Strona · s. 3strona oryginału ↗
PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION
Слово Просвіти, №19 за 2021 рік
28. Homeschooling Popularyzacja wybitnych postaci naszego ukraińskiego świata to sprawa niezbędna, dobra i chwalebna. Jednak czy dopuszczalne są jakiekolwiek metody i formy tego oświecenia? W tym roku obchodzimy 150. rocznicę urodzin Łesi Ukrainki. Największym osiągnięciem na jej jubileusz stało się pełne, nieocenzurowane wydanie dzieł Łesi Ukrainki w 14 tomach – to, według Oksany Zabużko, “zrealizowana dekomunizacja Ukrainki” (w Kijowie 25 lutego, w 150. rocznicę urodzin Łesi Ukrainki, odbyła się oficjalna prezentacja pełnego nieocenzurowanego wydania dzieł pisarki w 14 tomach). Oznacza to, że jest z czego uczyć się zarówno o Łesi, jak i języka Łesi. Ale są też inne, drobne i wtórne wydania, obliczone na niewybrednego czytelnika. Kupiła też moja córeczka popularne wydanie o Łesi Ukraince, atrakcyjne z zewnątrz, instagramowe w środku i bezbarwne językowo. Łesia zapewne od takiego stylu by zemdlała. Ja zaś wyłowię tylko fokus słownego absurdu poprzez słowo homeschooling. Jeden z rozdziałów tego popowego “arcydzieła” o Łesi Ukraince nosi tytuł: “Edukacja Łesi. Albo homeschooling końca XIX wieku”. Oto taki sobie kolejny “teaser biopic” o Łesi Ukraince, o czym już pisaliśmy w projekcie PRZECIWANGIELIZM. Więc jak to nazywała pierwsza kobieta-nacjonalistka i poliglotka Ołena Pcziłka, która właściwie organizowała dla swoich dzieci ów homeschooling od obecnych, zarażonych obczyzną potomków? Żeby nie zmoskwicować własnych dzieci, Ołena Pcziłka organizuje dla nich początkową edukację domową, a Łesia, która opanowała dziesięć języków obcych, nadal nie uczy się w żadnej oficjalnej placówce: “Muszę powiedzieć, że choć ukraińskich książek dla dzieci prawie nie było, ale jednak nie tak mało było ich w rodzinie, gdzie chcieli je mieć; to tym bardziej, że wtedy u nas nie rozróżniano jeszcze książki dziecięcej od niedziecięcej. Dzieci z wielką ochotą czytały dzieła Kulisza, opowiadania Marka Wowczka. “Pana Twardowskiego” Hułaka-Artemowskiego znały na pamięć. Wielkim wkładem w lekturę dzieci były baśnie Andersena w przekładzie Staryckiego i pieśni serbskie w jegoż przekładzie, które bardzo lubiła Łesia” (Denysiuk I., Skrypka T. Dworiańskie gniazdo Kosaczów. Lwów: Akademicki ekspres, 1999, s. 82–83). Natomiast ojciec porozumiewał się w języku rosyjskim: “Od ojca nie mogłyby nawet nauczyć się języka ukraińskiego, bo on nie umie w nim mówić. Właściwie ja “postanowiłam” i zawsze otaczałam dzieci takimi okolicznościami, aby język ukraiński był im najbliższy, aby od małego poznawały go jak najwięcej. Życie ze mną oraz wśród wołyńskiego ludu sprzyjało temu… Uczyły się oboje najpierw ze mną (chodzi o Mychajła i Łesię – I.F.), potem do nich przychodzili nauczyciele i uczyli ich według programu gimnazjalnego z pewnymi zmianami. Łesia uczyła się razem z bratem także łaciny i języka greckiego (ona w rezultacie może swobodnie czytać Homera w oryginale – więc i tłumaczy go na ukraiński… …Ze mną ona wyuczyła języki niemiecki i francuski, sama nauczyła się jeszcze polskiego i włoskiego. Zatem tłumaczy ze wszystkich tych języków i, jak Panu wiadomo, pisze oryginalne rzeczy (wszystko to po ukraińsku)” (Tamże, s. 22–23). Zatem pod kierunkiem matki – tego “rektora” domowego uniwersytetu – według programu męskiego gimnazjum Łesia opanowała języki grecki, łaciński, rosyjski, francuski, niemiecki, a z czasem nauczyła się włoskiego i angielskiego. Sama o swojej znajomości języków europejskich bez “żadnych” dyplomów Łesia Ukrainka pisała w liście do M. Pawłyka 27 marca 1903 roku, kiedy mowa była o jej pożądanej możliwości przeprowadzki do Lwowa i utrzymywania się właśnie z wykładów języków obcych w