Strona · s. 9strona oryginału ↗
Próby zrozumienia trwają
Слово Просвіти, №19 за 2021 рік
Dmytro PAWŁYCZKO
To bez wątpienia nie jest powieść, jak niektórzy piszą, to – Ukraina w okupacji. Wróg nie tylko uzurpował władzę, ale osiągnął, zdawałoby się, niemożliwe: u narodu całkowicie zniszczono pamięć, stał się elementarną biomasą. I w takiej sytuacji grupa śmiałków rozpoczyna walkę o wyzwolenie.
Tych odważnych ludzi w rzeczywistości nie ma, ale oni, ze swoimi nazwiskami, charakterami, zostali nazwani w utworze Jurija Szczerbaka „Martwa pamięć, głosy i krzyki”. Pierwszą taką osobą jest Andrij Ołeksandrowycz Zakrewśkyj. Drugą – generał Baluk, przywódca tajnej organizacji ukraińskich patriotów. Trzecią taką osobą jest „gospodarz baru, wątły cichy chłopak Mila”. Czwartą osobą jest Hryhorij Matwijowycz Drofa, którego nazywano w Nowym Jorku „Rudy Hryćko” („Hryshka the Red”).
Sam Jurij Szczerbak o swojej książce „Martwa pamięć, głosy i krzyki” pisze: „Można pomyśleć, że chodzi o kraj całkowitych debili, jednak to nie tak. Chodzi raczej o kraj ludzi z martwą pamięcią historyczną. Kraj polityków z przeważnie sparaliżowanym sumieniem, podstępnych i chytrych oszustów. Kraj, w którym obserwuje się katastrofalny spadek wykształcenia przy wzroście ogólnej liczby dyplomów uniwersyteckich i zmniejszeniu poziomu profesjonalizmu wśród ludzi pracy”.
„Ja twierdzę – pisze Jurij Szczerbak, – wszystkie opisane w książce wydarzenia i postacie istniały, istnieją w prawdziwym życiu i będą istnieć tak
Wasyl WEŁMOŻKO
W grudniu 2022 roku przypada trzysta lat od dnia urodzin genialnego ukraińskiego poety i filozofa Hryhorija Sawycza Skoworody. Z okazji tego jubileuszu w odeskim wydawnictwie „Astroprint” ukazało się ciekawe i ładnie wydane dwujęzyczne wydanie „Zrozumienie Skoworody”, którego kompilatorem został znany poeta, tłumacz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Witalij Boszkow, który urodził się w bułgarsko-gagauskiej rodzinie.
Eleganckie wydanie, godne sławnego imienia wielkiego filozofa. Na twardej okładce – tytuł czerwonym i białym kolorem: „Zrozumienie Skoworody. Zbiór poezji”, niżej – to samo w języku gagauskim. Na ciemnofioletowym tle nienachalnie wyłania się motyw kozaka Mamaja z bandurą i koniem – na obie strony okładki. I niczym słońce – bezbłędnie wykonany portret Hryhorija Skoworody.
Nawiasem mówiąc, w 2020 roku Witalij Mychajłowycz został laureatem Międzynarodowej Nagrody Literackiej imienia Hryhorija Skoworody „Ogród boskich pieśni” za naukowy przekład poetycki zbioru wierszy Hryhorija Sawycza o tym samym tytule na język gagauski. Pojawienie się takiego przekładu – „to bardzo symboliczne, ponieważ Hryhorij Skoworoda miał korzenie tureckie (krymskotatarskie), a język gagauski, jak wiadomo, jest w jednej grupie z krymskotatarskim”, zauważa autor, i nalicza się w nim ponad dwa tuziny języków.
Autor nie po raz pierwszy tłumaczy wiersze ukraińskich poetów na swój język ojczysty i we wstępie wyznaje: „Podczas tłumaczenia ukraińskich wierszy na gagauski ciągle łapię się na myśli, że dość często wersy ukraińskich poetów dosłownie układają się-przeplatają z wersami gagauskich pieśni, ballad itp…”. Gagausi Ukrainy dzięki przekładom swojego rodaka Witalija Mychajłowycza mają możliwość czytać wiersze Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Pawła Tyczyny, Maksyma Rylskiego, Wołodymyra Sosiury, Wasyla Symonenki oraz Dmytra Szupty w języku ojczystym. Właśnie Dmytro Romanowycz skłonił do translatorskiego wyczynu swojego brata – po raz pierwszy w historii przekładu poetyckiego na język gagauski przetłumaczono „Ogród boskich pieśni” H. S. Skoworody. W 2019 roku W. M. Boszkow otrzymał nagrodę literacką imienia Stepana Olijnyka za przekłady jego humoresek, wydane w osobnym zbiorze „Żarty nie z olejarni” w dwóch językach – jako dwujęzyczne wydanie. Tak samo w nowej książce teksty przeplatają się, zmieniając język ukraiński na gagauski. On szczyci się tym, że:
Już Gagauzi w rękach trzymają Owoce mego nielekkiego trudu! Wspominając swoje pierwsze spotkanie z twórczością Hryhorija Skoworody, Witalij Boszkow poetyckim wersem powiedział:
W moje życie wszedł Skoworoda, Wtedy jeszcze nie domyślałem się,
że to jest znakiem.
I to nie były tylko słowa, one dały nazwę cyklowi wierszy, poświęconemu Hryhorijowi Sawyczowi. To wyznanie poety stało się rozdziałem jego nowej książki, wydanej w tandemie z literackim bratem Dmytrem Szuptą, znawcą Skoworody (rodakiem Skoworody – pochodzącym z Połtawszczyzny), którego zbiór „Zrozumienie”, który wyszedł na 275-lecie H. S. Skoworody, stał się częścią nowego zbiornika.
Ten poemat łączy utwory o tematyce Skoworody autora, w którego dorobku jest prawie 80 wydań.
O książce Dmytra Romanowycza wspaniałą recenzję pozostawił prezes Międzynarodowej Akademii Literacko-Artystycznej Ukrainy Serhij Dziuba: „…Dmytro Szupta nie tyle „pisze o Skoworodzie”, co widzi go swoim bohaterem, nie tyle rozwija jego motywy, co obdarza życiem hipotetycznym, zmusza ową odwieczną zagadkę-symbol Skoworody odkrywać swoje nowe oblicza”. W tej książce widzimy zlanie się autora i bohatera, kiedy autor jakby patrzy na świat jego oczami – patrzy jakby w trzystuletnią dal, na przeszłość, i pragnie przeniknąć w przyszłość, biorąc pod uwagę konsekwencje przeszłości. Wtedy zaczynasz rozumieć, że ty już wszedłeś do Ogrodu Skoworody. Właśnie na tym polega czarująca władza mistyfikacji sztuki, która jest jednym ze sposobów na pokonanie czasu. Jest to swoista interpretacja Skoworody, kontynuacja jego wizji, a może i jego misji. To, zdaje się, jest poetyckim zrozumieniem Skoworody.
Nie na darmo w jednym z rubajatów Dmytro Szupta podkreśla, że na Ukrainie są „trzy filary”, trzech proroków. To oni stali się nosicielami ducha narodowego, bez którego nie pokonamy tej trudnej drogi, gdzie zdążyliśmy popełnić niemało wielkich błędów, odrzucając ratujące twórcze objawienia naszych geniuszy.
Masz, Ukraino, trzy filary. Z nimi zdołasz wszystko zwyciężyć: Skoworoda, Szewczenko z Szajanem – Twoi synowie, uskrzydleni bracia. Książka-dwujęzyczna „Zrozumienie
Skoworody” w nakładzie zaledwie 50 egzemplarzy, wkrótce może stać się prawdziwą bibliograficzną rzadkością. Ten, kto obcował ze „Zrozumieniem”, poczuje się rodakiem i współczesnym Skoworody, a także poczuje swoją przynależność do świata kultury.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
