w Kijowie Ołeksandr Soroka, w imieniu wojaków OUN-UPA Tarnopolszczyzny — Jarosław Herega oraz starszy pracownik naukowy Historyczno-Memoriałowego Muzeum Politycznych Więźniów w Tarnopolu Ihor Oleszczuk. Nieopodal memoriału bohaterom bitwy pod Hurbami znajduje się Hurbiński Męski Monaster Świętego Zmartwychwstania na Powstańczych Mogiłach, którego mnisi modlą się o pomyślność Państwa Ukraińskiego i dobrobyt każdego z nas. Tak więc także namiestnik monasteru ojciec Onufry wraz z braćmi pobłogosławili to upamiętnienie i odprawili molebeń za spokój dusz wojowników UPA poległych pod Hurbami. Przemówienia uczestników wiecu przeplatały się z występami artystycznymi kobzarza Mykoły Tovkajła z Perejasławia-Chmielnickiego oraz chóru stanicy UPA im. Klima Sawura z Zbaraża. Uroczyste upamiętnienie zwycięstwa UPA pod Hurbami zakończono nieco zmienionym Hymnem OUN „Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”, który obecnie stał się Marszem nowej armii Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ważne wydanie

i znajduje się w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy w Kijowie (zespół 229, łącznie 375 fundamentalnych spraw z lat 1734—1775). Jednak jego stan jest zły, bo nieubłagany czas bierze swoje… Próby wydania archiwum Koszu podejmowano już przed rewolucją. Jednak caratu nie zezwalał na publikację tego unikalnego zbioru. Bano się słów „ukraińskie kozactwo” i za „sowietów”… Próby wydania archiwum w latach 20. i 60. XX wieku brutalnie przerwała władza komunistyczna. W latach 20.—30. XX wieku trzon ukraińskich historyków został fizycznie zlikwidowany, a w latach 60.—na początku lat 70. XX wieku wiodących badaczy tej problematyki pozbawiono pracy, a na niektórych z nich nie wolno było nawet się powoływać, jak na Oleny Apanowycz i Mychajła Brajczewskiego. Dopiero w niepodległej Ukrainie zaczęto realizować tę pracochłonną pracę i w 1998 roku ukazał się pierwszy tom „Archiwum Koszu…”, do którego weszło 9 spraw zespołu 229. Wraz z wydaniem tomu 5 (rok 2008) sprawa wyhamowała. Brak środków, redukcja etatów, a w czasach Janukowycza — próby zamknięcia Instytutu w ogóle… Ale praca nie ustawała. I oto niedawno ukazał się fundamentalny tom 8 serii, do którego weszły sprawy 9–34: „Archiwum Koszu Nowej Zaporoskiej Siczy. Korpus dokumentów 1734—1775” (redaktorzy: L. Z. Hiscowa, L. J. Demczenko, T. L. Kuzyk, L. M. Muraujewa, I. L. Synjak) (K., 2019. — T. 8. — 894 s.). Tomy 6—7 są w pełni przygotowane do druku i nie są publikowane wyłącznie z powodu braku finansowania. W opublikowanych sprawach omawiane są kwestie walki kozaków o zachowanie środowiska naturalnego, przede wszystkim lasów w dorzeczu rzeki Samary (nie zaszkodziłoby nauczyć się od kozaków tych, którzy ponoszą odpowiedzialność za drapieżną wycinkę lasów karpackich!); stosunków zaporożców z Tatarami krymskimi oraz o krymskiej monecie; handlu zaporożców solą w Połtawie; o rozgraniczeniu ziem Wojska Zaporoskiego z Nową Serbią to-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Uhonorowano pamięć bohaterów bitwy pod Hurbami

Minęło 75 lat od czasu największej bitwy Bohaterów UPA z moskiewskimi okupantami pod Hurbami (wieś w rejonie zdołbunowskim obwodu rówieńskiego). Żołnierze UPA od 21 do 25 kwietnia 1944 r. prowadzili walkę z oddziałami NKWD, wyrwali się z wrogiego okrążenia i kontynuowali zbrojną walkę po tej bitwie, niszcząc około 800 osób przeciwnika. Alla TOPCZIJ Zgodnie z wymogami Uchwały Rady Najwyższej Ukrainy „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w 2019 roku” z dnia 18 grudnia 2018 roku nr 2654-VIII, którą Rada Najwyższa Ukrainy postanowiła uroczyście uczcić na szczeblu państwowym w 2019 roku ten jubileusz, oraz zarządzenia wicepremiera Ukrainy W. Kyryłenki z dnia 07.03.19 r. nr 739/1/1-19, Honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow zorganizował wyjazd do wzniesionego na miejscu walk upowców z wojskami sowieckich okupantów kompleksu memorialnego. 20 kwietnia odbył się tutaj wiec, w którym wzięli udział przedstawiciele patriotycznej społeczności, w szczególności członkowie Związku Oficerów Ukrainy, więźniowie polityczni, represjonowani z Kijowszczyzny, Lwowszczyzny, Rówieńszczyzny, Tarnopolszczyzny, pobliskich wsi Zdołbunowszczyzny, kadeci wojskowi Lwowskiej Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego, Instytutu Wojskowego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Państwowej Instytucji Oświatowej „Tarnopolskie Kolegium Zawodowe ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym” i inni. Dyrektor Zdołbunowskiego Muzeum Krajoznawczego Ołeh Tymczenko — badacz bitwy pod Hurbami, przeprowadził wycieczkę po kompleksie memorialnym Bohaterów, odwiedzając także zbiorową mogiłę cywilów (bezbronnych) poległych w bitwie. Wartę honorową przy Memoriale z bronią w rękach objęli kadeci kompanii warty honorowej Lwowskiej Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego. Otwierając uroczyste wydarzenie, Jewhen Łupakow zaznaczył: „Przyjechaliśmy tutaj w kolejną rocznicę bitwy po raz trzeci, aby uczcić zwycięstwo naszych dziadów i ojców nad moskiewskimi najeźdźcami w 75-letni jubileusz bitwy pod Hurbami”. Brzmi hymn Ukrainy, uczestnicy wiecu składają wieńce pod memoriałem bohaterów bitwy pod Hurbami. Ołeh Tymczenko robi krótki historyczny rys w nie tak odległą przeszłość naszego kraju — kwiecień 1944 roku. Wojska radzieckie prowadzą ofensywę na niemiecko-faszystowskiego przeciwnika. W celu uzupełnienia swoich szeregów nową siłą, a dokładniej mięsem armatnim, podjęto decyzję o mobilizacji wojskowej i cywilnej ludności Ukrainy. Żołnierze UPA rozumieli, że wrodzy Ukraińcom moskiewscy najeźdźcy w ten sposób niszczą nasz naród i dlatego wzywali wszystkich, którzy podlegali mobilizacji, do zasilenia szeregów Ukraińskiej Powstańczej Armii. Były też wielokrotne ataki UPA na eszelony z zmobilizowanymi… Więc jej oddziały rosły. W związku z aktywizacją oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii moskiewskie dowództwo, w szczególności generałowie Watutin i Żukow, wydali rozkaz o likwidacji ukraińskich nacjonalistów, oskarżając ich o to, że pracują dla niemieckich okupantów. Chociaż w rzeczywistości UPA nie miała powiązań z Niemcami. Furię moskiewskich najeźdźców wzmocniło też to, że w rejonie działań Ukraińskiej Powstańczej Armii został postrzelony generał Watutin. Oskarżono o to ukraińskich patriotów. Dlatego do walki z Ukraińską Powstańczą Armią rzucono 35-tysięczne wojsko NKWDzistów, które miało zadanie fizycznie wyniszczyć ukraińskich nacjonalistów lub usunąć ich z pola walki. 21 kwietnia 1944 roku pod wsią Hurbami, którą później moskiewscy najeźdźcy zrównali z ziemią, zamknął się wielki pierścień — NKWDziści otoczyli powstańców i wydawało się, że nie mają wyjścia. Jednak żołnierze UPA i ludność cywilna zademonstrowali ukraińskiego ducha, zawzięty charakter i wyrwali się z okrążenia. Pomogło powstań-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

słowa, które płynęły z niewielkiej sali i, zdawało się, zatrzymywały się u stóp Kobzarza w Kaniowie. B. Pastuch — aktor, prowadzący festiwale i uroczyste imprezy. Na koncertach prezentuje także swoje piosenki, których główny temat stanowi stan duszy chrześcijan. Poeta i śpiewak, którego korzenie sięgają Łemkowszczyzny, swoją sztuką zasila duchowy skarbiec Łemków. Osobno o muzeum, w którego murach od 20 lat odbywają się tematyczne wystawy, wykłady, występy, wycieczki itp. Jest to memorialny zespół-ansambl willi rodziny Hruszewskich — zabytek historii i architektury. Dziś pełni funkcje naukowo-badawcze, naukowo-edukacyjne i historyczno-kulturalne, służąc jako baza naukowa do wszechstronnego badania życia i działalności Mychajła Hruszewskiego oraz jego epoki. „…W roku 1901 kupiłem kawałek gruntu za miastem, aby postawić sobie dom…” — słowa M. Hruszewskiego, od których zaczyna się historia domu w pobliżu cerkwi św. Zofii pod Lwowem. Miasto ma czym się szczycić — tu przez prawie 12 lat mieszkał z rodziną profesor Uniwersytetu Lwowskiego, znany historyk, Pierwszy Prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej. Willa stała się ośrodkiem życia naukowego, kulturalnego i społecznego ówczesnej Galicji. W 1998 roku, dzięki tytanicznej pracy niewielkiego grona miłośników Hruszewskiego, kierownictwo Lwowskiej Obwodowej Państwowej Administracji zarządziło utworzenie Państwowego Memorialnego Muzeum Mychajła Hruszewskiego. W sześciu salach ekspozycyjnych przedstawiono praktycznie wszystkie etapy życia i pracy wybitnego uczonego. Odtworzone wnętrze mieszkania przenosi nas w czasy, w których żył i tworzył genialny historyk. Obecnie zbiory fondowe muzeum liczą ponad 25 tys. jednostek przechowywania. Kieruje nim zasłużona pracownica kultury Maria Mahunia. Będąc we Lwowie — odwiedźcie muzeum. i sukcesy w dziedzinie wydawniczej. Książki wydawnictwa z 2019 roku podarował rejonowej bibliotece. O istotnym znaczeniu książek we współczesnym społeczeństwie mówili Dmytro Arsenycz — poeta, członek NSPU, Josyp Pryjmak — docent katedry HOD Kosowskiego IDPM ŁNAM, Halyna Kikoť — sekretarz Klubu Inteligencji, bibliotekarka Kosowskiej CRB, Zenowij Byblyuk — przewodniczący Klubu Inteligencji, lekarz. Obecni podkreślili, że zadaniem rodziny i szkoły jest skierowanie wszystkich wysiłków na to, by zaszczepić zainteresowanie i miłość do książki, która „odgrywa wiodącą rolę w duchowym rozwoju każdego narodu, łączy całe pokolenia ludzi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

8 marca czy Dzień Matki?

Dziecięcy Teatr Folklorystyczny „Daj Boże!” zaprasza na spektakl „Jaryło idzie — wiosnę wiedzie!”, poświęcony Międzynarodowemu Dniu Matki. Wydarzenie odbędzie się na Scenie Artystycznej Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży 11 maja (początek o godz. 18.00). Produkcja Kijowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Oficjalne uczczenie Dnia Matki zostało zainaugurowane na Ukrainie dekretem Prezydenta z 19.05.1999 r. z inicjatywy Państwowego Komitetu ds. Rodziny i Młodzieży, Międzynarodowej Organizacji „Kobieca Wspólnota”, Związku Kobiet Ukrainy oraz organizacji pozarządowej „Związek Ukrainek”. — Na Ukrainie obraz Matki kojarzy się z Berehynią, Najczystszą Boginią Dziewicą Marią Orantą — orędowniczką kozaków i strażniczką odwiecznego ducha narodu — opowiada znany ukraiński skrzypek, przewodniczący Kijowskiej Miejskiej „Proświty” Kyrylo Stećenko. — Dzień Matki wraz ze świętami Kołodija, Iwana Kupały i dziewczęcymi wieczornicami wydaje nam się naturalną alternatywą dla „8 marca” jako atrybutu w świadomości homo sovieticus. Każde nasze święto to okazja, by się przebudzić i stać się sobą. A każdy obcy „prazdnik” to pokusa, by zapomnieć się w wiecznym śnie… (pod bezsensowną maską zabawnego zombie). Podczas przedstawienia „Jarylo idzie — wiosnę prowadzi!” widzowie zobaczą i usłyszą wiosenne obrzędy, korowody, przyśpiewki, pieśni, tańce, gry i zabawy. „Daj Boże!” — unikalny dziecięcy teatr autentycznego folkloru, który przedstawia ukraińskie obrzędowo-kalendarzowe działania w naturalnych związkach pieśni, tańca, przyśpiewek, rytuałów i gier. Przedstawienia teatru witali widzowie nie tylko z Ukrainy, ale także z Niemiec, Francji, Belgii, Turcji, Bułgarii, Węgier, Chorwacji, Szwecji, Litwy i Łotwy. W tym czasie zespół zdobył dziewięć pierwszych nagród na międzynarodowych konkursach i festiwalach w Chmielnickim, Odessie, Heidelbergu (Niemcy), Dijon (Francja), Moskwie (Rosja), Antalyi (Turcja), Sozopolu i Zagrzebiu (Bułgaria) oraz Lwowie. Repertuar składa się z 12 programów, tworzących pełny obrzędowo-kalendarzowy cykl „Ukraińskie koło”. Obok najmłodszych w przedstawieniach biorą udział także ich młode mamy. Z teatrem „Daj Boże!” łączą dawne przyjacielskie stosunki Kijowska i Ogólnoukraińska „Proświta”. Dobrą tradycją stało się wspólne obchodzenie Świętego Mikołaja i Międzynarodowego Dnia Matki spektaklami folklorystycznymi, które zazwyczaj odbywają się w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, Narodowym Muzeum Ukraińskiej Architektury Ludowej w Pyrohowie, Sali Kolumnowej KMPA oraz Kijowskim Miejskim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży. Własn. inf. dyplom laureata XIX Ogólnonarodowego konkursu „Ukraińska mowa — mowa jednania”. Oprócz literackich osiągnięć Stepan Panczuk ma dobre dokonania także na niwie pedagogicznej. Bracia Panczukowie oraz Hryhorij Hajdejek, który napisał muzykę do kilku wierszy Stepana Michajłowicza, wykonali piosenkę „Люблю весну”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Echo pamięci…

Mirosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA), Lwów Obchody 205. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki to wydarzenie niezwykłe. Takim wydarzeniem było przedsięwzięcie „Tobie, Tarasie, pokłonię się”, które odbyło się w Państwowym Muzeum Memorialnym Michajła Hruszewskiego we Lwowie. Przed występami zespołów artystycznych zebranych powitał przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jarosław PiTko, podkreślając nieoceniony wkład muzeum w budowanie naszego państwa. Trzy chóry wykonały wiele pieśni na słowa Tarasa Szewczenki. Słuchaliśmy ich w wykonaniu Ludowej Kapeli Chóralnej „Zahrawa” Lwowskiego Obwodowego Domu Nauczyciela (dyrygentka Olha Kunyk), Ludowego Chóru „Obrij” Ludowego Domu wsi Zymna Woda (dyrygent zasłużony działacz sztuki Ukrainy Myron Dacko), chóru „Chołmszczyna” Społeczno-kulturalnego Towarzystwa „Chołmszczyna” (dyrygent Lubomyr Korinec). Prowadzącym wieczór był Bohdan Pastuch. I nie był on tylko prowadzącym – „upijaliśmy się” jego poetycką wiązanką szewczenkowskich utworów. Były to

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Książka zbiera przyjaciół

Tatiana DUDCZAK, główny bibliotekarz Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci W Czerniowieckiej Obwodowej Bibliotece dla Dzieci odbył się Ogólnoukraiński Tydzień Czytania dla Dzieci, w ramach którego zorganizowano wiele ciekawych prezentacji nowości, spotkań czytelników z autorami, wystawy książek, studia lalkowe i inne. Książka z bajkami pisarza Stepana Panczuka (pseudonim Stepanczuk) „Kalinowy wianuszek” zgromadziła dobrych i szczerych przyjaciół, prawdziwych miłośników literatury. W 2011 roku ukazała się pierwsza książka dla dzieci autora — „Szczególny prezent”. Interesujący jest zbiór bajek Myhajła i Stepana Panczuków „Czarodziejska skarbonka” (WD „Bukrek”, 2013). Do twórczego dorobku pisarza należą także zbiór wierszy „Wiosenny oddech” („Misto”, 2016), bajki dla dzieci „Kalinowy wianuszek” (2018), album „Dziecięcy świat” (II wydanie, 2019). W 2018 roku Stepanczuk został autorem wybranych utworów literatów zastawniańskich „Dotyk do słowa” („DrukArt”), za którą otrzymał

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Osiągnięcia wydawnictwa «Pisany Kamień»

Maria POROCH, członkini Organizacji Rejonowej Proświty Pracownicy rejonowej biblioteki przygotowali wystawę książek pod tytułem „Wielki świat wielkiego Ukraińca”, wydanych przez kosiwskie wydawnictwo w okresie jego istnienia, od 1995 roku do dziś. Na spotkanie zaproszono dyrektora „Pisanego Kamienia” Mychajła Dmytrowycza Pawluka oraz pisarzy z Kosiwszczyzny. Imprezę prowadziła pisarka, członkini NSPU i NSŻU, zasłużona pracownik oświaty Ukrainy Adela Hryhoruk, która opowiedziała zebranym o trudnej drodze wydawnictwa, etapach jego formowania się i specyfice pracy. Dzięki zgranej pracy niewielkiego zespołu „Pisany Kamień” stał się jednym z trzech produktywnych wydawnictw działających na Prykarpaciu; nie zbankrutował, lecz zdołał, pokonując trudności, zwiększyć swoje możliwości. „Pisany Kamień” wydał już 1006 tytułów książek różnej tematyki i różnych autorów, a także wiele czasopism, gazet, plakatów, produktów reklamowych itp. Autorami wydawnictwa są poeci, prozaicy, naukowcy, krajoznawcy, członkowie NSPU i NSŻU, wśród nich M. Bliźniuk (życie poligraficzne „PK”, nawiasem mówiąc, rozpoczęło się od wydania jego poematu „Oleksa Dowbusz”), I. Pelipejko, P. Sierediuk, D. Arsenycz, B. Radysz, A. Hryhoruk, W. Hostiuk, I. Bojczuk, Maria Własd, W. Riabyj, I. Wijtenko, L. Derżypilski, I. Mysiuk, P. Hawuka, M. Horodenko i inni. Aby produkcja mogła funkcjonować, rozwiązano wiele zadań: stworzono bazę materialno-techniczną, przeprowadzono remont pomieszczeń produkcyjnych, zainstalowano ogrzewanie, zakupiono sprzęt poligraficzny. Dziś „Pisany Kamień” to wydawnictwo znane nie tylko na Prykarpaciu, ale także w Ukrainie, Jordanii, Hiszpanii i Polsce, drukujące ukraińską książkę dla ukraińskiego czytelnika. Adela Hryhoruk zapowiedziała wydania na 2019 rok – książek Mychajła Łomackiego, do których druku „PK” otrzymało prawo od rodziny, Jerotieja Pihulaka, Onufrego Manczuka, Petra Sierediuka, Petra Pidletejczuka, Wiktorii Abu Kadum, Ihora Hawryluka, Olhy Saprijanczuk-Marotczak, Wasyla Charytona, Ihora Hrekuliaka, Wasyla Soniki i innych. Mychajło Pawluk opowiedział o planach zespołu i trudnościach

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ustalono krótkie listy II Ogólnoukraińskiego Konkursu Literackiego Małej Prozy im. Iwana Czendeja

Jury II Ogólnoukraińskiego Konkursu Literackiego Małej Prozy im. Iwana Czendeja ustaliło krótkie listy. W tym roku konkurs odbywa się w dwóch nominacjach: „Mała proza” oraz „Czendejoznawstwo” (popularyzacja i badanie życia i twórczości Iwana Czendeja). Ogółem na konkurs nadeszło 279 tekstów z różnych zakątków Ukrainy oraz z zagranicy. Organizatorzy konkursu nie spodziewali się takiej liczby prac, dlatego do krótkich list trafiła duża liczba uczestników. W skład jury weszli: córka Iwana Czendeja, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Maria Czendej-Treszczak, pisarze Pawło Wolwacz, Ołeksandr Hawrosz, Serhij Fedaka, doktor nauk filologicznych, czendejoznawca Sydir Kiral, dziennikarka i analityczka Halyna Placzynda. Według słów kierownika Międzynarodowego Fundacji Charytatywnej im. I. Czendeja Iwana Treszczaka, wręczenie nagród zwycięzcom odbędzie się 17 maja w siedzibie pisarza, mistrza noweli, autora scenariusza do filmu „Cienie zapomnianych przodków” Iwana Michajłowicza Czendeja (Użhorod, ul. Wysoka, 15), podczas czterodniowego „Czendej-festu”. Podobnie jak w ubiegłym roku, zwycięzcy i jury odwiedzą rodzinną górską miejscowość pisarza, osadę typu miejskiego Dubowe w rejonie tiaczowskim obwodu zakarpackiego, i wejdą na górę Jasenową, twórczą Fudżijamę laureata Nagrody im. Szewczenki. Krótka lista w nominacji „Mała proza”: Bojko Kateryna „Sprawiedliwa Maria” (wieś Orlianske, obwód zaporoski), Wiwczaryk Nazarij „Korzenie dębu” (Czerkasy), Halianowa Walentyna „Cudze życie” (Winnica). Hilczuk Wołodymyr „Choinka. Rok 1961” (m. Niżyn, obw. czernihowski) Hryćenko Wiktor „Czerwone kwiaty po białym polu” (m. Krzywy Rih na Sicze-sławszczyźnie (obw. dniepropetrowski) Hurhula Ihor „Takie sprawy…” (Lwów) Kowalniuk Bohdana „Wigilijny wieczór” (Iwano-Frankiwsk) Kozaczyszyn Alina „Mam to gdzieś” (Kijów) Kozina Olha „Sekunda” (Połtawa) Kotsariew Oleh „Śmierć w Jałcie” (Kijów) Kuiawa Żanna „Przed Wielkanocą” (Kijów) Omelczenko Larysa „Życie bajkowe” (Dniepr) Pawlenko Olha „Zoina koma” Pryhoda Olena „Dzieciątka” (Hiszpania) Sabałdaszow Wiktor „Bomż” (Mikołajów) Syczuk Jurij „Gościna” (Łuck) Sokił Hanna „Ponad buki” (wieś Pidbirci, obw. lwowski) Stusenko Ołeksandr „Cienie tego świata” (m. Bar, obw. winnicki) Tubalcewa Nadija „Spowiedź czekisty” (Dniepr) Chmelowski Walerij „Bezbaszenni” (m. Berdyczów, obw. żytomierski) Krótka lista w nominacji „Czendiejoznawstwo” Bilik Lesia, esej „Nostalgia – vita Iwana Czendeja” (m. Zborów, obw. tarnopolski) Kozij Olha „Zaoczne poznanie, czyli wspomnienia o pracowni Czendeja” (Kropywnicki) Oficynski Roman „Prześladowania” (Użhorod) Stasiuk Olha, recenzja opowiadania „Liska” Iwana Czendeja (Lwów)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

