Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Światowy Dzień Wyszywanki ma 15 lat

Слово Просвіти, №19 за 2021 рік

Zakończenie. Początek na str. 1. „Znaleźliśmy w Sokalu zakopane wyszywane koszule. W ten sposób Ukraińcy próbowali je ratować podczas przesiedleń w trakcie operacji „Wisła”. Niemało koszul spróchniało, ale wiele ocalało. My potem te koszule demonstrowaliśmy w Radzie Najwyższej – opowiada Łesia. – I było to tak niespodziewane, że stało się prawdziwym szokiem dla kijowskich etnografów, zarzucali nam nawet, że wymyśliliśmy to jako zabieg artystyczny do filmu, bo płótno nie mogło tyle przeleżeć pod ziemią i przetrwać. A jednak zdołało!”. Ta historia poruszyła także Ołeksandra Tkaczuka. „Ukraińcy za wszelką cenę starali się uchronić wyszywane koszule. Do koszul odnoszono się jak do skarbu. I oto teraz, jeśli wróg będzie nacierał, czy będę zachowywał wyszywankę, czy myślał o swoim życiu? Priorytety w tym paradygmacie to wartości podstawowe. Ale ja od razu znajduję odpowiedź już w drugiej historii. Kiedy Putin rozpoczął wojnę na wschodzie Ukrainy, Ukraińcy, którzy zmuszeni byli wyjeżdżać z okupowanych terytoriów, również zabierali ze sobą wyszywanki jako symbol identyfikacji, uświadamiając sobie, że mogą zostać aresztowani lub zabici z tego powodu, a mimo to ryzykowali, by wywieźć swoje koszule. Mogliby nie brać wyszywanek, przeprowadzić się i kupić je na bezpiecznym terytorium. Ale dla nich ważna jest ta ciągłość, bo te rzeczy są cenne przez więzi rodzinne – dzieli się Ołeksandr. – Wyszywanka to więcej niż tylko rzecz, to element pamięci narodowej na równi z językiem. Z czasem ludzie przechodzą na ukraiński. I tak samo z czasem przewartościowują wyszywaną koszulę, nie traktując jej już tylko jako elementu garderoby”. Po „Spadku narodu” światło dzienne ujrzały jeszcze dwa filmy produkcji studia filmowego „Dywo”: „Słowik śpiewa” (2019) i „Tkacka droga” (2020). W 2018 roku wraz z Ministerstwem Polityki Informacyjnej oraz Ministerstwem Spraw Zagranicznych zorganizowano przyjęcie dyplomatyczne. „Ukraińskie Amazonki” – projekt, podczas którego starodawne stroje i wyszywaną odzież współczesnych projektantów prezentowały uczestniczki działań bojowych, wolontariuszki, korespondentki wojenne. „Staraliśmy się także pokazać rolę kobiety we współczesnym społeczeństwie, rolę kobiety w wojnie oraz to, że wojna na Wschodzie nie jest zakończona. Było to wydarzenie dla ponad tysiąca osób, w którym uczestniczyli dyplomaci, przedstawiciele OBWE, NATO. Przyjęcie odbiło się szerokim echem na Ukrainie i za granicą” – opowiada założycielka święta. W tym samym roku w Czerniowcach pojawił się 20-metrowy mural „Zastawniwska piękność”. Dzień Wyszywanki przeprowadzono na Międzynarodowym Lotnisku „Boryspol” oraz na wszystkich ukraińskich lotniskach. Razem z pogranicznikami dla obcokrajowców, którzy przylatywali i odlatywali z Ukrainy, przeprowadzono kampanię informacyjną o wyszywanych koszulach i dziedzictwie kulturowym. „Wyszywane koszule to także kulturowa dyplomacja. I nasza diaspora włącza obcokrajowców w ukraińską kulturę. Znamy gruzińską kuchnię, japońskie anime. Każdy silny kraj pozostawił ślad w światowej kulturze. I chciałabym, żebyśmy i my pozostawili ten ślad. I udaje nam się to. Na przykład ukraińskie wyszywanki noszą już premier Kanady Justin Trudeau, królowa Holandii Maksyma, światowe sławy: Adele, Lana Del Rey, Richard Branson, Jackie Chan i inni. W ciągu ostatnich lat do świętowania Światowego Dnia Wyszywanki dołączają główne biura Facebooka i Google. Zagraniczni projektanci tworzą całe kolekcje z ukraińskim haftem: Gucci, Valentino, Galliano. A to wszystko oznacza, że wyszywanka staje się częścią światowej kultury”. Ostatni miesiąc przygotowań do święta to prawie zawsze brak snu i wypite cysterny kawy, przyznają organizatorzy. Święto stało się tak masowe, że czasami organizatorzy zmuszeni są udowadniać, że to właśnie oni je założyli. „Wielu myśli, że święto istniało zawsze albo od 1991 roku. Spotykałam szkolne scenariusze, w których było napisane, że święto założyli ukraińscy kozacy na Chortycy albo ukraińscy dysydenci, ktoś pisał, że zrobił to Dmytro Pawłyczko. Kiedy mówię, że jestem