galicyjskich gimnazjach: “Języki francuski i niemiecki znam o wiele porządniej, niż zwykle znają “pierwsze uczennice” różnych gimnazjów i instytutów w Rosji, znam i teoretycznie, i praktycznie na tyle, że mogę artykuły w tych językach pisać, a listy tym bardziej (nawet wiersze niemieckim wierszem białym tłumaczyłam), mówić mi po francusku, co po rosyjsku prawie wszystko jedno. Język włoski znam teraz, w każdym razie, lepiej, niż ile trzeba, na przykład, w konserwatorium śpiewu, rozmawiam teraz płynnie i dość, by prowadzić korespondencję biznesową. Angielski znam teoretycznie (jednak mogę i na głos czytać, nie tylko oczami) i mogę bez słownika tłumaczyć z niego. Gdybym miała uczniów Polaków, to znam po polsku tyle, ile trzeba, by wyjaśnić przy lekcjach. Język rosyjski znam nie mniej, niż każdy Ukrainiec, który przeszedł rosyjskie szkoły (choć ja ich nie przechodziłam), ale wymowę mam w języku rosyjskim gorszą niż we francuskim, charakterystyczną dla Ukrainki, i najmniej byłabym chętna, właściwie, ten język wykładać (Łesia Ukrainka. Zbiór dzieł w 12 t. K.: Naukowa dumka, 1978–1979, t. 12, s. 57–58). Czy gdzieś Państwo w tym soczystym języku matki i córki o nauce domowej i wychowaniu słyszeli to dziwowisko homeschooling, które, z uwagi na fonetyczne przystosowanie w naszym języku, powinno mieć zupełnie inną powłokę fonetyczną: howmsculing, bo angielskie h w apelatywach po ukraińsku należy oddawać jako g, a nie ch, jak w rosyjskim, bo u nich g po prostu nie ma, co odzwierciedla nasz nawet daleki od doskonałości w rozdziale zapożyczeń Prawopis-2019: “Dźwięk [h] przeważnie oddajemy literą g”: hospis, Helsinki i in.? (Ukraiński prawopis. Charków: Folio, 2019, s. 150). Ponadto, dla naszego języka nie jest charakterystyczny zbieg samogłosek nie na styku morfemów, czyli howm, a nie houm!, helowin, a nie chelouin, weekend, a nie uikend, Hemingway, a nie Cheminguej, Hauptmann, a nie Hautomann. Po co nam pośrednictwo języka moskiewskiego w oddawaniu obcych słów? Tak poświadczamy swoją wtórność. Niestety, obowiązujący prawopis w oddawaniu obcych połączeń liter au, ou jest bardzo nielogiczny i niespójny, bo proponuje albo równoległe oddawanie połączenia liter au: laureat / lawreat, pauza / pawza; albo tylko przez aw: automobil; albo tylko przez au: Faust, outsider (Tamże, s. 156). W języku angielskim słowo home nie tylko jest wieloznaczne z podstawowym znaczeniem “dom, mieszkanie, siedlisko, gospodarstwo” i in., ale też homonimiczne home v (past i p. p. homed, pres p. homing) 1. wracać do domu (zwł. o gołębiu); 2. wysyłać, kierować do domu; 3. przebywać, mieszkać (gdzieś); to home with smb mieszkać u kogoś (wspólnie z kimś); 4. udzielać schronienia, urządzać u siebie (AUS 2006, s. 648–649). Zatem homeschooling – jako określenie nauki domowej, utworzone sposobem składania (home+school, gdzie school bez rodzajnika “zajęcia, nauka”, AUS 2006, s. 1230) i utrudnione formantem -ing. Zatem, jak poświadcza nasze doświadczenie historyczne, a w szczególności nauka domowa Łesi Ukrainki, swoje na nogi stawia – a cudze z nóg zwala, trawka przecież każda tylko na swoim korzeniu rośnie. Życzę wzrastać właśnie z własnego języka i własnymi słowami owocować. Jak Łesia. Ona z twórczości swojej stworzyła Dom naszego języka. 29. Homing W podręczniku do 7 klasy z biologii czytamy taki temat: “Sposoby orientowania się zwierząt. Homing. Migracje zwierząt”. W zeszycie do prac z biologii zadanie dwukrotnie zawiera ten niepotrzebny nowoanglicyzm: Czy wierzycie, że… 1) wszystkie zwierzęta są zdolne do migracji? 2) najbardziej znanymi migrującymi zwierzętami są ptaki i ryby? 3) homing – to instynkt powrotu do domu? 4) dobowa migracja jest charakterystyczna dla ptaków wędrownych? 10) homing przejawia się u płetwonogich?
11) czy instynkt powrotu do domu najjaskrawiej przejawia się u gołębi? (Prezentacja do lekcji biologii „Sposoby orientacji zwierząt. Homing. Migracje zwierząt”). Czymże jest homing według „europejskich oświecicieli” (wybaczcie: coachów, tutorów, mentorów i wszelkiego innego barbarzyństwa), którzy oślepiają nas „współczesnymi światłami”? Okazuje się, że to znana nam od wieków zdolność zwierząt do powrotu do domu. Oto co piszą o tym zniewoleni cudzoziemszczyzną, podający się za edukacyjnych nowatorów: „Posiadanie własnego terytorium dla tak zwanych zwierząt terytorialnych ma ogromne znaczenie. Właśnie dlatego u takich zwierząt homing jest rozwinięty najsilniej. Zdolność rozpoznawania i znajdowania swojego domu zbudowana jest na złożonej interakcji wrodzonych (instynktownych) oraz nabytych form zachowania <…>. Homing może odbywać się na znaczne odległości (węgorze, ryby łososiowate, żółwie morskie, ptaki wędrowne). Zwierzęta osiadłe, terytorialne, z reguły nie odchodzą daleko od swojego „domu”. <…>. Homing zapewniają reakcje wrodzone, pamięć, bodźce zewnętrzne i wewnętrzne. Jako zewnętrzne bodźce-orientatory mogą występować charakterystyczne cechy terenu, bodźce dźwiękowe, smakowe, zapachy, położenie słońca, księżyca czy gwiazd, pola elektromagnetyczne. Do bodźców wewnętrznych należy zaliczyć odczucia mięśniowe i pamięć ruchową. Najbardziej zdumiewająca jest zdolność do orientacji u ptaków” (Homing – to zdolność zwierząt do powrotu do domu). W języku angielskim słowo to używane jest jako rzeczownik i imiesłów: homing n 1. powrót do domu; droga powrotna; 2. zdolność znajdowania drogi do domu (u gołębi); 3. aw. wskazywanie lądowania; naprowadzanie (samolotów); homing a 1. powracający (zmierzający) do domu (z powrotem); 2. tęskniący za domem (AUS 2006, s. 649–650). Pamiętacie, jak z nudy, tęsknoty, żalu (a nie z powodu homingu) za rodzinnym domem, rodzinną ojczyzną umiera w dzikiej Moskiewszczyźnie bohaterka dramatu Łesi Ukrainki „Boarynia” Oksana? Niemiecki filozof Hans-Georg Gadamer ma charakterystyczny artykuł o przyciąganiu do ojczyzny jako języka. Słusznie zauważa, że Ojczyzna – to coś odwiecznego, a odwieczność polega właśnie na języku, bo właśnie „w języku ojczystym strumieniuje cała bliskość do swojego, w nim – obyczaje, tradycje i znajomy świat” (Hermeneutyka i poetyka. K., 2001, s. 188). Takie wrażenie, że do rodzinnych stron ptaki i zwierzęta ciągną bardziej niż niektórzy ludzie do języka ojczystego. Słowem, szczęście – to powrót do domu, do swojego języka, swoich dźwięków i intonacji. Czasem potrzebna jest obczyzna, aby poczuć sens swojskości: „…w wymiarze realnym ojczyzna – to przede wszystkim ojczyzna językowa” (Tamże, s. 189). 30. Afiliacja Po co nazywać słowem afiliacja dane o autorze? Po co tworzyć podstawianie pojęć, a nawet myśleć, że obce słowo przyniosło do naszego języka nowe pojęcie i rozszerzyło horyzonty naszego myślenia językowego? Po co gra w przemianowywanie tego, co zwykłe, wygodne, oczywiste? Chyba dla demonstracji własnych kompleksów i niepełnowartościowości. Groźne słowo afiliacja usłyszałam pod swoim adresem, kiedy do bazy moich publikacji naukowych nie pozwolono wnieść mojego artykułu, gdzie obok mojego autorstwa nie zaznaczono dodatkowych danych o mnie, w szczególności miejsca pracy i stanowiska. Skądże wzięła się ta afiliacja z niewłaściwym dla języka ukraińskiego zbiegiem samogłosek ia (prawidłowe byłoby przystosowanie fonetyczne przez zbitkę dźwiękową ija afiliacja przez analogię do rodzimej leksyki: dijałnistʹ, a nie dialnistʹ, co, niestety, w słowach pochodzenia obcego zostało zrujnowane stalinowską Pisownią z 1933 roku, która do dziś obowiązuje w tej pseudonormie). W języku angielskim affiliation [ɘˌfɪlɪˈeɪʃ(ɘ)n] n 1. przyłączenie; przyjmowanie w członki; ~ fee składka przy wstąpieniu do organizacji; 2. pr. ustalenie ojcostwa; autorstwa (w sądzie); ~ order orzeczenie sądowe ustalające ojcostwo i określające wysokość alimentów; 3. ofic. związek, kontakt; business ~s kontakty biznesowe; political ~s kontakty polityczne; to have few ~s with the local population mieć mało kontaktów z miejscową ludnością; 4. pr. przysposobienie (AUS, s. 63). Mimo to etymon tego słowa sięga greckiej jednostki leksykalnej affiolio ʻprzywiązanieʼ, co spowodowało powstanie terminu psychologicznego na oznaczenie „społeczno-psychologicznych fenomenów, które leżą u podstaw budowania wzajemnie uwarunkowanych relacji” (Kuprij T. H. Społeczna afiliacja młodzieży studenckiej jako czynnik rozwoju organizacyjnego szkoły wyższej). Po raz pierwszy jako termin użył tego amerykański psycholog Henry Murray w drugiej połowie XX w., rozumiejąc afiliację jako podstawową potrzebę człowieka w procesie interakcji społecznej: „Nawiązywać przyjaźń i odczuwać przywiązanie. Cieszyć się innymi ludźmi i żyć razem z nimi. Współpracować i komunikować się z nimi. Kochać. Przyłączać się do grup”. Zdaniem psychologów ogólnymi czynnikami afiliacji są: 1) konieczność porównania się z innymi, pozbycia się niepewności; 2) konieczność otrzymania pozytywnej stymulacji dzięki ciekawej, żywej komunikacji; 3) potrzeba otrzymania aprobaty, uwagi; 4) potrzeba wsparcia emocjonalnego (Kuprij T. H., tamże). Znaczenie terminologiczne słowo to zyskało także w innych dziedzinach wiedzy. W szczególności w terminologii matematycznej i informatyce, fizyce i naukach pokrewnych afiliacja – to przyłączanie / przyłączenie, przyjmowanie / przyjęcie w członki; w terminologii ekonomicznej – przyłączenie na prawach filii. Więc po co afiliacja w zaznaczaniu danych o naukowcu (nazwisko, imię, imię ojca autora; dane o organizacji, gdzie pracuje uczony; wydział, jednostka; miasto, kod pocztowy, kraj)? (zob. Czym jest afiliacja i dlaczego uczonemu tak ważne jest jej poprawne wypełnianie? ©Nauka i metryka). W tym kontekście termin jest absolutnie nieumotywowany, niestosowny, bezsensowny. Jest rozpowszechniany przez zgubną dla nas kosmopolityzację naszej nauki, co przejawia się w określonych przez Ministerstwo Oświaty i Nauki od czasów S. Kwita – L. Hrynewycz (i do dziś) preferencjach i prestiżu publikowania w zagranicznych wydawnictwach (w szczególności bazach danych Scopus i Web of Science). Z uwagi na obecną politykę Ministerstwa Oświaty publikowanie badań naukowych w krajowych wydawnictwach fachowych uznano za wtórne, drugorzędne. Priorytet nadano wydawnictwom zagranicznym, tak jak obcym słowom. Kiedy nie ma świadomości narodowej i godności, to i słów własnych nie wystarcza, więc samoobcość i samowyrzeczenie wydają za dobro, pożyteczną nowość i postęp. Na szczęście, ja do takich nie „afiliuję się”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