NA SZYBKIM, NA WAŻNYM SŁOWIE SZEWCZENKI

W mieście Szpoła w obwodzie czerkaskim w tym roku przeprowadzany jest pierwszy konkurs o przyznanie nagrody literackiej imienia utalentowanego krajana Mykoły Tomenki. Jako członek jury konkursu, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Witalij Michalewski odwiedził rejonowe muzeum krajoznawcze, przeprowadził spotkania autorskie z uczniami szkoły w Łozuwatej oraz bibliotekarzami rejonu. Miał również szczęśliwą okazję odwiedzić wsie Szewczenkowe i Moryńce oraz miasto Zwinogródka. Wycieczkę zorganizowali naczelnik wydziału kultury i turystyki Szpolańskiej Rejonowej Administracji Państwowej Anatolij Łozowy oraz dyrektor centralnej biblioteki rejonowej im. Mykoły Tomenki Natalia Mazur. Uczestnicy wycieczki odwiedzili ważne miejsca Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, pokłonili się chatom Szewczenki w Moryńcach oraz w Szpolańskim rejonowym muzeum krajoznawczym. Przy chacie Szewczenki w Szewczenkowem (Kiereliwce) mały Taras. Nad chatą wzniesiono ochronną szklaną konstrukcję. Ciekawym było spotkanie z prapraprawnukiem Szewczenki w linii brata, Mykołą Łysenką, który obecnie mieszka we wsi Szewczenkowe na dawnej posiadłości wnuczki Tarasa Szewczenki. Pan Mykoła zapoznał ze swoją monumentalną pracą — badaniem rodowodu Szewczenki. Na dużym plakacie (4,5 m na 1,6 m) przedstawiono drzewo genealogiczne, które łączy ponad 1300 osób. Mykoła Łysenko jest autorem książki „Korzenie rodu Szewczenki”, która była zgłaszana do Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki w 2013 roku, jest niezwykle popularna i wymaga dodatkowego wydania. Co więcej, Mykoła Łysenko stał się jednym ze współzałożycieli Ogólnoukraińskiego charytatywnego funduszu kulturalno-naukowego im. T. H. Szewczenki, który promuje dziedzictwo kulturowe Kobziarza. Witalij Michalewski otrzymał od krewnego Szewczenki także sadzonkę kaliny, która będzie kwitła na Chmielniczyźnie. Szewczenkowe (Kiereliwka) w rejonie zwinogródzkim obwodu czerkaskiego. We wsi Moryńce w 1989 roku, na 175. rocznicę urodzin Kobziarza, odtworzono dwie wiejskie chaty: chatę Jakyma Bojki — dziadka Tarasa od strony matki, oraz chatę Kopija, w której przez półtora roku mieszkała rodzina Szewczenków. W chacie Jakyma i Paraski Bojków w 1783 roku urodziła się córka Kateryna, matka Tarasa Szewczenki, tutaj minęły jej dziecięce i młodzieńcze lata. A w chacie Kopija 9 marca (25 lutego według starego stylu) 1814 roku urodziło się czwarte dziecko w rodzinie Szewczenków. Narodziny w dniu św. Tarasjusza (święto religijne) dały powód, by nazwać chłopca Tarasem, co w tłumaczeniu z greckiego oznacza „buntownik”. Twórcy odwiedzili również Literacko-Pamięciowe Muzeum Tarasa Szewczenki we wsi Szewczenkowe. Muzeum znajduje się na terenie rodzinnej posiadłości Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, gdzie mieszkał od 1815 do 1829 roku. Tutaj zobaczyli odtworzoną chatę rodziców Tarasa, grób matki poety. Niedaleko muzeum znajduje się chata diaka Bohorskiego, gdzie uczył się czytania i pisania. Biuro prasowe Chmielnickiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Od nas odszedł Mistrz — Borys Dowhań, znany rzeźbiarz, szesdziesiątnik…

30 kwietnia o godz. 12:30 przestało bić serce wielkiego artysty, patrioty Ukrainy, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, honorowego akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, laureata nagrody im. Wasyla Stusa. Twórczy dorobek B. Dowhania jest wielki i różnorodny. Pomniki artystów represjonowanych w czasach komunistyczno-bolszewickich, Wasyla Stusa (na ojczystej ziemi poety, we wsi Rachniwka na Podolu), Papieża Jana Pawła II (Kijów), ukraińskiego generała-patrioty Dragomirowa (Konotop), młodego Aleksandra Puszkina (Gurzuf), pamiątkowe pomniki bojownika o wolność Ukrainy pani Sławy Stećko, wielkiego ukraińskiego dyrygenta Wiktora Ikonnyka, wybitnego malarza Mykoły Hłuszczenki, małżeństwa Steszenków (Iwana — członka Rządu UNR oraz Ireny — znanej tłumaczki) — to bynajmniej nie pełna lista pomników dłoni Mistrza. W dorobku twórczym artysty jest także projekt pomnika wielkiego ukraińskiego śpiewaka Borysa Hmyry. Niedawno Borys Dowhań podarował Kijowowi wykonany i odlany przez siebie w brązie pomnik młodego Gogola. Władze serdecznie podziękowały. Mamy nadzieję, że w najbliższym czasie zostanie on rzeczywiście ustawiony w mieście. Pożegnalnym darem Mistrza dla Ukrainy jest projekt pomnika Wasyla Stusa. Chce się wierzyć, że i on wkrótce stanie w centrum stolicy. Arcydzieło wśród arcydzieł Mistrza — portret przyżyciowy (1968 r.) jego przyjaciela, poety Stusa, obecnie jest ozdobą Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. W mroźnych czasach imperialnego zastoju i początku represji wobec narodowej inteligencji Borys Dowhań stworzył kompozycje „Poeta i kat” oraz „Archipelag Gułag”. W jego dziedzictwie twórczym jest seria portretów szesdziesiątników; portrety Hryhorija Skoworody, Lesi Ukrainki, Mykoły Zerowa, znanego uczonego Wernadskiego… Rzeźbiarz upamiętnił na tablicach pamiątkowych wizerunki wielkich Ukraińców Mychajła Drahomanowa, Pawła Czubynskiego, Ołeksandra Bohomazowa… Wraz z rzeźbiarzem Wiaczesławem Klokowem odrodził z ruin pierwszy pomnik Szewczenki (Romny), dzieło Iwana Kawaleridze, z którym w ostatnich latach swojego życia łączyła go przyjaźń. Artysta stworzył wiele kompozycji na tematy filozoficzno-etyczne. Do ostatnich dni życia Borys Dowhań pracował nad kompozycją, w której wzywa ludzkość do poskromienia agresywnych przejawów i nauczenia się życia w pokoju. Na kilka tygodni przed odejściem Mistrza na skrzyżowaniu Boryczewego Toku i Andrijiwskiego Uzwozu społeczność Kijowa powitała artystę ustawieniem pomnika jego pracy kijowianinowi, śpiewakowi Ołeksandrowi Wertynskiemu. Mykoła Płachotniuk, znany dysydent-szesdziesiątnik, tak powiedział o swoim przyjacielu: „Sztuka Wielkiego artysty Borysa Dowhania ma w sercu to, co nie umiera — to wyraźna ukraińska idea narodowa, uosobiona w wspaniałych obrazach…” Jego obrazy i pamięć o Nim — na zawsze z nami. Paweł MOWCZAN Ołeksandr PONOMARIW Lubow HOŁOTA Iwan JUSCZUK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALJUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Nagroda literacka im. Mykoły Tereszczenki

Zołotoniska rejonowa administracja państwowa i rada rejonowa wspólnie z Czerkaską obwodową organizacją Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy z okazji 120. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego poety i tłumacza, rodaka z Zołotoniszczyzny Mykoły Iwanowicza Tereszczenki (1898—1966), ustanawiają literacką nagrodę w dziedzinie przekładu artystycznego im. Mykoły Tereszczenki w celu uczczenia pisarza, popularyzacji jego twórczości oraz zachęcenia pisarzy-tłumaczy do nowych przekładów artystycznych, wzbogacania przestrzeni literackiej Ukrainy najlepszymi wzorami literatury zagranicznej. Nagroda przyznawana jest raz w roku w dniu urodzin Mykoły Tereszczenki — 13 września — i wręczana jest na Zołotoniszczyźnie. Do udziału w konkursie dopuszcza się przetłumaczone na język ukraiński książki lub publikacje o równorzędnym charakterze w czasopismach literackich, wydane w ciągu ostatnich trzech lat przed ogłoszeniem konkursu, niewyróżnione innymi nagrodami oraz mistrzowsko, wysokoartystycznie przetłumaczone. Prawo zgłaszania utworów do nagrody mają zespoły związków twórczych i towarzystw, instytucji artystycznych, naukowo-dydaktycznych, kulturalno-oświatowych oraz placówek (przy czym należy dołączyć stosowny protokół). Każda z organizacji może zgłosić do nagrody jeden lub kilka utworów jednego autora. O nagrodę mogą ubiegać się pisarze Ukrainy oraz ukraińskiej diaspory. Nagroda pośmiertnie nie jest przyznawana. Organizacja, która wysuwa kandydaturę do nagrody, przekazuje konkursowej komisji (pod adresem: 18000, m. Czerkasy, ul. D. Wysznieweckiego (Bajdy), 17, biuro 109, Czerkaska obwodowa organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy) następujące dokumenty: — oficjalne zgłoszenie z sformułowaniem stanowiska i jego krótkim uzasadnieniem; — 5 (pięć) egzemplarzy zgłoszonego utworu lub utworów; — recenzje i opinie opublikowane w prasie (jeśli istnieją). Konkurs na nagrodę ogłaszany jest 1 maja. Przyjmowanie utworów na konkurs kończy się 10 sierpnia. Do 1 września przeprowadza się publiczną dyskusję nad utworami zgłoszonymi do konkursu oraz wyłonienie laureata nagrody. Przebieg konkursu i jego wyniki są prezentowane w środkach masowego przekazu. Laureat nagrody otrzymuje dyplom oraz nagrodę pieniężną w wysokości 5000 hrywien. Komisja konkursowa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Hołodomor oczami filozofa Notatki na marginesach książki Wasyla KUSZERCA „Ukraina: Golgota XX wieku”

Wasyl NEWOŁOW, pisarz Pamięci milionów ukraińskich chłopów, zamordowanych głodem w latach 1932—1933, pamięci nienarodzonych pokoleń Ukraińców, pamięci ukraińskich wsi i chutorów, które zniknęły z powierzchni ziemi po najtragiczniejszych wydarzeniach w ukraińskiej historii i jednej z największych tragedii w historii ludzkości XX wieku, poświęcono tysiące publikacji, setki książek, wspomnień, dziesiątki unikalnych wystaw fotograficznych i filmów. Wśród nich wyróżnia się zarówno naukową rzetelnością, jak i wyrazistym publicystycznym przesłaniem nowa praca znanego naukowca i działacza społecznego Wasyla Kuszerca „Ukraina: Golgota XX wieku” (Kijów, „Znannia Ukrajiny”, 2018). Temat Hołodomorów autor poruszał już wcześniej, między innymi w takich wydaniach jak „Przez ciernie — do Ukrainy”, „Ukraina ponad wszystko. Czas dla Ukrainy, by żyła”. Co zatem czujemy, dotykając tej bolesnej karty historii Ukrainy? Dusza jest wypalona bólem przeszłości. Nie można spokojnie przyjmować tego, o czym słyszeliśmy, zbierając świadectwa, co czytaliśmy w specjalnych źródłach czy widzieliśmy na fotografiach. Ale to oparzenie duszy nie wywołuje strachu, lecz staje się przestrogą, hartem dla nas, współczesnych, i, mamy nadzieję, dla przyszłych pokoleń. Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji RO „Proświta” Zdjęcia autora Aktowa sala KNP „Kosowska Centralna Szpital Rejonowy” zgromadziła lekarzy, pielęgniarki, młodszy personel medyczny, aby posłuchać utworów swoich kolegów, które weszły do poprzednich trzech wydań zbiorów „Serca białych aniołów”, gdzie naświetlono dorobek literacko-artystyczny pracowników ochrony zdrowia obwodu iwanofrankiwskiego. Nowe utwory wejdą do czwartego zbioru, który przygotowuje do wydania komitet obwodowy związku zawodowego medyków. Z ust Stefanii Biłej, Ołeksandry Basystej-Kit (Olesi Dolanskiej), Olhy Medwid-Kundjuk płynęła stworzona przez nie patriotyczna, duchowa i liryczna poezja. Najszczersze słowa wdzięczności i miłości do matki, do Ojczyzny, do rodzinnego kraju, poczucie dumy z przynależności do najbardziej szanowanej na świecie profesji brzmiały w każdym ich utworze. I choć wiersze są różne pod względem poziomu literackiego kunsztu, to słowa w nich Ihor FARYNA, członek NSPU, m. Szumsk na Tarnopolszczyźnie Ciągle zastanawiam się nad problemem nieśmiertelności ducha człowieka po jego przejściu do lepszych światów. Oddech starości? Możliwe. Ale wydaje mi się, że to tylko częściowo wyjaśnia przyczynę. Bo istnieją też ważniejsze argumenty. Podkreślę, że do rozmyślań skłania dobra książka. Właśnie takim jest wydanie Bohdana Diaczyszyna — pisarza, który urodził się na Podwołoczyszczyźnie. Jest ono swoistą kontynuacją poprzednich. Mogę tak twierdzić, bo przeczytałem większość tego, co literat wydał w ostatnich latach. Pismo wyróżnia się niebanalnością podejść. Większość krytyków literackich idzie utartą ścieżką, oceniając to czy inne dzieło poligraficzne. Czyli chodzi o wyciąganie wniosków tak, jak tego wymaga nauka literaturoznawcza. Jak dla mnie, to takie podejście jest wymogiem logiki czasu. Ale nierzadko takie utwory nie są przyjmowane przez czytelników z powodu nadmiernego akademizmu wykładu myśli. Bo odbiorcy tekstu skłaniają się ku prostocie. Ale takiej, żeby była w niej głębia rozważań. Powiecie, że nie każdy oceniający potrafi to połączyć? Zgadzam się! Ale autor książki, o której mowa, zdołał. Za sprawą cytowania myśli myślicieli. Niektórzy, przeczytawszy to zdanie, zaczną myśleć o tak zwanych „powtórnych kręgach myślenia”. Lecz należy uwzględnić przynajmniej dwa momenty. Po pierwsze, autor nie ukrywa tego, że swoją metodę zapożyczył od znanego filozofa Montaigne’a, twórczo ją przemyśliwując. Zresztą, sam przyznaje się do tego w eseju, którym rozpoczyna wydanie. Po drugie, czytelnicy dzisiaj znaleźli się w pułapce. To okrutna, ale ważna lekcja dla uświadomienia sobie tego, skąd u naszego narodu milcząca ponurość, beznadzieja, skąd strach i dążenie, by „nie wychylać się”. Pod względem liczby ofiar oraz z uwzględnieniem okoliczności i metod przeprowadzenia, Hołodomor narodu ukraińskiego w latach 1932—1933, dokonany przez reżim komunistyczny, jest jedyną masową zbrodnią, która pod względem swoich rezultatów przewyższa dwie inne największe tragedie ludzkości XX wieku — Holokaust podczas II wojny światowej oraz niszczenie Ormian w Imperium Osmańskim podczas I wojny światowej. Pamiętać i wiedzieć o strasznej tragedii Hołodomoru to za mało, twierdzi autor swoją książką. Pamięć o Hołodomorze trzeba nosić w duszy, w sercu. Bo ci nieszczęśni ludzie nie umarli za coś, oni nie walczyli, nie wojowali i nie bronili swojego prawa do życia. Nie dano im takiej możliwości. Większość po prostu zgasła na oczach. I nie dlatego mamy o tym pamiętać, bo tak trzeba, bo to kiedyś było, ale dlatego, że to nasza historia, nasza prawda. Ta książka to piętnaście palących rozdziałów, nazwa każdego z nich woła o nasz niezagojony ból — „Golgota Ukrainy w czerwono-brunatnym stuleciu”, „Hołodomor jako bolszewicka broń masowej zagłady”, „Opór wobec stalinowskiego Ludobójstwa”, „Na Golgotę za Ukrainę”… Ta książka to piętnaście pewnych, wyważonych kroków sumiennego badacza ku Prawdzie o ludobójczym Hołodomorze. O jego źródłach — tutaj i Czerkaszczyzna („Hołodomor w krainie Szewczenki”), bliska autorowi Dniepropietrowszczyzna („Dniepropietrowszczyzna: nadmierna opłata za industrializację”), Kijowszczyzna („Zniewolenie ukraińskich ziem i ludności w ogólnym łańcuchu ludobójczym”) oraz Donbas („Hołodomorowe traumy Donbasu”). W przedmowie Bohater Ukrainy, sumienie narodu, wybitny pisarz Jurij Muszketyk zaznaczył: „Ta książka w dostępnej popularnonaukowej formie donosi współczesnym nowe, nieznane szerokiemu ogółowi dane dokumentalne o zaplanowanym Hołodomorze — ludobójstwie narodu ukraińskiego, masowych represjach — planowym wyniszczaniu właśnie ukraińskiego narodu w celu przełamania jego oporu wobec stalinowskiego systemu”. A jemu można ufać. Bo Jurij Mychajłowycz zna tę ukraińską biedę nie z opowieści, a z własnego gorzkiego, bolesnego doświadczenia życiowego. Rację ma uczony i publicysta, honorowy profesor Uniwersytetu Współczesnej Wiedzy Towarzystwa „Znannia”, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki Ołeh Hryniw, gdy podkreśla problem małych nakładów takich książek, potrzeba których jest bardzo wielka. A jeszcze ta książka Wasyla Kuszerca to godna odprawa wszystkim oszczerczym próbom ukraińskich nieżyczliwych osób, by pomniejszyć Hołodomor jako ogólnonarodową klęskę i skrócić do możliwego minimum liczbę masowych ofiar. Taka półprawda, zaznacza autor, to jeszcze większa ukryta klęska, bo najtrudniej ją rozpoznać i zdemaskować! A to, że wydanie uwiarygadnia dokumentami i ilustracjami artystycznymi, kopiami dokumentów, palącymi poezjami o nieprzezwyciężonej biedzie, czyni je jeszcze cenniejszym i ważniejszym. Czyni je wydarzeniem. Wzruszająca była opowieść Haliny Łytwynenko-Bryczkowej, lekarki oddziału intensywnej terapii dziecięcej, o tomikach jej córki Wiktorii Abu-Kadum, którą los rzucił w 2002 roku do dalekiego muzułmańskiego kraju, Jordanii. Halina Ołeksandriwna przeczytała kilka wierszy córki z książki „Dokądże ty, kaczko?..”, które poruszyły nasze serca. Godzina poezji nikogo nie pozostawiła obojętnym. Na zakończenie dyrektor KNP „Kosowska Centralna Szpital Rejonowy” D. M. Mykytiuk oraz przewodnicząca komitetu związkowego O. M. Belmeha szczerze podziękowali poetom-medykom i wręczyli im kwiaty. „Słuchając was, przepełnia nas duma z wysokiego potencjału twórczego pracowników medycznych, którzy leczą ciało i duszę, dbają o najdroższy skarb na ziemi — zdrowie i życie ludzi” — powiedziała Olha Mychajliwna. Od siebie szczerze życzę wam, szanowni lekarze, aby poezja nigdy nie opuszczała duszy, aby tworzyć i pisać pomagała miłość bliskich i ciepło rodzinnych serc. Natchnienia i sukcesów w służbie ludziom! autor określa swoje recenzje. Tutaj mamy rozważania o wydaniach poetyckich Iryny Kałyneć, Nadiji Hawryluk, Olhy Jaworśkiej, Julii Kurtasz-Karp, Petra Szkrabjuka, Mykoły Petrenki, prozie Nadiji Kowalyk i Marii Tkachiwśkiej. Ważnym uzupełnieniem są wspomnienia o niezapomnianym Petrze Soroce. Czytam ponownie i myślę o tym, co w tych utworach chwyta za duszę? I cieszę się, że odpowiedzi nie trzeba szukać w podziemiach tajemniczości. Leży ona na powierzchni. Bo istota polega na tym, że w każdym utworze jest to, co przyciąga. Aby się o tym przekonać, przytoczę kilka cytatów: „Książka, w której żyje myśl, skłania do przemyślenia duchowego świata człowieka, otoczenia, powiększenia intelektu, duchowości swojego »Ja«” (Nadija Hawryluk. „Cząstki dni”, s. 139), „Łza skłania do rozmyślań, rzecz do żywego, sprawczego oglądu i przemyślenia, bo tylko pamięć serca przechowuje tajemnicę wyobrażonego i realnego, spojrzenie, ciepło; a łza spada i nie zawsze jesteśmy zdolni poznać ją w dotyku…” („Myśli na dystans łzy” o książce Olhy Jaworśkiej „Łza-żywicielka”), „Mózg jest elastyczny w każdym wieku, ale trzeba go ćwiczyć, trenować, wykorzystywać zgodnie z przeznaczeniem... Dziecko rodzi się z gotowym do poznawania świata mózgiem” („Zamyślone poetyckie słowo o dzieciach i dla dzieci” o książce Petra Szkrabjuka „Najlepsze słowo”, s. 177). ...Kiedy zagłębiam się w rozmyślania Bohdana Diaczyszyna o przeczytanych przez niego książkach, to nie chce się wypływać z morza przyjemności, tworzonego przez nieprzemijalność myślenia. I mam nadzieję, że takie same odczucia nie będą mnie opuszczać, gdy będę czytać jego kolejne publikacje. Jedna z najbardziej tragicznych stron ukraińskiej historii — sztuczny Hołodomor lat 1932—1933, który doprowadził do milionów niewinnych ofiar.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Słuchając poezji medyków

szczere, pełne miłości i czułości, płyną z głębi duszy i serca. Chciałoby się kilka słów powiedzieć o każdej autorce. Biła Stefanija Mykołajiwna, urodzona we wsi Szeszoriw, jest kierowniczką oddziału kardiologicznego. Interesuje się malarstwem, gra na bandurze, śpiewa, pisze wiersze. Swoją wiedzę zawodową umiejętnie łączy ze sztuką słowa w rozmowach z chorymi, co zapewnia wiarę w powodzenie leczenia. Basysta-Kit Oleksandra Kostiantyniwna, urodzona w mieście Stryj na Lwowszczyźnie, jest lekarzem rodzinnym. Lubi swoją pracę, ludzi, przyrodę, sztukę. Poezja jest dla niej muzyką duszy. Medwid-Kundiuk Olha Rostysławiwna, urodzona we wsi Sawyczi na Rówieńszczyźnie, jest lekarzem brygady wyjazdowej oddziału ratownictwa medycznego. Lubi poezję duchową, bo w centrum jej życia jest Bóg.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Krople z wiru codziennych rozmyślań Bohdan Diaczyszyn. Myśli i dialogi codzienne: aforyzmy i eseje. — Lwów: Apriori, 2019. — 232 s.

sytuacji, w których nie można dotknąć pierwotnych źródeł. W takich warunkach powtarzanie cudzej myśli jest na miejscu i tylko ją uwyraźnia. Pisarz bardzo często mówi o roli Niebiańskiego Ojca w życiu człowieka: „Duch Boży przebywa w ciele człowieka (człowiek jest istotą duchową, w innym kontekście – duszewną)” (s. 31), „Religia to rzecz społeczna. Wiara to rzecz indywidualna” (s. 35), „Dla Boga nie istnieje uproszczony podział na dobro i zło...” (s. 39). Czy są to echa myśli każdego z nas? Oczywiście! Ale jednocześnie – także indywidualizm autorskiego myślenia. Potwierdzają to również liczne odniesienia do tekstów biblijnych: „Abyś poznał prawdę nauki, której się nauczyłeś” (s. 28), „Bóg otrze każdą łzę z ich oczu” (s. 47), „Bo gdzie jest twój skarb, tam będzie i twoje serce!” (s. 63). Bohdan Diaczyszyn nierzadko cytuje myślicieli antycznych, filozofów późniejszych czasów: „Naturalne pragnienia mają swoje granice... błąd nieskończony” (Seneka, s. 24), „Nasze życie to znużenie, / Że chętni jesteśmy wszystkiemu, co żyje” (Menander, s. 41), „Człowiek utrzymuje się na granicy dwóch otchłani, otchłani nieskończoności i otchłani nicości” (Pascal, s. 49). Co kryje się za odwołaniami do cudzych tekstów? Nieustanna energia własnego myślenia. Przeplatana pozostawianiem otwartego tego, co napisane. Żeby zastanowił się lub skomentował ten, kogo dotknął potok słów. Swoisty urok? Dotyczy to również wzmianek o wypowiedziach uczonych i pisarzy różnych epok, wśród których są Taras Szewczenko, Iwan Franko, Mychajło Kociubynski, Wołodymyr Wernadski. A czy można tu zapomnieć o współczesnych twórcach? Mnie, na przykład, podoba się, że autor powołuje się na teksty tych, którzy dawno weszli w jego życie: Andrij Sodomora, Myrosław Łazaruk, Petro Szkrabiuk... Bo (chcemy tego czy nie) zagłębianie się w cudze strumienie myślenia rodzi skrzydlate słowa pisarza: „Serce każdego człowieka — to dzwonek, który budzi jego istotę do życia” (s. 57), „Czytanie — dotknięcie słowa życia. Mózg zabijają lenistwo” (s. 81), „Każda myśl musi mieć swój grunt, i jeśli jest prawdziwa, to koniecznie przekłada się na życiowy rezultat” (s. 95). Do poznawania tajemniczego świata książek skłaniają także eseje. Bo właśnie tak

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Baturzyńska Golgota Serhija Pawłenki. Refleksje nad nową książką historyka i badacza epoki Mazepy

Mykoła HRYŃ, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Przez trzysta lat wielkoimperialna propaganda — najpierw carska, a za nią radziecka — wykonała swoją czarną robotę: całkowicie zaćmiła świadomość dziesięciu pokoleń narodu ukraińskiego na temat wielkości i tragedii jego wiernego syna, hetmana Iwana Mazepy, oraz stolicy ówczesnej Hetmanszczyzny — Baturyna. Baturyna, który po poddanym torturom Czernihowie i zrujnowanym przez tych samych Moskali Perejasławiu, wkrótce stał się symbolem suwerennej władzy na Ukrainie. Baturyna, którego horda carskich satrapów utopiła w morzu kozackiej krwi i niszczycielskim ogniem oraz artyleryjskimi kanonadami starła z powierzchni ziemi. I czy trzeba się dziwić, że po ideologii takiego mroczniactwa niepodległej Ukrainie przypadły legiony janczarów i mankurtów. Poruszenie skamieniałych stereotypów w ich świadomości to zadanie o nadzwyczajnej wadze. Nie ostatnią rolę w rozwiązaniu tego problemu odgrywa literatura. I to nie tylko piękna. Przede wszystkim taka odpowiedzialność spoczywa na dokumentalistyce, literaturze naukowej, gdzie autorzy swoje myśli i twierdzenia opierają nie z punktu widzenia beletrystyki, lecz bazują na materiałach archiwalnych, wynikach badań archeologicznych, wspomnieniach uczestników wydarzeń, porównując je z innymi źródłami. Oczywiście, robić to jest niezwykle trudno. Dlatego w tym szeregu jest tak mało prawdziwych autorytetów myśli. Nie przesadzę, jeśli powiem, że na czele tej pracy stoi Serhij Ołehowycz Pawłenko — zasłużony dziennikarz Ukrainy, historyk, znany badacz Hetmanszczyzny, życia i działalności Iwana Mazepy oraz jego stolicy — Baturyna. To stołeczne, jak na tamte czasy, wystawne miasteczko stało się dla niego nie tylko jasną gwiazdą, terytorium, gdzie „płoną góry, krzyże i mogiły”, ale Golgotą jego życia twórczego. Tylko w ostatnich latach półki księgarskie historii narodowej wzbogaciły się o jego książki: „Zagłada Baturyna 1708 roku”, wydana ponownie w 2007 roku ze znacznymi uzupełnieniami, „Mit o Mazepie”, „Otoczenie hetmana Mazepy: współpracownicy i zwolennicy”, „Iwan Mazepa jako budowniczy kultury ukraińskiej”, „Miłość hetmana Mazepy”, „Powstanie mazepińców: mity i realia”, „Wojsko Karola XII na północy Ukrainy”, szykowny foliał „Iwan Mazepa. Współczesne wizerunki hetmana i jego otoczenia”. Opracował także dwutomowe wydanie „Epoka hetmana Iwana Mazepy w dokumentach” i inne. Właśnie w książce o zagładzie Baturyna po raz pierwszy w historiografii narodowej przedstawiono pełnowymiarową wersję wydarzeń z listopada 1708 roku. Jednak poza uwagą pozostały wtedy inne tematy i aspekty życia hetmańskiej stolicy. Nie weszły one również do kolejnych badań. I oto w przeddzień 350-lecia od dnia założenia hetmańskiej rezydencji w mieście Baturyn, stołeczne wydawnictwo „Mystectwo” ucieszyło miłośników historii narodowej jego najświeższym badaniem „Twierdza Baturzyńska”. Serhij Ołehowycz zawarł w nim szkice o założeniu i rozbudowie Twierdzy Baturzyńskiej, o jej obrońcach podczas dramatycznych wydarzeń 1632 i 1708 roku. Książka, oprócz wstępu, posłowia, dodatków ze źródłami i notatkami, w szczególności dotyczącymi hipotez i realiów o czterdziestu cerkwiach Baturyna, łączy jedenaście rozdziałów. Oprócz już wspomnianych tematów, analizuje się w nich rozbudowę fortyfikacji obronnych, tajemnice podziemnych przejść, arsenał armatni Hetmanszczyzny i Baturyna, rezydencję hetmana w Honczariwce, cytadelę miasteczka oraz moskiewską załogę w nim. Do tematu Baturyna i jego twierdzy od dawna zwracali się badacze i historycy. Nie pominęli ich uwagą w swoich wspomnieniach uczestnicy wyprawy Karola XII na imperium moskiewskie. Rezonansowym stronom naszej historii poświęcały w swoim czasie publikacje gazety szwedzkie, austriackie, niemieckie, francuskie i inne. Wydarzenia w hetmańskiej stolicy w 1708 roku znalazły odzwierciedlenie w kronikach. Dziesiątki uczonych — od krajowych Ołeksandra Ryhelmana, Dmytra Bantysz-Kamieńskiego, Mykoły Markewycza, Ołeksandra Łazarewskiego po przedstawicieli diaspory Ołeksandra Ohłobłyna, Borysa Krupnyckiego — badało i zapoznawało współczesnych oraz kolejne pokolenia z triumfem i tragedią Baturyna. Ale archiwalne, muzealne „wykopaliska” Serhija Pawłenki dawały prawdziwe artefakty. Właśnie na ich podstawie, na wynikach wykopalisk archeologicznych w Baturynie, autor książki autorytatywnie zapewnia o istnieniu na współczesnym terytorium Baturyna osady naszych przodków sprzed kilku tysięcy lat. A już w XI—XIII wieku na jego miejscu rozrosło się nowe grodzisko, które miało nawet drewniane umocnienia z częstokołem. Książka jest bogato ilustrowana nie tylko fotografiami, ale i rysunkami wyobrażonych rekonstrukcji grodzisk i twierdz z różnych okresów historycznych, wykonanymi przez kandydata nauk historycznych Ołeksandra Bondara. Aby potwierdzić poszczególne hipotezy, autor przytacza dokumenty archiwalne. Jeden z nich dotyczy związku tej osady i jej nazwy z Baturynem XVII wieku. Tymi i innymi dowodami Serhij Pawłenko podsumował dyskusję o pochodzeniu nazwy byłej hetmańskiej stolicy i kategorycznie zaprzeczył udziałowi w tym polskiego króla Stefana Batorego. Przytoczę taki fakt z książki dotyczący tamtych sławnych czasów Hetmanszczyzny. Tysiące ludzi patrzyło w cerkwi Ilinskiej w Czernihowie i muzeum historycznym imienia Wasyla Tarnowskiego na srebrne szaty cudownej ikony Iliniieckiej Matki Bożej, wykonane na osobisty koszt Iwana Mazepy. Wielu badaczy zauważało takie wymowne motywy, jak herb Mazepy oraz oznaki jego silnej władzy: armaty, beczki z prochem, kule, strzelby, włócznie, kozackie klejnoty. Po lewej stronie herbowego wizerunku umieszczono obóz kozacki, a po prawej — twierdzę. Niektórzy badacze wysuwali hipotezę, że to „miałoby symbolizować zachodnioeuropejskie miasto, które działaniami Kozaków zostało uratowane od zniszczenia i splądrowania przez krymskich Tatarów”. W rozdziale książki „Wizerunek Twierdzy Baturzyńskiej końca XVII wieku” Serhij Pawłenko zauważa, że taka hipoteza ma prawo bytu. Ale obok tego argumentowanie przekonuje nas, że przedstawiona jest tam Sicz Zaporoska oraz Twierdza Baturzyńska hetmańskiej stolicy. Dzieje się tak dlatego, że w przedziale czasowym 1687—1695 trudno znaleźć wyprawę Kozaków w obronie czy wyzwoleniu właśnie „zachodnioeuropejskiego miasta”. Pawłenko analizuje, porównuje opisy Kijowa, Połtawy, Czernihowa czasów Iwana Mazepy. Dodaje do tego opis Twierdzy Nowobohorodyckiej, zbudowanej przez Kozaków w 1688 roku. Wszystko to starannie porównuje z konturami twierdzy na szacie kiotu. Uzupełnia swoje rozważania słowami kancelisty Samijła Wełyczki, wysuwa inne niezaprzeczalne tezy, argumentuje je danymi wykopalisk archeologicznych w Baturynie, świadectwami naocznych świadków i wyciąga wniosek, że na szatach obok Siczy Zaporoskiej przedstawiona jest jednak Twierdza Baturzyńska ówczesnej hetmańskiej stolicy. Oto tak odkryła się jeszcze jedna tajemnica naszej historii. Ciekawym z naukowego, a także poznawczego punktu widzenia jest rozdział „Arsenał armatni Baturyna”. Ten temat wcześniej bardziej interesował pisarzy. Jeden z nich, Iwan Szkuraj — rodowity mieszkaniec Szabłynowa w rejonie koropskim, na terytorium którego bazowało wyposażenie artyleryjskie i arsenał prochowy Hetmanszczyzny, a sam Korop należał „na artylerię generalną”, w poemacie „Baturyn” pisał: „A u hetmana i armat, jak gnoju, I prochu — na trzy wojny…”. Całkiem możliwe, że taka ocena jest nieco wyolbrzymiona. I dlatego czytelnicy są dziś wdzięczni badaczowi Serhijowi Pawłence, który bodaj po raz pierwszy na poziomie naukowym ocenił potencjał armatni Twierdzy Baturzyńskiej. Według jego słów, miała ona istotny atut — potężną artylerię hetmańską, bo i artykuły głuchowskie, i kołomackie uwzględniały życzenia Kozaków, by „artyleria wojskowa była w Baturynie…”. Autor po raz pierwszy wśród naukowców dał nam możliwość zapoznania się z wielką bazą dowodową źródeł nie tylko o artylerii jako o oddzielnym rodzaju wojsk ówczesnej Ukrainy, ale opowiedział też o tych, którzy zapewniali jej gotowość bojową. Do tej pory ten unikalny materiał faktyczny był znany czytelnikom i całej społeczności naukowej tylko fragmentarycznie. Badaczowi udało się jednak na podstawie armat, lawet do nich, moździerzy z różnych źródeł, ze skrupulatną pedanterią naukowca pokazać nam liczbę uzbrojenia ówczesnej Hetmanszczyzny i cytadeli baturzyńskiej. Z przejęciem czyta się wersy o tym, że w 1695 roku na wyprawę krymską Kozacy mieli zabrać 85 armat artylerii i 150 moździerzy. Budzi szacunek powołanie się autora na autorytatywne źródła, które twierdzą, że podczas oblężenia Baturyna w zamku było do 315 armat. Obok jeszcze jedno odwołanie do źródeł: w Baturynie i Białej Cerkwi Mazepa miał 419 pierwszorzędnych armat. O 70 „brązowych armatach Baturyna” donosił duński dyplomata swojemu kierownictwu w 1710 roku. Przytacza badacz także wyciąg z „Żywota Piotra Wielkiego” z 1733 roku. Mowa tam o „stu dobrych armatach”, zdobytych w Baturynie. Oczywiście, przez minione stulecia, brak dokumentów archiwalnych, nikt z badaczy nie odważy się podać dokładnej liczby luf artyleryjskich w wojsku Mazepy. Autor książki daje możliwość czytelnikom samym przeprowadzić analizę i do podanych liczb z dokumentów przytacza dane o uzbrojeniu artyleryjskim u sojusznika Mazepy, szwedzkiego króla, oraz w wojsku moskiewskim. Tak, Karol XII na początku kampanii 1708 roku miał na uzbrojeniu tylko 40 armat, a w bitwie pod Połtawą użyto tylko czterech luf. Car Piotr I na początku decydującej bitwy 20 czerwca 1709 roku wystawił przed Szwedami 70 pułkowych i 32 polowe armaty. Do tej analizy autor dodaje także taką tezę: w 1703 roku na rozkaz cara fabryki prochu na Ukrainie miały dostarczyć dla jego armii dwa tysiące pudów prochu. A teraz rozważcie dzielność i sławę wojska zaporoskiego oraz jego jasnowielmożnego hetmana Iwana Mazepy, który marzył, by w końcu wyrwać rodzimą Ukrainę z drapieżnych pazurów Moskowii! Pomińmy strony rozdziałów, gdzie mowa o zdradzie nakaznego pułkownika pryłuckiego Iwana Nosa w oblężonym przez wojska carskie Baturynie. Autor nie obala i nie usprawiedliwia działań tego moskiewskiego lizusa. Jednocześnie dokonuje nowych istotnych uzupełnień do wersji tych dramatycznych wydarzeń zdrady. Doszło do niej także dlatego, że strzelcy moskiewscy byli do tego czasu niemal gospodarzami fortyfikacji hetmańskiej stolicy. Sama zaś moskiewska załoga istniała w twierdzy przez wiele dziesięcioleci. Stałą wartę rosyjski garnizon pełnił w Baturynie aż od 1670 roku. Strzelcy kontrolowali wszystkie wejścia i wyjścia w wieżach, wykonywali inne prace w pomieszczeniach służbowych, zajazdach. A jeszcze strzelcy nie tylko ochraniali i strzegli twierdzy, ale i „strzegli” samego hetmana przed jego „chwiejnością”. To znaczy, szpiegowali każdy jego krok, byli tam, według słów Pawłenki, „okiem carskim”. Ten etap życia hetmańskiej stolicy do tej pory był poza uwagą badaczy i dopiero teraz autor otwarcie opowiedział o tym, co ukrywały przed nami jedno i drugie imperium. Ukrywano zaś to, że pułki moskiewskie regularnie prowokowały sytuacje konfliktowe z miejscową ludnością. Co gorsza, przyłapano je nawet na kradzieży skarbu wojskowego mazepińców, przez co Mazepa był zmuszony przenieść kosztowności do Honczariwki. I choć strzelców wyprowadzono z Baturyna, podczas oblężenia w pełni wykorzystali swoją wiedzę o tajnych przejściach twierdzy i przedostali się nimi do centrum hetmańskiej stolicy dość szybko. Te i inne aspekty analizy sytuacji tamtego czasu pozwoliły autorowi książki spojrzeć na nowo i przekonująco pokazać zrozumienie pewnych motywacyjnych działań hetmana dotyczących budowy podmiejskiej rezydencji oraz jego rozporządzeń pod koniec października 1708 roku, czyli w te dni, kiedy wojska moskiewskiego cara Piotra I starannie przygotowywały się do zbrojnej inwazji na Baturyn. Heroizmowi Kozaków, pospólstwa, wszystkich mieszkańców ówczesnej stolicy, którą „starszy brat” zamienił w jedną braterską baturzyńską mogiłę, autor poświęca osobny rozdział, gdzie znowuż nie obywa się bez nowych dokumentów, przekonujących dowodów o marzeniu hetmana Iwana Mazepy, by wprowadzić Ukrainę do Europy, nie zamienić rodzimej ziemi Ukrainy w małorosyjską gubernię imperium, wyprząc ją z haniebnego jarzma. Kiedy przewracasz ostatnią stronę „Twierdzy Baturzyńskiej”, mimowolnie łapiesz się na myśli o naszej niełatwej teraźniejszości, kiedy „starszy brat” wyrwał nam po chuligańsku Krym, a Donbas od pięciu lat zalewa się od niego krwią. Bo tam, za „poriebrikiem”, jeszcze do dziś nowocześni przywódcy starej carekracji, która wyszczerzyła zęby na Ukrainę, uważają, że pozostała ona dla nich kolonią, którą można uśmierzać „gradami” i ognistymi hybrydami. Zwracając się do naszej heroicznej przeszłości, Serhij Pawłenko daje nam lekcję współczesności, w której istnieje nierozerwalny związek wieków, ciągłość ludzkich dążeń, cnót i wad. Lekcję pamięci, że okrutny świat niósł i niesie nam „ruski mir”, który rozpoczął się w Baturynie. To także lekcja kultywowania idei narodowej przeciwstawienia się wielkoimperialnemu internacjonalizmowi moskiewszczyzny, któremu poświęcił całe swoje życie jasnowielmożny hetman Iwan Mazepa, któremu pomagały rodzime mury jego stolicy Baturyna oraz duch bojowy jego mieszkańców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Okrągły stół «Oni piszą dla dzieci»

Julia KUZMENKO, zdjęcia autorki. Profesor katedry literatury zagranicznej IF Natalia Żluktenko próbowała wyjaśnić, opierając się na tekstach anglojęzycznych, dlaczego pisze się dla dzieci? Przypomniała pisarkę Edith Nesbit, którą czytał jeszcze Oscar Wilde. Jest ona pierwszą w historii literatury angielskiej nowoczesną pisarką dziecięcą o trudnym losie. W swoich baśniach Nesbit uczy dzieci opierać się na własnym doświadczeniu, szukać cudów w codzienności. W utworach obecne jest odwołanie do folkloru, skierowanie na wyobraźnię dziecka. Bohaterowie Nesbit liczą na cud nawet w karkołomnych sytuacjach. We współczesnych latach angielska literatura dziecięca zmienia perspektywę, ostrość i sposób koncentracji tego, co codzienne, i tego, co niezwykłe. Ważne jest, by od najmłodszych lat rozwijać pamięć historyczną człowieka. Natalia Żluktenko przytacza utwór Hilary McKay „Wojna skowronków”, w którym dzieci zbliżają się do problemów sprzed stu lat — Pierwszej wojny światowej. Innym przykładem na ten temat jest „Mrowisko” Tony’ego Roza. Trudnych tematów trudno dotykać, ale dzieciom ważne jest, by już teraz nauczyć się rozumieć pewne rzeczy. Tak, dwie książki o pamięci: Only One of Me — listy w imieniu matki i ojca — napisane przez kobietę, która wiedziała, że wkrótce umrze na raka, chciała przekazać swoją miłość w tych historiach. W książkach dla nastolatków można już dostrzec problem egzystencjalnych mdłości życia. Przykład: książka „Sięgnąć gwiazd” Muhammada Khana. Profesor Żluktenko zaprezentowała studentom opracowania zajęć na podstawie tych utworów, bo ważne jest poszerzanie przestrzeni, kontekstu i tematyki utworów dziecięcych. Docent katedry literatury zagranicznej Instytutu Filologii Natalia Lubarec rozpoczęła swoje wystąpienie od odczytania zakończenia opowieści „Kubuś Puchatek i wszyscy-wszyscy-wszyscy” Alana Alexandra Milne’a. Tam Christopher Robin zwraca się do swojego przyjaciela-misia i mówi, że nie będzie mógł już nic nie robić. Chce jednak być pewien: jego przyjaciel i tak zrozumie Christophera i będzie obok. Zmiana w życiu Robina jest oczywista: chłopiec idzie do szkoły. Natalia Oleksiївна stawia pytanie: czy w szkole jest miejsce dla literatury dziecięcej, która jest odbierana przez dziecko jako rozrywka? Ministerstwo Edukacji i Nauki układa program tak, aby zapoznać uczniów z najlepszymi osiągnięciami światowej literatury. Ważne jest ukształtowanie motywacji, wychowanie osobowości spragnionej czytania. Nowy szkolny program literatury światowej ma na celu przybliżenie utworów dzieciom, uwzględniając ich wiek i cechy psychologiczne. Zaletą jest uwspółcześnienie kursu. Literatura odtąd będzie pomagać przygotować się do trudnego dorosłego życia, bo jest ona częścią socjalizacji dziecka. Natalia Lubarec krótko przeanalizowała zbiór tekstów do nauki przez uczniów klas 5–9. W chronologii proces literacki zaczyna się wyjaśniać od klasy 8, dotąd dzieci czytają utwory według bloków gatunkowo-tematycznych. W klasie 5 główną misją literatury jest wciągnąć dzieci w sam proces czytania, zainteresować. Uczniowie zapoznają się z baśniami narodów świata; uwzględniono także bloki tematyczne „człowiek i przyroda”, „świat dzieciństwa”, „siła Niezwykły okrągły stół odbył się w sali artystycznej Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki z inicjatywy Katedry Literatury Zagranicznej. Dorośli rozmawiali o szczególnej literaturze — dla dzieci. Celem tej rozmowy było udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy literatura dziecięca to ta, którą tworzą dzieci, czy ta, która została stworzona dla dzieci? Pisanie dla dzieci jest zaszczytne, odpowiedzialne, twórcze. Pisarze dziecięcy niosą szczególną misję. Studentom i naukowcom było interesujące poznanie tego, jak zmieniała się taka twórczość literacka oraz obraz dziecka w literaturze zachodnioeuropejskiej. twórczej wyobraźni”, „współczesna literatura w gronie dobrych przyjaciół”. W 6 klasie dochodzą przygoda i fantastyka. W 7. — historyczne badanie procesu literackiego jako próba wyznaczenia epok, a od 8. — rozwój literatury w czasie. Na początku 8 klasy dzieci zapoznają się z tekstami religijnymi: Wedami, Biblią, Koranem. Dalej zaś tradycyjnie i zwyczajnie dla literaturoznawcy: antyk, średniowiecze, renesans, barok i klasycyzm, literatura XX—XXI w. 9 klasa opowiada także o oświeceniu, romantyzmie, realizmie. Dla dzieci wybrano klasyczne arcydzieła światowe, jednak twórcy programu przy tym nie zapominają o zainteresowaniach i potrzebach młodego czytelnika. Istnieje droga do rozszerzenia wykazu! Natalia Bilyk, docent Katedry Literatury Zagranicznej IF, na nowo odkryła powieść przygodową „Wyspa skarbów” Roberta Louisa Stevensona. Wspomniała o stereotypie dotyczącym przygodowej literatury dziecięcej w ogóle, do której błędnie zalicza się „Przygody Robinsona Crusoe” Daniela Defoe oraz „Podróże Guliwera” Jonathana Swifta. Filologom zawodowym warto analizować „Wyspę skarbów” głębiej. Powieść jest interesująca zarówno dla tych, którzy dopiero nauczyli się czytać, jak i dla wykładowców wyższych uczelni. Z jednej strony jest napisana dla dzieci, pokazuje naiwne poczucie świata bohatera z jego wrażeniami z nowego doświadczenia. Z drugiej strony widzimy rozdwojenie człowieka między dobrem a złem. Jednak, zdaniem Natalii Bilyk, „Wyspa skarbów” w pełni zrealizowała się jako pozytywny pierwiastek. Główny bohater jest tu społecznie i psychicznie zdrowy, ale brak jego rozwoju, na naszych oczach nie dorasta. Raczej przedstawiono tu grę, w której wszystko jest nieprawdziwe. Robert Louis zaczął to dzieło właściwie również od gry. Pasierb poprosił Stevensona, by namalował coś ciekawego. Ten namalował wymyślną mapę, którą później przekształcił w całą historię. Po raz pierwszy opublikowano ją na łamach czasopisma dziecięcego. Utwór napisano jako powieść morską. Ma wiele aluzji literackich. Stevenson w powieści orientuje się na późnego Charlesa Dickensa. W utworach Dickensa po raz pierwszy w literaturze zachodnioeuropejskiej pojawiają się dzieci z ich kształtowaniem się, chociaż ta literatura ogólnie była skierowana do dorosłych. „Wyspa skarbów” żyje dla szerokiej publiczności, jest interpretowana w kreskówkach i adaptacjach filmowych. Chociaż w takich ilustracjach zazwyczaj rozwija się właśnie dziecięcy poziom powieści, a wszystkie trudności i dwuznaczności pozostają na kartach książki. Docent Katedry Literatury Zagranicznej IF Julianna Matasova opowiedziała o artystycznym przekodowaniu tekstu młodzieżowego, a mianowicie o musicalu „The Light Princess” (2013), napisanym przez pianistkę Tori Amos, libretto – Samuel Adamson. Prapremiera ujrzała światło dzienne w Royal National Theatre w Londynie. Tekst libretta ma podstawę literacką – noszącą ten sam tytuł baśń Szkota George’a MacDonalda „Nieważka księżniczka” (1864). Bohaterka historii nie może chodzić po ziemi, nie ma grawitacji i nie potrafi płakać. Wcześnie straciła matkę i ma okrutnego ojca, który chce na siłę wydać ją za mąż. Ojciec od dzieciństwa nie akceptował córki, ponieważ jest ona nie taka jak wszyscy. Aby „odczarować się”, księżniczka musi zapłakać. Król dostrzegł wyjście w małżeństwie i macierzyństwie, które przyniesie troski i zmusi do zmierzenia się z rzeczywistością, a tym samym możliwość życia w tej rzeczywistości. Ponadto Altea (księżniczka) nie jest zakorzeniona w życiu (jest nieważka). Czuje się obca, zwłaszcza przez stosunek ojca. Księżniczka wątpi, czy on ją w ogóle kocha? Tymczasem dziewczyna zakochuje się w księciu, który również stracił matkę, więc ma podobną traumę z dzieciństwa. Spotykają się nad zaczarowanym jeziorem, gdzie Altea na krótko może odzyskać grawitację. Jedna noc – i rozłąka. Jednak książę ratuje księżniczkę i jej kraj przed zgubą poprzez samopoświęcenie. I dziewczyna wreszcie płacze i uzdrawia się. W baśni widzimy szereg poruszonych problemów: i przemoc domową, i nieporozumienia z rodzicami, czyny wbrew woli ojca. Także – poczucie człowieka jako obcego w swoim środowisku, niezakorzenionego; niechęć do realnego świata. Wreszcie są tu też współczesne problemy: wirtualny świat internetu przedstawiony jest przez zerwanie z rzeczywistością bohaterki, a tytuł „nieważka” i piosenka do ukochanego Alteji „On kocha lekkie dziewczęta” są aluzją do problemów anoreksji i bulimii u nastolatków. Na koniec historia księżniczki wskazuje na narzucony stereotyp przedwczesnego dorastania dziewczynki, gdy ona jeszcze do tego nie jest gotowa. Wykładowczyni Katedry Filologii Angielskiej i Tłumaczeń Instytutu Filologii Uniwersytetu Kijowskiego im. Borysa Hrinczenki Wiktoria Trostohon zapoznała audytorium z anglojęzycznym światem Skandynawii i szwedzką literaturą od Lennarta Hellsinga do Stiny Wirsén. Badaczka odkryła świat szwedzkiej poezji dziecięcej. Podkreśla, że w literaturze szwedzkiej epoki romantyzmu urzeczywistnia się właśnie pojęcie literatury dla dzieci. W latach 1834—42 ukazał się zbiór „Szwedzkie pieśni dawnych czasów”, są to utwory jeszcze z XVI w., nastawione na dydaktyzm, religijność, cnotliwość, czyli dość stereotypowe z punktu widzenia współczesności. Romantyzm przyniósł także zbiór szwedzkich piosenek i wierszy dziecięcych z 1886 roku oraz „Szwedzką książkę dziecięcą” z lat 1886—87, gdzie pojawiają się już zagadki, wyliczanki, przysłowia. W wystąpieniu wspomniano zbiór poety i ilustratora G. Hamiltona „Dzieciom i wnukom” (1925). Współczesna szwedzka poezja dziecięca to zbiory Lennarta Hellsinga „Oto znów zwierzątka” i „Dociekliwy w czapeczce”, które nie tylko wychowują estetycznie młodych czytelników, ale mogą też dostarczyć argumentów przeciw pseudonauce. Zbiór poetki-ilustratorki Stiny Wirsén „Ty. Wiersze dla noworodków” powstał dla dzieci od urodzenia do trzech lat. To nowe spojrzenie na poezję dla dzieci, wychowanie w słowie artystycznym od pierwszych dni. Zamykającym okrągły stół było wystąpienie asystentki Katedry Filologii Germańskiej i Tłumaczeń Instytutu Filologii Oksany Dutki. Dotyczyło ono literatury dziecięcej Szwecji jako motoru postępu społecznego. Oksana Dmytriwna opowiedziała, jak i kiedy literaturę dziecięcą zaczęto traktować poważnie, badać; jak zmieniał się w niej obraz dziecka. Raz uważano je za demoniczne (bo niepojęte), to znów je ubóstwiano (ponieważ jest bez grzechu). Dziecko postrzegano także jako skolonizowane, ponieważ nieustannie znajduje się pod wpływem dorosłych. Pierwszą książką dziecięcą w Szwecji była książka przetłumaczona. Było to „Cudowne zwierciadło młodej panny” Konrada Porta (1591). Drugie wydanie dotyczyło przyzwoitego zachowania młodych szlachciców Erazma z Rotterdamu (1592). Jak widzimy, pierwsze książki były zorientowane na przedstawicieli wyższych warstw społecznych. W XVII w. książka była rzadkim zjawiskiem. W Szwecji powstaje nie więcej niż 40 przekładów. W XVIII w. oświecenie wypiera motywy religijne, książka się upowszechnia. Dla dzieci podstawowym gatunkiem staje się bajka, która ma funkcję wychowawczą. W 1766 r. pojawiła się pierwsza gazeta dziecięca Szwecji. W 1842 uchwalono ustawę o obowiązkowym szkolnictwie średnim wśród ludności. W tym okresie książka dziecięca jeszcze bardziej się rozpowszechnia. W epoce romantyzmu aktywnie tłumaczono baśnie braci Grimm, pojawia się impuls do badania szwedzkiego folkloru. Wkrótce na arenę literacką wchodzą pisarki. Przykładem jest baśń „Cudowna podróż Nilsa z dzikimi gęsiami” Selmy Lagerlöf (1907). Pierwotnie zamysł książki był pomyślany jako podręcznik geografii, ponieważ Nils wędruje po Szwecji. Współcześni krytykowali tę historię jako rewolucyjną w pedagogice. Ogólnie przełom XIX i XX w. uznaje się za pierwszy „złoty wiek” szwedzkiej literatury dziecięcej, ponieważ w tym czasie dzieci stają się interesującą grupą odbiorców z komercyjnego punktu widzenia. Drugi złoty wiek nastaje po zakończeniu II wojny światowej. Następuje zmiana i uwspółcześnienie literatury dziecięcej, pisarzy dziecięcych traktuje się poważniej, a utwory kierowane są na rozwój dziecka. W latach 60. w Europie rozwija się feminizm, w konsekwencji – nowe tradycje dotyczące książek dla dziewcząt i chłopców. Wiele ostrych problemów porusza w swojej twórczości Astrid Lindgren. Powieść pisarki „Bracia Lwie Serce” mówi o chorobach i umieralności wśród dzieci, a zarazem o człowieczeństwie i ofiarności, na jaką zdolne jest kochające dziecko. W książkach o Pippi Pończoszance Astrid zwraca uwagę na obraz silnej woli dziewczynki, a zarazem na sieroctwo i zakaz kar cielesnych dla dzieci. Właśnie dzięki działalności Lindgren w Szwecji zakazano kar fizycznych. W 1979 roku kraj jako pierwszy uchwalił zakaz stosowania przemocy wobec dzieci w szkole i w domu. Taka treściwa i natchniona rozmowa się odbyła. Studenci i wykładowcy mieli możliwość omówienia kwestii, które pojawiły się podczas okrągłego stołu, a także obejrzenia ekspozycji książek dziecięcych, którą na tę okazję ustawiono w sali artystycznej IF.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Jak „ukraiński oligarcha” umacniał Ukrainę na świecie i dlaczego swoi go za to skompromitowali? Nieznane strony londyńskiego archiwum o znieważonym przez rodaków dostojniku narodu Jakowie Makohonie

Mykoła TYMOSYK, profesor. Zdjęcia autora. Zakończenie. Pocz. w nr 16—18 z 2019 r. Jak widzimy, Anglo-Ukraiński Komitet zjednoczył znane w Wielkiej Brytanii osobistości nie według przynależności partyjnej, a według sympatii do wielomilionowego bezpaństwowego narodu, który przez stulecia walczy o swoją wolność. I to, bez wątpienia, był skutek żmudnej pracy informacyjnej Biura i jego założyciela. W ten sposób próba kompromitacji działalności Biura przez argentyńską gazetę „Ukraińskie Słowo” nie udała się. Lecz na tym ataki na Biuro się nie skończyły. Kolejny kompromitujący materiał na Jakowa Makohona przygotowywano nie dla ukraińskiej prasy, która na emigracji nie miała dużych nakładów, a dla konkretnej reakcji najwyższych urzędników państwowych Wielkiej Brytanii. I przygotowywał go nie brytyjski urzędnik w Londynie, a… Ukrainiec Wołodymyr Załozecki. W tamtym czasie Załozecki mieszkał w Bukareszcie i reprezentował ukraińską ludność Północnej Bukowiny jako senator rumuńskiego parlamentu. Alogicznym i niezrozumiałym wydaje się dziś czyn tego znanego Ukraińca. Zamiast bronić interesów rodaków w okolicach Czerniowiec, których Rumuni od 1918 roku postanowili szybko asymilować (czego wart był zakaz nauczania w języku ukraińskim w szkołach, gimnazjach, na Uniwersytecie Czerniowieckim; dochodziło nawet do tego, że Ukraińcy nie mieli prawa porozumiewać się w ojczystym języku w miejscach publicznych), pisze on donos na amerykańskiego poddanego Jakowa Makohona i przekazuje go ambasadorowi Wielkiej Brytanii w Bukareszcie. Główna teza donosu — „Makohon jest bolszewickim agentem”. W Ministerstwie Spraw Zagranicznych Wielkiej Brytanii dokument ten rejestrują 7 lutego 1935 roku i przekazują do rozpatrzenia kierownikowi departamentu Laurence’owi Collierowi. Dobra znajomość mentalności Ukraińców przez tego dyplomatę, taka sama znajomość działalności kierowanego przez Makohona Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie skłoniły go do postawienia na tym dokumencie takiej rezolucji: „Ukraińskie partie tak się wzajemnie nienawidzą, że zawsze oskarżają swoich liderów nawzajem o to, że są bolszewickimi agentami. Nie wierzę, że odpowiada to prawdzie w przypadku pana Makohona”. Od marca tego samego roku dokument ten przekazuje się do archiwum z kopią listu Colliera na nazwisko brytyjskiego ambasadora w Bukareszcie sir R. Hoare’a. W liście podane są pozytywne charakterystyki Jakowa Makohona oraz rada dla ambasadora, aby zajął dyplomatycznie neutralną pozycję i nie udzielał konkretnej odpowiedzi senatorowi Załozeckiemu. Nieprosta decyzja o zwinięciu działalności. Z przejrzanych wyżej nieznanych dotąd źródeł archiwalnych i rzadkich publikacji czytelnik może wyraźnie wyobrazić sobie, w jakich warunkach musiała pracować niewielka grupa Ukraińców-współmyślicieli w Ukraińskim Biurze Prasowym w Londynie, którego program kierował i finansowo zabezpieczał przez prawie dziesięć lat z własnych środków ukraiński patriota i mecenas, Amerykanin z obywatelstwa Jakow Makohon. Powstają pytania. Jak odnosił się do tego osobiście sam Makohon? Co myślał? Czy próbował się bronić, tłumaczyć, sądzić? Jakie miał ostateczne zamiary? Może czytelnik nie miałby możliwości dowiedzieć się o tych odpowiedziach od samego bohatera tamtych czasów, gdyby nie cudem zachowany dokument archiwalny, odnaleziony przez autora tych wierszy w jednej z teczek Archiwum Sikorskiego w Londynie. Chodzi o list Jakowa Makohona z 4 marca 1935 roku do Wołodymyra Kysilewskiego w Londynie. To trzy strony gęsto wydrukowanego (w pojedynczym odstępie) maszynopisu. W nim myślom ciasno. Logika ich wywodu jest żelazna, a informacja o planie dalszych działań oszałamia swoją niespodziewaną stanowczością i nieodwołalnością. I to na tle rozczarowań, przeżyć i nieukrywanego bólu duszy, które do dziś przebijają między wierszami. Kierującemu Biurem wydaje się bezpośrednią i jednoznaczną wskazówkę rozpoczęcia pracy nad zwinięciem działalności Biura w Londynie i jego filiach. Pierwszym likwiduje się przedstawicielstwo w Pradze, drugie w kolejności — Genewa. Biuro w Londynie, ze zmniejszonymi wydatkami, jeszcze trochę się utrzyma. Niejasna była tylko wskazówka dotycząca archiwów: „Musicie uporządkować wszystkie archiwa, choć jeszcze nie wiem, co z nimi robić. Żeby nie było jakichś głupstw, najlepiej byłoby spalić albo zabrać do Ameryki i tam uporządkować”. Uprzedzając pytanie adresata, autor listu od razu zaznacza: „Nie myślcie, że przyczyną tego są oszczerstwa. Ja się ich nie to że nie boję, a nawet lubię, bo pokazują, że sprawy idą naprzód i że to komuś nie jest w smak”. Więc co stało się przyczyną tak nagłej decyzji odnoszącego sukcesy i bogatego na emigracji Ukraińca-patrioty, którego zasady moralne ostatecznie ukształtowały się już w wolnym świecie, a hart życiowy — w służbie piechoty morskiej jednej z najsilniejszych armii świata? Formalnie, wydaje się, to wynik zrobionej 1 marca 1935 roku analizy wydatków na utrzymanie głównego biura Biura i jego filii w ostatnich latach. Makohona wtedy chyba po raz pierwszy uderzyła cyfra ogromnych sum, wydanych na to z budżetu rodzinnego. Spróbował nałożyć na to zakres własnej pracy i pracy najbliższej rodziny, stracony czas, energię, zdrowie. Autor listu szczerze przyznaje, że w tamtej chwili ogarnęła go groza. „Ale nie zwracałbym na to uwagi i prowadziłbym sprawę dalej, gdybym widział realne wyniki z niej — cytuję list. — Na wielki żal, ja ich nie widzę. Nie widzę i należytego zrozumienia tej akcji w ukraińskim społeczeństwie, nie widzę zaufania i gotowości do pójścia naprzeciw i przyczynienia się czymś i ze swojej strony do tej pracy”. Zakładając w 1931 roku Biuro w Londynie, Jakow Makohon miał nadzieję, że ukraińska społeczność dorośnie politycznie w takim stopniu, że będzie mogła przejąć prowadzenie tych ośrodków informacyjnych na siebie, przekonawszy się o ważności i efektywności ich działalności. Tę efektywność przez pierwsze dwa lata zapewniał osobiście, wydzielając co roku po 6000 dolarów amerykańskich. I społeczność widziała na własne oczy tę wysokość, na którą można było małą grupą oddanych sprawie patriotów podnieść ukraińską sprawę na arenie międzynarodowej. Bez wątpienia, uważał pan Makohon, to wielka tragedia dla Ukraińców emigracji, że nawet po czterech latach ich przywódcy okazali się bardzo dalecy od tego, by mieć chęć i zdolność przejęcia na siebie tej sprawy, która dotąd poruszała się prywatnie, dzięki zaledwie jednej osobie. W cytowanym dokumencie Jakiw Makohin wyraża interesujące przemyślenia na temat realnych możliwości i ambicji głównych ugrupowań politycznych naszej emigracji. Wsłuchajmy się w nie, gdyż oceny tej osobistości są nad wyraz współbrzmiące z tymi, na jakie zasługują obecne ukraińskie partie i ruchy polityczne, które za każdym razem, w przededniu kolejnych wyborów, niepowstrzymanie walczą o prawo do bycia prawdziwymi i jedynymi przewodnikami narodu. Co do zwolenników państwa hetmańskiego: — ich polityka międzynarodowa jest trafna, ale krajowa zła. I tutaj wchodzą w bagno. Można by ich stamtąd wyciągnąć, gdyby politycy krajowi mieli zaufanie i słuchali rad. Co do nacjonalistów: — wśród nich są, bez wątpienia, zdrowe, patriotyczne i aktywne elementy. Ale… iść z nimi nie można, bo nigdy nie można być pewnym tego, co zrobią w najbliższym czasie; zatem razem z nimi można skompromitować się politycznie. Makohin z goryczą podkreśla: to trwające w czasie wzajemne zwalczanie się Ukraińców między sobą z powodu psychologicznych cech może doprowadzić do tego, że wszystko stracimy. Taki polityczny rozkład emigracyjnego ukraiństwa na tle permanentnych kompromitacji i donosów ostatecznie rozczarował tego działacza. Idąc razem z takimi „państwowcami”, uważa on, można pobrudzić białą koszulę, która dotąd była czysta; iść samemu byłoby ostatnim krokiem. Ostatecznie dla siebie wybrał środek: odejść od spraw społecznych, ale przedtem powiedzieć wszystkim prawdę. Gorzka prawda Jakiwa Makohina polegała na tym, że przyczyną ukraińskich niepowodzeń nazwał inercję, lenistwo, tchórzostwo i całkowity brak zrozumienia sprawy. Oto jego cenne przemyślenia: „Ludzie nie chcą zrozumieć tego, że do narodowo-politycznej pracy i w kraju, i na arenie międzynarodowej potrzeba choć niewielkiego, ale specjalnego aparatu politycznego oraz, przede wszystkim, środków finansowych. Kiedy na wszystko inne, włącznie z budową nowych cerkwi, są środki, to powinny znaleźć się środki także na narodowo-polityczną pracę. Ale kiedy w kraju tego zrozumieć nie chcą, tym gorzej dla ukraińskiej sprawy. Biura zrobiły więcej, niż do nich należało. Wszystko ma swoje granice…”. Wśród innych przyczyn swojej decyzji Makohin wymienia brak potrzebnych kadr: „Ja nie mogę znaleźć sekretarza dla siebie, który mógłby jeździć, rozmawiać z ludźmi, być przy moich rozmowach z nimi, zapisać te rozmowy, załatwiać moją korespondencję itd. A bez ludzi nie można nic robić… Oto tutaj przedstawiciel Włoch, niedługo ma przyjechać drugi. A ja nie mam czasu zobaczyć się z nimi, bo muszę rzucać się od sprawy do sprawy, jak mucha w ukropie. Zatem, rzeczywiście trzeba wszystko zwinąć”. Ostatnia akcja Jedną z ostatnich zauważalnych akcji Biura było stworzenie w 1935 roku nieformalnego zrzeszenia brytyjskich polityków (takich okazało się 14 osób), którzy przychylnie odnosili się do politycznych żądań Ukraińców — Anglo-Ukraińskiego Komitetu (Anglo-Ukrainian Committee). Na podstawie dostarczonych przez pracowników Biura materiałów informacyjnych o Ukrainie pod egidą tego Komitetu w tym samym roku wyszła w języku angielskim broszura „Kwestia ukraińska i jej znaczenie dla Wielkiej Brytanii”. Broszura składała się z przemówienia dziennikarza Lancelota Lawtona, które wygłosił podczas prezentacji komitetu w budynku Parlamentu Brytyjskiego, oraz wyciągów z umów międzynarodowych, w których mowa była o ukraińskich terytoriach etnicznych i ich przynależności do różnych tworów państwowych. Komitet ten istniał do 1938 roku. Jeszcze w tamtym czasie była próba Biura we współpracy z Anglo-Ukraińskim Komitetem założenia katedry ukrainoznawstwa w Kolegium Języków Słowiańskich przy Uniwersytecie Londyńskim. Próba ta, niestety, nie uwieńczyła się sukcesem. Po zaprzestaniu finansowania przez Jakiwa Makohina praca gwałtownie podupadła. Dyrektor wykonawczy W. Kisyłewski podejmował niejednokrotne próby znalezienia środków. Jednak bezskutecznie. W maju 1940 roku Ukraińskie Biuro Prasowe w Londynie kończy swoje istnienie, a W. Kisyłewski powraca do Kanady. Oto tak w rezultacie nierozwagi przywódców podzielona na grupy i partie ukraińska społeczność na emigracji straciła potężny zasób informacyjny i propagandowy, który tak wiele zrobił dla promocji kwestii ukraińskiej w świecie zachodnim na przestrzeni lat 30.—40. XX wieku. Zamiast wniosków Kilka lat temu, jeszcze za czasów pracy w Instytucie Dziennikarstwa KNU im. Szewczenki, stałem się świadkiem rozmowy na korytarzu tego gmachu kilku studentów ostatnich lat z sąsiedniego Instytutu Stosunków Międzynarodowych. Rozmawiali chłopcy po rosyjsku (tak od dawna przyjęło się w tym instytucie). Mówili o ostatnich modelach „bryk”, które podarowali im „starzy” — „mersy”, „crossovery”, o tym, które z nich to „zwykłe blaszaki”, a które — „bardzo cool”. Zamożni, bogaci, ale niedouczeni, niekulturalni i niepatriotyczni… Iluż takich zasili jutro armię wysokopłatnych z naszych zarobków ukraińskich „twórców państwowości”? Po co im to, co najskrytsze — „kochać Ukrainę do głębi swojej kieszeni” oraz po co im wiedzieć o jakimś tam Jakiwie Makohinie? Wciąż kontynuujemy życie w królestwie „krzywych zwierciadeł”. Dokąd? Kijów—Londyn—Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Gdyby do kiełbas jeszcze słoniny dodać…”

Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” zrodził się ze zrozumienia słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Równo 160 lat temu — w maju 1859 r. poeta napisał swój, być może, najkrótszy list: „Doręczycielowi niniejszego proszę wręczyć słoninę. T. Szewczenko”. Został on wysłany, najwyraźniej z kimś z przyjaciół, do W. W. Tarnowskiego (młodszego), który właśnie przyjechał z Ukrainy do Petersburga. Swoisty jubileusz tego niezwykłego dokumentu skłonił autora naszego projektu do historycznych miniatur o kulinarnych upodobaniach Szewczenki. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Za kiełbasy i słoninę dziękuję ci…” Zatem zacznijmy od tych sławnych ukraińskich produktów spożywczych. Pod koniec 1859 r. Taras Hryhorowycz pisał z Petersburga na Ukrainę do powinowatego Warfołomija Szewczenki: „U ciebie, zdaje się, tuczy się wieprz w chlewie… i ty, pewnie, zarzniesz go na święta, to przyślij mi pocztą 20 funtów kiełbas… I żeby kiełbasy były takie same, jak my z tobą jedliśmy na miodzie u Hnata Bondarenki, siedząc pod jabłonią. Przypomnij sobie dobrze. A gdyby do kiełbas jeszcze słoniny dodać, to byłoby bardzo dobrze! Na tę dobrą sprawę posyłam ci 10 karbowańców; resztę oddaj siostrze Jarynie”. Miesiąc później, otrzymawszy od Warfołomija Szewczenki list z informacją, że wszystko zamówione zostało wysłane, Taras Hryhorowycz odpisał mu 12 stycznia 1860 r.: „Za kiełbasy i słoninę dziękuję ci, a jak otrzymam i skosztuję, to jeszcze raz powiem dziękuję. Myślę, że będą takie same, jak te, które my z tobą kiedyś pod jabłonią smakowaliśmy. Mniejsza o to, że my już nie ci sami, byle kiełbasy się nie starzały, a z nimi i my odmłodniejemy”. Nikt na całym świecie w żadnych czasach nie dawał tak wysokiej oceny temu produktowi spożywczemu! Taras Hryhorowycz od czasów nauki w Akademii Sztuk Pięknych otrzymywał rzadko z Ukrainy drogocenne produkty. O takim przypadku pisał O. O. Błahowieszczeński: „Jakoś otrzymał z rodzinnych stron małorosyjską słoninę i z tej okazji urządził przyjacielskie przyjęcie”. Przyjaciele Szewczenki również szanowali słoninę. Powiedzmy, w archiwum znalazłem list M. O. Maksymowycza do żony z Moskwy, napisany w listopadzie 1858 r.: „Pytasz, moja gołąbko, jaki mi podarunek przysłać tutaj? A no słoniny, dobrej takiej, jaką tylko zdobyć można!”. Nawiasem mówiąc, w mało znanym liście do M. O. Maksymowycza malarza K. O. Trutowskiego z 16 stycznia 1860 r. na pierwszym miejscu była „strategiczna informacja”: „Słoninę otrzymaliśmy, Iwan Iwanowicz przekaże ją Tarasowi Hryhorowyczowi”. W poemacie [„Carowie”] (1848) Szewczenko wykorzystał ukraińskie przysłowie dla ukazania zakusów izraelskiego króla Dawida: Lecz jak kocur spogląda Na słoninę, na zielony sad Sąsiadki Gurija. Najostrzejsze użycie w tekstach poety wspomnianych terminów spotykamy w wierszowanym opowiadaniu historyczno-satyrycznym „Saul” (1860), gdzie mowa o tym, że kapłani, którzy poświęcili się służeniu nie Bogu, a królom, W świątyniach, w pagodach tuczyli się Jak wieprze królom na słoninę I na kiełbasy. „Spróbować szynki własnego wyrobu” Zebrałem do kupy niezwykle ciekawe szczegóły o tym, jak Szewczenko, przygotowując się do drogi z zesłania do Petersburga, na początku 1857 r. samodzielnie (!) przygotował… wędzoną szynkę i od czasu do czasu smakował nią aż do jesieni tego roku. Szewczenko lubił wędliny i dobrze wiedział, jak ważne jest zabranie ich w daleką drogę. Powiedzmy, powieść „Kapitansza” (1855) rozpoczyna się wątkiem o wyjeździe narratora z Moskwy do Kijowa wiosną 1845 r., który ma charakter autobiograficzny: „…Będąc praktycznie zaznajomiony z komfortem stacji pocztowych, wyjeżdżając z Moskwy, załadowałem porządny kosz wszelkim solonym i wędzonym dobrem”. Tak więc i w drogę z zesłania na wolność Szewczenko zaopatrzył się w szynkę własnego wyrobu — „przygotował na trudną drogę ten niezbędny wędzony produkt”. Jak świadczył zapis w Dzienniku z 12 lipca 1857 r., wypróbowana jeszcze latem, „okazała się wspaniałą, świeżą”, i Szewczenko, sądząc po wszystkim, nie odmawiał sobie tego przysmaku. Szesnastego lipca zapisał, że „wziął się za swoją szynkę podróżną” i z żalem odnotował, że „wędzony produkt mój z każdym dniem się zmniejsza”, a po dniu znów pomyślał „o kieliszku wódki i o umiarkowanym kawałku szynki…”. Już w sierpniu 1857 r., przybywszy do Astrachania, Szewczenko znalazł sklep kiełbasiany sarepskich kolonistów, aby uzupełnić swoje wędzone zapasy i narzekał, że w nim „wszystko jest, oprócz wędzonej kiełbasy i sarepskiej musztardy w słoikach…”. Jeśli chodzi o sarepską musztardę, to była ona jednym z ważnych produktów przemysłowej produkcji niemieckich kolonistów w guberni saratowskiej, dlatego Szewczenko z motywacją dziwił się czy nawet oburzał, że jej, razem z czeską kiełbasą, nie ma w sprzedaży. Nawiasem mówiąc, dowiadujemy się, że lubił musztardę. Ale do połowy września wciąż miał wędzoną szynkę własnego wyrobu. Przynajmniej 14-go Taras Hryhorowycz odnotowuje o „plebejskiej uczcie” z kupionym gotowanym leszczem i nieodzowną „nowopietrowską szynką”. Jak widzimy, wystarczyła na długo. W Dzienniku Szewczenki jest życzliwa wzmianka o najdroższej wtedy westfalskiej wędzonej kiełbasie z Niemiec, którą smakował z paschą w Moskwie, zajechawszy z M. S. Szczepkinem do aktora S. W. Szumskiego 24 marca 1858 r. „Tylko oczy zamknę, pieróg… tak ci i włazi w oczy…” Szewczenko lubił pierogi. W styczniu 1843 r. żartobliwie pisał do J. H. Kucharenki: „Jak będziecie mi opowiadać o pierogach i innych, to ja was tak zwymyślam, jak ojca rodzonego nie wyzywałem. Bo przeklęta ta potrawa, o której opowiadaliście, ze trzy niedziele mi się śniła. Tylko oczy zamknę, pieróg tak, tak ci i włazi w oczy, przeżegnasz się, zamkniesz oczy, a on znowu”. Może ktoś nie wie, że wśród ulubionych pierogów Szewczenki — gryczane. W Petersburgu 9 lutego 1859 r. M. J. Makarow zaprosił Szewczenkę do siebie taką notatką: „Wujku! Przyjdźcież w czwartek pierogi jeść”, a jesienią 1860 r. znajoma Szewczenki N. B. Suchanowa notatką prosiła go „przyjechać jutro wieczorem, to jest w sobotę, na pierogi”. Na pierogi nie byli obojętni też inni wielcy Ukraińcy, których wysoko stawiał Szewczenko, na przykład M. W. Gogol, M. S. Szczepkin. Jakoś, przyjechawszy do Spaskiego-Lutowinowa do I. S. Turgieniewa, Mychajło Semenowycz najpierw zapytał: „Co, pierogi będą?” — „Będą”. — „Żeby 130 sztuk było, mniej nie jem”. Niech ten przypadek z przyjacielem Szewczenki nie wydaje się przesadą, u poety w lipcu 1857 r. było coś podobnego z… pielmieni, które również cenił. Żona komendanta umocnień nowopietrowskich A. O. Uskowa wspominała: „W forcie przez pewien czas panowała moda na pielmieni. Damy zbierały się i same je przygotowywały. Pewnego razu, kiedy pielmieni przygotowywano u mnie, w samym środku naszej pracy wchodzi Szewczenko. Damy pytają go, ile zrobić pielmieni na jego porcję. Odpowiada: »setkę« — odpowiadają mu, że nie zje, ale on prosi, by się o to nie martwić. Wtedy przygotowano mu setkę większych od innych, a do niektórych z nich nałożono więcej pieprzu, do innych soli, cebuli, kaszy itd. Tę setkę ugotowano osobno i czekano, co będzie, kiedy trafią mu się pielmieni z takim nadzieniem, ale on ładnie wszystko zjadł i nawet się nie skrzywił…”. Co więcej, córka komendanta N. I. Uskowa (Zarianko) wspominała, że kilka pielmieni było w ogóle nadzianych „samą musztardą albo samym pieprzem”, ale T. Szewczenko. 1858—1859. Fotograf O. Szpakowski Taras Hryhorowycz, nawet „nie zmarszczywszy się”, zjadł wszystkie. Wprawdzie przyznał, że w tym przypadku decydującą rolę odegrało, choć w żartobliwym kontekście, samolubstwo, a dokładniej honor zesłańca, „otumanionego pochlebstwami” w kobiecym towarzystwie. Żona komendanta A. O. Uskowa nie miała racji, pisząc, że zjadł pielmieni „bez żadnych konsekwencji”. Przecież sam Szewczenko zaświadczył, że zrobił to „na szkodę żołądka”. A jednak nalegał, że „pielmieni były mistrzowsko przygotowane”, a przejedzony, słodko zasnął w ogrodzie: „To wszystko pielmieni tak nametamorfizowały”. We wspomnieniach M. F. Sawiczewa, który spotykał się z Szewczenką w umocnieniach nowopietrowskich wiosną 1852 r., odnotowano nawet, jak przy pielmieniach u dobrego człowieka, sotnika F. J. Czaganowa, gotowanych przez całą drużynę kozaków, Szewczenko rzekomo przyznał, „że pielmieni to o wiele lepsze jedzenie niż wareniki” na Ukrainie. Może i tak było, kiedy szczerego do pochwał Tarasa Hryhorowycza ogarniał po pielmieniowy sen, wszak według słów tegoż M. F. Sawiczewa, „też te pielmieni, polane czychyrem (czerwone tanie wino o mocy 6—8 stopni — W. M.), skłaniały nas do snu po obiedzie”. Wydaje mi się, że głębiej w narodowe kulinarne smaki jeszcze młodego, trzydziestoletniego Szewczenki, rozeznał się jego znajomy, ukraiński poeta-romantyk W. M. Zabiła, który wyrzucając mu, że ten jakoś nie odwiedził go w Borznie, napisał do Szewczenki żartobliwe „posłanie” z patriotyczno-zjadliwymi straszydłami: Barszczu, wareników, kiełbas, litywki Sieni, czachoni i makreli, Przez pół roku żebyś nie kosztował. . . . . . Tak żeby przyśniło się: bużanina, Węgorze, łuskacz i wieprzowina Ze śmietanką, tak z chrzanikiem!!! Też te szczi żebyś jadł ty ruskie! Też te sosy francuskie!!! Co tylko w brzuchu burczą. „Na barszcz z suszonymi karasiami…” Szewczenko był, jak przystało, bardzo nieobojętny na barszcz w różnych ukraińskich wariantach. Pisarka S. M. Krapiwina (S. M. Łoboda), która napisała wspomnienia o pobycie poety w mieszkaniu jej siostry latem 1859 r. w Kijowie, zaznaczała: „Ulubioną jego potrawą był barszcz, zaciągnięty słoniną i zaprawiony kaszą jaglaną…”. Wprawdzie szczególną rozkosz poeta odczuwał od… Oto w Dzienniku nawet zapisał 19 kwietnia 1858 r., że w Petersburgu jego wraz z S. S. Hułakiem-Artemowskim zaproszono „na barszcz z suszonymi karasiami i na wareniki”. Oszałamiające połączenie cudownych ukraińskich potraw, tym bardziej w północnym mieście. W liście do W. H. Szewczenki na Ukrainę z 22 sierpnia 1860 r. poeta prosił o przysłanie „suszonych karasi dziesiątek drugi albo i trzeci”, a 5 października już dziękował za przesyłkę, zaznaczając, że we dwóch z M. M. Łazarewskim „po czumacku i po burłacku ugotujemy barszczu z karasiami…”. To była dawna pasja. O. S. Afanasjew-Czużbynski wspominał odnośnie smacznego obiadu z Szewczenką u prostych kijowian w 1846 r.: „…Kiedy Taras Hryhorowycz zjadł kilka łyżek barszczu, nie wytrzymał, żeby nie przyznać: jeśli on i jadł podobny barszcz, to zapewne bardzo dawno, chociaż wątpliwe, czy kiedykolwiek zdarzało się kosztować. Barszcz ten był z suchymi karasiami…”. O tej cudownej potrawie czytamy i w rosyjskojęzycznych powieściach. Powiedzmy, w „Muzykancie” (1854—1855): „Nie wiem, czy sprawą tego był apetyt, czy sprawą po prostu serdecznej życzliwości, czy po prostu barszcz z suszonymi karasiami (który tak genialnie gotują moje ziomalki), — nie wiem, co dokładnie było przyczyną, wiem tylko, że zjadłem bardzo syty obiad i jeszcze sytiej zasnąłem po obiedzie”. Albo w powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”: „Postny obiad, a w szczególności postny barszcz, którego ledwie czy jadał i sam wielki znawca i twórca barszczów, hetman Skoropadski, tak na mnie podziałał, że ja, obudziwszy się po tym postnym obiedzie, ze dwie godziny przynajmniej leżałem, co nazywa się plackiem…”. W Moskwie, gdzie Szewczenko przebywał w marcu 1858 r. akurat w Wielki Post, o takim barszczu i marzyć nie można było. Jednak Taras Hryhorowycz zjadł tam obiad w sobotę 22 marca przed samą Wielkanocą, za rekomendacją swojego przyjaciela M. S. Szczepkina, w słynnym Troickim trakcie na ulicy Iljince. W nim można było zamówić rybne rastiegaje, świeży kawior czy prostsze, ale nie mniej smaczne postne potrawy — kaszę manną z grzybami, pierożki z liści kapusty, ugotowane w makowym soku, groch przetarty przez sito, wszelakie kasze i szczi, ziemniaki gotowane, smażone, pieczone, różnorodne winegrety i kisiele… Co dokładnie kosztował Taras Hryhorowycz, pozostaje tajemnicą, może jednak barszcz, który gotowali tam z grzybami, oraz rybne rastiegaje… W jednym ze współczesnych moskwoznawczych wydawnictw spotkałem zachwyconą wzmiankę o tym, że w Troickim trakcie w 1818 r. śniadał pruski król Fryderyk Wilhelm III, a w latach 1880. — wielki książę Mikołaj Aleksiejewicz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sandrowicz, przyszły rosyjski imperator. Ale kim oni są w porównaniu z Szewczenką. “Kupiłem u ładnej przekupki solonego gotowanego leszcza” Zaznaczę, że u Szewczenki wspominane są jeszcze karasie, “usmażone ze śmietaną” oraz szczupak, “mocno przyprawiony pieprzem”, a także zupa rybna6, — on w ogóle lubił wszelkie dania rybne. W Dzienniku jest zapis, jak we wrześniu 1857 r. w Kazaniu Szewczenko kupił “u ładnej przekupki solonego gotowanego leszcza”. Prośba o przysłanie do Petersburga “upieczonego dnieprowego leszcza jednego, drugiego albo i trzeciego” mieściła się we wspomnianym liście do Warfołomieja Szewczenki z 22 sierpnia 1860 r., a po wykonaniu zamówienia Taras Hryhorowycz podziękował: “Dziękuję ci za leszcza…” I obiecał, że barszcz z karasiami z M. M. Łazarewskim “leszczem zagryziemy”… Szewczenkowski biograf M. K. Czałyj opowiadał o pierwszym spotkaniu z poetą w mieszkaniu I. M. Soszenki w Kijowie w sierpniu 1859 r.: “Przyjaciół zastałem przy śniadaniu, które z okazji postu było dość skromne: na stole stała długoszyja butelka z wódką, a w rękach obu przyjaciół było po połowie solonego wędzonego sandacza, którym się raczyli bez pomocy noża, odrywając kawałki ryby to rękami, to zębami”7. Bardzo ciekawe szczegóły pozostawił B. H. Suchanow-Podkołzin, który w latach 1858—1860 jako chłopiec brał lekcje rysunku u Szewczenki: “Porysowawszy z godzinkę, wchodziliśmy na górę, na półciemne antresole, które służyły za sypialnię Tarasa Hryhorowycza, gdzie odbywał się swoisty i niezmienny poczęstunek. Z ogromnego, zaiste ogromnego zielonego szklanego słoja wyciągano szproty, stróż… przynosił świeży chleb; gospodarz wypijał kieliszek wódki, i my zaczynaliśmy wsuwać niepomierną ilość tych rewelskich sardynek”. Ale lubił i spożywał Szewczenko także rybne przysmaki. Powiedzmy, 12 kwietnia 1858 r. zanotował w Dzienniku, że razem z S. S. Hułakiem-Artemowskim i M. M. Łazarewskim, “aby uniknąć przeziębienia wstąpili do Smurowa8, wypili po kieliszku ginu9 oraz połknęli po tuzinie ostryg”. Między innymi, i gin, i delikatesowy stół z ostrygami Taras Hryhorowycz smakował w Petersburgu jeszcze przed zesłaniem. Przynajmniej 2 lipca 1857 r. zanotował w Dzienniku wspomnienie o tym, jak w 1841 r. malował portret (nie zachował się) arystokraty, rotmistrza W. P. Aprelewa, za który honorarium tak i nie otrzymał. Za to ten przynosił ze sobą niezłą zakąskę i popitkę, która składała się “z 200 ostryg, ćwiartki zimnej cielęciny, 6 butelek portera i 1 butelki ginu. Wszystko to zjadano i wypijano podczas seansu w jak najbardziej przyjacielski sposób”. A jeśli chodzi o petersburski okres po zesłaniu, to znajomy Szewczenki z tamtych czasów, pisarz i krytyk M. J. Tychorski zaznaczał odnośnie ówczesnych kulinarnych pasji poety: “…W gościach — ostrygi i trufle, a w domu, jakby się trafiło, czabak (Leszcz. — W. M.) albo wareniki”. Przyjęło się uważać, że Szewczenko nie był smakoszem, ale nie był on też wszystkożerny albo obojętny, absolutnie niewybredny, a, dając pierwszeństwo kuchni narodowej, ludowej, umiał smakować i inne delikatesowe dania, w miarę możliwości rozszerzać jadłospis. “Włożył do kieszeni ogórek i rzodkiew…” Jak absolutnie sprawiedliwie zaznaczyła szewczenkolog Ju. E. Jermolenko, Szewczenko lubił warzywa: ogórki (świeże i solone), cebulę, czosnek, zwłaszcza młodą rzodkiew10. Swoją drogą, o rzodkwi. Już wspomniany M. F. Sawyczew opowiadał, jak oni zachodzili do ogrodu jeszcze za komendanta A. P. Majewskiego, i Taras Hryhorowycz poprosił ogrodowego stróża, żeby przyniósł im rzodkiewki: “Starzec przyniósł wybornej rzodkiewki i, uprzejmie podając ją, powiedział: “To tylko dla was, Tarasie Hryhorowyczu, a to za nic nie dałbym nikomu”. Pięć lat później, za komendanta I. O. Uskowa, zesłaniec sam czuł się swobodnie w ogrodzie i 1 lipca 1857 r. nawet zanotował w Dzienniku swoje pragnienie, żeby rzodkiew szybciej rosła, bo on już czuł się niezręcznie, częstując swoich przyjaciół — małżeństwo Zygmuntowskich — tylko pietruszką i koperkiem. A po dwóch tygodniach dojrzały warzywa z ogrodu, i 14 lipca Szewczenko wyruszył w gości, “włożywszy do kieszeni ogórek i rzodkiew”. M. M. Biłozerski opowiadał unikalny epizod, który zdarzył się latem 1859 r. w Kijowie: “Przychodzi student i zastaje Szewczenkę, który zajada rzodkiew; student próbuje pocałować Tarasa; Szewczenko, uśmiechając się, uchyla się: “Widzisz, zajęty jestem sprawą”. Są ciekawe szczegóły i o czosnku. Oto, płynąc Wołgą do Niżnego Nowogrodu na parowcu “Kniaź Pożarski”, Szewczenko tak opisał 14 września 1857 r. swój “plebejski bankiet”: “Oprócz leszcza i nowopietrowskiej szynki, zakończyłem swój bankiet główką czosnku z czarnym chlebem i przesmrodziłem nie tylko kapitańską świetlicę, ale i całego “Kniazia Pożarskiego”. Towarzysze moi uciekali ode mnie jak diabeł od kadzidła”. Oczywiste jest, że Szewczenko nauczył się delektować kawą jeszcze w okresie nauki w Akademii Sztuk Pięknych, a bohaterowie jego powieści wraz z nim pili ten napój w różnych zakątkach Ukrainy. Powiedzmy, Sawatij z „Bliźniaków” przyjechał do Browarów „w tym samym czasie, gdy Turczynka-dozorczyni rozdmuchiwała w sieniach na palenisku ogień pod kawiarkę”. Z powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału” dowiadujemy się, że Zofia Samojłowna najpierw powiedziała nowemu gościowi i mężowi-doktorowi Prechtlowi: „Ja wam przyślę kawę tutaj do gaju…”. A kiedy pomoc domowa Paraska dopytała Prechtla, gdzie dokładnie postawić stół, ten odpowiedział: „Choć za bramą, mnie zupełnie wszystko jedno, dawaj nam tylko kawę…”. W drugiej połowie XIX wieku kawa znacznie rozpowszechniła się w Rosji, stała się dostępna także w Twierdzy Nowopietrowskiej. Osiemnastego lipca 1857 r. zesłaniec zapisał, że K. A. Bażanowa — przyjaciółka żony komendanta A. O. Uskowej — „prosi na filiżankę kawy”: „nasz Fiłat z czego i rad”. Dobrą kawę pił Szewczenko u M. S. Szczepkina w marcu 1858 r. Siostrzenica Mistrza, aktorka Teatru Małego O. Szczepkina-Czerniewska wspominała: „Piją popołudniową kawę, ale tutaj stoją kieliszki z szampanem… czyjego kryształu dotykały usta Gogola, Bielińskiego, Hercena, Szewczenki…”. We wspomnieniach K. F. Junge o życiu Szewczenki po zesłaniu w Petersburgu napotykamy wzmiankę, jak w Wielkanoc 1860 r. (ostatnią w życiu poety), spotkali się w rodzinie Fiodora i Anastazji Tołstojów „przy filiżance kawy Taras Hryhorowycz z Kostomarowem…”. Jeśli chodzi o herbatę, to w „Słowniku języka Szewczenki” odnotowano pięć wariantów użycia tego słowa przez poetę, ale było ich więcej. W utworze poetyckim napotykamy to słowo jedynie w cyklu „W kazamacie” (1847) w wierszu „N. Kostomarowowi” („Wesołe słoneczko chowało się…”): Wesołe słoneczko chowało się W wesołych chmurach wiosennych. Gości zakutych swoich Serdeczną herbatą częstowali I wartowników zmieniali, Sinomundurych wartowników. Szczególną, dosłownie ratunkową wartość herbaty, tym bardziej z cytryną, zesłaniec docenił na piaszczystej pustyni Karakum w rejonie Morza Aralskiego. Bohater powieści „Bliźniacy” opowiada: „Nigdy w życiu nie czułem takiego strasznego pragnienia i nigdy w życiu nie piłem tak wstrętnej wody… Jej do ust nie można [wziąć] nie przecedziwszy: pieniła się wszami i mikroskopijnymi pijawkami… Ja z pomocą cytryny wypiłem szklankę herbaty. Niczym tak szybko nie ugasisz pragnienia, jak gorącą herbatą na zagryzkę”. Ale i w Twierdzy Nowopietrowskiej herbata z cytryną była luksusem. Wszakże pod koniec czerwca 1857 r., kiedy Szewczenko „rajował” w komendanckim ogrodzie, zaopatrzył się w miedziany czajnik: „Do cichego pięknego poranka w ogrodzie dodać szklankę herbaty — wydawało mi się to luksusem dozwolonym”. W zapisie z 2 lipca zesłaniec odnotował dwie sprawy, które udało mu się wykonać pomyślnie — założenie „dziennika”, czyli Dziennika i… czajnika: „Miedziany czajnik, który staje się niezbędny dla mojego dziennika, jak dziennik dla mnie. Bez czajnika, albo bez herbaty, ja jakoś leniwie, bywało, zabierałem się za to rękodzieło. Teraz zaś, ledwie zdążę nalać do szklanki herbaty, jak pióro samo prosi się do ręki”. Faktycznie był związek między zwykłym miedzianym czajnikiem a bezcennym Dziennikiem Szewczenki. Jeśli Taras Hryhorowycz upoetyzował ten czajnik i herbatę z niego, to nie zapomnijmy o tym i my. W Moskwie w marcu 1858 r. Szewczenko z M. S. Szczepkinem niejednokrotnie pili herbatę u O. K. Stankiewicz (Borysko), która okazała tradycyjne moskiewskie szanowanie gości tym kultowym w mieście napojem, a 22 marca W. Szewczenko Taras Hryhorowycz sam zachodził do karczmy, gdzie „napił się herbaty z preclami”. W Petersburgu, według wspomnień M. I. Kostomarowa, Taras Hryhorowycz nalewał do herbaty tyle rumu, że każdy inny nie ustałby na nogach. Jest potwierdzenie tego petersburskiego nawyku Szewczenki także we wspomnieniach K. F. Junge, która, podając poecie karafkę z rumem do herbaty, ostrzegała: „Tylko patrzcie, nie rum z herbatą, a herbata z rumem”. Ciekawy akcent pozostawił w swoich wspomnieniach F. M. Łazarewski, który opowiedział, jak gościł Szewczenko w sierpniu 1859 r. we wsi Hirjawka w powiecie konotopskim u matki braci Łazarewskich: „Żyjąc w Hirjawce, Taras, jak zawsze, wstawał bardzo wcześnie i szedł do ogrodu, siadał tam pod wierzbą i przebywał w stanie kontemplacyjnym do herbaty”. O. M. Łazarewski pozostawił świadectwo, że Szewczenko wypił ostatnią szklankę herbaty ze śmietanką na pół godziny przed śmiercią… „Pomyślałem o kieliszku wódki…” Pod koniec zesłania, 12 lipca 1857 r. Szewczenko zapisał w Dzienniku: „…Ja wypiłem fundamentalny kieliszek wódki, zagryzłem młodą rzodkiewką…”. Wychylić kieliszek w samotności czy z przyjacielem — ten niewinny narodowy zwyczaj Szewczenko szanował. Tutaj nie chodzi w żaden sposób o pijaństwo, o „wszystko pożerający kieliszeczek”, z którym, według słów bohatera Szewczenki z powieści „Artysta”, „żegnaj wszystko — i geniusz, i sztuka, i sława, i wszystko czarujące w życiu”. Kobziarz w „Hajdamakach” mówi: „Gdyby była łaska słuchać, póki nie ochrypłem, będę śpiewał; a ochrypnę — kieliszeczek-drugi tej lichoty-życiodajnej, jak to mówią, i znowu…”. Do niewielkich dawek idealnie nadawał się właśnie ogród Szewczenki, gdzie „można przepuścić kieliszeczek-drugi… ale nie można się zalać jak należy” (14 lipca). Cztery dni później, będąc w ogrodzie, poeta zapisał: „…Pomyślałem o kieliszku wódki…”. Ziomek Szewczenki A. Obieremenko, przebywając z Tarasem Hryhorowyczem w ogrodzie, zdarzało się, wypijał „zamiast szklanki herbaty kieliszek wódki” (28 lipca). Ogólnie Szewczenko z humorem przyjmował i lekki kieliszeczek do obiadu. Biorąc go w ręce, zwykle mówił: — Jak to ci pijacy piją tę podłość, niech już my ludzie przyzwyczajeni… O. M. Łazarewski wspominał, jak po powrocie z zesłania do Petersburga Szewczenko zamieszkał początkowo u jego starszego brata, swojego przyjaciela M. M. Łazarewskiego: „Wracał ze służby brat, i od razu wyjmowała się z bufetu wódka; nalewały się dwa kieliszki, jeden dla gospodarza, a drugi dla Tarasa Hryhorowycza. My z bratem (I. M. Łazarewskim. — W. M.) „stołowaliśmy się” bez wódki, co dawało powód Tarasowi Hryhorowyczowi, wypijając kieliszek, zauważać: „Kto pije, ten krzywi się, a komu nie dają, ten patrzy” — i przy tym rzucać łobuzerskie spojrzenie na tych, którzy patrzyli…”. Albo, powiedzmy, w tym samym Petersburgu 11 kwietnia poeta wpadł do S. S. Hułaka-Artemowskiego, „wypił kieliszek wódki i poszedł… obiadować”. Następnego dnia Szewczenko, S. S. Hułak-Artemowski oraz M. M. Łazarewski, w drodze na wystawę artystyczną w Akademii Sztuk Pięknych, wstąpili na krótko do restauracji i „wypili po kieliszku ginu” itd. Już wspomniany B. G. Suchanow-Podkolzin opowiadał, że podczas skromnych obiadów ten niezmiennie „wypijał kieliszek wódki”, ale „nigdy Szewczenko przy tym nie upijał się i niczego zbędnego sobie nie pozwalał”. Wszakże osobno o tym opowiem w następnej publikacji z naszego projektu. —————————— 1 Saż — rąbany chlew, w którym tuczy się świnie. 2 Jakże musiała zapamiętać się Szewczence ta domowa kiełbasa, skoro przypomniał sobie epizod sprzed czternastu lat! Przed świętem Jana Teologa 26 września 1845 r. poeta odwiedził rodzinną Kiriłówkę, gdzie jadł obiad u cerkiewnego tytara, swojego szkolnego kolegi Hnata Bondarenki. 3 Instytut Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego, f. 32, nr 6, ark. 2 odw. 4 Iwan Iwanowicz Sokołow (1823—1910) — malarz, który często podróżował po Ukrainie, tworzył dzieła rodzajowe z życia ukraińskiej wsi. Szewczenko poznał go w Petersburgu w 1858 r. 5 Sarepta (Sarpa) — niemiecka kolonia w guberni saratowskiej, nad rzeką Sarpą, która wpada do Wołgi. Założona w 1765 r. przez przybyszów z Czech. 6 Wielki znawca ulubionych potraw Szewczenki S. A. Halczenko ma nadzieję rozwikłać sekret przyrządzania „kaszy jaglanej, gotowanej na wywarze z raków z koperkiem”, od której Taras Hryhorowycz „rozpłynął się” w Kijowie w 1846 r. 7 Całyj M. Życie i dzieła Tarasa Szewczenki. — Kijów: Weselka, 2011. — S. 116. 8 Chodziło o S. H. Smurowa (lata życia nieznane) — kupca, dużego handlarza owocami i warzywami, który posiadał dom przy ulicy Małej Morskiej 15, gdzie prowadził również swój słynny sklep gastronomiczny. Ważne, że w nim S. H. Smurow miał prawo sprzedawać mocne napoje alkoholowe i urządził specjalne pokoje na zakąskę. To przyciągało licznych odwiedzających. Nie mylić, jak to się czasem zdarza, z restauracją „Dume”, która była w tym budynku do lat 40. XIX w. Przy okazji zauważę, że Szewczenko odwiedzał w Petersburgu wspaniałą restaurację „Staropałkina” na rogu Newskiego Prospektu i ulicy Sadowej, gdzie wielokrotnie spotykał się z M. I. Kostomarowem, a także eleganckie restauracje Borela przy ulicy Wielkiej Morskiej 16 oraz Dussot na tej samej ulicy naprzeciwko pod nr 11/6, w których bywał z przyjaciółmi S. S. Hułakiem-Artemowskim, M. M. Łazarewskim, M. J. Makarowem, znajomymi K. S. Trocyną, Soszalskim i in. 9 Dżin — wódka destylowana z jagodami jałowca. Szewczenko nie stronił od dżinu. 10 Zob. artykuł J. E. Jermolenko o kulinarnych gustach poety w książce „Taras Szewczenko w życiu prywatnym”. — K., 2014. S. 261—269.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pięknych, jedynych w swoim rodzaju: Tesnowne (Riabczuniwskie i Desiatnykiwskie), Jazwynskie, Fastowe, Zyliw (Baziliw) Brid, Hruzka Riczka, Strukiw szlach, Petrykowe... Takie nazwy to źródełka miłości, które napełniają energią tworzenia naszą pamięć. W nich jest nasza historia, nasza własność. Choć jak bardzo starała się okupacyjna władza polska zasiedlić na wieki nasze ziemie, wmurowując w nie swoje schrony bojowe, które straszą do dziś po obu stronach trasy Berezne—Kamianka—Mokwyn, ręcznie okopując wszystkie drogi leśne, nie udało się zmienić duchowo tej okolicy, bo jest ona poprzecinana jednak naszymi nazwami uroczysk. Tak naród nasz na zawsze zasiedlał swój kraj. Jednak czerwono-krwawe panowanie bolszewików w naszych stronach przyczyniło się znowuż do ruiny, która nawet nie dymi, a milcząco jest przełykana. Powiedzmy, w nazwach ulic Lisna, które są w Bałasziwce i w Mychalynie, z winy prokrustowych przedstawicieli władzy, u których całkowicie brak myślenia państwowotwórczego, dopuszczono się błędu, który rozprzestrzenia się we wszystkich dokumentach, paszportach, ogłoszeniach. Po pierwsze, ta nazwa jest aż dwukrotnie powielona z kijowskiej stacji metra „Lisowa”, ale z błędem. Po drugie, jak wiadomo, nauka z lasu wyprowadza, a tutaj, w mojej rodzinnej wsi, każdą ulicę można nazwać tak, bo każda zaprowadzi do lasu. Tylko jedna — na Wytiahnycię, druga — na Rizky (obecnie zwie się Mołodiżna), trzecia — na Wyhin, czwarta — na Płeso (Kowbasu), piąta — w Zapasiuku. Więc tak by i nazwać. Zapasiuczna. Właśnie taki, swój Mychalyn, kochał J. J. Fedas. I nam zwrócił nasze skarby. Jasna i dobra dusza, uczony umysł, kandydat nauk filologicznych, folklorysta-badacz ukraińskiej pieśni i charakteru narodowego. Wykładowca literatury ukraińskiej na Uniwersytecie Kijowskim im. T. H. Szewczenki, pracownik Muzeum Budownictwa Ludowego i Architektury Ukrainy, zakochany w słowie ojczystym, inteligent żył wśród nas. On nie wybierał się tam — w swój dzień wolny (czwartek 26 grudnia 2013 roku), szedł do głównej biblioteki naszego państwa, gdzie go kochali i szanowali, jak swojego i bliskiego... On kochał ludzi i wypowiadał im swoją duszę, jak ostatni ból... On promieniał miłością do swojej rodzinnej wsi i mówił: „Ja najlepiej odpoczywam w Mychalynie”. Jego przyjaciel i brat Josyp KRUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Źródła pamięci