założycielką, nie zawsze wierzą, przy mnie zaczynają googlować. Mówią, że młoda. No tak, wyglądam dobrze jak na sześćdziesiątnicę” – uśmiecha się Łesia. W zeszłym roku z powodu kwarantanny masowych wydarzeń z okazji Dnia Wyszywanki nie było. W tym roku organizatorzy mają nadzieję, że uda im się przeprowadzić zaplanowane wydarzenia. Dzień Wyszywanki 2021 połączy ekologię i etnomuzykę. „Będziemy mówić o tym, że ziemia naszych przodków jest dla naszych potomków. Ziemia jako jednostka fizyczna i ziemia wypełniona kodami kulturowymi. Jak powiązane są dziedzictwo kulturowe i ekologia? W rzeczywistości przenikają się wzajemnie. Kiedy pewne terytorium staje się niezdatne do życia, z czasem znika także cała lokalna kultura, która przez wieki była tworzona przez przodków. W ciągu ostatnich dziesięcioleci na Ukrainie wyschło około 10 tysięcy rzek. Oznacza to, że nie używa się już ich starodawnych nazw, znikają z użycia pieśni, bajki, legendy związane z tymi rzekami. Wycinka lasów zagraża nie tylko zalaniem całych regionów, ale także, zmuszając mieszkańców do ciągłego odtwarzania tego, co utracone, „wypłukuje” bogactwo lokalnych tradycji i zwyczajów. Nadmierne używanie plastiku narzuca proste, szybkie rozwiązania domowe, tworząc społeczeństwo konsumpcyjne, które coraz mniej skłonne jest zagłębiać się w kulturę i historię, a także być odpowiedzialnym za przyszłość”. Przesłanki ukraińskiej państwowości W historii Europy każda korona, wydana przez Papieża Rzymskiego czy cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego, jest uosobieniem państwa. Korona nigdy i nigdzie nie znika: jeśli jeden monarcha zajął inne państwo, to nakłada tę koronę na swoją głowę jako drugą, a jeśli ją zdejmuje – po prostu przestaje zarządzać tym państwem. Czymże interesująca jest dynastia austriackich Habsburgów? Na głowach osób, które rządziły, była nie tylko korona cesarza Austrii, tam była korona Czech, Słowacji, Węgier, a jeszcze korona państwa, które nosiło nazwę Królestwo Galicji i Lodomerii. To praktycznie bezpośrednia sukcesja od Ruskiej korony XIII wieku, która należała do rodu Romanowiczów ze starej dynastii Rurykowiczów. Jeśli zaś porównać, jak na początku XX wieku rozpadały się imperia, to Rosyjskie, w którym nie istniało pojęcie, że korony mają prawo do jakiegokolwiek samostanowienia – całe rwało się i trzeszczało: operacje wojskowe, armie, powstania itp. Austriackie zaś imperium po prostu ogłosiło wolność narodom (koronom). Zachodnioukraińska Republika Ludowa powstała nie dlatego, że miało miejsce Powstanie Listopadowe, a dzięki faktowi, że za tym terytorium stała korona i uzyskano całkowicie prawdziwą niepodległość. Austriacki monarcha zdjął z siebie obowiązek bycia zarządcą innych państw i przez ten interesujący fakt prawny powstały wszelkie podstawy do utworzenia ZURL. Dla dynastii nie istnieje pojęcie etniczności i narodu Dzisiaj słabo uświadamiamy sobie w całości, co to znaczy być dynastą. Sto lat temu państwo było drugorzędne, pierwszym był monarcha, dynasta. I nakładano królewskie korony nie dlatego, że ktoś tego chciał, a dlatego, że mieli krew dynastów i mieli do tego sakralne prawo, dane przez Boga. Co więcej, oni są wybrani przez Boga po to, aby wykonywać najcięższą pracę na świecie – być monarchą. Szczególnej uwagi zasługuje to, że przedstawiciel królewskiego rodu Wilhelm Franciszek von Habsburg-Lotaryński uznał się za Ukraińca. W tym roku Dzień Wyszywanki odbędzie się w formacie Dnia Muzyki Etnicznej na Ulicy. Na ogromnej liczbie lokalizacji (place, parki, ulice dla pieszych) grać będą tradycyjni muzycy (kobzarze, lirnicy, fleciści, trembiciarze, drymbiarze, cymbaliści itd.) – podkreśla Łesia Woroniuk. Ołeksandr Tkaczuk dodaje: „Przeprowadzamy paralelę z dziedzictwem kulturowym, które znika, tak jak dobre warunki naturalne, i że zarówno jedno, jak i drugie trzeba chronić dla przyszłości, dla naszych potomków, aby mogli żyć w normalnych warunkach, wzmacniali swoją tożsamość narodową i pomnażali kulturę. Muzyka ukraińska to taka sama warstwa kultury, którą trzeba chronić i popularyzować. Wyszywanki też trzeba chronić, jak własne dzieci!”. Anastasija FEDCZENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn