Strona · s. 10strona oryginału ↗
Rodzona matko moja... (wspomnienie z przeszłości)
Слово Просвіти, №19 за 2021 рік
A. Wereszczahina, B. Wereszczahin, zasłużeni działacze sztuki Ukrainy Minęło ponad 60 lat, odkąd kompozytor Płaton Majboroda i poeta Andrij Malyszko stworzyli jedną z najbardziej lubianych przez Ukraińców piosenek „Rodzona matko moja”. Niejedno pokolenie było rozkochane w jej wysokopoetyckich wersach i poruszającej melodii, które do dziś czarują pięknem i głębią obrazów. Każda piosenka, jak i człowiek, ma własną biografię, niepowtarzalną historię... Jest ona także u słynnego „Ruszniczka”. Rok 1958. W Kijowskiej Wytwórni Filmowej imienia O. Dowżenki kręcono film „Lata młode”, nad muzyką do którego natchnienie pracował Płaton Iłarionowycz. Reżyser obrazu O. Miszurin zaproponował kompozytorowi napisanie piosenki dla jej głównego bohatera – młodzieńca, który dopiero zaczyna samodzielnie wytyczać swoją ścieżkę. Zdaniem filmowca pomogłaby ona bardziej jaskrawo i wyraziście nakreślić na ekranie jego wizerunek artystyczny, czyniąc wewnętrzny świat postaci wielowymiarowym i niezwykle bliskim dla widzów. P. Majboroda ucieszył się z takiej propozycji. Pierwowzorem Matki w piosence była Daria Jełysijiwna – mama kompozytora. Właśnie jej jasny obraz, jej „łaskawy uśmiech” zainspirowały kompozytora do stworzenia pamiętnego dzieła muzycznego. Tak narodziła się ta prawdziwa perła, niezapomniana piosenka-wspomnienie. W niej z niezrównanym ciepłem i czułością wyśpiewano niezłomną miłość, z jaką matki wyprawiały swoich synów w szeroki świat, w daleką drogę, ścieląc ją nieodzownym atrybutem ludowego życia – wyszywanym ręcznikiem. Trudno nazwać w ukraińskiej sztuce dekoracyjno-użytkowej inną rzecz, która zawierałaby taką różnorodność symboli, towarzyszyła człowiekowi przez całe życie – w radości i smutku. Rodzinne ręczniki od wieków uważano na Ukrainie za swoisty amulet i dziedzictwo duchowe. Były one darowane z życzeniami dobrego losu, szczęśliwej drogi, jak najszybszego powrotu do domu. Oczywiście, całą duszą, sercem pragnęła tego swojemu dziecku właśnie ona, rodzona Matka. Przypomnijmy te jasne słowa Malyszki: „I w drogę daleką ty mnie o świcie odprowadzałaś, i ręcznik wyszywany na szczęście, na los dałaś”... Pewnie przez takie sakralne znaczenie wyszywanego ręcznika dla Ukraińców wierszy Malyszki nie da się odpowiednio przetłumaczyć na inne języki, ponieważ traci się głęboką istotę. W naszym domu słynna piosenka zabrzmiała niemal od razu. Były urodziny naszej mamy Warwary Pawliwny. Gratulując jej, przyjaciele-autorzy poruszająco zaśpiewali swój nowy utwór. Co to był za duet! Kiedy poleciała melodia, wydawało się, że w szczerym śpiewie zlały się nie tylko ich głosy, ale i splotły się ich talenty, ludzkie losy. A jeszcze czuło się, jakby płynęła we Wszechświat na skrzydłach piosenki tak głęboka i bezgraniczna miłość do najdroższej na świecie osoby – Matki. Wszyscy obecni, jak zaczarowani, słuchali tego majestatycznego i zarazem tak poruszającego hymnu do duchowej macierzy, który lekkim smutkiem kładł się na ich duszach. Odnosiło się wrażenie, że dawno nie słyszeli tak doprawdy wysokoduchowego, pełnego czystości i piękna utworu. Jedni w cichym zamyśleniu milczeli, ktoś klaskał, inni próbowali podśpiewywać Płatonowi Iłarionowyczowi i Andrijowi Samijłowyczowi. Lecz tylko matka kompozytora milczała, uśmiechała się, a w jej łagodnych oczach błyszczały łzy – ożywało „wszystko znajome do bólu: i dzieciństwo, i rozłąka, i wierna miłość...”. Gdy tylko film wszedł na ekrany, niemal najjaśniejszą jego cechą i ozdobą stała się właśnie piosenka „Rodzona matko moja”, której pierwszym wykonawcą był Ołeksandr Taraneć. Od tamtej pory od razu rozbrzmiewała niemal w każdym koncercie. Piosenka sączyła się z otwartych okien mieszkań, słychać ją było na ulicach, w parkach. Tak szybko weszła w muzyczny obieg i stała się szeroko znana, tak bardzo przypadła wielu do serca, że zaczęto ją uważać niemal za ludową. Jak wspominali pracownicy Ukraińskiego Radia, żadna z piosenek tamtego czasu nie mogła się z nią równać pod względem liczby listów z prośbą o wykonanie jej w radiu. Przypomina się taki przypadek, który jaskrawo świadczy o popularności „Ruszniczka”. Pewnego razu nasza rodzina zebrała się u krewnych na Boże Narodzenie (wielu obchodziło je i wtedy) w Makarowie w obwodzie kijowskim. Była z nami i Daria Jełysijiwna, którą uważano za członka naszej rodziny. Jechaliśmy autobusem, bo było nas niemało. Pogoda okazała się straszna, autobus ledwo pełzł drogą. Nieznośnie długo ciągnął się czas. Nagle stało się to, czego nikt się nie spodziewał: zabrakło paliwa. Wszyscy zdziwieni patrzyli na siebie, nie rozumiejąc, jak mogło do tego dojść. Wtedy kierowca milcząc wyciągnął wiadro i wyszedł z kabiny w poszukiwaniu nadjeżdżającego transportu, aby nie narażać się na nieprzyjemności i uratować się z przykrej sytuacji. Na dworze ściemniało. Na horyzoncie niewyraźnie rysowały się tylko czarne pnie drzew i całe otoczenie nagle wydało się ponure, jakby pochłonął je całkowity niepokojący mrok. W autobusie robiło się coraz zimniej i ludzie zaczęli się denerwować, niektórzy z nich byli zbyt rozdrażnieni. I wtedy Daria Jełysijiwna dość głośno, abyśmy wszyscy mogli ją usłyszeć, mówi: – I co to za kierowca taki nieudacznik? My choć jednym samochodem jedziemy, choć innym, zawsze jest zapasowy kanister z benzyną... (w tamtym czasie jej synowie byli już znanymi kompozytorami i obaj mieli samochody). Po krótkiej pauzie jakiś mężczyzna, chyba ostry na język, zaśmiał się, a potem dowcipnie, w jego opinii, zapytał: – A jakież to, babciu, macie samochody? Czasem, bywa, nie maszynę do szycia razem z maszynką do mięsa? Wszyscy nagle ożyli, zaczęły się żartobliwe komentarze... Wtedy wstał nasz ojciec, wymownie obwiódł wzrokiem salon i wypowiedział z ciepłym uczuciem: – Szanowni państwo, czy ktoś z was zna piosenkę „Rodzona matko moja”? – Oczywiście, znamy! – twierdząco odpowiedzieli niemal chórem wszyscy pasażerowie. – Tak ta babcia i jest tą samą rodzoną Matką, której jej syn, kompozytor Płaton Majboroda, i dedykował swój utwór – dodał on. Autobus jakby podmieniono. Wyraźnie ożywał, powoli napełniając się miękkimi falami muzycznymi, które wznosiły się od dźwięków wspólnego śpiewu jednej z najbardziej czarujących ukraińskich lirycznych melodii. Było widać i słychać, jak zmienił się jego ogólny nastrój, bo obecni zaczęli wspominać i zgodnie śpiewać także inne utwory artysty. Wreszcie pojawił się kierowca i autobus ruszył dalej, niosąc w dal złote melodie piosenek Majborody: „Pójdziemy, gdzie trawy pochylone”, „Białe kasztany”, „Kijowski walc”, „Piosenka o nauczycielce”... Kiedy przybyli na przystanek końcowy, wszyscy mimowolnie, jak na zawołanie serca, otoczyli Darię Jełysijiwnę i zaczęli dziękować jej, żegnając głośnymi oklaskami, a ona, nisko się kłaniając, jeszcze długo tak stała, wzruszona, nie mając sił nawet ruszyć z miejsca. I wtedy, zapewne, wszyscy mogli dostrzec jej dobre, wyraziste matczyne oczy... My i nasi współpasażerowie byliśmy pocieszeni tak nieoczekiwanie ciepłym zakończeniem tej podróży. Tetiana Wasyliwna, żona Płatona Iłarionowycza, opowiadała, z jakim uniesieniem przyjmowano „Ruszniczek” i poza granicami Ukrainy, w szczególności w Kanadzie. Wtedy wszystkich poraziła popularność piosenki wśród Ukraińców, gdzie spora grupa, zebrawszy się pewnego razu po koncercie pod oknami hotelu, z Kompozytor Płaton Majboroda ze swoją mamą
Po lewej – Daria Jelysejiwna Majboroda z Borysem Wereszczahinem na rękach, po prawej – Warwara Pawliwna Wereszczahina z synem Jarosławem
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