Nieszczęście spowodowane wojnami, choć ciężkie i długotrwałe, w większości przypadków jest samogojące. Ruina natomiast, która nastała po komunistycznym panowaniu, jest nieodwracalna: podmienianie pojęciami tradycji samostanowienia, zapominanie odwiecznych zwyczajów i zasad regulujących relacje między ludźmi poprzez zamroczenie aż do wymorzenia zwierzęcym zastraszeniem; zaśmiecanie języka ojczystego, jak i całego otoczenia, do takiego stanu, że nie pozostało ani świętości, ani oporu, ani cierpliwości, ani siły, ani starania, ponieważ lekceważono to, co najistotniejsze: rozum, honor, sumienie, prawdę, prawość, wiarę i miłość. Wszystko czyniono celowo przybliżonym, ponieważ ujednolicone prokrustowym łożem... Zamiast zranionej, utrudzonej duszy nastał okres całkowitej obojętności wobec własnej istoty ducha: żyć z dnia na dzień, byle jak, byle tylko ucieszyć się, że jest się sytym, zupełnie tak, jak w kołchozie: przez cały dzień tylko jedna myśl, co by ukraść, żeby było za co wypić. Póki kradło się — bało się, ukradło się — i śmiało się. Bo nie złapano. Człowiek zaś przestaje się rozwijać bez twórczości, myśli, bez pieśni. Wszystko, co nas spotkało, ma swoją przyczynę: koniec nitki z kłębka musi dotrzeć do jej początku. Sądzę, że ludzie, którzy przyczynili się do wydania „Poleskich pereł” w zapisach J. J. Fedasa, wykonali dzieło ocalenia: nasz lud stworzył taki zasób pieśni wszystkich gatunków obrzędowych, trafnych, dowcipnych, ostrych przysłów i porzekadeł, bystro utkanych zagadek, a mógłby upodobnić się do tego biednego i nierozumnego, który zawsze przepłaca. Pamięć historii jest tylko wtedy żywa, gdy jest utrwalona. 14 października (na Pokrowę) 1942 roku w moim Mychalinie rozstrzelano 45 cywilnych mieszkańców, a wieś całkowicie spalono. Taki sobie ludobójstwo w skali małej miejscowości. Stało się to na terenie Medweżej. Obecnie tak nazywa się przysiółek z kilkoma domami, który znajduje się obok Balasiwki. Otóż: mieszkaniec Medweżej o przydomku Pidrubuna Szynela jednego z tych trzech Niemców (rannego) potajemnie odwiózł do Bereznego. Niemcy byli tak wdzięczni, że przestali palić jeszcze Balasiwkę. I z wdzięczności dawali każdemu mieszkańcowi Balasiwki kawałek mydła i paczkę soli… Z mieszkańców Mychalina do dziś drwią, mówiąc, że są tani, bo w czasie wojny Niemiec dawał za nich mydło i paczkę soli. Tak działają głusi i leniwi prowokatorzy obecnie. A wtedy partyzanci z Medweżej zabili nie tylko trzech (?) Niemców, ale też wysadzili tartak — duże przedsiębiorstwo obróbki drewna, które przypadło nam po gospodarowaniu Polaków na naszej, jak na swojej ziemi. Walentyna SZEMCZUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Zdjęcie Jany KRUTKO Prawdziwy cud wydarzył się w kierowanym przez Wasyla Hołodnego Semeniwskim Zespole Edukacyjno-Wychowawczym nr 1 im. M. M. Chorunżego Rady Osiedlowej w Semeniwce w obwodzie połtawskim — Święto narodzin paschy, szacunku dla zwyczajów rodzinnego kraju, wdzięczności dla nauczycieli i rodziców „Wielkanocne słońce gra!..” Symboliczne jest to, że zakładając Międzynarodowy projekt narodowo-patriotyczny „Narodowi — być! Rodowi — żyć! Państwu — kwitnąć!”, uczniowie, ich nauczyciele i rodzice, Połtawski oddział obwodowy organizacji „Żinocha hromada”, Ukraińcy z Niemiec, goście razem stworzyli cudowne wzory na pisankach. 24 kwietnia szkolne koło rodzinne zebrało wszystkich, aby Wielkanocny ogień jedności poświęcił pachnące paschy, upieczone dziecięcymi rękami. Szczerymi słowami powitania spotkanie w szkolnej rodzinie rozpoczął dyrektor Wasyl Hołodnyj. Niezwykle lirycznie śpiewały uczennice Wiktorija Proskurnia i Anastasija Kucenko. Scenarzystka i prowadząca spotkanie nauczycielka języka obcego A oto jak ten złowieszczy fakt naszej historii został utrwalony w pieśni: W Mychalinie obok lasu Stały blisko chaty Na donos złych donosicieli Zrobili zasadzkę kaci… Gdybym ja kukułeczką // Skrzydełka miała, // To ja bym swoją Ukraińczynę // Wkoło obleciała. To ja by swoją Wkrainieńkę // Wkoło obleciała, // To ja by swojego miłego // Po czapce poznała. Naród nasz mądry, przenikliwy, jeszcze w jednej z pieśni pańszczyźnianych (ciekawe, że J. J. Fedas jedną z pieśni łatwo dowodzi, jak długo szło owo wyzwolenie do naszego kraju) ostrzegał: Była Polska, była Polska, A stała się Rosja. Nie zastąpi syn za ojca, A ojciec za syna. To było jeszcze wtedy, kiedy śpiewało się, jak oddychało, a oddychało się, jak mówiło: pełną piersią, głośno, bo czysto. Mychalincy, to wasze skarby, które żyły w was, z wami, a teraz ożyły w książce, z miłością skomponowanej przez wydawnictwo „Wołyńskie oberehy”. Opracowała ten zbiór kandydat nauk filologicznych, starszy pracownik naukowy IMFE im. M. T. Rylskiego Ludmyła Iwannykowa, która dobrze znała J. J. Fedasa, wysoko ceniła go i rozumiała, jak władza wyjaławiała duszę uczonego, na każdym kroku zastraszonego. I to przy tym, że ojciec jego, Juchym Pyłypowycz Fedas, nie znał, nie rozumiał, jak to — bać się... Mychałyn — unikalna wieś, założona w święto Michała 21 listopada około czterech wieków temu. I ta świętość nazwy i pochodzenia nigdy nie wywietrzała: na święto, do ludzi i do cerkwi ludzie ubierali się w wyszywane koszule, a do pracy w białe, bo tak kochali robotę, leniwemu nie pomagając, a pracowitemu — jak sobie... Ludzie świadomie nosili w sobie pojęcie grzechu, zwyczaju przestrzegając, języka swego nie wypierając się, chroniąc go i szczycąc się nim, jak pieśnią czy Słowem, które żyły w duszy. Obce, ukradzione piekło ręce i wyżerało duszę. „Zanim coś zrobisz, pomyśl, synu, co o tym ludzie powiedzą”. Taka nauka nie pozwalała Mychalincam zboczyć z drogi, zachowując czystość duszy: „Sumienie nie pozwala”, „Sumienny człowiek”, „Nie będę ja oczu swoich kurzył”. Nie kradnąc i nie kłamiąc, Mychalincy tym samym nie naruszali i trzeciego przykazania Bożego: „Nie zabijaj!” Nie zabijaj w sobie człowieka, bo przecież wiadomo, że przestępca wśród złodziei — nie złodziej, a kłamca wśród sobie podobnych — może jedynie popisywać się swoją umiejętnością hipokryzji, podło podlizując się, aby to było korzystne i zachęcane... Ludzie ci nasi żyli osobno, często obchodząc się nie tylko bez władzy, ale i bez lekarzy, bo umieli zadbać o siebie sami: moja rodzona ciotka Zośka, matka Josypa Fedasa — Sofija Andrijiwna, jak i moja mama, umieli kompletnie wszystko: na cierlicy z lnu czy konopi wybić włókno, a z niego nasnuć nici kłębki, aby utkać płótna, wybieliwszy czy pofarbowawszy je. Potem swoimi rękami obszyć dzieci od stóp do głów: koszulkę ażurową i spodenki z jedną szelką (dla wygody) czy z dwiema (jak podrosły). I kierpce z lipy (świąteczne) czy z łoziny (na co dzień). I wszystko robiło się porządnie. „Jeśli zamierzasz robić byle jak, lepiej wcale nie rób”. A pieśni przybywały i przyswajały się, jak woda ze studni: studnia swoja i woda w niej siwa i aż słodka (a w szkole później uczyli, że woda nie ma koloru i smaku). I kruk przy studni wygodny, aby wiadro nie utonęło. Oto skąd dzisiejszy żart uczony mój, że bez mnie (kruka) i wody nie napić się. Tak wiązało się w duszy prawdziwe: i miłość, i zrozumienie, i odpowiedzialność. Przysłowia — to też cała nauka mądrości i energii życia i jego sensu. To krótkie i pouczające słowo brzmiało w porę, a dlatego mądrze: „Tak bywa często: w porę — dobrze, a nie w porę — źle”. „Jak pożycza, swoją matkę łaje, a jak oddaje — twoją”. „Przy gotowym pniu i głupiec ognisko (ogień) rozłoży”. „Lepiej niech mądry zgani, niż głupi pochwali”. Metaforyczności myślenia uczyli ojciec-matka nasi zagadkami. Oto jedna z nich, z jakiegoś powodu nie zapisanych przez J. J. Fedasa: „Pośrodku chaty leży Anton płaski”. To o belce w chacie, która wystawała, od czego pokój stawał się wyższy... Prawdziwe my poznajemy jeszcze od kołyski, która właśnie i mocowała się do owej belki, o której i zagadka. Czymś niepoznanym, ale rozpoznawalnym i bliskim wieje od nazw uroczysk: poetyckich, ironicznych, bogatych,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Na Wielkanoc w Semenowskim NVK nr 1 im. M. M. Chorużego uczniowie własnoręcznie upiekli paski

literatury Walentyna Hołodna i uczniowie barwnie przedstawili tradycje obchodzenia Niedzieli Palmowej i Wielkanocy na rodzinnej ziemi, a także w dziewięciu krajach świata. Po powrocie z wyimaginowanej, dalekiej wielkanocnej podróży do szkolnej rodziny wszyscy zabrali się do wypiekania pasków. Dziewczynki i chłopcy stali się uważnymi uczniami mistrzowskiej lekcji nauczycielki fizyki Switłany Hawryś: robili zaczyn, wyrabiali ciasto, układali je w formach do pasków… Zręcznie krzątała się przy dieży nauczycielka geografii Ludmyła Mjaka oraz wychowawczyni klasy 7-B Ljubow Czornobaj. Wraz z dziećmi w obrzędowym działaniu uczestniczyli rodzice, babcie, zastępczynie dyrektora ds. nauczania i wychowania Ałła Fedorenko i Łarysa Własiuk, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Zoja Założczyk. Przy pieśni o chlebie wkładano paski do pieca. Zastępczyni dyrektora ds. wychowawczych Jana Krutko i wychowawczyni klasy 8-B Oksana Fedoriw przygotowały dla obecnych wielkanocne zabawy. Wielkanocne święto szkolnej rodziny w Semenowce na Połtawszczyźnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wiktor HUCAL: „Wszystko trzeba robić z miłości!”

W Operze Narodowej Ukrainy odbył się koncert Narodowej Akademickiej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy (NAONI), poświęcony 50-leciu tego zespołu twórczego oraz 75-leciu urodzin kierownika artystycznego orkiestry, artysty ludowego Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wiktora Hucala. Dziś Wiktor Omelianowycz jest gościem „Słowa Proświty”. — Kiedy zaczął Pan zajmować się muzyką? — Moja rodzina zawsze była muzyczna. Często śpiewaliśmy, nawet chórem. Po pierwszej klasie wstąpiłem do muzycznej dziesięciolatki we Lwowie. Zatem można powiedzieć, że od ósmego roku życia jestem profesjonalistą. Kupiono mi domrę. Był to najtańszy instrument muzyczny, ale bardzo ciekawy. Chętnie uczyłem się na nim grać. Po ukończeniu dziesięciolatki w klasie tego instrumentu rozpocząłem naukę w Konserwatorium Kijowskim (obecnie Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego). Miałem szczęście do pedagogów. Przede wszystkim chcę wspomnieć swojego lwowskiego nauczyciela Leonida Hryhorowycza Benderskiego, doświadczonego wykładowcę, który wspaniale pracował z dziećmi, był prawdziwym entuzjastą. Obrazowo mówiąc, jakby „przekazał” mnie swojemu pedagogowi — profesorowi, kierownikowi katedry instrumentów ludowych Konserwatorium Kijowskiego Markowi Mojsejowyczowi Helisowi. U niego uczyłem się przez kolejne 5 lat. Równolegle zdobywałem zawód dyrygenta u profesora Jurija Iłarionowycza Tarnopolskiego. — Jak potoczyły się Pana dalsze losy? — Kiedy kończyłem czwarty rok, zarekomendowano mnie, abym pojechał do Swierdłowska (obecnie Jekaterynburg) na Uralu i zaczął wykładać w Konserwatorium Swierdłowskim. Ale nie mogłem bez Ukrainy, rodziców, krewnych. Więc popracowawszy tam dwa miesiące, wróciłem na piąty rok Konserwatorium Kijowskiego, które wkrótce z powodzeniem ukończyłem. Dużo czasu spędzałem w bibliotece. Mówią nam, że skrzypce to nie ukraiński instrument ludowy. Ale spójrzcie na freski Soboru Mądrości Bożej w Kijowie, które mają już tysiąc lat. Tam można zobaczyć muzyka, który gra na instrumencie muzycznym przypominającym skrzypce. Oczywiście, nie są to skrzypce w takiej postaci, jaką widzimy dzisiaj, ale to pierwowzór tego instrumentu muzycznego. A skoro przedstawiono go na fresku, oznacza to, że był bardzo rozpowszechniony w codziennym życiu. Skrzypce, podobnie jak sopiłka, były popularne na całej Ukrainie. Już nie mówię o bandurze, kobzie, cymbałach. I takich instrumentów jest mnóstwo. — Czy w orkiestrze instrumentów ludowych jest Pan od dnia jej założenia? — Kiedy ukończyłem konserwatorium, Anatolij Tymofijowycz Awdijewski wziął mnie do Chóru Ludowego im. Hryhorija Werowki, tam pracowałem trzy lata. A na początku 1969 roku przeszedłem do nowo powstałej Orkiestry Instrumentów Ludowych. Kwestia stworzenia takiego profesjonalnego zespołu była aktualna od dawna i była pilna. Ponieważ prawie wszystkie republiki związkowe, poza Ukrainą, miały orkiestry. Była to dyskryminacja. Rozumiałem to nie tylko ja, ale i inni ludzie, którym leżała na sercu ukraińska kultura. Wśród nich wybitni artyści Lewko Rewucki, Borys Latoszynski, Pyłyp Kozycki. I chociaż państwo nie poparło tego pomysłu, orkiestra została stworzona dzięki Towarzystwu Muzyczno-Chóralnemu Ukrainy, którym kierowali Serhij Kozak i Ołeksandr Chumak. Wtedy to towarzystwo miało swoje warsztaty, inne struktury, które zapewniały pewne środki. I te środki wykorzystano na stworzenie naszej orkiestry. Jednocześnie stworzono kapelę chóralną, która obecnie nosi imię Lewka Rewuckiego. Powierzono stworzenie orkiestry Jakiwowi Iwanowyczowi Orłowowi, który wtedy również pracował w chórze im. Hryhorija Werowki, oraz mnie. Znałem wielu młodych muzyków, niektórym z nich zaproponowałem pracę w orkiestrze. Objeździłem wiele obwodów. Do orkiestry przyjęto utalentowanych muzyków z całej Ukrainy. I w tym był wielki pozytyw, bo każdy wnosił do orkiestry coś z regionu, w którym się urodził i uczył. To była trudna, ale bardzo ciekawa praca. Od samego początku orkiestra była bardzo popularna. Przez 50 lat przeszła długą drogę twórczą i osiągnęła wielkie sukcesy. Jestem szczęśliwy, że moje życie jest związane z tym zespołem. — Jednak w Pana pracy w orkiestrze była wymuszona przerwa. — Dość szybko weszliśmy do grona zespołów, które tworzą nie tylko kulturę, ale i wizerunek naszego państwa. Ale mimo to, stale pojawiały się pytania dotyczące naszej polityki repertuarowej oraz tego, dlaczego mamy tak dużą liczbę instrumentów ludowych. Ale przecież nie ma co ukrywać — właśnie na Ukrainie od dawna było najwięcej instrumentów muzycznych. Co więcej, napisałem „Marsz Zaporoski”, który wykonaliśmy już na pierwszym koncercie w 1969 roku. Bardzo spodobał się ludziom, ale nie spodobał się ówczesnym ideologom. Najbardziej nie podobało im się to, że podnosiliśmy ducha patriotycznego, swoją kulturę. Mówili, że w „Marszu Zaporoskim” wyczuwalne są motywy pieśni UPA. Pytali, co jest najważniejsze: internacjonalne czy narodowe? Gdybym powiedział — narodowe — to uważałbym się za wroga ludu. My tego nie mówiliśmy, ale codziennie pracowaliśmy na rzecz rozwoju ukraińskiej kultury. W 1979 roku powiedziano mi, że nie powinienem pracować w tym zespole. Dobrze, że tylko „poprosili” o zwolnienie, a nie aresztowali. Zwolniłem się i przeszedłem do Ukraińskiego Radia. Pracowałem tam 5 lat. W tamtym czasie Ukraińskie Radio prowadziło propagandę naszej sztuki, naszej kultury. Nagrałem dużo muzyki z tą orkiestrą. Do dziś przesłuchuję fonogramy stworzone w tamtych latach. A kiedy rozpoczęła się gorbaczowowska pieriestrojka, wróciłem do Orkiestry Instrumentów Ludowych już jako kierownik artystyczny. Swoją drogą, po moim zwolnieniu w 1979 roku wszystkie nagrania „Marszu Zaporoskiego” rozmagnesowano. Nagrałem go na nowo. Trzeba było tworzyć nowy repertuar, wprowadzać nowe instrumenty muzyczne. Było dużo pracy. Cieszę się, że przeszedłem tę drogę z orkiestrą. I teraz te lata wspominam z przyjemnością. — Jak przygotowujecie się do koncertu jubileuszowego? — Zawsze, kiedy zmierzamy do jakiegoś wydarzenia, pojawiają się dodatkowa energia i bodźce. Na miejsce koncertu wybrano Narodową Operę Ukrainy, ponieważ jest to najlepsza sala, panuje tu najlepsza akustyka. Wszystkie znaczące koncerty naszej orkiestry odbywają się w tym teatrze, a soliści Narodowej Opery biorą w nich udział. Do koncertu wybrano najlepsze utwory. Zaczynaliśmy od „Marsza Zaporoskiego”. Brzmiała muzyka ludowa i utwory współczesnych kompozytorów. Pokazaliśmy naszych wykonawców. Wśród nich Taras Stolar (bandura), Andrij Wojczuk i Wołodymyr Owczarczyn (cymbały), artysta ludowy Ukrainy Heorhij Ahratina, który grał na fujarce. Także najlepsi soliści Narodowej Opery: Serhij Mahera, Susanna Czachojan, Wałentyn Dytiuk, bracia Pryjmakowie. Oraz koryfeuszka sceny operowej Maria Stefjuk, która współpracuje z naszym zespołem już od wielu lat. Byli też współcześni wykonawcy, z którymi wspólnie przygotowujemy programy koncertowe. Są to Dżamala, Ołeh Skrypka, Wałerij Charchyszyn oraz zespół „Druha rika”. Na koniec wszyscy soliści razem zaśpiewali „Mnohaja lita”. Ten klasyczny utwór zabrzmiał we współczesnym wykonaniu. Na koncercie była obecna „Narodowa Telewizja Publiczna”, więc mamy nadzieję, że wkrótce pojawi się wersja telewizyjna. Zawsze jestem zadowolony ze swojego zespołu. Podczas tego koncertu wszyscy dali z siebie wszystko. Mamy wiele opinii i wszystkie są pozytywne. Ten koncert podarował nie tylko pozytywne emocje, ale i duchową radość. Jestem pewien, że tylko tak powinno być. — Nad czym pracujecie teraz? — Ostatnio w Narodowej Filharmonii Ukrainy przeprowadziliśmy koncert muzyki chińskiej. Do udziału w nim zaprosiliśmy znanego chińskiego dyrygenta, który był zachwycony współpracą z naszą orkiestrą. Jeszcze jeden ciekawy projekt to wspólny koncert z niemieckim zespołem rockowym „Accept” w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina”. Niedawno wraz z Ołehem Skrypką koncertowaliśmy w ośmiu miastach Ukrainy. Nigdy nie możemy spocząć na laurach, stale idziemy naprzód. Marzę, aby w naszym zespole wszystko było dobrze, aby ludziom przyjemnie się pracowało, żeby moi artyści czerpali przyjemność z tego, co robią. A od tego zależy, jak przekazujemy naszą sztukę słuchaczom. Wszystko trzeba robić z miłością i zrozumieniem. Chciałoby się, aby nasza orkiestra pracowała jeszcze wiele lat i nigdy nie zatrzymywała się na osiągniętym, gdyż zawsze jest szerokie pole do rozwoju. wirtuozerska gra muzyków, mało znana dawna muzyka ukraińska stworzyły unikalną atmosferę tego niezwykłego koncertu. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Muzyczna podróż w średniowiecze

Zespół „Choreja Kozacka” zaprosił do Narodowej Filharmonii Ukrainy na koncert „Bankiet duchowy”, podczas którego rozbrzmiewała dawna muzyka duchowa. Wydarzenie odbyło się przy wsparciu organizacji społecznej Olega Skrypki „Kraina marzeń”. Wędrując uliczkami Kijowa, wielu zastanawiało się nad tym, jakim miasto było w dawnych czasach, w czasach Rusi Kijowskiej lub w dobie gwarliwych jarmarków… Okazuje się, że podróżować w czasie można razem z „Choreją Kozacką” i jej liderem — znanym kobziarzem, bandurzystą, ludowym artystą Ukrainy Tarasem Kompanyczenką. Zespół istnieje już prawie piętnaście lat, wykonuje muzykę dawnych epok — od średniowiecznej monodii po romans XX wieku, szeroko reprezentowane są także pieśni patriotyczne, a „Horea kozacky” to nazwa utworu muzycznego z tabulatury klawiszowej, datowanej na 1640 rok. A do tego artyści grają na dawnych instrumentach, które rzadko gdzie można zobaczyć i usłyszeć — średniowieczna i renesansowa lutnia, dudy, szałamaja, fidel, lira korbowa i inne. Tego wieczoru razem z panem Tarasem Serhij Ochrimczuk, Seweryn Danyłejko, Mychajło Kaczałow, Jarosław Kryśko i Maksym Bereżniuk oraz wokalistki Iwanna Danyłejko i Ołena Nahorna podarowali program koncertowy, który stał się prawdziwym bankietem dla duszy i serca. Słuchacze mieli unikalną możliwość przyłączenia się do twórczego dziedzictwa Iwana Mazepy. Zabrzmiał kant do muzyki i słów Iwana Stepanowycza „Biedna moja główeczko”, który został włączony do zbiornika Pawła Połubotka i Jakowa Markewycza (XVIII w.). Ten kant hetman zadedykował pamięci swojej matki. Taras Kompanyczenko opowiedział wiele mało znanych faktów z życia Dmytra Tuptała, Stefana Jaworskiego, Andreja Treteckiego, Mikołaja Gomółki, Teofana Prokopowycza. Wielu po raz pierwszy usłyszało popularne w XVI—XVIII wiekach utwory „Panie, wołam do Ciebie”, „Kto mocno w Bogu pokładający nadzieję”, „Radości moje serce napełnij, Dziewico”, „Widzę Cię na krzyżu rozpiętego”, „Powstań, Boże”, „Chrystus Pan zmartwychwstanie” i inne. Magia rzadkich dawnych instrumentów muzycznych zespołu „Choreja Kozacka”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

choć po części szewczenkowskości. Bo on był, jest i będzie ojcem naszego narodu. Prostota jako składnik malarskiej obrazowości, a w niej obecne są zarówno poetyckie piękno, jak i siła tradycji rodzinnego kraju. Do prostoty jako ideału zwracał się w wierszowanych wersach Maksym Rylski, zarówno na świcie swej poetycko-życiowej drogi, jak i z upływem lat. Już w młodości radził: Ucz się czystości i prostoty I depcząc złoty dywan, Zapomnij o wieżach mrocznej pychy… A w dojrzałym wieku twierdził: Dopiero dochodząc do schyłku wieku, Poezję zrozumiałem Jako prostotę… Potem, wraz z pojawieniem się pojęcia „sztuka poetycka”, mowa będzie o „nowej prostocie”, o minimalizmie i neosymplicyzmie, na których wyrosła kultura postmodernizmu. Wpatrując się w obrazy zaprezentowane na wystawie, odpoczywasz sercem, młodniejesz duszą… K. G. Jung ujawniał istotę „samości” jako celu życiowego jednostki. Droga Mistrza — na nią wstępuje osobowość dzięki własnemu programowi służenia Dobru. Przekazać płótnom spowiedź własnej duszy — to dane nie każdemu. Kto zobaczył tę artystyczną Spowiedź, pamięć tego zachowa ją w tajemnych zakamarkach istoty i serca, serce też ma pamięć… I niezwykła i głęboka myśl Walerego Illi: „Złoty wiek” istniał wtedy, gdy nie było oderwania sztuki od życia, gdy sztuka wielkiego stylu i wielki styl życia stanowiły jedną całość…” Autorskie pejzaże, poświęcone Kijowowi, Niżynowi, Karpatom i Krymowi, wyrażają impresjonistyczny styl pisarski z uchwyceniem ruchu i koloru, światła i brył. Artystę uhonorowano w czasach radzieckich tytułami i nagrodami, a jego twórcze dziedzictwo dziś wystawia się na aukcjach, lecz niełatwy był los artysty w sztuce i codziennym życiu, który czeka na swojego wnikliwego badacza. Autorka tych słów widziała na wystawie „Funduszu specjalnego” Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy aresztowany szkic Serhija Szyszki — nad wiejską chatką przedstawiono kozaka Mamaja. Podczas gdy obecni słuchali opowieści o tym, uczniowie klasy Julii Petrenko szkoły sztuk pięknych Niżyńskiego Kolegium Kultury i Sztuki imienia Marii Zankowieckiej kończyli kopiowanie martwych natur z galerii, które nabyli chętni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Malarska spowiedź Wasyla Wowczoka. O poszczególnych cechach i sensach twórczości artysty, który czuje zapach rodzinnej ziemi

W kwietniu w Zakarpackim Obwodowym Muzeum Sztuki im. J. Bokszaia otwarto wystawę indywidualną obrazów Wasyla Wowczoka. Miłośnikom sztuk pięknych, krytykom sztuki i zwykłym koneserom piękna zaprezentowano 80 prac profesjonalnego artysty. A 29 kwietnia Wasyl skończył 60 lat! Dlatego ta wystawa jest dla niego szczególna, bo to swoisty raport malarza przed samym sobą: a cóż stworzył przez te lata?.. Jest to także odpowiedzialny raport przed społecznością artystyczną Użhorodu, Zakarpacia i Ukrainy. Wystawę tę można określić również jako malarską spowiedź z całego dotychczasowego świadomego życia… Andrij BUDKEWYCZ, m. Dniepr Wasyl Wowczok to znana osoba w stolicy obwodu zakarpackiego. Pedagog, działacz społeczny, wspaniały mąż i ojciec, dziadek, ale przede wszystkim Artysta. Pochodzący ze wsi Nyżnij Bystry w rejonie chustskim chłopak od młodzieńczych lat wiedział, czym jest praca na wsi. Nawet teraz, gdy odwiedza rodzinny dom, chętnie pomaga matce — kosi trawę, naprawia dach domu, pracuje w ogrodzie i na działce. O czym mówią prace artysty? W swoisty sposób kontynuuje on rozwijanie tradycji zakarpackiej szkoły malarstwa. Malarstwo twórcy nie jest w klasycznym rozumieniu czysto realistyczne. Swego czasu H. F. Lovecraft stwierdził, że „realizm nie może być piękny”, bo pozbawia ludzi złudzeń… Bliższym określeniem będzie realizm magiczny. Prawdopodobnie autorstwo terminu „realizm magiczny” należy do F. Roha, niemieckiego krytyka sztuki, ale nie w nowoczesnej interpretacji tego słowa. Magiczny to taki realizm, dzięki któremu żyją i sąsiadują na płótnach to, co realne i mistyczne, prawdziwe i wyobrażone, tajemnicze i fantazyjne. Błędne jest przekonanie, że pionierami realizmu magicznego w literaturze pięknej są autorzy z Ameryki Południowej. Ich poprzednikiem, jeszcze od XIX wieku, był H. Kwitka-Osnowjanenko z jego „Marusią” (jako pierwszy tę słuszną hipotezę sformułował Wiaczesław Medwid). Pisarzowi udało się również przekazać w utworze ciężar, ale i radość powrotu do samego siebie, bo to odnalezienie własnej tożsamości. Podobne rzeczy udawały się Hryhorowi Tiutiunnykowi w jego niepowtarzalnych opowiadaniach, a Wasylowi w malarstwie. Cechy realizmu magicznego można dostrzec w przykładach ukraińskiego nurtu fantastycznego w literaturze (W. Szewczuk, W. Drozd, O. Kłymenko…). Pejzaże artysty są cienkimi „nićmi” połączone z poszczególnymi przykładami małej prozy H. Tiutiunnyka: „Nad łąkami, zalanymi kwietniową powodzią, stygł pomarańczowy wieczór, zanurzywszy w płytkich przybrzeżach daleki płomień chmur. I im głębiej za wzgórza chowało się słońce, tym niższa stawała się łuna, węższy — ognisty pas w wodzie ponad wikliną, jakby fale tkały go gdzieś pod brzeg…” (fragment „Zimnej mięty”). Zatrzymasz wzrok na obrazach, gdzie przedstawiono polany ukwiecone dywanami kwiatów, zamkniesz oczy, czujesz zapach dzikiej mięty… Geograf Wiaczesław Kułakow jest przekonany: „Przebywając za granicą, z dala od rodzinnego domu, człowiek przestaje z czasem czuć zapach rodzinnej ziemi…” Przy badaniu twórczości artysty nasuwa się wspomnienie o „Poezji chutorowej” P. Kulisza — to ukraiński egzystencjalizm, właśnie tak, i prekursor pewnych idei Heideggera. Kulisz nie przeciwstawiał chutoru miastu, a protestował przeciwko zniekształconym formom, zrodzonym przez miasta… Doktor nauk o sztuce I. Judkin (Ripun) podkreślał: „…wydaje się stosowne wyrażenie przypuszczenia, że P. Kulisz całkiem celowo wybrał słowo chutor, które wywodzi się ze staroniemieckiego huntari „powiat”, dla oznaczenia wymarzonej idealnej wspólnoty. Być może w tym słowie czuło się także współbrzmienie z łacińskim hortus „ogród”. Obraz chutoru, wsi jako samowystarczalnego mikrokosmosu… Człowiek, w którego istocie nie ma zła, jest prosty. Prostota i dobroć to jedne z decydujących cech geniusza Tarasa Szewczenki. Czy ktoś zdoła wymienić w poezji europejskiej podobnego wierszopisa?!! A ukraiński artysta musi przecież mieć w sobie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Niżyńskie dziedzictwo Serhija Szyszki

Nadia ONYSZCZENKO, m. Niżyn. To 33 obrazy, które artysta podarował Niżyńskiemu Uniwersytetowi Państwowemu imienia Mykoły Hohola w latach 1982—84, wspominając niżyńskie dzieciństwo. Od tego czasu cieszą one oko odwiedzających galerię obrazów uczelni w osobnej sali. Właśnie tutaj zebrali się pracownicy muzeów, miłośnicy malarstwa, miejscowi artyści na prezentację albumu „Serhij Szyszko i Niżyn”. Środkami rady miejskiej i rektoratu w wydawnictwie „PP Łysenko M. M.” właśnie wydano katalog dzieł artysty oraz jego córki Wałentyny, których prace przechowywane są na uniwersytecie oraz w zbiorach Niżyńskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Iwana Spaskiego. Witając wydarzenie, mer miasta Anatolij Linnyk i rektor uczelni Ołeksandr Samojłenko są pewni: takie kolekcje najlepiej reklamują Niżyn jako miasto tradycyjnie kulturalne. 88 stron w eleganckiej szacie graficznej dostarcza estetycznej przyjemności zarówno historykom sztuki, jak i wszystkim wielbicielom piękna. „Człowiekiem-pejzażem” Serhija Szyszkę nazywano jeszcze za życia. Karpackie, krymskie, kijowskie, połtawskie, niżyńskie krajobrazy i pejzaże reprezentują różne cykle twórczości Serhija Fedorowycza w galerii obrazów. Czytamy o tym we wstępie dyrektorki Kompleksu Muzealnego NUP imienia Mykoły Hohola Anny Parubec, inicjatorki wydania. Twórcze kształtowanie się artysty (1911—1997) przypada na skomplikowany, pełen wielkich marzeń i wielkich rozczarowań okres pierwszych dziesięcioleci XX wieku. W ukraińskiej kulturze trwało uniesienie, które było uwarunkowane odrodzeniem kulturowym, później, niestety, „rozstrzelanym”. Przedstawiciele inteligencji proponowali nowe Serhij Szyszko. Stary Niżyn. 1927 r. ścieżki duchowego i kulturowego rozwoju młodego społeczeństwa, indywidualne koncepcje widzenia i konstruowania nowego świata. Aktywnie zachodziły procesy ukrainizacji, rozwoju świadomości narodowej, kultury, oświaty i nauki poprzez nowo utworzone stowarzyszenia artystyczne, placówki edukacyjne. W Kijowskim Instytucie Artystycznym, do którego w 1929 roku wstępuje Szyszko, wykłada i eksperymentuje Mychajło Bojczuk — znacząca postać europejskiej elity artystycznej. Fedir Kryczewski wymaga od swoich uczniów — Tetiany Jabłońskiej, Serhija Szyszki — bezbłędnej znajomości techniki rysunku, koloru, budowy kompozycji. Obaj wykładowcy zostają fizycznie zniszczeni w 1933 roku, ich dzieła zostają usunięte z historii kultury, a nasz rodak zmuszony jest przerwać naukę. W Niżynie wykłada rysunek w szkole i samodzielnie szlifuje technikę oraz szuka własnej drogi w sztuce. Prowadzi ona przez Instytut Malarstwa, Rzeźby i Architektury Wszechrosyjskiej Akademii Sztuk w Leningradzie, przez lirykę pejzażową, która omijała wąskopartyjny socrealizm.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Podróż w czasie z „Cyrulikiem sewilskim”

W Narodowej Operze Ukrainy odbyła się premiera opery G. Rossiniego „Cyrulik sewilski”. W odróżnieniu od klasycznych inscenizacji, które w większości są prezentowane w repertuarze teatru, bohaterowie „Cyrulika sewilskiego” znaleźli się w zupełnie innym czasie. A w jakim — teraźniejszym czy przyszłym — decydować ma widz. „Komiczna opera „Cyrulik sewilski” Gioacchino Rossiniego (1792—1868) należy do najsłynniejszych w swoim gatunku i już od ponad dwustu lat nie tylko pozostaje w repertuarze światowej sztuki operowej, ale i cieszy się niezmienną przychylnością słuchaczy” — pisze zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Turkewycz. Impulsem do powstania dzieła stała się typowa sytuacja w ówczesnej włoskiej sztuce. G. Rossini otrzymał zamówienie na napisanie opery na tradycyjny Karnawał Rzymski. Wszystkie libretta, które proponował, odrzuciła austriacka cenzura, a mityczno-heroiczne tematy nie znajdowały poparcia impresaria. I wtedy G. Rossini postanawia zwrócić się do twórczości P. Beaumarchais’go. Młody kompozytor skorzystał z uprzejmości jednego z najpopularniejszych w tamtym czasie włoskich kompozytorów G. Paisiella, który pozwolił wziąć libretto Cesare Sterbiniego z jego opery, która z zauważalnym sukcesem szła na scenie już od kilku dziesięcioleci. G. Rossini zaczął pospiesznie pisać swoją nową operę „Almaviva, czyli Daremna przezorność”. Praca trwała nieco ponad dwa tygodnie. Aby zdążyć na czas złożyć dzieło, autor wykorzystuje fragmenty ze swoich wczesnych utworów, w szczególności uwerturę, którą napisał do opery „Aurelian w Palmirze”, a później wykorzystał w operze „Elżbieta, królowa angielska”. Premiera opery odbyła się pod dyrekcją samego autora 20 lutego 1816 roku w rzymskim teatrze Argentina. I stała się kompletną klapą. Lecz już drugie przedstawienie odbyło się w przepełnionej sali, a poszczególne arie z opery brzmiały na ulicach Rzymu, co od razu podniosło status spektaklu do rangi zauważalnego wydarzenia artystycznego. Minie pewien czas i stanie się jasne, że ta opera przyćmi wszystkie inne, stworzone na motywach utworów Pierre’a-Augustina Carona de Beaumarchais’go, z wyjątkiem chyba tylko opery „Wesele Figara” W. A. Mozarta. W czasie tworzenia „Cyrulika sewilskiego” G. Rossini był już autorem pięciu oper. Wszystkie one dotrwały do naszych czasów, ale jako fakt jego osobistej biografii. Prawdziwy sukces i światowa sława czekały na kompozytora właśnie po premierze „Cyrulika sewilskiego”. Uważa się, że właśnie tym dziełem zakończono formowanie włoskiej opery buffa jako odrębnego gatunku muzyczno-scenicznego we wszystkich formalnych i technicznych wymogach: współmierności poetyckich arii i tekstowych dialogów, chóralnych recytatywów i wyrazistych komicznych mizanscen. W 1821 roku dzieło Rossiniego zabrzmiało w wykonaniu włoskiej trupy operowej w Odessie, a rok później w Petersburgu, w 1825 roku — w Nowym Jorku. Od połowy XIX wieku „Cyrulik sewilski” staje się jednym z najczęściej wykonywanych utworów włoskiego repertuaru. Operę wystawiają najsłynniejsi dyrygenci: Vaclav Suk, Boris Chajkin, A. Melik-Paszaew, Jewgienij Swietłanow, Stepan Turczak, partie z „Cyrulika sewilskiego” zdobiły repertuar Pauline Viardot, Marii Callas, Tito Gobbiego, Luigiego Alvy, Fiodora Szalapina, Iwana Kozłowskiego, Marka Reizena, Oskara Kamionskiego, Jurija Mazuroka, Siergieja Lemieszewa i in. O nowym spektaklu opowiedział reżyser-inscenizator — główny reżyser teatru Anatolij Sołowjanenko: — Ta komiczna historia jest prawdziwie ponadczasowa i ponadprzestrzenna. Właśnie taką chciałem ją przedstawić ukraińskiemu widzowi. Z muzyką „Cyrulika sewilskiego” jestem zaznajomiony od dzieciństwa. Jako reżyser wystawiałem tę operę w 2005 roku w Operze Donieckiej. Ale teraz poczułem pragnienie i potrzebę spojrzenia na tę historię pod nowym kątem, pójścia na swoisty eksperyment. Właśnie dlatego wraz ze scenografem spektaklu Andrijem Złobinem oraz artystką kostiumów Hanną Ipatiewą przenieśliśmy akcję w pewną nowoczesną przestrzeń, pozbawioną jakichkolwiek określonych cech miejsca i czasu. Żadnej konkretności. Sformowano kilka składów wykonawców. Jestem zadowolony, że początek pracy nad inscenizacją tego dzieła dał mi możliwość poznania bardzo perspektywicznego młodego tenora Anatolija Pohribnego. Bardzo ciekawa osobowość, wspaniały muzyk, którego możliwości wokalne łatwo radzą sobie ze skomplikowaną techniką, właściwą muzyce Rossiniego. Anatolij śpiewa w kapeli „Dumka”, kilka sezonów temu zadebiutował w partii Almavivy w Narodowej Operetce, ale co najważniejsze — ma doświadczenie w słynnym festiwalu w Pesaro, w ramach którego wykonywał partię Kawalera Belfiore z „Podróży do Reims”. Reszta wykonawców to soliści Narodowej Opery Ukrainy, których dobrze znają nasi widzowie. Dmytro Iwanczenko — Almaviva. Dwaj Igorowie — Jewdokymenko i Mokrenko — w roli Figara. Wśród wykonawców partii Dona Basilia, oprócz doświadczonych Serhija Mahery i Tarasa Sztondy, będzie jeszcze dwóch, którzy wcześniej nie śpiewali tej partii — Serhij Kownir i Wołodymyr Tyszkow. Partię Rozyny wykonywać będą Lilija Hrewcowa, Olha Fomiczowa, Susanna Czachojan. Mam nadzieję, że w przyszłości Rozynę śpiewać będzie także Tamara Kalinkina, która obecnie przygotowuje tę partię. Bartolo — Andrij Masłakow i Dmytro Ahejew, w przyszłości także Taras Bereżanskyj. A partię Berty — nasze czołowe mezzosoprany: Anżelina Szwaczka, Tetiana Piminowa, Iryna Petrowa. Bardzo dużo pracujemy z dyrygentem-inscenizatorem spektaklu Mykołą Diadiurą. Naszym zadaniem jest stylistyczne dotrzymanie wszystkiego, co zostało zawarte w partyturze Rossiniego, a jednocześnie — nie zagubienie się w pewnych stereotypach i ogranych sztafażach. Mamy wielką nadzieję, że widzowie Narodowej Opery Ukrainy zobaczą prawdziwie muzycznie wyrafinowany i wizualnie ciekawy spektakl. Zdjęcie dostarczone przez służbę prasową Narodowej Opery Ukrainy. ironia, kiedy mówi się jedno, a rozumie co innego. Trzeba było specjalnie lecieć na Litwę, gdzie już wystawiono ten spektakl, i reżyser dokładnie wiedział, co chce odtworzyć na scenie. To historia, która może zdarzyć się nie tylko w Ameryce. Odchodziliśmy od tego, że to w Nowym Jorku. To po prostu rodzina ze swoimi tradycjami, ze swoim humorem, ze swoimi relacjami, które mogą być w każdym kraju. Były żarty, które są zrozumiałe tylko dla Amerykanów i trzeba było je zaadaptować dla Ukrainy. Dlatego będą pewne nazwiska, pewne sytuacje, które są właściwe właśnie naszemu krajowi. — Chcę podziękować Bohdanowi Strutyńskiemu, że zaprasza zespoły profesjonalistów, którzy wnoszą znaczący wkład w rozwój naszego teatru — podkreśliła dyrygent-inscenizator Oksana Madarasz. — Trupie ciekawie pracuje się z różnymi reżyserami. Takiego materiału jak „Rodzina Addamsów” u mnie jeszcze nie było. Musical wymaga zupełnie innych podejść niż muzyka klasyczna. Do spektaklu zakupiono nowe instrumenty muzyczne. Reżyser Viktorija Streiča (Litwa) opowiedziała o wystawieniu „Rodziny Addamsów” na Litwie, o zadaniach, które stały przed grupą inscenizacyjną z tego kraju w naszym państwie. A baletmistrz-inscenizator Dainius Bervingis (Litwa) przyznał, że denerwował się, jak będzie pracował w nowym teatrze. Ale artyści z różnych krajów bardzo szybko się porozumieli. Ci, którzy nie mogli odwiedzić premiery, będą mogli obejrzeć „Rodzinę Addamsów” 10 i 11 maja. Zdjęcie Anatolija FEDORCIVA. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Rodzina Addamsów z Litwy

Od czternastu lat trwa współpraca Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki i Kowieńskiego Teatru Muzycznego. Niedawno artyści z Litwy wystawili w kijowskiej operetce efektowny broadwayowski musical „Rodzina Addamsów”, który stał się najbardziej oczekiwaną premierą roku. „Rodzina Addamsów” — spektakl o piekielnej rodzinie, która zdobyła miliony serc na całym świecie. Fabuła jest przedstawiona przez pryzmat relacji dziewczyny o imieniu Środa i zwykłego chłopaka z, zdawałoby się, szczęśliwej rodziny. Zakochani decydują się na śmiały krok — zapoznanie rodzin: jakby typowy scenariusz dla każdego. Jednak właśnie w momencie zapoznania zaczynają się największe niespodzianki. Nowa praca teatru skłania do zastanowienia się nad tym, jak nieoczekiwany bywa Wszechświat. W przeddzień premiery twórcy musicalu spotkali się z przedstawicielami ukraińskich mediów. Dyrektor generalny-kierownik artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy Bohdan Strutyński powiedział: — Zawsze planujemy politykę repertuarową z kilkuletnim wyprzedzeniem. Jest materiał, który chcemy dawno wystawić, ale nie możemy uzyskać licencji. Na przykład na uzyskanie licencji na „Skrzypka na dachu” trzeba było pięciu lat. Obecnie trwają trudne negocjacje dotyczące licencji na musical „Mary Poppins”. Dopiero na 2020 rok wyznaczono nam casting wideo. Kiedy byliśmy na festiwalu na Litwie, rozmawialiśmy z kierownikiem Kowieńskiego Teatru Muzycznego. Dowiedzieliśmy się, że u nich będzie wystawiana ta historia, i nas to zainteresowało. Najpierw obejrzeliśmy ten spektakl na Litwie, a gdy otrzymaliśmy licencję, zaprosiliśmy do siebie naszych kolegów. „Rodzina Addamsów” — to nowy projekt, który stworzono z uwzględnieniem specyfiki ukraińskiego teatru. Koncepcja i główne rozwiązanie pozostają te same, ale to nowy spektakl, stworzony na Ukrainie przez litewskich artystów. Główna idea projektu: ta rodzina nie czyni zła, czyni dobro. I choćby jakie były przeszkody, i tak zwycięży dobra energia, miłość. Reżyser-realizator Kiestutis Stasys Jaksztas (Litwa) na początku swojego wystąpienia zaproponował uczczenie minutą ciszy pamięci tych, którzy zginęli w walce o niepodległość Ukrainy. Podziękował także kierownikowi artystycznemu Narodowej Operetki Ukrainy za zainteresowanie ich teatrem i wsparcie podczas tworzenia nowego spektaklu. Pojawiła się możliwość wspólnej pracy różnych szkół teatralnych. Jego zdaniem wielu kojarzy „Rodzinę Addamsów” z filmami i serialami, ale przede wszystkim jest to spektakl o relacjach międzyludzkich, o tym, że trzeba szanować bliskich i mówić prawdę. O tym, jak powstawał ukrainojęzyczny tekst „Rodziny Addamsów”, opowiedziała tłumaczka Jana Iwanycka: — Każde tłumaczenie ma swoje trudności. Gdzieś trudniej dopasować tekst do muzyki, w innym przypadku trzeba dopisywać dodatkowe sceny. Tutaj zmierzyłam się z zupełnie nowym zadaniem. Była trudność stylistyczna. Rodzina Addamsów myśli nieco inaczej niż zwykli ludzie. Reżyser chciał widzieć nie prosty stylistyczny pe-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kira CZORNA. Kira CZORNA. Słowa kolorowe

Dziwię się za każdym razem, gdy widzę, jak wiosną delikatny promyk rośliny przebija warstwę monolitycznego asfaltu, ukazując siłę dążenia do światła, do słońca, do samostanowienia… Tak samo dziwię się temu, jak w nadmiernie zurbanizowanym świecie metropolii, gdzie brakuje przestrzennej otwartości i niezbędnej insolacji, młode dusze przebijają swoim słowem, a zatem i duchem, warstwę pola informacyjnego, które owinęło niemal całą planetę, pola-sieci, mającego na celu wyławianie młodych dusz… Dlatego z radością przyjąłem te poetyckie pędy młodej Kiry Czornej, która urodziła się 15 lipca 2009 roku w Czernihowie i uczy się w 4 klasie gimnazjum nr 315 w Kijowie, a ponadto pogłębienie studiuje, zgodnie z zaleceniami rodziców, język angielski. A do tego dziewczynka pasjonuje się malarstwem i muzyką. I niemal rok temu zajęła drugie miejsce w międzynarodowym konkursie muzyki klasycznej „Utalentowane dzieci Ukrainy” w kategorii „Instrumentalny gatunek — fortepian”. W tym wyborze, który prezentujemy na łamach naszego tygodnika „Słowo Proświty”, są jeszcze niedoskonałości, stylistyczne „błędy”, jednak obecne jest wysokie pragnienie, by udźwiękowić otaczający świat swoim słowem, swoim światopoglądem, swoim jasnym uczuciem. Życzmy Kirze Czornej sukcesów i wytrwałości w podnoszeniu swojego głosu, abyśmy mogli się nim zachwycić. Pawło MOWCZAN Czarodziejska kraina Jest kraina tam bajkowa, Różnobarwna, kolorowa, Ledwie książkę otwierasz, Zaraz w nią się zanurzasz! Wszystkie słowa tam kolorowe, Różnobarwne i bajkowe! Wszystko co chcesz tam — proszę, Zwie się ta kraina — bajka. Krąży królowa w balowym tańcu, Podśpiewują drzewa i wiatr w powiciu. Tam złodzieje, piraci płyną na okręcie, I mogą to czytać dorośli i mali. A to dla tych, co jeszcze nie wiedzą: Dobro zawsze w bajce zwycięża! Czarodziejka Ziemia w sennym królestwie zasnęła, Śnieżynka leciutka jej dotknęła. Ziemia nie drgnęła — głęboko śpi, Sen ten głęboki trwa jedną chwilę! I czas szybko płynący nieustannie leci, Zamiast śnieżynki — kropli błękit… Minęły szybko świąteczne dni, Lecz nie minie ludzka dobroć. Lecz nieco o zimie dokładnie wiem: Jak rodzimą ziemię spać układa, Dywanem srebrnym ją otula, I wszystko wokół, wszystko zamiera! Spadają z nieba małe kryształki, I świecą wszędzie światełka, światełka… I na każdej kropelce błyszczy słońce, Promienie dzwonią, jak napięte włókienka… Krzyczą wróble z niewielkiego gaju: „Zima ustępuje, Wiosna przylatuje! Kolory wiosenne — niby w bajce, Błękitno-srebrzyste, błękitno-srebrzyste!” I słońce wchodzi do każdego domu: Gospodarze radośni, goście weseli… Dokąd słońce się stoczyło? Dokąd słońce się stoczyło? Może za tę górę? Może gdzieś odpoczywa w dalekich przestrzeniach? Może schowało się w starym dębie? Okryło się i śpi, jak zwykli ludzie. Powiał już silny wiatr na wszystkie morskie łodzie, Powyłączali światło, wszyscy spać się położyli. Lecz tylko słońce jasne na księżyc zagląda, I chce, bardzo chce, żeby już przyszła Wiosna. Bo ciotka Zima w gości nie wpuszcza, A latem bardzo gorąco, i sił w nim nie stało. A jesienią i wcale listeczki opadły, I bardzo smutno słońcu, że listeczków nie stało, A słońce to naprawdę w kosmosie lata, I wszystkie te pory roku z gwiazdami spotyka. Kwiatek pierwiosnek Kwiatek siedział przy okienku, Bardzo czekał kwiatek słońca. Smutno było mu siedzieć w niewoli, Lecz już do tego przyzwyczajał się powoli. I wszystko smutniało serce u kwiatka, Słyszał, jak wesoło bawią się dzieci. Marzył: wkrótce znów zakwitnie, Listeczki u niego wtedy wyrosną. Okna zaszronił srebrzysty szron, Dni przeminęły szybko jesienne. Miesiąc za miesiącem zimny przeszedł, Słychać wesoły gwar ptaszków. Kwiatek zobaczyła jasna wiosna: — I ty już się obudziłeś, widzę z okna. Jemu odpowiedział radosny kwiatek: — Jestem pierwiosnek, po prostu sierotka. Wiosna Przyleciała czarodziejka w słonecznym wianku, Rozścieliła dywan-cud w naszym ogródku. Dywan ten bajkowy ściele się do nóg, I zaprasza w podróż nas wszystkich… Wylatują z rąk wiosennych radosne ptaszki, I kołyszą w powietrzu stadami kwiatki. Słońce radośnie śmieje się jeszcze w oddali, I dawno promienie grają u mnie w oknie… Już zwierzęta budzą się — duże i małe, W norki nie chowają się, bo ciepło na ziemi. Dziwi się zima, czemu śnieg wszędzie taje, I czemu ziemską całą siłę wiośnie już oddaje. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 195 hrn 02 kop.

Za prawdziwość informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest odniesienie do „Słowa Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn