Trzydziestolecie Solomiańskiej „Proświty” obchodzono w stołecznej Centralnej Bibliotece Solomianki im. Hryhorija Skoworody
ŚWIATŁANA KORONENKO
HALINA KYRPA
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij Filipczuk, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
Kiedy 8 maja główny światowy zbrodniarz współczesności Putin podpisał dekret nr 314 o „podstawach państwowej polityki Federacji Rosyjskiej w dziedzinie edukacji historycznej”, nie sposób dojść do innego sądu, jak uznać ten czarnosecinny dokument za kontynuację strategii ratowania konającego imperium. Jego treść to cały gamuz – od zadań „kształtowania osobowości na podstawie właściwego rosyjskiemu społeczeństwu systemu „wartości”, po kształtowanie ogólnorosyjskiej tożsamości obywatelskiej i umacnianie wspólnoty russkiego miru”. Równocześnie kremlowscy ideolodzy nakreślili wymyślone zagrożenia, które stoją przed Rosją w realizacji tego „świętego” celu. Naturalnie, takimi są „neokolonializm, neoimperializm i neonazizm oraz fałszowanie zbiorowym wysiłkiem błędnych wyobrażeń o Rosji, zaprzeczanie, pomniejszanie jej historycznego wkładu w rozwój cywilizacji światowej”. Jak mówią, z chorej głowy na zdrowe. Nazywając siebie „wielkim krajem o wielowiekowej historii, państwem-cywilizacją”, które „zjednoczyło narody na przestrzeniach Eurazji we wspólnotę „kulturowo-historyczną”, wniosło ogromny wkład w rozwój światowy, robi się nie po sobie od takiego szalonego harmidru kłamstwem, zarozumiałą wielkością i nietolerancją wobec wszystkich, którzy nie są „nimi”. Rzeczywiście, wiele wspólnot i narodów, uczonych i polityków, po prostu rozsądnych i przytomnych ludzi wolałoby nie wdawać się na tym tle w fałsz i szowinistyczne oszustwo w jakikolwiek spór-dyskusję. Beznadziejnie. Daremne będą najbardziej przekonujące fakty i argumenty dotyczące ocen tego współczesnego faryzeizmu. Ale dlaczego współczesnego, skoro korzenie podobnych schizofrenicznych „ideologemów” sięgają głębi stuleci. To już było. Właśnie na gruncie „wartości” ordy i barbarzyństwa powstawała Moskwa z jej antyhumanitarną „narodowością”, totalitarnym „samodzierżawiem”, bezdusznym „prawosławiem”. Już wtedy takie złotwórcze i złośliwe w przestrzeni światowej zjawisko, nazywane Moskwą, otrzymało swoją prawdziwą interpretację. Wprowadziwszy pojęcie „oświecenia historycznego” w przywołanym dekrecie, Putin sprowokował odtworzenie jego oceny przez francuskiego markiza de Custine’a, który jeszcze 185 lat temu, badając carską Rosję od obyczajów po wielką politykę, wydawszy w Paryżu książkę „Rosja 1839”, całkowicie rozbił i zniszczył stworzony mit o „wielkości” Moskwitów, przekonująco dowodząc, że Rosja nie ma nic wspólnego z cnotami Oświecenia. Bo tam depcze się absolutnie wszystko: człowieczeństwo, sprawiedliwość, równość, godność i prawdę. „Szczególnie – jak zauważał I. Dziuba – gdy chodzi o pojęcia moralne, humanitarne, religijne”. Wówczas Rosja była przedstawiana Europie i całemu światu ze swoim „oświeceniem” jako państwo wschodniego despotyzmu, samowoli, kłamstwa i cynicznej obłudy, a jej naród nie kim innym, jak tylko barbarzyńcą („dzikusem władającym bronią palną”, który nie chce (nie może) być kulturalny i cywilizowany). Od tego czasu – żadnych zmian.
Raszka nie może się uspokoić, bełkocząc o „uświadomieniu historycznej jedności narodów Federacji Rosyjskiej, zachowaniu wartości historii i kultury każdego narodu”, nie mając nic wspólnego z rzeczywistością. O takim brutalnym i barbarzyńskim „oświecaniu” Rosji opowiadał i dyskutował w swoim czasie T. Szewczenko z młodym gruzińskim poetą A. Cereteli podczas zupełnie nieprzypadkowego spotkania, które w 1859 roku zorganizował im M. Kostomarow w swoim mieszkaniu. W tamtych czasach temat Kaukazu nie przestawał aktualizować się dla Poety (po napisaniu przez niego poematu o tym samym tytule w 1845 r.), ponieważ los tych narodów pod względem większości parametrów był tożsamy z losem Ukraińców. Na przykładzie Ukraińców, podobnie jak górali, bardzo wyraźnie ujawniała się ideologia i praktyka nienawidzącego ludzi „oświecenia” Moskali. W tym celu Szewczenko nie przestawał zapoznawać się z europejską historią i literaturą, które bezstronnie i prawdziwie naświetlały tę tematykę. Nic dziwnego, że wśród tych, którzy stali się przedmiotem uwagi Szewczenki, byli W. Scott, A. Dumas, E. Radcliffe, S. Richardson. Bo u tegoż Dumasa dobrze odczytywała się misja „oświeceniowego” mordowania ludzi przez Moskwę, kiedy za każdą odciętą głowę górala płacono 10 rubli, mając prawo, oprócz głowy i uszu, jeszcze obrabować go do czysta. A dowódca moskiewskiego wojska na Kaukazie nie tylko dawał nagrodę (czerwoniec) za każdą odrąbaną głowę, ale także wysyłał czaszkę do rosyjskiej Akademii Nauk.
Ciąg dalszy na str. 2
PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu Wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Cena wzrosła dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrn. 3 mies. — 180 hrn. 6 mies. — 360 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nagrody (od towarzystwa historycznego) dla najlepszych pedagogów, tak zwana „nagroda Nobla dla nauczycieli historii”; uczniów i studentów zaczęto uczyć historii, w której nie było miejsca ani dla Ukrainy, ani dla Ukraińców, jedynie odrobinę dla Małorosjan. Przez cały okres niepodległości Moskwa gwałciła Ukrainę, by jakoś zmajstrować „wspólny” podręcznik historii. Masowymi państwowo-imperialnymi przedsięwzięciami stały się w tych czasach „upamiętnienia” na szczeblu międzynarodowym dat związanych z „rosyjską rewolucją 1917 roku” (wydając encyklopedię „Rosja w 1917 roku”; „wielkiej wojny ojczyźnianej”; Aleksandra II, Marksa i Stołypina; Rosyjskiego Towarzystwa Historycznego i innego (nie)potrzebnego badziewia, przesiąkniętego imperializmem, wielkomocarstwowością, szowinizmem i ukrainofobią. Niestety, ten chłam „dotarł” także do Kijowa, dzięki przede wszystkim legalnej (bezkarnej) działalności rodzimych „piątokolumnowców” oraz rosyjskich „towarzystw”. Nie sposób zliczyć licznych faktów i wydarzeń związanych z wojną humanitarną raszystów przeciwko naszej pamięci narodowej i godności. Dlatego musimy adekwatnie działać i przeciwdziałać temu molochowi, obecnie wyplutemu przez Putina w fałszywym opakowaniu „oświecenia historycznego” Moskowii. Najbardziej niezawodnym i najskuteczniejszym antidotum na tę zarazę może służyć przede wszystkim zasada ukrainocentryzmu jako systemu prawdziwej wiedzy i wartości o Ukrainie, narodzie ukraińskim, o jego przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, dla żyjących i jeszcze nienarodzonych Ukraińców. To właśnie ona umożliwi decydującą siłę Narodu – „Być Ukraińcami!”. Przypominają się słowa wybitnego polityka Winstona Churchilla, który swego czasu, pokonawszy hitlerowski nazyzm, mówił o znaczeniu prawdziwej Historii dla zwycięstwa i postępu Państwa. Ponad 70 lat temu (1953) radził on znaczącym ludziom, którzy przygotowywali przemówienia i decyzje polityczne dla prezydentów USA Eisenhowera, Nixona, Forda i Reagana, lepiej poznawać historię, która z pewnością przyda się w przyszłości: „Studiujcie historię, studiujcie historię – w historii leżą sekrety kunsztu państwowego”. Zatem. Dla naszego Zwycięstwa nad raszystowską nieczystością potrzebna jest zarówno nowoczesna broń, jak i historyczna Prawda, które w końcu pokonają moskiewską „beznadziejną” bielunię. Heorhij FILIPCZUK transmisji posiedzenia, deputowani prezydenckiej frakcji „Sługa Narodu” w Radzie Kijowskiej w pełnym składzie opuścili salę sesyjną podczas głosowania nad przyznaniem tytułu „Honorowy Obywatel Kijowa” byłemu Naczelnemu Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerijowi Załużnemu oraz poetce Linie Kostenko. „Przewodniczący frakcji Andrij Witrenko prawdopodobnie otrzymał telefon z Biura Prezydenta. Albo od Jermaka, albo od Kułeby, i po tym »sługi« dokonali takiego demarche. Wszyscy rozumiemy, że wykonują oni jedynie wolę polityczną Bankowej, wolę polityczną Biura” – opowiedział współprzewodniczący frakcji „UDAR Witalija Kliczki” w Radzie Kijowskiej Dmytro Biłocerkowec. Według słów deputowanego ludowego VIII kadencji Borysława Berezy, deputowani w ten sposób okazali stosunek do uznania W. Załużnego i L. Kostenko, a w pierwszej kolejności lojalność wobec władzy. Własna inf. Zdjęcie ze źródeł otwartych
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Beznadziejne „oświecanie” Moskiewszczyzny», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1
Cały ten horror trwał przez wieki. I chociaż oficjalna (moskiewska) wersja akcentuje czas trwania podboju Kaukazu w latach 1817–1864 (47 lat), a inna – 1763–1864 (101 lat), to jednak zagarnięcie Kaukazu jako strefy tranzytowej dla dalszych imperialnych ekspansji na południe rozpoczęło się jeszcze w 1722 roku (wyprawa perska Piotra I) od podbicia Północno-Wschodniego Kaukazu. Tak samo wymaga podwyższenia górna granica chronologiczna (do poziomu 1877 roku), kiedy podczas wojny rosyjsko-tureckiej doszło do najpotężniejszego powstania na Kaukazie z próbą historycznego odnowienia imamatu. Ostatecznie nowe i kolejne proponowane ramy agresji Rosji zawsze będą kontrowersyjne i dyskusyjne, ponieważ zagarnięcia, agresje i represje moskiewszczyzny wobec Kaukazu, Ukrainy i innych narodów, przekształcając się w ludobójstwo, charakteryzowały się ciągłością, dlatego trwają do dziś. Nie bez powodu Szewczenko pytał, jak wspominał A. Cereteli („Moje wspomnienia o Szewczence”. Po raz pierwszy wydrukowano w gaz. „Zakaukazie” (Tyflis), 1911, 26 lutego, nr 45, w związku z obchodami 50. rocznicy śmierci Szewczenki): „A dlaczegoż teraz pół wieku, jak wy uspokoiliście się w rękach Rosji? I dlaczegoż wy, obecni Gruzini, milczycie? Czy przeszłość już nie interesuje was?”. To niezwykle czułe pytanie w dialogu między Szewczenką a Ceretelem, który trwał do trzeciej godziny nad ranem, do dziś brzmi jak alarm już nowożytnego „Kaukazu” nie tylko dla Gruzinów, ale i dla wszystkich tamtejszych narodów, które zamieszkują tę piękną i surową ziemię. Ale dlaczegoż wtedy teraz poddajemy się ujarzmieniu i kiedy nadejdzie ten jedyny zryw spragnionych wolności dumnych górali? Później wielki Gruzin tak opisywał to pierwsze i, niestety, ostatnie spotkanie z Szewczenką, które stało się dla niego „jasnym wspomnieniem życia”, bo wtedy on „po raz pierwszy zrozumiał, jak trzeba kochać ojczyznę i swój naród”. I tę najwyższą cnotę, głoszoną przez ukraińskiego Proroka, Cereteli pamiętał i cenił przez całe życie. „Kiedy obchodziłem swój pięćdziesięcioletni jubileusz (1890), – pisał on, – u mnie byli goście z Ukrainy i przywieźli mi w prezencie portret Tarasa. To bardzo wzruszyło mnie”. Te historyczne epizody wypływają dziś w pamięci nieprzypadkowo w czasach, gdy Ukraina, brocząc krwią, bije się o wolność, o „pole i morze, i swoje (wasze) sine góry”. I kiedy w Gruzji 11-12 maja wyszło z protestami przeciwko ustawie „o zagranicznych agentach” ponad dwieście tysięcy ludzi, to jest to swoista odpowiedź na proponowane rujnujące „oświecenie ruskiego miru”, zawsze skierowane przeciwko suwerenności i wolności dumnych Kaukazów, w których święcie wierzył T. Szewczenko, że nikt już „Nie poprowadzi cię w kajdanach”, a Moskale nie będą przynosić im znowu i znowu darów danaickich, jak „z pożaru skradziony całun!”. Prawie 180 lat minęło od tamtej pory, jak zabrzmiało uniwersalną prawdą i przestrogą słowo Szewczenki w „Kaukazie” o niesłychanej, nadzwyczaj okrutnej polityce kolonizatorskiej Rosji wobec „innych” narodów, brutalnej „oświeceniowej” polityce zmoskwiczenia, kiedy pili „z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę!”, kiedy ich „nauka” służyła jedynemu i złemu celowi: „Jak i więzienia murować, / Kajdany kuć — / Jak i nosić!..” Zatem, właśnie tak, zgodnie z przestrogą Szewczenki, musimy postrzegać, przeciwdziałać i pokonywać te straszne jary, które teraz kopie swoją współczesną „historyczną oświatą” pod Ukrainę (i nie tylko) putinowsko-raszystowska kamaryla, której poprzednikom Poeta już odpowiedział: „Oświecili się! Ale jeszcze chcemy / Innych oświecić”. Nie trzeba! Nie wyjdzie! Pęknijcie i zadławcie się swoim szowinistyczno-czarnosecinnym „oświeceniem”. Bo gdzie kłamstwo, tam grzech, tam „smak i zapachy trucizny”. Jednak nawet najsilniejsza niechęć, nietolerancja i ostre potępienie wszystkiego tego, co zaproponowano naszemu wrogowi przede wszystkim w sferze polityki humanitarnej na poziomie „historycznej oświaty”, wcale nie rozwiąże problemu wyzwań i zagrożeń dotyczących zachowania i wzmocnienia naszej Tożsamości, Państwowości. Przecież tylko na pierwszy rzut oka kolejny kremlowski cyrkularz, jako kupa caratu, bolszewizmu, stalinizmu i raszyzmu, jest czysto wewnętrznym planem działań, skierowanym na aktywizację wszystkich „organów władzy publicznej, organizacji naukowych i edukacyjnych, centrów akademickich i uniwersyteckich, organizacji kultury i sztuki, organizacji kulturalno-oświatowych, środków masowego przekazu, stowarzyszeń społeczno-państwowych i społecznych, innych organizacji niekomercyjnych”. Jednak całkiem oczywiste jest, że takie „oświecenie” jest dla nich istotnym instrumentarium ekspansjonistycznej polityki w wymiarze globalnym. Ponieważ na powierzchni, nawet nie kryjąc się za listkiem figowym „pokojowości”, założone są ideologemy i praktyki wszechpożerającego ruskiego miru. Tak, „formowanie ogólnorosyjskiej tożsamości obywatelskiej” jest nierozerwalnie związane ze „wzmocnieniem wspólnoty ruskiego miru”. Przewiduje się: zaangażowanie raszystowskich „naukowców” do pracy z zagranicznymi mediami oraz instytucjami naukowo-edukacyjnymi; realizację wspólnych programów przede wszystkim z zagranicznymi historykami w celu wspólnych badań naukowych, wydawania podręczników i książek; „aktywizację pracy oświatowej z rodakami, którzy mieszkają za granicą”. Zatem, macki moskiewskiej workowatej ośmiornicy dotykają wszystkich i wszystkiego, zwłaszcza Ukrainy, miażdżąc ich w pętli ruskiego miru imperialności. Wyrzucony obecnie „na górę” przez Moskwę paszkwil „polityczno-pedagogicznego” sznytu jest, w rzeczywistości, wulgarnym potwierdzeniem niedawnego zuchwale-słownego wybryku Putina w wyreżyserowanym dialogu z „chłopcem”, piszcząc, że „Rosja nie kończy się nigdzie, ona – wszędzie…”. A dlatego, jak tylko gdzieś na świecie, na ulicy czy w bramie zagulgoczą po „wielkiemu i potężnemu”, a na znoszonych deskach tacy sobie waniuszki odegrają „barynię-sudarynię”, to wkrótce należy oczekiwać „wyzwolicieli”, którzy, wyzwalając na czołgach i z „kałaszami”, nie przestaną bełkotać o wiecznie ich „historycznych ziemiach i uciemiężonych rodakach”. Jednak, pomimo sprawiedliwego sarkazmu, musimy być świadomi tego, że do realnego zagrożenia wojowniczego „oświecenia” moskiewszczyzny warto odnosić się bardzo odpowiedzialnie i profesjonalnie. Ponieważ jest ono ważnym składnikiem obecnej wojny zaborczej przeciwko Ukrainie. Należy w pełni uświadomić sobie aksjomatyczną zasadę – Moskal, zazwyczaj, najpierw niszczy kłamstwem i fałszem ludzkie dusze, a później (lub równolegle) zabija militarnie. Właśnie w tym celu współczesna rosyjska historyczna „nauka”, dawno przeistoczywszy się w obraz propagandy Goebbelsa, próbuje już od dłuższego czasu zniszczyć ukraińską pamięć narodową, otulając swoich i obcych w szowinistyczną skorupę historycznego kłamstwa i zdziczałego mesjanizmu. Na takim zaczynie budowana jest ich „metodologia” badania historii – od przedszkoli do uniwersytetów, „zgodnie z nowymi wyzwaniami i zadaniami”; opierając się na jedynym (sfałszowanym) podręczniku i wskroś przesiąkniętym smrodem pedagogicznego czarnosecinnictwa standardzie historyczno-kulturowym. Nic dziwnego, bo oto już któryś rok praktykuje się w edukacji historycznej w moskiewszczyźnie metodę, ogłoszoną przez byłego dziekana wydziału historycznego uniwersytetu łomonosowskiego Karpowa, według której należy „wykładać tylko ten punkt widzenia, który odpowiada geopolitycznym interesom Rosji”. Ponieważ interesem obecnej putinowskiej Rosji jest zniszczenie narodu ukraińskiego i Ukrainy jako państwa, to całkiem zrozumiałe są postawione przez Kreml zadania przed „historyczną oświatą” – wydeptać ukraińską pamięć narodową, ostatecznie zniszczyć ukraińską tożsamość i świadomość narodową. W celu tej zbrodniczej misji ich agresywne przygotowania do „historycznej” ekspansji rozpoczęły się na długo przed rozpoczęciem wojny z Ukrainą. Przede wszystkim, Moskale odnowili, podnosząc do poziomu najwyższej władzy, status i rolę „historycznego towarzystwa”, „funduszu historii ojczyzny”, z którego sfinansowano „naukowe” badania nad historią Rosji dla ponad 150 historyków nowego i starego świata. W 2008 roku zostały wznowione 148 tomów cesarskiego towarzystwa, w szczególności prace Sołowjowa, Kluczewskiego i Kostomarowa, które wywyższały Moskwę. 2012 rok ogłoszono rokiem historii rosyjskiej, a w 2013 opracowano standard historyczno-kulturowy Rosji; założono 24
wywołała ożywioną dyskusję. Oprócz gratulacji pod adresem popularnych Ukraińców, są doniesienia o tym, że, jak widać z
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińska poetka okresu lat sześćdziesiątych, pisarka Lina Kostenko oraz Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy w latach 2021–2024 Wałerij Załużny otrzymali tytuł „Honorowy obywatel Kijowa”. Poinformował o tym mer Kijowa Witalij Kłyczko na początku posiedzenia Rady Miasta Kijowa 8 maja. „Rada Miasta Kijowa postanowiła wyrazić swój szacunek i uznanie oraz nadała pisarce Linie Kostenko i generałowi Wałerijowi Załużnemu tytuł Honorowego obywatela” – napisał stołeczny włodarz w mediach społecznościowych. „Lina Wasyliwna przez wiele lat uosabia niezłomność oraz wolną i utalentowaną duszę Ukraińców. Duch wolności i odwagi! Wałerija Fedorowycza wyróżniliśmy za jego osobiste zasługi podczas obrony stolicy oraz w ochronie suwerenności państwowej i wolności Ukrainy” – czytamy w publikacji. Odznaczenia Linie Kostenko i Wałerijowi Załużnemu wręczono w domu pisarki. Lina Wasyliwna zaznaczyła, że po raz pierwszy jest wdzięczna za nagrodę. W mediach społecznościowych to wydarzenie wy-
Tłumaczenie maszynowe
10 maja na dziedzińcu Muzeum Krajoznawczego im. Wasyla Kryczewskiego odbyła się 10. konferencja naukowo-praktyczna „Czytania petlurowskie”. Zapoczątkowana w 1992 roku przez połtawską „Proświtę”, która wydała 8 tomów materiałów z „Czytań petlurowskich” pod wspólnym tytułem „Połtawska Petluriana”. Niezmiennym redaktorem wszystkich ośmiu wydań był Taras Pustowit, obecnie zastępca dyrektora archiwum obwodowego i przewodniczący miejskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Te wydania Petluriany do dziś nie straciły swojego znaczenia dla poznania Wielkiej Rewolucji Ukraińskiej lat 1917–1921, jej uczestników, a w szczególności jej najbardziej konsekwentnej postaci, dzielnego i wiernego syna Ukrainy, twórcy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury. Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Organizatorami tegorocznej konferencji byli: Muzeum Krajoznawcze, dyrektor Ołeksandr Suprunenko, z inicjatywy którego oraz Tarasa Pustowita, a zatem i „Proświty”, odbyły się jubileuszowe czytania. Wśród organizatorów znaleźli się również Departament Kultury Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej oraz katedra historii Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Bardzo mocne były wystąpienia doktorów nauk historycznych: naszej połtawianki, kierowniczki katedry historii Ukrainy Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego Ludmyły Babenko, kijowskich profesorów, wybitnych historyków Wołodymyra Serhijczuka oraz Ihora Hyrycza. Niewiarygodnie głębokie i precyzyjne zrozumienie niezwykle złożonych procesów historycznych, wydarzeń i postaci, w szczególności Symona Petlury w czasie Wielkiej Rewolucji Ukraińskiej! Mój referat nosił tytuł „Symon Petlura i pokolenie lat sześćdziesiątych”. Mowa w nim była o pokrewieństwie poglądów Petlury na drogę wyzwolenia z moskiewskiego jarzma, utwierdzenia i obrony zdobytego państwa przed zaciekłym historycznym wrogiem – moskiewskim imperializmem – oraz członków Ruchu Oporu, w szczególności Iwana Switłycznego i Wiaczesława Czornowoła. Iwan Switłyczny wyszedł z obozu koncentracyjnego poważnie chory i nie mógł już dłużej być uczestnikiem walki o odrodzenie ukraińskiej państwowości, a Wiaczesław Czornowił był, moim zdaniem, najbardziej konsekwentnym wśród ukraińskich polityków w urzeczywistnianiu demokratycznych i narodowych ideałów Symona Petlury. Iwan Switłyczny, którego Mychajło Horyń nazywa architektem Ruchu Oporu, oraz Wiaczesław Czornowił, podobnie jak Symon Petlura, głęboko rozumieli naturę rosyjskiego imperializmu i zagrożenie, jakie niesie on dla Ukrainy i całego świata. Niestety, ukraińskie społeczeństwo praktycznie nie przyswoiło ani doświadczenia Petlury, ani doświadczenia UPA, ani bliższego nam doświadczenia dzielnych bojowników o wolność – Ukraińców z pokolenia lat sześćdziesiątych, w szczególności genialnych Iwana Switłycznego i Wiaczesława Czornowoła, i nieustannie produkuje wielką liczbę polityków, dalekich od wartości narodowych i obywatelskich. Brzmiał również referat Natalii Kornijenko, pracownicy muzeum, obiektywna i precyzyjna historia, a raczej historia zamiarów władzy – postawienia w Połtawie pomnika Symona Petlury, zgodnie z Dekretem Prezydenta P. Poroszenki. Po swoim wystąpieniu zaproponowałem przegłosowanie napisanego przeze mnie apelu do obywateli naszego regionu, władz obwodowych i miejskich, ale na jego omówienie nie było czasu, ponieważ dla organizatorów i w programie konferencji apel nie był przewidziany. Oprócz referatów, niezwykle wzruszyła mnie wspaniała opowieść Natalii Kornijenko o Petlurze podczas zwiedzania muzealnej sali Symona Petlury w niewielkim domku na dziedzińcu muzeum. Słuchałem i myślałem, że wreszcie doczekałem się prawdziwego i porywającego słowa o wiernym synu Ukrainy, że te słowa będą teraz słyszeć uczniowie i studenci naszego sławnego miasta. A dlaczego nie w muzeum? Bo tam rzekomo trwa remont. W rzeczywistości żadnego remontu nie ma. Wszystko jest zdarte i nic nie zrobiono. Na naradzie, którą prowadziła ówczesna szefowa kultury Kateryna Ryżyczenko, siedziałem i słuchając brawurowych marszów „zielonej” władzy o tym, jak pięknym i nowoczesnym stanie się muzeum, nie wierzyłem ani jednemu słowu, przeczuwając nieszczęście, powiedziałem, że lepiej niczego nie ruszać. Ale cóż – „zieloni” są „zieloni”. Gdzie mogą, tam ciągną. Kto na „wielkim kradziejstwie”, kto na armii, kto zbiera daniny z biznesu, kto na muzeum. Plakat o „Wielkiej Budowie” Prezydenta już zdjęto, a Kateryna dawno opuściła Ukrainę. Jakie tu mogą być normy etyczne Petlury czy ludzi lat sześćdziesiątych, dla których, jak pisze błyskotliwa artystka z pokolenia lat sześćdziesiątych Ludmyła Semykina, „nie strasznie było umrzeć, strasznie było stać się podłym człowiekiem”. Lecz wszystko płynie, wszystko się zmienia, i dzieci, dla których przykładem będą bojownicy o wolność Ukrainy, jak w przeszłości, w szczególności Symon Petlura i jego rycerze-kozacy oraz starszyzna Armii URL, męczennicy za Ukrainę – członkowie Ruchu Oporu, tak i współcześni Bohaterowie Sił Zbrojnych Ukrainy, wreszcie wyrosną bez podłego kłamstwa, staną się wiernymi i uczciwymi synami i córkami, prawdziwymi obywatelami swojej matki Ukrainy. Praca uczestników „Czytań petlurowskich”, pracowników muzeum – to jeszcze jedna mocna cegła w prawdziwą Wielką Budowę Ukraińskiej Duszy. Czołem im wszystkim!
Członkowie Proświty z Ługańszczyzny, nie z własnej woli rozproszeni odtąd po całej Ukrainie i zagranicy, z głębokim smutkiem zawiadamiają o przedwczesnym odejściu w zaświaty aktywnego członka zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, znanego naukowca i filozofa Wołodymyra Ołeksijowycza Sabaduchy (1953–2024), które nastąpiło o świcie Wielkanocy 5 maja 2024 roku. Skosiła go nieuleczalna choroba. Choć wierzyliśmy do ostatniej chwili, że wszystko minie… Wołodymyr Sabaducha był aktywnym uczestnikiem Pomarańczowej Rewolucji oraz Rewolucji Godności na terenach Ługańszczyzny, wychował niejedno pokolenie prośwician-naukowców w Ługańsku, Iwano-Frankiwsku, Kołomyi, Żytomierzu, Tarnopolu. Za swoją wszechstronną, pełną poświęcenia pracę na niwie proświciańskiej został uhonorowany nagrodą Marijki Pidhirianky oraz proświciańskim medalem „Budowniczy Ukrainy”. Był członkiem Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. 8 maja przyjęła go w swoje objęcia ziemia cmentarza miejskiego w Iwano-Frankiwsku. Jako naukowiec Wołodymyr Ołeksijowycz znany jest z opracowania i udoskonalenia koncepcji poziomów rozwoju zdolności twórczych jednostki, zapoczątkowanej w XX wieku przez ługańskiego naukowca O. F. Hreczanego. Mimo znacznego niezrozumienia i oporu, jakie wspomniana koncepcja wywoływała wśród kolegów myślących w sposób postsowiecki, uczony doprowadził do uznania swoich idei w proukraińskim, przede wszystkim proświciańskim, środowisku. Naturalnym rezultatem badań naukowych i poszukiwań filozoficznych Wołodymyra Sabaduchy stała się obrona przez niego rozprawy doktorskiej. Większość życia Wołodymyr Ołeksijowycz mieszkał i pracował w Ługańsku, intelektualnie walcząc o jego ukraińską przyszłość. Po rozpoczęciu wojny rosyjsko-ukraińskiej i tymczasowej okupacji centrum obwodowego zmuszony był wyjechać do Iwano-Frankiwska, gdzie kontynuował aktywną działalność naukową i społeczną. Autor ponad 160 prac z zakresu filozofii, kulturoznawstwa, psychologii, pedagogiki, wśród których znajdują się 4 monografie: „Ukraińska idea narodowa i koncepcja bytu osobowego”, „Filozofia zdolności w kontekście priorytetu duchowego nad materialnym”, „Metafizyka bytu społecznego i osobowego”, „Filozofia krytycznego myślenia i podejmowania decyzji”. Kierując się poczuciem miłości do człowieka i świata, Wołodymyr Ołeksijowycz w swoich filozoficznych rozważaniach doszedł do fundamentalnego wniosku: osobowość to zasada bytu, proponując wspinanie się po szczeblach rozwoju duchowego – od zależnego i przeciętnego do osobowego i genialnego. Wołodymyr Sabaducha był prawdziwym uczonym, myślicielem, patriotą rodzinnej Ukrainy, której poświęcił swoje życie i działalność. Świetlana pamięć o Wołodymyrze Ołeksijowyczu na zawsze pozostanie w naszych sercach. Zarząd Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Nasz kraj, błogosławiona Połtawszczyzna, dał Ukrainie wielu działaczy nauki i kultury, uczestników walki o wyzwolenie w latach 1917–1921 – kozaków i starszyzny Armii UNR. I dziś tysiące naszych wojowników, którzy sto lat temu oddawali życie za naszą wolność i państwo. Wszyscy oni – i bohaterowie przeszłości, i bohaterowie współcześni – potrzebują naszej wdzięcznej pamięci w naszych modlitwach, utrwalenia w pomnikach na ulicach i placach naszych miast i wsi. Na tle Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921, w płomieniach walki z agresją moskiewskich bolszewików, wznosi się postać wielkiego naszego ziomka, połtawczanina, twórcy Armii UNR Symona Petlury. Walka narodu ukraińskiego z moskiewskim najazdem postawiła go „na czele państwa – jego imię kozacy zanieśli do najciemniejszego zakątka ukraińskiego, do najciemniejszej chaty”, jak pisze jego współczesny i współpracownik Maksym Sławinski. Od pierwszych „Petlurowskich Czytań” w 1992 roku ich uczestnicy kierowali do władz – miejskich i obwodowych – apele o ustawienie pomnika Symona Petlury w Połtawie. Decyzja o ustawieniu mu pomnika została zatwierdzona przez władze obwodowe już w 2020 roku, w wykonaniu Dekretu poprzedniego Prezydenta – Petra Poroszenki – „O utrwaleniu pamięci bojowników o wolność Ukrainy w latach 1917–1921”. Przeprowadzono konkurs na najlepsze architektoniczne ujęcie pomnika, wyłoniono zwycięzcę, Rada miejska przydzieliła ziemię. Jednak pomnika nie ma do dziś. Obecny Prezydent Zełenski nie uchylił dekretu swojego poprzednika. I obecnie zamawiającym ustawienie pomnika pozostaje obwodowa państwowa (wojskowa) administracja. Przy dobrej woli tej administracji pomnik mógłby zostać wykonany i ustawiony jeszcze przed szeroko zakrojoną inwazją. Dziś staje się oczywiste, że w opinii obecnej władzy majestatyczna postać Naczelnego Otamana wojsk UNR, przewodniczącego Dyrektoriatu UNR nie zasługuje na wdzięczną pamięć potomków. A wojna, która ogranicza wydatki budżetu obwodowego, nie jest usprawiedliwieniem. Na apel władz i patriotycznej opinii publicznej można by podjąć decyzję o wspólnym finansowaniu wykonania i ustawienia pomnika. A czy władza tak bardzo szanuje każdy grosz na potrzeby armii? Jesteśmy przekonani, że można przynajmniej zaoszczędzić na pewnych nieaktualnych wydatkach i przeznaczyć środki choćby na wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej oraz twardo oświadczyć przed całą Ukrainą, że pomnik Petlury w Połtawie zostanie ustawiony. To świadczyłoby zarówno o jedności społeczeństwa ukraińskiego, jak i o zrozumieniu znaczenia armii dla obrony państwowości przed chciwym historycznym wrogiem – moskiewskim imperializmem – tak jak rozumiał to Symon Wasylowycz, pisząc znów do naszego ziomka Andrija Lewyckiego, że jeśli sprawa wyzwolenia spod moskiewskiego jarzma dokona się jeszcze za jego życia, to on „zrobi wszystko, aby mieć dziesiątki tysięcy dział i setki tysięcy karabinów”. I to najważniejsze. Ustawienie pomnika w czasie wielkich prób naszego narodu, gdy Moskwa przyniosła tyle nieszczęścia i cierpienia, świadczyłoby o niezłomności naszego ducha, bezgranicznym zaufaniu do naszej armii i bezgranicznej wierze w nasze zwycięstwo nad moskiewskim zwierzem.
Tłumaczenie maszynowe
O XXIV konkursie można opowiadać wiele, a zainteresowany czytelnik może znaleźć w internecie niemało informacji, którymi hojnie dzielą się młodzi konkursowicze, nauczyciele, dziennikarze i organizatorzy ze wszystkich regionów Ukrainy, a także z zagranicy, wszak wielu uczestników konkursu mieszka obecnie w różnych krajach świata. Konkurs pozostaje popularny i prestiżowy od samego początku, jeszcze z tych czasów, kiedy zwycięzców pierwszego konkursu witał w Narodowej Filharmonii jego inicjator, ówczesny prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów, kanadyjski biznesmen ukraińskiego pochodzenia Petro Jacyk. W warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny z sukcesem zakończył pracę XXIV Międzynarodowy Konkurs imienia Petra Jacyka, którego organizatorami są Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Liga Ukraińskich Mecenasów”, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Ministerstwo Obrony Ukrainy. Wyłoniono zwycięzców konkursu, przyznano stypendia Prezydenta Ukrainy laureatom, i obecnie mowa o tym, aby po raz pierwszy od czasów epidemii koronawirusa i początku wojny przeprowadzić ceremonię nagrodzenia zwycięzców nie zdalnie, a w jednej z prestiżowych sal stolicy z udziałem laureatów i gości święta. Switłana KORONENKO. Trochę z historii. Konkurs założył już w dalekim 2000 roku Petro Jacyk. Przypomnę, kim był ten sławny człowiek. Urodził się w karpackiej wsi Wierchnie Synowidne (Skolszczyzna, obwód lwowski) w 1921 roku. W wieku 14 lat został sierotą i opiekował się swoim rodzeństwem. W 1944 roku zdecydował się iść na Zachód, wiedząc, że Niemcy będą się wycofywać. Petro Jacyk dobrze rozumiał, czym to groziło, gdy przyjdzie władza radziecka. Aresztem i radzieckimi łagrami. Najpierw Petro Jacyk znalazł się w Ratyzbonie (Niemcy), uczył się w Ukraińskim Instytucie Techniczno-Gospodarczym, a później, w 1949 roku, przeprowadził się do Kanady, gdzie przeszedł drogę od człowieka z siedmioma dolarami w kieszeni, zmywacza naczyń w restauracji, do kanadyjskiego milionera, dobroczyńcy i mecenasa. Właśnie swoimi mecenasowskimi czynami Petro Jacyk pozostał w pamięci wdzięcznych Ukraińców. Żyjąc w anglojęzycznym świecie – USA i Kanadzie, pragnął, aby anglojęzyczny świat zapoznał się z historią Ukrainy. Jacyk zaczął finansowo wspierać ukraińskie programy na Harvardzie, w Toronto, w Kanadyjskim Instytucie Studiów Ukraińskich w Albercie. Jednym z jego najsłynniejszych projektów stało się wydanie w angielskim tłumaczeniu monumentalnej „Historii Ukrainy-Rusi” Mychajła Hruszewskiego, napisanej między 1894 a 1934 rokiem, wraz z ostatnim tomem opublikowanym w 1937 roku. Jak piszą badacze, „to nie tylko najbardziej kompletne badanie starożytnej, średniowiecznej i wczesnonowożytnej historii Ukrainy, ale także fundamentalna deklaracja tego, że Ukraińcy stanowią naród, a nie dodatek do Polski i Rosji”. A jeszcze wydano przy wsparciu finansowym Jacyka we Francji Encyklopedię Ukrainoznawstwa profesora Wołodymyra Kubijowycza, ukraińskie podręczniki dla szkół diaspory. Dzisiaj programy studiów ukraińskich imienia Petra Jacyka działają na Uniwersytecie Columbia w Ameryce, na uniwersytecie w Kanadzie, na Uniwersytecie Londyńskim w Wielkiej Brytanii… I mimo wszystko najsłynniejszym projektem mecenasa Petra Jacyka i jego dumą stał się zainicjowany i finansowany przez niego na samych początkach konkurs znawców języka ukraińskiego, którego uczestnikami stały się miliony ukraińskich uczniów i studentów, a także licealistów i studentów wyższych uczelni Ministerstwa Obrony Ukrainy. Prawda, w przeddzień II konkursu mecenas zmarł, a dalej jego dzieło kontynuowali koledzy z Ligi Ukraińskich Mecenasów z prezesem Ligi Wołodymyrem Zahorijem na czele. Do 2014 roku turniej językowy z sukcesem odbywał się we wszystkich bez wyjątku regionach Ukrainy, włącznie z Autonomiczną Republiką Krymu, obwodami donieckim i ługańskim. Tysiące i tysiące uczestników tego unikalnego corocznego maratonu językowego brało w nim udział, demonstrując wspaniałą znajomość ojczystego języka i patriotyzm. Od marca 2020 roku, kiedy zaczęła się epidemia covidu, konkurs zmienił swój format – odbywał się zdalnie. W maju 2020 roku po raz pierwszy nie odbyło się jego tradycyjne uroczyste zamknięcie w Narodowym Teatrze Dramatycznym imienia I. Franki. Właśnie na tej prestiżowej scenie teatralnej przez wiele lat zwycięzców witali najsłynniejsi ludzie naszego państwa, pisarze, artyści, działacze społeczni, mecenasi. Właśnie tutaj zjeżdżali się konkursowicze i nauczyciele z całej Ukrainy, aby otrzymać honorowe nagrody, dyplomy i prezenty od mecenasów konkursu. Ukraińskie Radio przez wiele lat transmitowało na żywo na całą Ukrainę to ważne wydarzenie narodowe. Po pełnoskalowej inwazji armii rosyjskiej na Ukrainę w lutym 2022 roku konkurs w ogóle znalazł się pod groźbą zamknięcia, ale za wspólną zgodą Ministerstwa Oświaty i Nauki oraz Ligi Ukraińskich Mecenasów podjęto decyzję: konkurs musi żyć, po prostu w realiach wojny będzie on również odbywał się zdalnie. Tak więc XXIII i XXIV konkursy odbywały się w większości zdalnie. Zdalnie odbywało się zarówno otwarcie, jak i zamknięcie konkursów. Nawet sprawdzanie prac zwycięzców przez członków jury było zdalne. Prawda, w tym roku pomimo zagrożeń czasu wojennego i ostrzałów członkowie jury konkursu przyjechali do Kijowa ze wszystkich regionów Ukrainy, aby wyłonić najlepszych znawców ojczystego języka tak, jak to było wcześniej. Obecnie prace są sprawdzone i już znamy zwycięzców XXIV konkursu. Na stronie internetowej Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy można przeczytać bardziej szczegółowe informacje o konkursie: „Celem konkursu jest zapewnienie wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego, wspieranie utrwalenia jego statusu jako państwowego, podniesienie prestiżu języka ukraińskiego wśród młodzieży. Konkurs przeprowadzany jest corocznie od 9 listopada do 20 maja. Dla uczniów placówek ogólnego średniego i zawodowego (zawodowo-technicznego) kształcenia konkurs odbywa się w czterech etapach: szkolnym, rejonowym/miejskim, obwodowym, podsumowującym. Studenci biorą udział w trzech etapach: w uczelni wyższej, w etapie obwodowym i podsumowującym. Dla kursantów wyższych uczelni wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy i licealistów Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna konkurs odbywa się zgodnie z rozkazem Ministerstwa Obrony Ukrainy. Zwycięzcom Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, którzy kontynuują dalszą edukację w placówkach oświatowych Ukrainy, przyznawane są comiesięczne stypendia imienne Prezydenta Ukrainy na rok kalendarzowy, począwszy od 1 września bieżącego roku”.
Po trzech etapach konkursu do czwartego, finałowego, ogólnokrajowego etapu przystąpiło 818 najlepszych znawców języka państwowego spośród najmłodszych obywateli Ukrainy. Ich prace sprawdzało jury, którego przedstawiciele przyjechali do Kijowa z całej Ukrainy. Niezmiennym przewodniczącym jury był dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko. To właśnie na podstawie prac tych 818 uczestników wyłoniono 72 zwycięzców konkursu, którzy zajęli odpowiednio pierwsze, drugie i trzecie miejsca. Na zwycięzców, którzy zajęli pierwsze miejsce, oprócz prezentów od mecenasów, czeka jeszcze jedna poważna nagroda – stypendium prezydenckie. Wśród stypendystów Prezydenta są uczniowie placówek ogólnego kształcenia średniego i zawodowego (zawodowo-technicznego), studenci oraz kadeci szkół wyższych. Łącznie – 14 osób. W ciągu roku kalendarzowego, począwszy od 1 września 2024 roku, zwycięzcy (1 miejsce) będą co miesiąc otrzymywać: 1420 hrywien – uczniowie placówek ogólnego kształcenia średniego i zawodowego (zawodowo-technicznego); 2870 hrywien – studenci placówek kształcenia zawodowego wyższego stopnia; 3800 hrywien – studenci szkół wyższych. Oczywiście imiona najlepszych znawców języka ojczystego powinna znać cała Ukraina. Są to: Weronika Łuca, uczennica 3 klasy Specjalistycznej Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia nr 27 imienia Dmytra Iwacha w Chmielnickim; Maria Zubyk, uczennica 4 klasy Specjalistycznej Szkoły I-III stopnia im. O. S. Makowija z pogłębionym nauczaniem technologii informacyjnych i dyscyplin technologicznych w Zaleszczykach; Marta Rewko, uczennica 5 klasy komunalnej placówki ogólnego kształcenia średniego „Łuckie Liceum nr 22 Rady Miejskiej w Łucku”; Daria Supruniuk, uczennica 6 klasy Rówieńskiego Liceum nr 22 Rady Miejskiej w Równem; Daria Cimbalist, uczennica 7 klasy komunalnej placówki „Winnickie Liceum nr 32”; Kateryna Szewczenko, uczennica 8 klasy komunalnej placówki „Liceum nr 1 Rady Miejskiej w Dolinie”; Sofia Kramarenko, uczennica 9 klasy Chersońskiej Szkoły Specjalistycznej I-III stopnia nr 30 z pogłębionym nauczaniem przedmiotów cyklu przyrodniczo-matematycznego i języka angielskiego Rady Miejskiej w Chersoniu; Maria Kucharczuk, uczennica 10 klasy Głuchowskiej Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia nr 1 Rady Miejskiej w Głuchowie w obwodzie sumskim; Pawło Sywous, licealista 10 klasy Liceum Wojskowego Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego; Inna Kowal, uczennica. Ojcowie konkursu: przewodniczący jury konkursu, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij, członek Ligi Ołeksandr Ohorodnijczuk, Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń, dyrektor wykonawczy Ligi Mychajło Słaboszpycki. Otwarcie XXI konkursu w liceum wojskowym im. I. Bohuna. Zdjęcie archiwalne. Rok 2020. Uczestnicy pierwszego etapu XXIV konkursu Wydzielonej Jednostki Strukturalnej „Mukaczewskie Kolegium Zawodowe Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Zarządzania Środowiskiem Ukrainy”. Zdjęcie ze strony placówki edukacyjnej. Tak przebiega konkurs imienia Petra Jacyka wśród wojskowych. Zdjęcie z internetu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tej 11 klasy Tywriwskiego Liceum Rady Osiedlowej w Tywrowie; Julia Hałahan, uczennica Państwowej Placówki Kształcenia Zawodowego „Winnickie Wyższe Kolegium Zawodowe Sfery Usług”; Wiktoria Zińkewycz, studentka wydzielonej jednostki strukturalnej „Sarneńskie Pedagogiczne Kolegium Fachowe Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego”; Julia Bodnar, studentka Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza; Lilija Kszewińska, kursantka Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego. Zwycięzcy z wyższych uczelni Ministerstwa Obrony Ukrainy Przez wiele lat niezmiennymi i aktywnymi uczestnikami konkursu są także kursanci wyższych wojskowych uczelni, wojskowych jednostek dydaktycznych szkół wyższych oraz licealiści liceów wojskowych resortu obrony. A Ministerstwo Obrony Ukrainy tak samo niezmiennie jest współorganizatorem tego prestiżowego konkursu. Dzisiaj, podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej, niezwykle ważny jest fakt, że to właśnie przyszli obrońcy Ukrainy uczą się języka państwowego, który jest jednym z najważniejszych symboli ukraińskiej tożsamości. Ważne jest dzisiaj wymienienie zdobywców pierwszej nagrody wśród wojskowych. Wśród licealistów liceów wojskowych: licealista Liceum Wojskowego Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego Pawło Sywous (nauczyciel Ołena Fedoriwna Szałowyło); wśród kursantów (słuchaczy): kursantka Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego Lilija Kszewińska (wykładowca Olha Myroniwna Szełuch); kursant Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut Władysława Ochteń (wykładowca Natalija Mychajliwna Łohwynenko). Drugie i trzecie miejsce zdobyli przedstawiciele Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut, Wojskowego Instytutu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Akademii Wojskowej (m. Odessa). Mecenasi XXIV konkursu Od samego początku konkurs języka ukraińskiego był projektem mecenackim. Kiedy Petra Jacyka pytano, czy jego zdaniem dobrze jest, że uczniowie w konkursie będą otrzymywać pieniądze, czy ich to nie zepsuje? Odpowiadał: aby odnieść zwycięstwo, trzeba ciężko popracować, a każda praca powinna być należycie doceniona. I nie kolorowymi papierkami, a pieniędzmi. Bo pieniądze to energia życia. Jak pokazało życie, prawda była po stronie Jacyka. Od samego początku konkursu wszyscy zwycięzcy otrzymują nagrodę finansową. Dzisiaj wśród mecenasów konkursu są: firma farmaceutyczna „Darnycia”, SA „Eksimed”, Związek Ukrainek Australii. Mimo że w kraju trwa wojna, mecenasi konkursu zdają sobie sprawę: język państwowy jest ważny, jest język – jest naród, nie ma języka – nie ma narodu. Zresztą doskonale zdaje sobie z tego sprawę nasz północny wróg, który walczy z językiem ukraińskim na okupowanych terytoriach, niszczy ukraińskie książki, zabija Ukraińców, narzuca język rosyjski. Nasz wróg wie: najpierw przychodzi język rosyjski, potem przychodzi najeźdźca. Wśród tych, którzy aktywnie wspierają konkurs, jest Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń, który również został mecenasem tego projektu, przekazując na nagrody dla zwycięzców większą część nakładu książki swojego ojca, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Dmytra Kreminia „Siwa tęcza”, sfinansowanej przez firmę farmaceutyczną „Darnycia”. Mecenasem konkursu został również członek Ligi Ukraińskich Mecenasów Władysław Serdiuk, który sfinansował książkę wierszy dla dzieci znanej ukraińskiej pisarki Tamary Żurby „W czarodziejskim lesie” i przekazał jej nakład jako prezent dla najmłodszych zwycięzców konkursu. Zatem te wspaniałe książki znajdą się w biblioteczkach, które otrzymają zwycięzcy XXIV Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. kilku ośrodków. Mecenasami konkursu są w szczególności następujące struktury: Związek Ukrainek – Nowa Południowa Walia, Związek Ukrainek Wiktorii, Związek Ukrainek Australii Południowej, Zarząd Krajowy Związku Ukrainek Australii, Fundacja Studiów Ukrainoznawczych w Australii, Ukraińska Gromada – Cabramatta-Fairfield. Wałentyna Domazar, referent kulturalno-oświatowy Zarządu Krajowego ZUA, została głównym koordynatorem tego projektu w Australii. Na otwarciu XX konkursu. Docent katedry ukrainistyki Narodowego Uniwersytetu Medycznego imienia O. O. Bohomolca Tamara Ołeksandriwna Szeweł i jej wychowanka, studentka II roku wydziału medycznego nr 4 Anastasija Hrusza. Anastasija zostawała zwyciężczynią konkursu dwukrotnie z rzędu – jako uczennica i jako studentka pierwszego roku, zajmując pierwsze miejsce. Tego dnia Anastasija otrzymała kolejną nagrodę – Dyplom-wyróżnienie Związku Ukrainek Australii za aktywny udział w Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka, który wręczała osobiście przewodnicząca Związku Ukrainek Australii Luba Kwasnycia-Kaj. Zdjęcie ze strony Narodowego Uniwersytetu Medycznego imienia O. O. Bohomolca Jaki będzie finał konkursu 52024 W tym roku nagrodzenie zwycięzców XXIV konkursu odbędzie się na scenie Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy w stolicy Ukrainy. W tym muzeum, nawiasem mówiąc, znajduje się sala Petra Jacyka. To właśnie od niej zwycięzcy konkursu rozpoczną zwiedzanie muzeum. Tutaj będą mogli zobaczyć unikalną bibliotekę Petra Jacyka, którą mecenas jeszcze za życia przekazał muzeum, oraz jego rzeczy osobiste. Wśród tych, którzy będą witać zwycięzców XXIV konkursu, będzie również prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij. „To był kolejny konkurs języka ukraińskiego, który odbywał się w niezwykle trudnych warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej i który zakończył się sukcesem – zaznaczył. – I właśnie teraz ten projekt jest jednym z najważniejszych dla Ukrainy, ponieważ obecnie na frontach rozstrzygają się losy narodu ukraińskiego i to ci młodzi Ukraińcy będą budować jutrzejszą skuteczną i silną Ukrainę, która – podkreślam! – musi mówić w języku państwowym, czyli ukraińskim. Tak jest we wszystkich cywilizowanych, skutecznych krajach. Innych wariantów nie mamy. Język jest decydujący. Miłość do tego języka jest decydująca, z miłości do języka rodzi się patriotyzm. A już jesienią tego roku rozpoczniemy jubileuszowy, XXV konkurs. Bardzo chcę, aby odbywał się już w pokojowej i zwycięskiej Ukrainie…” Od samych początków konkursu jego mecenasem jest Związek Ukrainek Australii. O tej organizacji warto powiedzieć dokładniej. Związek Ukrainek Australii – pierwsza ukraińska kobieca organizacja społeczna w Australii, założona w 1949 roku w obozie dla przesiedleńców Cowra, obecnie liczy 850 uczestniczek, „ma 18 oddziałów, 5 ośrodków stanowych i Zarząd Krajowy, którego siedziba zmienia się w zależności od ośrodków stanowych, w zależności od składu osobowego”. Kierunki pracy organizacji to „działalność kulturalno-oświatowa, opieka społeczna, pomoc organizacjom młodzieżowym i szkołom ojczystym, zachowanie i pielęgnowanie ukraińskiej sztuki ludowej, kontakty zewnętrzne, czasopismo „Nasze Słowo”. Konkurs języka ukraińskiego stał się dla ZUA priorytetem i opiekują się nim już od ponad dwóch dekad. Za swoją działalność mecenacką organizacja została laureatem nagrody im. Jewhena Czykałenki. Warto zaznaczyć, że ZUA składa się z Występ bandurzystów: Taras Kompanyczenko (po prawej), Switłana Myrwoda, Żywosył Wasyl Lutyj
Mykoła Michnowski nazwał rewolucyjną broszurę w 1900 roku właśnie „Samostijna Ukrajina” (Samodzielna Ukraina), a nie „Niezależna”, jak nazywana jest ukraińska republika obecnie. Na ile jest ona obecnie niezależna – to pytanie retoryczne. Stańmy więc silni, samowystarczalni i samodzielni, inspirując się wskazówkami wielkiego ukraińskiego twórcy państwowości! Razem – do zwycięstwa nad złowrogim wrogiem i do budowy słonecznego państwa, w którym żyć będzie nasz jasny, wolny i szczęśliwy naród. Dokładajmy maksimum wysiłków w państwowym i duchowym budowaniu jako przeciwdziałaniu dominacji i agresji ciemnych sił światowej tyranii. Chwała, szacunek i wieczna pamięć wszystkim poległym za ukraińską państwowość Bohaterom. Uczestnicy II etapu (miejskiego) konkursu w mieście Korosteń z merem miasta Wołodymyrem Moskalenką, który w swoim wystąpieniu podkreślił: „Nasza ojczysta ukraińska mowa jest jedną z najbogatszych i najbardziej melodyjnych języków świata. W tym niełatwym dla kraju czasie szanować i pielęgnować ojczysty język to święty obowiązek każdego Ukraińca. Język to nasza najważniejsza broń”. Zdjęcie ze strony Rady Miejskiej w Korosteniu. 3 listopada 2023 roku
Tłumaczenie maszynowe
Georgij ŁUKIANCZUK
3 maja Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” zorganizował i przeprowadził uroczyste uczczenie pamięci twórcy idei Samodzielnej Ukrainy i ukraińskiego wojska Mykoły Michnowskiego z okazji 100. rocznicy jego śmierci. Współorganizatorem była Akademia Policji Patrolowej, która wysłała okazałą delegację: 35 ukraińskich patriotów, kozaków i kozaczek. Zorganizował ją i na jej czele stanął kapitan Maksym Łobodzinskyj, kozak Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. Na głównej alei Cmentarza Bajkowego w stolicy odbył się wiec pamięci, zorganizowany przez prezesa Klubu Historycznego Romana Kowala oraz wspólnotę „Chołodnyj Jar”. Uczestnicy uroczystości złożyli kwiaty na grobie wielkiego Ukraińca. Przed zebranym wystąpili bandurzyści, wojskowi i wolontariusze: Taras Kompaniczenko, Żywosyl Wasyl Łutyj, Switłana Myrwoda oraz poetka Malwa Krżanowska. Roman Kowal wręczył specjalne wydanie „Samodzielnej Ukrainy” Mykoły Michnowskiego oraz specjalne odznaczenia uczestnikom walki wyzwoleńczej, a także dobroczyńcom projektów „Chołodnoho Jaru”. Przed akcją towarzystw „Chołodnyj Jar” na Bajkowym odbyło się uczczenie pamięci wielkiego twórcy państwowości przez przedstawicieli organizacji OUN (państwowcy), Ukraińskiej Alternatywy Patriotycznej oraz chóru Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Poetka-wojskowa Malwa Krżanowska wystąpiła z recytacją. „Samodzielna Ukraina” Mykoły Michnowskiego stała się programem nie tylko dla pokolenia początku XX wieku, lecz także dla wszystkich kolejnych pokoleń narodu ukraińskiego, bo przekonująco i jasno dowiodła prawnego i moralnego prawa Ukraińców do własnego państwa narodowego. Książką „Samodzielna Ukraina” inspirowali się żołnierze Ukraińskich Strzelców Siczowych, Ukraińskiej Armii Halickiej, Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, „Karpackiej Siczy”, członkowie OUN, żołnierze UPA, a dziś inspirują się wojskowi i obrońcy współczesnej Ukrainy. Głęboko symboliczne jest to, że
Tłumaczenie maszynowe
Zanim czytelnik zapozna się z przedstawionym jego uwadze wywiadem, chciałoby się przypomnieć twórczość pisarzy: Salmana Rushdie, Roberta Saviana i Maria Vargasa Llosy. Pierwszego zaocznie skazano w Iranie na karę śmierci za powieść „Szatańskie wersety”, drugiego neapolitańska mafia zmusiła do ukrywania się za demaskatorską powieść „Gomorra”, a trzeci w książce „Sen Celta” opowiedział pełną dramatyzmu biografię byłego brytyjskiego konsula Rogera Casementa, który został poddany społecznemu ostracyzmowi za swoją niestandardową orientację seksualną i demaskatorskie raporty, opisujące zbrodnie europejskich kolonizatorów na kontynencie afrykańskim. We wszystkich trzech przypadkach to właśnie zakaz wyników twórczości pisarzy i urzędnika państwowego uczynił ich społecznymi wyrzutkami, niezdolnymi do przeciwstawienia się brutalnej sile machiny państwowej, kierowanej w jednym przypadku przez islamskich fundamentalistów, a w drugim przez ukrytych korupcjonistów i rasistów. Coś podobnego wydarzyło się też na Ukrainie, kiedy na początku XXI wieku, z inicjatywy instytucji państwowej, jeden z sądów rejonowych Kijowa faktycznie zakazał prozatorskiego utworu pisarza, już wówczas znanego w kręgach intelektualnych, całkowicie wycofując z księgarń jego nakład. Ci, którzy odważyli się na takie kroki, najpewniej słabo wyobrażali sobie, z kim i z czym mają do czynienia. Aby się o tym przekonać, warto zapoznać się z fundamentalnym dziełem doktora nauk filologicznych Feliksa Steinbuka, które stało się powodem, by przypomnieć wydarzenia sprzed 15 lat.
– We wstępie do dwutomowej monografii „Pod znakiem Sabaota”, czyli „Tam, gdzie…” Ulianenko, zwracając się do czytelnika, wspominał Pan o wątpliwościach, jakie się pojawiały co do tego, czy w ogóle warto było podejmować tak trudne zadanie, jakim jest analiza spuścizny literackiej Olesia Ulianenki. Ciekawe, co Pana powstrzymywało, a przeciwnie, co dodawało pewności, że trzeba to zrobić?
– Kiedy ma się do czynienia z twórczością artysty, który nie mieści się w tradycyjnych ramach niemal wszystkich społecznych stereotypów, wtedy obiektywnie zmuszony jest Pan odmierzać nie siedem, lecz siedem razy po siedem. Otóż kiedy po raz pierwszy publicznie wygłosiłem referat o powieści Olesia Ulianenki „Kobieta jego marzeń” na jednej z konferencji naukowych w 2017 roku, moja dawna wykładowczyni, a w tamtym momencie tytułowana filolożka, którą bardzo szanuję, w trakcie dyskusji zarzuciła mi, że opakowałem analizę tego utworu w błyszczącą (we wszystkich sensach!) filozoficzno-literaturoznawczą otoczkę, a przecież, jak mówiła, wszyscy dobrze rozumiemy, że chodzi o podłą i bezwartościową chałturę, niewartą uwagi poważnych naukowców! To jedna skrajność, która, nawiasem mówiąc, ma wielu zwolenników. Do drugiej skrajności natomiast należą ci, którzy uważają, że Ulianenko to taki współczesny Savonarola, którego teksty służą nawracaniu grzeszników na prawą drogę. Jak widać, mimo zewnętrznej różnicy, twórczość pisarza z obu tych stanowisk jest postrzegana jako bardzo odległa od właściwej twórczości literackiej, dlatego żadne z nich mnie nie satysfakcjonowało. Jednak w 2010 roku jako pierwszy w Ukrainie opracowałem i obroniłem jako rozprawę doktorską metodologię somatyczno-mimetyczną analizy utworów artystycznych, a nawet przetestowałem tę metodologię w podręczniku dla studentów „Literatura ukraińska w kontekście metody somatyczno-mimetycznej” (2013), a także pogłębiłem i rozszerzyłem tę metodologię dzięki podejściu topologicznemu w monografii „Konwergencja somatycznych mikrotopoi we współczesnej literaturze światowej” (2014). Ten solidny fundament metodologiczny dał mi pewność, by zaproponować zupełnie odmienny sposób interpretacji dorobku twórczego Olesia Ulianenki.
– Zapewne w biografii pisarza są trzy kluczowe momenty, które odcisnęły piętno nie tylko na jego twórczości, ale i na samym życiu. Są to przyznanie mu w 1997 roku Małej Nagrody im. Szewczenki za powieść „Stalinka”, nałożenie na niego anatemy przez Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego za powieść „Znak Sabaota”, skandal wokół powieści „Kobieta jego marzeń” po „pornograficznym” werdykcie Krajowej Komisji Eksperckiej ds. ochrony moralności publicznej. Jak to wszystko, z Pana punktu widzenia, wpłynęło na Olesia Ulianenkę, powiedzmy, czy wewnętrznie go wzmocniło, czy też przeciwnie, zdezorientowało i wniosło destrukcję?
– Oczywiście trudno znaleźć człowieka, na którego takie przykre wydarzenia nie wywarłyby wrażenia. W końcu, zdaniem przyjaciół Olesia Ulianenki, w tym naszego znakomitego reżysera, a zarazem jego bliskiego przyjaciela Myrosława Słabospyckiego, dziewięć miesięcy procesu sądowego w związku z zarzutami o pornografię oraz zakaz powieści „Kobieta jego marzeń” rzeczywiście fatalnie wpłynęły na stan zdrowia pisarza i być może przyspieszyły jego śmierć w wieku, w którym dla wielu życie dopiero się zaczyna, czyli w wieku 48 lat. Lecz paradoks polega na tym, że, moim zdaniem, gdyby nawet Oleś Ulianenko wiedział na pewno, że za swoje powieści będzie smażył się w piekle, to i tak pisałby dalej i napisałby wszystko to, co po sobie zostawił. Chodzi o to, że dla niego pisanie nie było zabawą ani sposobem zarobku itp., lecz formą istnienia. I dlatego publicznie znaczące skandale mogły negatywnie wpływać na niego jako na człowieka, ale w żaden sposób nie były w stanie zaszkodzić spójności jego talentu. Nie znaczy to, że jako pisarz się nie zmieniał – zmieniał się: wystarczy porównać choćby jego powieści „Zofia” i „Perły i świnie”. Jednak, moim zdaniem, te zmiany wynikały nie z czynników zewnętrznych, lecz z wewnętrznej ewolucji twórczej.
– Jako motto do książki wykorzystuje Pan wypowiedź Jewhena Paszkowskiego, w której wspomina on, przez jakie doświadczenia przyszło przejść Olesiowi Ulianence, w tym „tortury w domach dla obłąkanych”, „capese”, „dom żałoby”. Zapewne nie przeszło to dla niego bez śladu, bo kiedy czyta się jego powieści, zdumiewa jakaś wiarygodność opisu…
– Bezsprzecznie, proszę wybaczyć banał, lecz okoliczności życia osobistego w takiej czy innej mierze wpływają na każdego pisarza i na autentyczność materiału życiowego, który opisuje. Jednak jeśli mówimy o Olesiu Ulianence, to taki wpływ przejawiał się przede wszystkim w charakterze tematyki jego utworów. Natomiast jeśli mówić o ich treści, to… Oczywiście nie wiem, jak i dlaczego ludzie zostają pisarzami, ale zapoznawszy się z biografią Olesia, przekonałem się, że w ogóle nie powinien był zostać pisarzem. Notabene, kiedy Ulianenko, jak wspomina, przyniósł swoją pierwszą powieść Witalijowi Korotyczowi, ówczesny metr radzieckiej literatury nie uwierzył, że napisał ją Oleś, i wprost oskarżył wtedy jeszcze młodego człowieka o plagiat! W końcu Ulianenko był niemal jedynym współczesnym ukraińskim pisarzem, który nawet nie otrzymał wyższego wykształcenia. Lecz kiedy czyta się, na przykład, w powieści „Ogniste oko”, że „pagórki zaczynają oddychać ciężkimi piersiami”, że „niebo okazuje się zasnute czarnymi chmurami, z wyłupiastym, zielonkawym, jak u topielca, okiem księżyca”, a „świtowa rozpacz ginie, rozsypując się żużlem nocy, pod wrzaskiem bezdomnej psiarni”, to nie pozostaje żadnych wątpliwości, że ten skoncentrowano-metaforyczny świat stworzył szalenie utalentowany mistrz słowa.
– Analizując takie powieści Ulianenki, jak „Stalinka”, „Ogniste oko”, „Rapsodia bohemna”, „Syn cienia”, „Pod znakiem Sabaota”, „Delfin Szatana”, „Tam, gdzie Południe”, „Krzyż na Saturnie”, „Kobieta jego marzeń”, „Kwiaty Sodomy”, „Serafima” i inne, wdaje się Pan w polemikę z innymi literaturoznawcami, krytykując ich konotacje. Podane przez Pana argumenty brzmią bardzo przekonująco, ponieważ „powinni oni strzec się uproszczonych interpretacji niezwykle złożonych problemów”. Mówiąc ogólnie: w czym upatruje Pan błędów rodzimego literaturoznawstwa w ocenie dorobku twórczego Ulianenki?
– Przede wszystkim, korzystając z okazji, chciałbym serdecznie podziękować wszystkim badaczom (z wyjątkiem anonimów, a wśród „krytyków” Ulianenki byli, niestety, i tacy!), z których pracami w pierwszej części monografii polemizuję, ponieważ, po pierwsze, nie jest ich tak wielu, a po drugie, zakwestionowanie ich interpretacji pozwoliło mi stwierdzić, że postrzeganie twórczości Olesia Ulianenki albo jako moralizatorskich „traktatów”, albo jako wzorców amoralności ma
Doktor nauk filologicznych Feliks Szteinbuk wygląda co najmniej nieprzekonująco, a niekiedy po prostu absurdalnie. Z drugiej strony to zaprzeczenie – zaprzeczenie oczywiście dialektyczne! – skłoniło mnie do zaproponowania własnego wariantu analizy jego osiągnięć artystycznych, któremu poświęciłem drugą część mojego badania. W tej drugiej części, oprócz tradycyjnych aspektów dotyczących gatunku, stylu, tejże obrazowości czy problematyki narodowej i innych elementów poetyki, sięgnąłem po takie aspekty, które do niedawna faktycznie nie były rozpatrywane przez ukraińskie literaturoznawstwo. Mam na myśli zwłaszcza nie tylko problematykę cielesną czy genderową, lecz także problematykę homoseksualną, a nawet seksualno-perwersyjną. Co więcej, w ostatnim rozdziale spróbowałem zastosować wręcz innowacyjną metodologię, ponieważ przeanalizowałem poszczególne toposy charakterystyczne dla utworów Ołesia Uljanenki, wykorzystując podejście izometryczne. Chodzi na przykład o wzajemne oddziaływanie w twórczości pisarza takich sąsiadujących, lecz nietożsamych toposów, jak miasto i most, albo toposów marginalności i absurdalności, czy wreszcie toposów rozpaczy i nadziei. W rezultacie otworzyła się nieoczekiwana, ale wyjątkowo produktywna perspektywa, zgodnie z którą utwory pisarza nabrały nowych filozoficzno-estetycznych znaczeń.
– Jak czytelnik dowiaduje się z pana/pani relacji, Ołeś Uljanenko był wierzącym, grekokatolikiem. Opisując w utworach moralny upadek człowieka, czy uważał, że tylko Bóg może zaradzić temu złu?
– Widzi pan, kiedy czegoś nie wiemy lub nie możemy zrozumieć, to wtedy człowiek przy pierwszej lepszej okazji zwraca się do tego, kto powinien znać odpowiedzi na wszystkie te niezwykle trudne pytania. Innymi słowy, Uljanenko to pisarz, który nie mógł pojąć, jak istota stworzona na obraz i podobieństwo Boże może być nie tylko autorem „Iliady” czy „Giocondy”, ale także budowniczym Auschwitz czy Gułagu albo, na przykład, zwyczajnie Nikandryczem – postacią z jego powieści „Stalinka”, który był kryminalnym autorytetem, a przy tym uwodził chłopców-nastolatków i jeszcze zarażał ich kiłą. Jednak te małe „wybryki” „ostatniego stalinowskiego wora”
nie przeszkodziło urządzić na jego pogrzebie prawdziwego triumfalnego pochodu i pochować tego łajdaka nie gdzie indziej, lecz na Cmentarzu Bajkowym, „na tym samym miejscu, gdzie grzebie się bohaterów pracy i ojczyzny”. Dlatego, biorąc pod uwagę te i inne okoliczności, poleganie na Bogu byłoby najwyraźniej niezupełnie uzasadnione, a zatem Ulianenko nie uczęszczał do cerkwi, lecz fanatycznie oddał się pisaniu powieści, w których szukał artystycznych rozwiązań zupełnie karkołomnych problemów. Jednak, moim zdaniem, rozwiązania te nie leżały bynajmniej w płaszczyźnie moralnej, bo chodziło jednak nie o niedzielne kazania, lecz o wysoką literaturę. – Temat śmierci dominuje w twórczości pisarza. Wielu to wprowadza w błąd, ponieważ widzą w tym wyłącznie negatyw, odrzucając jakikolwiek konstruktyw. Pan cytuje Montaigne’a, który twierdził, że „rozmyślanie o śmierci – oznacza myślenie o wolności”, bo „kto nauczył się umierać, ten przestał być niewolnikiem”. Obecnie te słowa bardzo wiele znaczą w warunkach wojny… – Tak, powiem nawet więcej! Otóż skończyłem pisać monografię już w 2021 roku, czyli rok przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, i teraz, gdy działania wojenne o wysokiej intensywności trwają już trzeci rok z rzędu, z całą oczywistością ujawnia się nagląca potrzeba artystycznych i filozoficznych racji Ołesia, który w swojej twórczości nie bał się mówić, pisać, a nawet „wołać” o tym, że nie warto chować głowy w piasek przed tym i innymi problemami bytu, lecz trzeba śmiało ruszyć, jak mówił, „na kraj nocy, by zbadać śmierć”. A teraz nie musimy już nigdzie ruszać, bo śmierć stała się częścią naszego istnienia, a zatem czy nie wymaga ona swojego осмysłenia. I dlatego jestem przekonany, że znaczenie literackiej spuścizny Ołesia Ulianenka będzie z czasem tylko rosnąć. – Kolejny z wielu zarzutów, wysuwanych przeciwko metodzie twórczej Ulianenka, to obecność w jego powieściach mizoginii. W związku z tym, czy można jego poszczególne utwory postawić obok takich literackich arcydzieł przeszłości jak „Lolita” Nabokova, „Zwrotnik Raka” Millera, „Kochanek Lady Chatterley” Lawrence’a i innych? – Ołes Ulianenko i jego dzieła dzięki tak zwanej Narodowej Komisji Eksperckiej Ukrainy ds. ochrony moralności publicznej i jej haniebnemu werdyktowi, w którym pisarza oskarża się o to, że „artystyczna maestria, językowa wyrazistość autora może sprzyjać pobudzaniu w czytelniku niegodziwych instynktów” (?!), już domyślnie postawiły go w jednym szeregu z G. Flaubertem i jego „Panią Bovary”, W. Nabokovem i – „Lolitą”, D. H. Lawrence’em i – „Kochankiem Lady Chatterley”, S. Bellowem (Nagroda Nobla) i – „Herzogiem”, J. M. Coetzee (Nagroda Nobla) i – „W głębi lądu”, J. Updikiem i – „Chodź, pobierzmy się” oraz „Brazylią”, M. Atwood i jej powieścią „Smakowity kąsek”, E. Jelinek (Nagroda Nobla) i jej powieściami „Pożądliwość”, „Kochankowie”, „Zazdrość”, a także z markizem de Sade’em, L. von Sacher-Masochem, A. Nin, H. Millerem, J. Genetem, Ch. Bukowskim i innymi. A jeśli wrócić do kwestii mizoginii, to, nawet nie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zagłębiając się w problem, a kierując się wyłącznie formalnymi przesłankami, można wyciągnąć oczywiste wnioski, a mianowicie: z 14 ukończonych i wydrukowanych powieści tytuły trzech jednoznacznie wskazują na kobietę – „Kobieta jego marzeń”, „Serafima” i „Zofia”, a powieść „Anioły zemsty” składa się z trzech części, które nazywają się odpowiednio – „Margo”, „Alma” i „Tańka”. Natomiast na mężczyznę wskazują jedynie tytuły dwóch powieści: „Syn cienia” i „Delfin Szatana”, no, albo trzech – jeśli wspomnieć jeszcze „Znak Sabaota”, ale Sabaot to Bóg-Ojciec, zresztą wychodząc z tytułu, chodzi nie o Sabaota, a o jego znak. W każdym razie, jeśli mówić poważnie, to Uljanenko jako autor w ogóle nie robi różnicy ani między kobietami a mężczyznami, ani między heteroseksualistami a homoseksualistami, ani wreszcie między Ukraińcami czy, na przykład, Żydami. Kogo on rzeczywiście totalnie, delikatnie mówiąc, nie akceptuje, to moskiewskich popów, których jeszcze 20 lat temu całkiem zasadnie uważał za piątą kolumnę Rosji! – W swojej pracy literaturoznawczej wspomina Pan o trzech tabu, do których uciekła się ludzkość w procesie ewolucji – ograniczenie seksualne w celu zapobiegania chaotycznemu rozmnażaniu, regulacja instynktu pokarmowego, odrzucenie kazirodztwa. Jak to wszystko koreluje z dorobkiem literackim Uljanenki? – Wcześniej już mówiłem o tym, że Uljanenko łamie wszelkie stereotypy i ograniczenia, a ponieważ tabu seksualne i pokarmowe, a także tabu kazirodztwa są podstawowymi, to jego powieści faktycznie wyrastają z historii o łamaniu tych tabu. Prawda, poza tabu pokarmowym. W utworach Olesia Uljanenki jego postacie bardzo mało jedzą, a jeśli już jedzą, to z reguły jest to opisywane jako wyraźnie odrażające i wstrętne działanie. Jednocześnie pisarzowi wielokrotnie zarzucano, że przywiązuje zwiększoną uwagę do przeciwnego procesu, który stanowi wynik spożytego pokarmu. I to prawda. Uljanenko był pierwszym ukraińskim pisarzem, w którego utworach postacie nie tylko jadły, ale i uciekały się do defekacji. Dlatego w swoim badaniu nie ominąłem i tego tematu. Oczywiste jest, że to niezwykle trudny temat i dlatego, na przykład, w całej światowej filozofii znalazł się tylko jeden myśliciel – francuski filozof Georges Bataille, któremu starczyło sił i odwagi, by poddać filozoficznej refleksji ten temat. Więc jeśli wrócić do, powiedzmy, poetyki łajna, to okazuje się, że to nie sporadyczne, a systematyczne zwracanie się pisarza w jego utworach do tematu tego swoistego cielesnego substytutu* jest również związane z próbami poradzenia sobie z wątpliwościami dotyczącymi sprzecznego charakteru ludzkiej istoty, która, w szczególności w przerwach między modlitwami, zmuszona jest uciekać się do procesów fizjologicznych, które obiektywnie przeczą boskiej naturze człowieka, a co za tym idzie, niechybnie dodają mu więcej ludzkiego uroku. – W literackim dorobku Uljanenki jest powieść, którą Pan szczególnie wyróżnia. Mam na myśli „Krzyż na Saturnie”. W niej, według Pana słów, autor jako jeden z pierwszych w rodzimej literaturze podjął się tematu, którego odtworzenie przez długi czas było tabuizowane zarówno w światowej kulturze w ogóle, jak i w tradycjach narodowych w szczególności. O co właściwie chodzi? – W powieści „Krzyż na Saturnie” chodzi właśnie o trzecie podstawowe tabu – o tabu kazirodztwa. Tam, w odróżnieniu od innych powieści pisarza, przedstawiono po prostu karkołomną fabułę, w wyniku której rodzeństwo, nie wiedząc o swoim pokrewieństwie, spotyka się, zakochuje, żeni i rodzi syna. Ale kiedy dzieciątko trochę podrośnie, przypadkowo się rani, a ponieważ nie dało się zatamować krwotoku, wtedy okazało się, że dziecko cierpi na hemofilię. Nie będę opowiadać dalszej treści i finału tej historii – powiem tylko, że nawet po tym, jak główni bohaterowie powieści, Ołeh i Switłana, dowiedzieli się, że nieświadomie stali się perpetratorami** i faktycznie przez to zgubili swojego pierworodnego, oni mimo wszystko nie przestali kochać siebie nawzajem. A zatem, o czymkolwiek pisałby Oles Uljanenko, zawsze pisał nie o tym, „jak ciężko być Bogiem”, a o tym, jak nieznośnie trudno być człowiekiem! Oles Uljanenko – Bibliografia wykorzystana w procesie pisania pracy naukowej liczy ponad sześćset źródeł. Tutaj prace Zygmunta Freuda, Richarda von Krafft-Ebinga, Friedricha Nietzschego, Michela Foucaulta. Temu ostatniemu należy się praca „Przedmowa do transgresji***”, która odbierana jest jako klucz do zrozumienia nieprzeciętnego zachowania postaci z utworów literackich Olesia Uljanenki. Czym Pan się kierował, wybierając właśnie tych filozofów i konkretne badania, aby skorzystać z ich myśli w charakterze argumentów? – Zacznę od tego, że zwrócenie się do filozofii w ogóle jest uwarunkowane moim zaangażowaniem w problematykę cielesną. Wiecie, jak wcześniej badano przejawy cielesności, na przykład w poezji? Inwentaryzacyjnie! To znaczy liczono, ile razy poeta użył w swoim utworze słowa „oczy”! Ale przecież problem polega na tym, że ile razy słowo „oczy” nie powtarzałoby się w tym czy innym wierszu, właściwie oczu w żadnym wierszu nie znajdziemy, nawet jeśli będziemy szukać ich jak Diogenes z pochodnią w rękach. A oto inny paradoks: oczu w wierszach nie ma, ale to nie przeszkadza nam widzieć tego, co opisuje autor! I jak to możliwe?! Otóż prawdopodobny wariant odpowiedzi na te i podobne pytania można otrzymać wyłącznie za pośrednictwem filozofii. W szczególności, jeśli już dotknęliśmy „oczu”, to zdolność tego narządu wzroku do widzenia, na przykład w kontekście fenomenologii, jest rozumiana przez fenomen spojrzenia.
Tłumaczenie maszynowe
A fenomen spojrzenia potrafi zaistnieć nawet dzięki guzikom na twojej czy mojej koszuli. Zatem z racji tego, że analizowałem utwory Olesia Uljanenki za pomocą metodologii cielesno-mimetycznej, byłem po prostu skazany na włączenie do swoich rozważań zarówno klasycznego, jak i współczesnego potencjału filozoficznego. W końcu nie stawiałem zresztą szczególnego oporu, tym bardziej że pierwszy literaturoznawca, czyli Arystoteles, uważany jest przede wszystkim za filozofa. Oczywiście nie porównuję się do Arystotelesa (a może już porównałem?!), ale bardzo często wyjaśnienie nielogicznych działań wcale nie głupich postaci Uljanenki bez takiego filozoficznego pojęcia jak transgresja jest po prostu niemożliwe. A jeśli wziąć pod uwagę, że moim zdaniem ideę transgresji można rozpatrywać jako filozoficzną metaforę freudowskiej kategorii sublimacji, to znów wracamy do ciała, bo, wybaczcie bluźnierczą parafrazę, ale jestem głęboko przekonany, że na początku było nie słowo, a Ciało, i Ciało było u Boga, i Ciało było Bogiem. – W drugim tomie rozważa Pan styl, gatunek, fabułę, kompozycję, obrazowanie artystyczne i chronotop prozy Olesia Uljanenki. Z tego ostatniego szczególnie zainteresowały mnie przemyślenia dotyczące toposu szaleństwa, obecnego w takich powieściach jak „Bohemiczna rapsodia”, „Krzyż na Saturnie”, „Kobieta jego marzeń”. Pojawia się jedno delikatne pytanie: czy zaburzenia psychiczne, na które cierpią protagoniści ze wspomnianych utworów, rzucają cień na samego autora? – Nie, zdecydowanie nie rzucają! Bo Oleś Uljanenko rzeczywiście był szalony – szalonym artystą! Tak samo szalonym, jakim był Lautréamont, którego dwie cieniutkie książeczki wierszy ukazały się drukiem już po jego śmierci, ale który z czasem stał się idolem surrealistów. Tak samo szalonym, jakim był James Joyce, który zdołał w swojej powieści „Ulisses” przedstawić świat wewnętrzny kobiety nie gorzej niż kobieta. Tak samo szalonym, jakim był Henry Miller, który spróbował zanegować literaturę za pomocą samej literatury. W końcu listę tych szaleńców można ciągnąć w nieskończoność, bo czy normalny człowiek poświęcałby bezcenne dni swojego niepowtarzalnego życia, aby czarnymi kropkami liter namiętnie brudzić czystą przestrzeń arkuszy białego papieru?! A jednak… a jednak bez wszystkich tych szaleńców nasza cywilizacja raczej nie mogłaby zaistnieć! Wszak w ogólnym rozrachunku ta cywilizacja zaczęła się od tego, że Bóg, jak powiadają, w dobroci swojej, a ja myślę, że z rozpaczy, którą odczuwał dlatego, że nawet po wygnaniu człowieka z Raju wciąż nie wiedział, co zrobić z tym nieposłuszeństwem – zatem Bóg nie potrafił wymyślić nic lepszego i dał temu, podobnemu do siebie urwisowi książkę, czyli Biblię! A Oleś Uljanenko, słowami J. Paszkowskiego, jedynie „pragnął poetyckim słowem, tym nieprzemijającym światłem miłości, spowolnić bystry nurt ziemskiego czasu”. Rozmawiał Taras HOŁOWKO * Substrat – zamiennik lub nowy materiał przemysłowy, wyrób, który zastępuje istniejący. ** Perpetrator – osoba, która dopuszcza się (świadomie lub nieświadomie) działań kazirodczych. *** Transgresja – przekroczenie granicy między możliwym a niemożliwym. Alona RADECKA, bibliotekarka działu krajoznawstwa Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej Niedawno odbyła się podróż „U źródeł losu Feduncia” w ramach obwodowego tournee „Żyłem, tworzyłem, odkupowałem, kochałem..!” z okazji 80. rocznicy urodzin Mykoły Feduncia – poety, dziennikarza, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, laureata Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Iwana Koszeliwcia, obwodowych nagród literackich im. Tarasa Szewczenki oraz im. Wołodymyra Bułajenka, Chmielnickiej Miejskiej Nagrody im. Bohdana Chmielnickiego, pochodzącego ze wsi Susziwci w Biłohirskiej osiedlowej wspólnocie terytorialnej. Organizatorami tournee byli: Chmielnicka Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa, Chmielnicki Obwodowy Muzeum Literackie, Chmielnicka Organizacja Obwodowa NZPU oraz Chmielnicka Organizacja Obwodowa NZDU. Podczas podróży odbył się wyjazd do Biłohirskiej i Jampilskiej wspólnot osiedlowych w rejonie szepietowskim. Delegacja w składzie: Kateryna Czaban – dyrektorka Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej, Wasyl Horbatiuk – dyrektor Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego, Zoja Filipenko – kierowniczka działu krajoznawstwa oraz Petro Malisz – przewodniczący Chmielnickiej Organizacji Obwodowej NZPU, przebywała w osiedlu Biłohirja w rejonie szepietowskim, odwiedziła miejsce, gdzie znajdowała się redakcja gazety „Radianśke seło”, gdzie swego czasu pracował Mykoła Fedorowycz na stanowisku sekretarza odpowiedzialnego. Tutaj drukowano jego pierwsze wiersze, notatki, właśnie stąd zaczął się szlak do wielkiej literatury. Ponad sześć lat pracował tu literat. Wspomnieniami o tamtych czasach podzieliła się z obecnymi Nina Zakordoniec, która dobrze go znała, podobnie jak jej brat Wołodymyr Rubaszewski, który wtedy również pracował w redakcji. Nadija Krawczenko, mieszkanka osiedla Biłohirja, odczytała własny wiersz poświęcony Mykole Fedorowyczowi. Delegację przywitał Jurij Zahorujko – sekretarz Biłohirskiej wspólnoty terytorialnej oraz jej mieszkańcy, którzy wyrazili wdzięczność za uczczenie pamięci ich rodaka. Z kolei słowa powitania wybrzmiały od Petra Malisza, który podzielił się wspomnieniami o Mykole Fedunciu. Uczestnicy podróży odwiedzili także małą ojczyznę, wieś Susziwci, gdzie urodził się i uczył w klasach początkowych Mykoła Feduniec. Odbyła się wycieczka do Liceum w Susziwciach, przegląd ekspozycji muzealnej, która tam działa, złożenie kwiatów pod tablicą pamiątkową, ustanowioną ku czci literata. Uczestnicy podróży odwiedzili również osiedle Jampil. Tutaj Mykoła Feduniec zdobywał wiedzę w klasach 9-10 miejscowej szkoły, właśnie tutaj nastąpiło jego ugruntowanie jako twórczej osobowości. W Liceum w Jampolu odbył się wieczór wspomnień „Ta ścieżka – z Susziwiec”, na którym wystąpili Kateryna Czaban, Wasyl Horbatiuk oraz Petro Malisz. Do wydarzenia dołączył także wychowawca klasy Mykoły Feduncia – Hryhorij Sytar, w przeszłości nauczyciel fizyki i astronomii w Szkole Średniej w Jampolu. W trybie telefonicznym wspomnieniami o poecie podzielił się Mykoła Myhal – były nauczyciel, który obecnie mieszka w obwodzie odeskim. We wszystkich lokalizacjach podróży obecni mówili o patriotyzmie pisarza, jego miłości do Ukrainy, rodzinnej wsi, języka ukraińskiego, o jego prostocie, ludzkości, poczuciu humoru, otwartości i gotowości zawsze przyjść z pomocą bliźnim. Brzmiały wersy poetyckie, a także pieśń do słów Mykoły Feduncia „Pieśń o Jampolu” w wykonaniu nauczycielki muzyki i sztuki Gimnazjum w Jampolu Oleny Terebej oraz autorska melodeklamacja wiersza w wykonaniu Ałły Bijczuk, kierowniczki artystycznej Klubu Osiedlowego w Jampolu. Płynęły pieśni w wykonaniu Mykoły Chomenki i Ałły Bijczuk. Obwodowe tournee „Żyłem, tworzyłem, odkupowałem, kochałem..!” potrwa do końca roku i będzie obejmować różne wydarzenia związane z uczczeniem pamięci Mykoły Fedorowycza Feduncia.
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno szanowne Jury wyłoniło laureatów Nagrody Narodowej im. T. H. Szewczenki, w gronie założycieli której znajduje się Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na czele z Pawłem Mowczanem. Laureatami 2024 roku zostały godne osobowości twórcze – pisarki Ludmyła Łysenko, Sofija Majdanśka, Antonija Cwid, Wasyl Kujbida, malarz Jurij Nahułko. Wydarzenie wywołało niemały rezonans zarówno wśród laureatów, jak i wśród wielbicieli ich talentu. Dzisiaj tygodnik „Słowo Proświty” zaledwie kilkoma emocjonalnymi akcentami informuje naszych czytelników o wydarzeniu, przedstawia, szczerze gratulując, naszych dostojników. Przed nami – wręczenie nagrody, o czym będzie bardziej obszerna relacja. Dziennikarce, pisarce Ludmyle Łysenko Nagroda Narodowa im. Tarasa Szewczenki została przyznana za unikatową książkę „Marija Pryjmaczenko. Sotworennia switu” (2023). Jedną z pierwszych laureatkę powitała dyrektorka wydawnictwa „Jarosławiw Wał” Switłana Koronenko: „Serdecznie gratulujemy naszej autorce Ludmyle Łysenko przyznania Nagrody Narodowej im. T. H. Szewczenki za genialną powieść. Jesteśmy dumni i cieszymy się! Godna kandydatura! Godny wybór!”. „Nagroda w pełni zasłużona – podkreśliła zasłużona dziennikarka Ukrainy Tamara Chruszcz, gratulując koleżance nagrody. – Przecież pół roku temu Ludmyła dosłownie oszołomiła środowisko dziennikarskie, literacko-artystyczne i naukowe wydaniem powieści-trylogii, poświęconej życiu i twórczości genialnej Marii Pryjmaczenko. Odtworzyła życie artystki w jednym z najbardziej tragicznych okresów ukraińskiej historii: czerwonego terroru, niszczenia ukraińskiego chłopstwa, Hołodomoru. Kiedy zaczynałam czytać książkę, nie przewidywałam, jak silna będzie siła przyciągania tej opowieści, jak mistrzowskie i poruszające staną się tragiczne obrazy z życia poleskiej wsi i że obnażona i straszna prawda lat 30. ubiegłego wieku podkreśli korzenie i tragizm obecnej wojny. Nie w opisanych przez autorkę paralelach (ich nie ma), a w świadomości każdego, kto będzie czytał powieść! A jeszcze jestem dumna z tego, że na Ukrainie są prawdziwi koneserzy twórczości wysokiej próby! Dziękuję komitetowi organizacyjnemu narodowej nagrody szewczenkowskiej za takie uznanie!”. Gratulacji były setki i setki. Bo trylogia o naszej unikatowej artystce autorstwa utalentowanej dziennikarki telewizyjnej, prowadzącej znaczącej audycji telewizyjnej „Plejada” Ludmyły Łysenko wstrząsnęła przestrzenią wydawniczą i pisarską. „Nie obrażajcie się, znani-nieznani, ale drodzy mojemu sercu przyjaciele-czytelnicy-telewidzowie – napisała pani Ludmyła w odpowiedzi. – Dzisiaj od szczęśliwej nowiny o przyznaniu mojej Marii Pryjmaczenko Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej zgubiłam z 1,5 miliona napisanych w powieściowym trzykniżżu wszystkie ważne i niezbędne słowa dla was. Pewnie jutro „przejaśni się” – i napiszę więcej i lepiej. A póki co tylko dziękuję Stwórcy za jego łaskę wobec mojej życiowej ścieżki; Marii Oksentiwnie – doziemny pokłon za naszą unikatową i dożywotnio-rodzinną więź oraz za wzór wyjątkowego powołania Kobiety, Ukrainki i Artystki. Dziękuję, moi sto-silni, sto-żylni i mądrzy proświcianie, którzy wysoko i godnie niosą ponadwiekową tradycję narodową sławienia zakorzenionego ukraińskiego czynu w nowym Słowie wszystkich krajowych sztuk. A jeszcze szczerze i serdecznie tulę się do szczęśliwego losu za to, że Niebo górnie przychyliło mi dla twórczości miłość, cierpliwość i nadzieję na jutrzejszy dzień – dało siły Najwyższy i Nieuchronne. Powiedziałam swoje słowo i tym samym uwolniłam duszę. Dalej – tylko wasza praca i współtwórczość, drodzy i niesamowici Ukraińcy. Dziękuję”. Sofija Majdanśka, pisarka, autorka libretta, scenarzystka, muzyczka, otrzymuje Nagrodę Narodową za książkę „Powertennia Orfeja” (WD „Bukrek”, Czerniowce, 2023). Swoją książkę Sofija Majdanśka zaprezentowała 20 marca 2024 r. Oto opinia o spotkaniu-prezentacji dziennikarki Hałyny Daciuk: „Miałam szczęście zdążyć na spotkanie autorskie z unikatową pisarką, zasłużoną działaczką sztuki Ukrainy Sofiją Majdanśką w ramach Narodowego tygodnia czytania poezji 2024 „Wsi riky lubowi dodomu teczut”. „Cała twórczość literacka Sofiji przypomina mi dotąd tajemniczą świątynię Oranty, na ścianach której w napisach naszych przodków zachowany jest dawny język ukraiński... Wiem, wierzę, że następne pokolenia będą odkrywać pod farbą naszych czasów graffiti, tajemnicze pisma tej kobiety, choć odczytane, to jeszcze nie wyjaśnione przez nas” – powiedział o niej Dmytro Pawłyczko. Czysta prawda. Ci, którzy są zaznajomieni z twórczością pani Sofiji, rozumieją, że jej pismo jest samobytne. Jest wielostronna – pisze dramaty, poezję, prozę, libretta. Tworzy unikatowe scenariusze, z których najbardziej znaczący to „Zołotyj kamin posijemo” – jubileuszowego wieczoru Niny Matwijenko w pałacu „Ukraina” (2000). Arystokratka z natury, wyrafinowana muzyczka, człowiek wysokiej kultury, nie przywiązuje wagi do publiczności i rzadko wychodzi do ludzi. Dlatego podobne spotkania z panią Sofiją to luksus. Zanurzyliśmy się w bukowińską różnorodność, usłyszeliśmy fantastyczne wspomnienia, zobaczyliśmy jaskrawo nakreślone obrazy z dzieciństwa Sofiji i czerniowieckiej młodości. Pod kopułą Słowa i nowej książki „Powertennia Orfeja” (WD „Bukrek”, 2023) pisarka zebrała pełną salę szczerych przyjaciół, wielbicieli, liczne bukowińskie ziomkostwo, krewnych, pisarzy i pisarki, aktorów, obrońców – i każdy dziękował jej za słowo, a jeszcze wspominał jakąś wspólną historię i oczywiście życzył pani Sofiji nowych twórczych osiągnięć. Alarm lotniczy przerwał rozmowę, ale odwołanie alarmu przywróciło do sali prawie całe wspaniałe towarzystwo. Młoda i piękna pani Sofija czytała wiersze, wspominała cudowną mamę Marię, dziadka, który miał ośmiu synów i żadnej córki, spotkania z pisarką Iryną Wilde i rozmowy z kompozytorem Stanisławem Ludkiewiczem – swoim wykładowcą konserwatorium. O tym pisze się nowa książka. I będzie to coś polifonicznego, bo jej autorka to nie tylko pisarka, ale i skrzypaczka. Spotkanie moderowała pisarka, laureatka Nagrody Szewczenkowskiej Lubow Hołota. „Pani Sofija, posiadaczka głosu o unikatowej czystości, szczerości i pięknie w chórze twórców współczesnej literatury ukraińskiej” – powiedzieli o pisarce jej przyjaciele na spotkaniu autorskim w Hołosijiwskim manuarze 12 maja „Jasno, jak w szczęśliwej łzie”.
Wasyl Kujbida, pisarz, znany jako polityk, działacz społeczny, naukowiec. Poseł na Sejm Ukrainy V-VI kadencji, wyróżniony Narodową Nagrodą im. Tarasa Szewczenki 2024 za tomik poezji „Merechtińnia” (2023), który ukazał się w wydawnictwie „Samit-Knyha”. Oto opinia o twórczym koledze pisarza Jewhena Barana: „Nikt nie wie, dlaczego słowo kiełkuje, tak jak daremne są wszelkie wyjaśnienia, dlaczego ono umiera. Przychodzi taka pora. Człowiek umie wszystko wyjaśnić, ale nie umie przyjąć i uświadomić sobie przyjścia i odejścia jako faktu indywidualnej biografii. Wasyl Kujbida zapamiętał się jako mer Lwowa, minister czegoś-tam i przewodniczący Ludowego Ruchu. Obecnie, gdy wszystkie polityczne szczyty są za plecami, Kujbida coraz natarczywiej przypomina, że zaczynał jako poeta. Bo wszystko dobrze wie, wszystko rozumie i za wszystko zapłacił cenę według hamburskiego rachunku. Narodowa Nagroda im. Szewczenki, mimo wszystko, co w niej ludzkie, jest jednak alternatywą dla Narodowej, która wpadała to w ręce związkowe, to w pen-klubowe, to wreszcie w nie wiadomo czyje «chaotyczne». I Kujbidowska Szewczenkowska narodowa to kolejna próba utrzymania poprzeczki estetycznych snów. Wasyl w swoich wierszach próbuje wspomnieć epokę Bogów, do których chciał być podobny, i może by wszystko się udało, gdyby nie przeklęta polityka. Ale i to on wie, inaczej by nie pisał: Strasznie, chyba dlatego, że powoli Wszystko wraca na stare miejsca, I niepotrzebne skrzydła, w których jeszcze tli się niebo, Wspominają przejmujące dotknięcia chmur. („Dlaczego strasznie?”). Na prezentacji książki „Merechtińnia” 19 kwietnia doktor nauk historycznych, poeta Pawło Haj-Nyżnyk powiedział: „Ten zbiór łączy poezje, które niosą duchowość. Autor próbuje znaleźć odpowiedź, czym jest wieczność, życie, miłość. Wciela filozoficzne myśli w poetyckie słowo”. „Niezbyt często zdarza się, by człowiek, który osiągnął szczyty w tej czy innej sferze działalności, realizował się w twórczości jako potężny poeta – podkreślił przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski. – Poezja Wasyla Kujbidy to zarówno liryka obywatelska, jak i filozoficzna. Autor był na szczycie władzy, ale próbuje znaleźć odpowiedzi na przeklęte pytania rzeczywistości. Czym jest człowiek, byt. To publicystyka najwyższej próby, próba ogarnięcia rzeczywistości i filozofii życia”. Dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego, doktor nauk filologicznych Pawło Hrycenko przeczytał zbiór jeszcze w rękopisie i napisał wstęp. „Czytając, ciągle wracasz wstecz, bo głęboka i niezwykła poezja za każdym razem wymaga przemyślenia. Używane słowo napełnia się nowymi sensami i powiązaniami. Popycha do rozmyślań, otwiera nagle coś nowego – to najwyższa oznaka poetyckiego stylu i zbioru”. Jak zauważył doktor nauk pedagogicznych, profesor, akademik, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Heorhij Filipczuk, „szanowanie współczesnych poetów powinno być naszą cnotą”. Wasyla Kujbidę zna od końca lat 80., więc podkreślił jego głębię i oddanie ukraińskiej idei. „Ta książka nie daje odpowiedzi, ona jest zaproszeniem do przejścia drogami, którymi ja przechodziłem, i do rozmyślań. Te myśli to nie tylko dotyk wieczności, to wkład w wieczność, próba wpłynięcia na nią” – powiedział autor „Merechtińnia” poeta Wasyl Kujbida. Pisarce Antonii Cwid tytuł laureatki Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki 2024 przyznano za książkę „Tajemnci Tarasa Szewczenka”. „Przede wszystkim przyjmijcie moją wdzięczność i niski pokłon za cały ten ogrom powitań z narodową nagrodą im. Tarasa Szewczenki, którą wyróżniona została moja ostatnia książka pisarskich dociekań „Tajemnci Tarasa Szewczenka” z uwzględnieniem moich poprzednich książek (powieści w trzech tomach i poezji), poświęconych próbie uwolnienia naszego Kobziarza od skorupy bałwochwalstwa, narzuconej jeszcze przez sowietów, a także znanymi wam wrzutkami dotyczącymi jego orientacji itp., co też skłoniło mnie, poetkę, liryczkę, do tak wieloletnich badań i pisania utworów prozatorskich – opowiedziała na swojej stronie na Facebooku Antonia Cwid. Próba odtworzenia prawdziwego obrazu Poety jako żywego człowieka, odkrycia nowych, nieznanych stron z jego życia, które głębiej odsłaniają jego wizerunek i przybliżają do głębszego zrozumienia jego istoty – oto główny cel mojej pracy. Moje podejścia koncepcyjne są zgodne z poglądami J. Swerstiuka, który powiedział: „Nie idealizujmy i nie ubóstwiajmy Szewczenki, ale pamiętajmy, że on jest duszą naszego narodu”. A także z myślą dysydenta L. Pluszcza: „Kulturze trzeba robić swoje, odkrywać Szewczenkę, jego głębie i szczyty, oczyszczać z mułu i brązu bałwochwalstwa, rozmawiać z nim współczesnym językiem”. Te słowa posłużyły za punkt wyjścia
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ile to już lat... Ja naprawdę nie szłam na to tak odważnie, jak się może wydawać, w rzeczywistości się bałam! Wiedziałam, że to pierwszy raz. Że może to wywołać niezgodę. Ataki znanych szewczenkoznawców. A mimo to szłam własną drogą, bo kierowało mną najważniejsze: ludzie powinni i mają prawo wiedzieć to, co przed nimi zamknięto. Różne rzeczy się działo. I zaprzeczenia, i uwielbienie. A my swoje robimy! Jestem wdzięczna tym, którzy równie mężnie wspierali mnie na tej mojej drodze. Przede wszystkim – znany wszystkim akademik, kierownik Instytutu Literatury AN Ukrainy Mykoła Żulinski, akademik Petro Kononenko, akademik Wasyl Kremień, tacy starsi szewczenkoznawcy, jak Wasyl Jaremenko, Michaił Naienko, Serhij Hałczenko, laureaci Nagrody im. Szewczenki Pawło Mowczan, Ljubow Hołota, Bohater Ukrainy Anatolij Pałamarenko i inni godni uznania. Trylogia „Возлюбленик муз і грацій” w 2017 roku została nominowana do najwyższej nagrody państwowej – Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Myślałam, że na tym wszystko się skończy trylogią. Ale dzięki wam, moi drodzy czytelnicy, którzy po wydaniu trylogii zasypali mnie pytaniami, moja praca trwała dalej i wylała się w uzupełnione wydanie, nad którego ostatnią częścią pracuję do dziś. Pracując nad rozszerzeniem swojej trylogii (co wylało się w jeszcze jedną – czwartą powieść), odkrywałam coraz więcej nie tylko mało znanych materiałów archiwalnych, na nowo studiowałam korespondencję, ale też zbierałam najnowsze mało znane czy nawet nieznane wersje biografów Szewczenki w prasie, w Internecie, w czasopismach – tego, czego nie ma w żadnym archiwum. Starałam się studiować te wersje, opierając się na korespondencji, wspomnieniach współczesnych Poety i tym podobnych. W końcu postanowiłam, zanim ukażą się moje uzupełnione powieści, wydać wszystkie te zebrane nieznane czy mało znane wersje, nawet te, które idą wbrew oficjalnemu szewczenkoznawstwu, pod jedną okładką jako książkę literackich rozpraw „Таємниці Тараса Шевченка”. Odważyłam się, choć wiedziałam – pogryzą. Ale pragnienie przekazania narodowi tych moich odkryć wzięło górę! Przecież każda wersja ma prawo istnieć. Oto i narodowe uznanie! To najwyższa ocena, jaka może istnieć na świecie – ludowa. Dlatego ta nagroda jest mi tak droga. Nie będę tu opowiadać całej książki, kogo zainteresuje, ten przeczyta. A chcę wyrazić szczerą wdzięczność przewodniczącemu szanownego Jury nagrody, wybitnemu poecie współczesności, politykowi, historykowi, filozofowi i światłemu działaczowi, przewodniczącemu Towarzystwa „Proświta”, laureatowi Nagrody im. Szewczenki Pawłowi Mowczanowi oraz wszystkim wysoce szanownym członkom Jury, którzy tak wysoko ocenili moją pracę, moją odwagę, moją twórczość. Wyrażam także moją wielką wdzięczność akademikowi Wasylowi Kremieniowi, który napisał przedmowę do książki i zaznaczył, cytuję: „»Таємниці Тараса Шевченка. Неймовірні історії кохання« – znakowa w współczesnej literaturze książka, która faktograficznie odtwarza osobisty świat Tarasa Szewczenki, jego zwycięstwa i porażki, a także epokę, w której żył i tworzył. To – bezsporne zjawisko nie tylko w literaturze ukraińskiej, ale i w dziedzinie szewczenkoznawstwa. Ta książka, moim zdaniem, powinna znaleźć się w bibliotekach szkół i innych kulturalno-oświatowych placówek, aby kształtować u młodzieży i młodych ludzi spójne wyobrażenie o ukraińskim Proroku jako nie o idealnej osobowości, lecz o człowieku...” Przedmowę do książki napisał profesor i szewczenkoznawca Wiktor Żadko, który słusznie wskazał: „Na takie poszukiwania trzeba się odważyć, bo o ile w archiwach i twórczym dorobku Poety były jedynie domysły o emocjach – Taras taił порывy duszy, a Antonina Cwid je odtajnia... Konsekwentne, krok po kroku, badanie biografii Szewczenki w najściślejszym związku z jego utworami w książce A. Cwid ukazuje znacznie ciekawszy, pełniejszy obraz Poety w jego stosunku do czarujących kobiet, które nie były obojętne jego sercu, zwłaszcza tych, które pokochał, niż ten, do którego przywykliśmy wcześniej”. Dziękuję za to. Przyjaciele, zrobiłam wszystko, co mogłam. Przed nami jeszcze wydania wieloczęściowej szewczenkiany – powieści non-fiction, powstałe na podstawie znanej wam trylogii i tej nowej książki literackich badań. Jestem w pracy, w drodze i nie mam czasu oglądać się wstecz. Tylko Bóg jest wszystkim sędzią. A jeszcze – przyszłość. Byleby zdobyć nam tak upragnione Zwycięstwo! Pokoju wam wszystkim i pomyślności! Nisko wam wszystkim się kłaniam!”.
Zasłużonemu artyście plastykowi Ukrainy Jurijowi Nahulkowi przyznano Narodową Nagrodę im. T. H. Szewczenki 2024 za projekt „Kod narodu”, za wyjątkową twórczość ostatnich lat (2019–2023), w której wybitny artysta współczesności filozoficznie rozważa wyzwania czasu i nasze istnienie w nim.
„Wszystkie nasze kłopoty i wszystkie nasze radości, tak naprawdę, są w naszej głowie – uważa Jurij Nahulko. – Nie na zewnątrz, wokół nas, lecz w naszym mózgu. I to, co wpuścimy do naszej głowy, to właśnie naciska na nasze uczucia, daje nam chwile szczęścia albo czas bez radości, tkwienia w potoku złych wizji. Te same wydarzenia wpływają na różnych ludzi często diametralnie. Ktoś się boi i chowa w swojej wewnętrznej muszli, traci wolę. A ktoś nagle zaczyna działać z mocą, odkrywa swój dotąd ukryty potencjał duchowy. Ktoś ulituje się nad żebrakiem albo człowiekiem, któremu wojna odebrała wszystko, i podzieli się ostatnim groszem. A ktoś z milionów, które wydaje na drogie samochody, zbędne nieruchomości w różnych krajach, przeznaczy skąpą sumę na wojsko i trzęsie kwitem, jakby podobnie jak ewangeliczny Zacheusz oddał połowę ubogim, a czterokrotnie tym, których oszukał. Wszystko, co wpuszczamy do swojego serca, jest w tym momencie naszą istotą, bo duchowo przetapiamy się w emocje, płyniemy w potoku uczuć. Strach czyni nas słabymi, miłość – niezłomnymi. Czy można rozsądnie działać w nieznośnych warunkach i, zachowując w sobie spokój, pomagać komuś, kto, jak topielec, chwyta się w histerii wszystkiego, co wokół. Można. Bo oprzeć się można na mieczu, a nigdy na linie”...
„Malarstwo Jurija Nahulki to podręcznik historii Ukrainy-Rusi, napisany farbami duszy prawdziwego patrioty. Swoimi obrazami toruje duchową drogę do wolnego, cywilizowanego świata przez niezliczone pola minowe, zasiane przez imperia i mankurtów. Dla autora filozofia niższości to filozofia outsiderów, którzy do dziś nie wydobyli swojego rozumu z lepkiego bagna czasów sowieckiego „braterstwa”. Całą swoją twórczością artysta mówi: Ukraina nie jest już prowincją! A to, co buduje się potem i krwią, pragnieniem wolności, niezwykłym heroizmem, prędzej czy później osiąga cel. Szerokim, odważnym, dynamicznym pociągnięciem, ledwie dotykając pędzlem, mazkiem szpachli, mistrz modeluje formę, tworzy fakturę, używa nieoczekiwanych kontrastów barwnych i tonalnych, zestawiając gorące i zimne tony w swoich ogromnych płótnach, zadziwiając widzów przestrzennym myśleniem, emocjonalnym napięciem duszy” (Mychajło Żajworon). Opowieść o J. Nahulku na str. 10.
Na podstawie otwartych źródeł
Tłumaczenie maszynowe
Lilija POŁKOWNYCZENKO, kierowniczka filii nr 18 Centralnej Miejskiej Biblioteki im. M. L. Kropywnyckiego w Mikołajowie, przewodnicząca organizacji pozarządowej „Witowskie Ukraińskie Towarzystwo”
Niedawno w filii nr 18 Centralnej Miejskiej Biblioteki im. M. L. Kropywnyckiego w Mikołajowie zebrali się prosvitianie, jedni z pierwszych uczestników ukraińskiego odrodzenia w Stoczni „Ocean”, ludzie, którzy w latach 90. zaczynali odradzać język, literaturę i kulturę ukraińską. Spotkanie odbyło się w ramach projektu „Nieznane karty historii ojczystego kraju” oraz pracy Informacyjnego Centrum Regionalnego „Kraj”, działającego przy bibliotece. W historycznym wykładzie Ołeha Matiuka i Haliny Kukurowskiej wspominano prosvitian miasta i mówiono o historycznym znaczeniu ich pracy oświatowej. W wydrukowanym konspekcie Ołeha Heorhijowycza wymieniono wiele nazwisk działaczy prosvitiańskich, którzy wierzyli w Ukrainę, wspierali i wywalczali jej niepodległość; jest ich ponad czterdziestu. Patrioci walczyli o ukraińskie odrodzenie od 1986 roku; jednym z impulsów była katastrofa czarnobylska, podkreśla Ołeh Heorhijowycz.
Borys Moroz mieszkał na alei Korabelów, aktywnie bronił sprawy ukraińskiej, będąc dwukrotnie deputowanym rady miejskiej Mikołajowa. Inżynier wydziału głównego mechanika Stoczni „Ocean”, jeden z pierwszych organizatorów Towarzystwa Języka Ukraińskiego („Proświty”) w mieście, uczestnik obchodów dni chwały kozackiej na Zaporożu i Mikołajowszczyźnie w latach 1990–1993. Organizator NRU na Mikołajowszczyźnie. Organizator i wykonawca ustawienia pomnika ofiar Hołodomoru w Mikołajowie. Bronił sprawy ukraińskiej w mediach. Wiktor Spytsia – inżynier, kierownik podziału centralnego laboratorium Stoczni „Ocean”, przewodniczący miejscowej organizacji Towarzystwa Języka Ukraińskiego w zakładzie, jeden z założycieli Towarzystwa Języka Ukraińskiego w mieście („Proświty”) i obwodzie, uczestnik pierwszego i drugiego zjazdu „Proświty” w Kijowie, jeden z założycieli i członek NRU w Kijowie, uczestnik Rewolucji Godności w Kijowie w 2014 roku. Myhajło Kurinnyj – główny reżyser Mikołajowskiego Teatru Dramatu i Komedii Muzycznej, do dziś przemilczany w teatrze, główny reżyser teatrów w Ługańsku, Łucku, Chmielnickim i Użhorodzie. Pracował w szkołach dzielnicy Korabelnej. W jednej z nich stworzył hymn, a w innej był reżyserem dziecięcego studia teatralnego. Uczestnik obchodów dni chwały kozackiej na Zaporożu i Mikołajowszczyźnie w latach 90. Przygotowywał z nauczycielami przedstawienie w szkole nr 54 o Bożym sądzie nad sowieckimi przywódcami, którzy zorganizowali Hołodomor w latach 1932–33. Pozostał po nim rękopiśmienny zbiór humoresek i inne utwory. Rostysław Bohdanowycz – regionalista, uczestnik zakładowego chóru ludowego, członek „Proświty”, NRU w dzielnicy Korabelnej, opowiadał w szkołach o historii Witowszczyzny. Sam Ołeh Matiuk, inżynier-konstruktor, w 1989 roku wraz z Wiktorem Spytsią i Borysem Morozem zorganizował Towarzystwo Języka Ukraińskiego („Proświtę”) w zakładzie „Ocean”. Uczestnik obwodowej i miejskiej organizacji „Proświty”, delegat drugiego zjazdu „Proświty” w Kijowie, uczestnik dni chwały kozackiej na Zaporożu i Mikołajowszczyźnie w latach 90. Publikacje Ołeha Heorhijowycza dotyczące ukraińskiego odrodzenia w zakładzie „Ocean” były drukowane w gazetach „Ukraina Literacka”, „Dzień”, „Słowo”, „Słowo Proświty”, „Ulica Arkasiwska”, „Południe Ukrainy”.
Nadija Archypenko – księgowa PTU zakładu „Ocean”, prosvitianka dzielnicy Korabelnej od początku. Przy bezpośrednim udziale Nadiji Iwanowny powstały parafie cerkiewne i otwarto cerkwie Patriarchatu Kijowskiego w Mikołajowie. U pani Nadiji mieszkała Sława Stećko – przewodnicząca OUN, deputowana Rady Najwyższej Ukrainy, legendarna postać. Obecnie pani Nadija jest wolontariuszką. W Niedzielę Palmową w świątyni św. Piotra i Pawła (Bałabanówka) ojciec Iwan ogłosił, że dzięki niej Związek Ukrainek Ameryki przekazał przez cerkiew na Siły Zbrojne Ukrainy 17 tys. hrywien. Pierwsi uczestnicy ukraińskiego odrodzenia w zakładzie „Ocean” i w dzielnicy Korabelnej: Wołodymyr Iwanowycz Lelik, Anna Stanisławiwna Skrypka, Myhajło Iwanowycz Kurinnyj, Rostysław Mykołajowycz Bohdanowycz, Nina Iwanowna Carynna – dziennikarka, mieszkała w dzielnicy Korabelnej, zaczęła wydawać nielegalną gazetę „Czarnomoria”, Mykoła Mykołajowycz Woroszyłow – kierownik ukraińskiego chóru ludowego przy domu kultury Mikołajowskiej Huty Glinki, Ljubow Serhijiwna Szuleszko, Pawło Hryhorowycz Rososzynski, Halina Andrijiwna Kukurowska, Wołodymyr Mychajłowycz Andrijewski, Taras Hryhorowycz Krywous, Wiktor Stepanowycz Mnich, Mykoła Pawłowycz Matwijew, Mykoła Hryhorowycz Mierkułow, Hanna Stepaniwna Szachowal, Nadija Stepaniwna Ohrenycz, Walentyna Wasyliwna Soroka, Anhela Mykołajiwna Szyszman, Wołodymyr Mychajłowycz Zubyk oraz inni. Halina Kukurowska opowiedziała o swojej pracy oświatowej w zakładzie i zaśpiewała ukraińską pieśń. Halina Andrijiwna, aktywna prosvitianka zakładu „Ocean”, dzielnicy Korabelnej od początku aż do dziś. Wraz z członkami oddziału na zakładzie witała Wiaczesława Czornowoła, wiele sił poświęcała ukraińskiemu odrodzeniu pod kierownictwem Wiktora Spytsi.
W spotkaniu uczestniczyli członkowie Witowskiego Towarzystwa Ukraińskiego, przewodniczący organizacji pozarządowej „Ruch Ludowy” Ołeksandr Malicki, przewodniczący organizacji pozarządowej „Memoriał” Jurij Zajcew, członkowie zespołu ludowego ansamblu pieśni ukraińskiej „Witowczanie” Wiktor Popozohło i Ludmyła Artemenko, przewodnicząca „Związku Ukrainek Mikołajowszczyzny” Nadija Archypenko, regionalista, pisarz, z zawodu budowniczy Anatolij Andriejczenko, przewodniczący organizacji pozarządowej „Mikołajowska Rada Obywatelska” Hennadij Honczarowski, prosvitianka Ljubow Szuleszko i inni. Mykoła Matiuk, nauczyciel, dyrektor szkoły nr 1 im. Ołeha Olżycza. Działacz ukraińskiego odrodzenia, założyciel i kierownik OUN (Pławiuk) w Mikołajowie. Jako drugi, wraz ze szkołą jako zbiorowym członkiem „Proświty”, przystąpił do współpracy z mikołajowską „Proświtą” po szkole nr 40. Jego wielkim osiągnięciem jest obecna nazwa ulicy i szkoły im. Ołeha Olżycza. Wydarzenie zorganizowano z inicjatywy przewodniczącego organizacji pozarządowej „Proświta” Mikołajowszczyzny w dzielnicy Korabelnej Ołeha Matiuka oraz przewodniczącej organizacji pozarządowej „Witowskie Towarzystwo Ukraińskie” Lilii Polkownyczenko.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ni. Niezłomny duch pokoleń unosi się w jego obrazach, a artystyczne wizerunki są przepełnione dążeniem do wolności, miłości i poznaniem honoru, by nie ulegać wrogowi w walce o swoją wolność. I to szczególnie aktualizuje się w naszym historycznym czasie, kiedy Ukraińcy bronią swojej niepodległości w krwawej wojnie z rosyjskim agresorem. Kto kocha Ukrainę, ten robi wszystko, co możliwe, aby była ona wolna i żyła w centrum wolności. Światopoglądowa postawa Jurija Nahułki nie akceptuje kłamców, uchylających się od służby i złodziei, chociaż Ukraina znosi takich do czasu. Ona czeka i czeka naród. Mężczyzna, który odmówił obrony swojego rodu – kim on jest, z jakiego plemienia? Takie rozmyślania nasuwają płótna „Skarby”, „Trzy pola”, „Sakralna Ukraina”, „Czas wojny”. Jurij Nahułko to niedościgniony mistrz odtwarzania genetycznej spirali czasu. On jest jakby przeszły, ale jednocześnie teraźniejszy, który zaświadcza: nic nigdzie nie znika. On jest z nami. On nam towarzyszy, a my towarzyszymy jemu. I trzeba mieć talent, by nie tylko zachowywać czas w sobie, ale też umieć to odtwarzać. Artysta potrafi. I to już nie widz ogląda obraz, a obraz zagląda w najskrytsze zakamarki ludzkiej duszy. Taka jest siła prawdziwej sztuki. Jest jeszcze nie mniej ważny rys do portretu artysty: zbliżenie etycznych i estetycznych zasad w jego twórczości, niezwykle poważny stosunek do pracy twórczej, rozumienie sztuki jako moralnego wyczynu. Nie jestem krytykiem sztuki, jednak mam pełne prawo powiedzieć: obrazy Jurija Nahułki to najbardziej poruszające dzieła, jakie dotąd przyszło mi widzieć pośród wielości współczesnego malarstwa. Nahułko stoi jakby osobno, ale nie ponad wszystkimi, bo ponad wszystkimi jest tylko Pan Bóg. Do takich obrazów, jak do czystych źródeł, chce się wracać i wracać, przemyśliwać świat i siebie, i – jak mówi sam artysta – modlić się i pracować. I ta praca została godnie doceniona: niedawno decyzją jury ds. przyznania Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Jurij Nahułko został jej laureatem. Właściwie i bez tego artysta zawsze był ludowy, takim też pozostaje w każdym ruchu pędzla i serca.
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło ŻAJWORON, Żytomierz
Są ludzie, z którymi zawsze chce się spotykać. Są miejsca, do których przywiera dusza. Są płótna malarskie, od których wybucha wyobraźnia i których nie można zapomnieć. Kiedy po raz pierwszy natrafiłem na stronę internetową artysty Jurija Nahułki i zobaczyłem jego autorskie prace, poczułem: tak może malować tylko wielki Mistrz. Poprzez jego obrazy, zdawało się, patrzyli na mnie sam Pan Bóg i cała Ukraina, gdzie w przestrzeni gubił się czas, w którym rozpuszczała się przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Te obrazy zachwycały, pobudzały, nie dawały spokoju… Co więcej, były tak współbrzmiące z moim światopoglądem, że mimowolnie stawały się ilustracjami do całego szeregu moich własnych wierszy, które od czasu do czasu publikowałem na Facebooku. Gdzieś głęboko w duszy poczułem, że Jurija Nahułkę zesłał mi sam Pan Bóg jako artystę do mojej nowej poetyckiej „Białej księgi proroctw” (2019), którą właśnie przygotowywałem do druku. Dziękuję losowi, że tak się stało: to wydanie, jak zresztą i następny zbiór poezji „Gniazdo wysokości” (2021), są w całości zilustrowane przez Jurija Nahułkę. Wtedy też zrodził się pomysł przeprowadzenia w Żytomierzu wystawy indywidualnej światowej sławy artysty. Początkowo mało wierzyłem, że Mistrz tej rangi zgodzi się na wystawę w prowincjonalnym mieście, ponieważ na Ukrainie odbyło się zaledwie kilka jego wystaw, i to głównie w stolicy, w szczególności w Narodowym Rezerwacie „Kijowsko-Peczerska Ławra”, „Muzeum historii miasta Kijowa”, Instytucie Stosunków Międzynarodowych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Od czasu, gdy Jurij Nahułko po raz pierwszy zaprezentował publiczności swoje prace w odległych latach 90. na wystawie indywidualnej w mieście Jużnoukraińsk, gdzie swego czasu założył stowarzyszenie galeryjne „Gard”, stworzył ogromną liczbę oryginalnych dzieł, przeprowadził ponad 70 wystaw indywidualnych na całym świecie, z których najbardziej znaczące – w Metropolitan Museum, Narodowym Klubie Sztuki (Nowy Jork, USA), w Paryżu, w salach Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (Strasburg)… Jego prace znajdują się w muzeach i galeriach sztuki Florencji, Rzymu, Wenecji, Paryża, Berlina, Amsterdamu, Nowego Jorku, w licznych kolekcjach prywatnych. A tutaj – ja i Żytomierz! Jurij Nahułko odpowiedział po sokratejsku mądrze, powiedział, że przemyśli to, a ja ze swojej strony obiecałem dostarczyć niezbędne informacje dotyczące działań organizacyjnych. O tej propozycji opowiedziałem żytomierskiemu biznesmenowi i mecenasowi, dyrektorowi „HnatiukArtCentrum” Olegowi Hnatiukowi, który opiekował się życiem kulturalno-artystycznym regionu i dołożył niemało starań dla stworzenia w Żytomierzu jednego z najbardziej znaczących centrów kulturalnych na Ukrainie. Jak dla mnie, robił i robi to z pasją, oddając całą swoją duszę – i nie bez sukcesu. Nie wdając się w szczegóły dalszych negocjacji, odwiedziliśmy artystę, który w tamtym czasie mieszkał i tworzył niedaleko Kijowa, gdzie sama przyroda i cisza inspirowały do twórczości. Jurij Nahułko przyjął nas niezwykle gościnnie, zaprosił do domu, który właściwie można było nazwać prawdziwą galerią sztuki, muzeum – jak kto woli. Tutaj na płótnach ożywali Święci, którzy jakby zeszli z ikon, ojcowie i starcy z Atosu, gęsty tłum postaci wszystkich czasów i epok... Wydawało się, że na obrazach obecny był duch wielkich mistrzów malarstwa Leonarda da Vinci, El Greco i Rembrandta, Rafaela i Velázqueza, Giorgione i Tycjana... Malarstwo Jurija Nahułki jest doprawdy wielojęzyczne, swoim światłem przenikało w najskrytsze zakamarki serca. Wszystkie postacie i przedmioty, które trafiły w pole semantyczne tych obrazów, jakby ożywały i rodziły całe światy. Szczególnie zachwycały monumentalne płótna o tematyce sakralnej, z wątkami biblijnymi, ewangelicznymi i kościelnymi. Lecz o czymkolwiek by one nie były – w każdym wyczuwało się niewidzialną więź pokoleń, jedność ukraińskiego rodu i siłę ducha twórców własnej historii. Jurij Nahułko dotrzymał słowa – zadzwonił po kilku dniach, a tydzień później przyjechał do Żytomierza. Obejrzeliśmy sale wystawowe centrum sztuki, które obejmowały 550 metrów kwadratowych aktywnej powierzchni, galerie sztuki, sklep z lokalnymi pamiątkami, odwiedziliśmy szkołę plastyczną dla dzieci... Denerwowałem się chyba najbardziej, bo sam nawarzyłem tego piwa, a teraz musiałem je wypić. A jeśli się nie spodoba? A jeśli będzie zbyt skromnie w porównaniu z tymi salami, w których zazwyczaj do niedawna odbywały się jego wystawy? Ale wszystko ułożyło się jak najlepiej. Jurij Nahułko szczerze ucieszył się z pełnej poświęcenia pracy organizatorów przestrzeni artystycznej w Żytomierzu, w szczególności autora projektu artystycznego Olega Hnatiuka, dyrektor wykonawczej Tetiany Pełech oraz całego zespołu i chętnie przystał na moją (a teraz już naszą wspólną) propozycję zorganizowania indywidualnej wystawy artystycznej. A w drugą rocznicę placówki, 2 listopada 2019 roku, odbyło się jej uroczyste otwarcie pod wymownym tytułem „Kod narodu”. Prawdę mówiąc: dla żytomierzan i gości miasta było to doprawdy wspaniałe wydarzenie kulturalno-artystyczne. O szerokim zainteresowaniu publiczności malarstwem genialnego artysty świadczyło chociażby to, że później, po czteroletniej przerwie, na terenie żytomierskiego GnatyukArtCenter przeprowadzono jeszcze jedną, nie mniej ważną wystawę obrazów pod tytułem „Nieboskłony Jurija Nahułki”, gdzie zaprezentowano prace z ostatniego okresu. Później natrafiłem w mediach społecznościowych na taką opinię jednej z jej zwiedzających, Wiktorii Krasnopir: „Weszłam jednak… Wykroiłam czas. I... on się zatrzymał. Jurij Nahułko to nie artysta, a zjawisko artystyczno-filozoficzne... Wystawa jest bardzo różnorodna, każdy znajdzie swoje płótno i kolor, który odezwie się wewnątrz. Udało się poznać i porozmawiać z samym Artystą. Super, wierzcie mi!”. Takie obrazy Jurija Nahułki jak „Baturyn”, „Perejasław”, „Step”, „Wieś” i wiele innych jednoczą Ukraińców dzisiaj. Bo czymże są oni bez przeszłości? Czyż można cenić wolność, nie znając ceny za nią? Duszami męczenników wznosi się do nieba „Baturyn”. Tak różni ludzie z różnych warstw, różnego zamożności! Każdy ze swoim odczuwaniem świata. Wszyscy oni złożyli swoje dusze za nowo odkrytą im Prawdę. Nic cenniejszego od wolności na tej ziemi nie ma. Nie ma mężczyzn w „Stepie”, nie ma ich i we „Wsi”, bo wojny bez końca pokrywają bieg naszego bytu. A wojny – to sprawa męska, zwycięska, szlachetna i kozacka, a często gęsto – i chłopska. Czasami wydaje się, że razem z autorem obraz maluje gniewny, gorący wiatr i dalekie, niesłyszalne stąd grzmoty wojny... Wiatr to cichnie, miękko gładząc płótna żarem swojego oddechu, to gwałtownie rzuca się na nie niewidzialnymi piersiami, rozganiając we wszystkie strony słoneczne zajączki... Artysta maluje życie na Ukrainie. Za ogrodem słońce zalewa gorącym światłem dolinę, złote plantacje słoneczników, ochrowe ściernisko skoszonych zbóż, zieloną trawę szmaragdowej łąki ze stadkami wierzbin i wierzb. Niebo jest czyste i lśniące, aż oczy bolą od patrzenia.
W ogrodzie spadają dojrzałe jabłka i gruszki. I milczą cykady... Ukraińskie lato, które trwa dzięki wysiłkom żołnierza-obrońcy („Sierpień”, „Słoneczna strona”, „Trzy pola”, „Żniwa”). Jak to w naturze artysty, zazwyczaj maluje on ziemię i niebo w jasnych i żywych barwach. Charakterystyczny pod tym względem jest monumentalny obraz „Droga Mleczna”, gdzie gwiazdy mienią się wszystkimi kolorami tęczy, tajemniczo mruga do Ukraińców Aldebaran, a niezwykle jaśnieją Plejady. Na ziemi zdaje się panować cisza, miasta i wsie pogrążyły się w spokoju. Ale to tylko dlatego, że w okopach nie śpią ukraińscy żołnierze. Bo wiek, który nastał, jak nigdy dotąd, wymaga odwagi i twardości kroku na wiecznej Drodze Mlecznej. Ledwie dotykając szerokim, śmiałym, dynamicznym pociągnięciem szpachli, mistrz modeluje formę, tworzy fakturę, wykorzystuje nieoczekiwane kontrasty kolorystyczne i tonalne, przeciwstawiając gorące i zimne tony w swoich monumentalnych płótnach, zadziwiając widzów przestrzennym widzeniem i myśleniem, emocjonalnym napięciem duszy. A poza tym Jurij Nahułko z natury jest lirykami i romantykiem. Zwraca się ku duchowym fundamentom świata w poszukiwaniu odpowiedzi na wieczne pytania filozoficzne o sens bytu i miejsce człowieka w nim. Trzeba przyznać: we współczesnym społeczeństwie już mało kto, poza artystami, podejmuje się poszukiwania Prawdy, która niczym pochodnia parzy rękę właśnie tego, kto ją niesie. Czyż nie dlatego przy jego obrazach widzowie odczuwają pełne czci światło tajemniczej siły, która wlewa się w ich serca. Nawet w tym, wydawałoby się, wiecznym temacie Jurij Nahułko pozostaje wiernym synem swojej praojczystej ziemi. Jego postacie krwią i potem zdobywają wolność, strzegą wiary w tradycji apostolskiej, bo podświadomie pamiętają historię Samuela i Saula. Bóg kieruje, Bogurodzica pod swoim Pokrowem chroni naród Ukrainy. Tak było, tak jest i tak będzie! Lecz o czymkolwiek mówiłyby te wszystkie płótna – są one na wskroś ukraińskie duchem, w każdym z nich obecny jest kod genetyczny narodu, przez nie przeziera historia Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nikach na poziomie ustawodawczym. Najprawdopodobniej powinno to mieć charakter rekomendacji o treści edukacyjnej. Jest to kwestia kultury ogólnej. Same służby rytualne, przedsiębiorstwa, w których wykonuje się pomniki i tworzy napisy, również powinny się tym interesować i kierować klientów w tej kwestii. Przecież w składzie personelu są projektanci, artyści, często na wysokim poziomie, którzy nie powinni formalnie przyjmować zamówień i omawiać jedynie projektu pomnika. Prawda jest taka, że te tak zwane firmy są przeważnie rosyjskojęzyczne. I tutaj być może powinny włączyć się instytucje państwowe, które wydają zezwolenia na działalność takich służb. A kwestia językowa powinna być jednym z punktów warunków ich pracy. Szukać i znajdować wyjście z sytuacji trzeba koniecznie. Obcojęzycznymi tekstami poniżamy siebie, poniżamy język państwowy, poniżamy państwo. Tym samym wystawiamy się na takich, którzy nie są w stanie wypowiadać się w swoim języku, tym języku, który wchodzi do trójki światowych języków pod względem melodyjności, posiadając przy tym ponad dwieście tysięcy słów i ich form. Demonstrujemy osobistą niską kulturę, brak zarówno własnej, jak i ogólnonarodowej godności, czyli w znacznym stopniu nieudolność... Byłem świadkiem pewnej rozmowy. Nie dotyczy ona języka na nagrobkach, ale istota polega na tym, że obaj bohaterowie to budowlańcy. Mężczyzna w poważnym wieku zapytał budowlańca: „A czy jest tu gospodarz?”, mając oczywiście na myśli budynek, który ten budowlaniec wraz z innymi remontował. Na co z dachu rozległo się: „Gospodarz bywa tylko u psa!”. Mężczyzna nic nie odpowiedział, zapewne nie mając ochoty dalej rozmawiać z niewychowanym człowiekiem, który mógłby być jego synem. A jak być z pojęciami „gospodarz słowa”, „syn gospodarskiego ojca”? I takich lub podobnych przykładów można przytoczyć wiele. Chyba szczególnie z tym ostatnim nie poszczęściło się temu młodemu człowiekowi. Ale jego odpowiedź to także poziom kultury… Jeden budowlaniec ignoruje język państwowy, inny prymitywizuje go, fałszuje. I robią to nie tylko budowlańcy. Trwa totalne obniżanie poziomu ogólnej kultury całego narodu: prostego i nieprostego, biednego i bogatego. To swoista degeneracja! I ta degeneracja zadowala większość. Przecież łatwiej staczać się w dół, niż wspinać się w górę czy walczyć o postęp. I cmentarze pod tym względem są częścią ogólnej kultury każdego narodu. Tylko tam łatwo można rozpoznać ten naród po językowej cesze napisów, ale u nas jest to bardziej problematyczne. I te problemy stwarzamy sami. Zatem, jaki jest językowy świat cmentarzy? Jak to nie dziwne – przeważnie nie surżykowy, który dominuje w życiu codziennym. Z nagrobków częściej brzmi, jakkolwiek przykro, język rosyjski. „Rosyjski świat”, a dokładniej „moskiewski świat”, „moskiewski duch” i tutaj dominuje. Język ukraiński ustępuje, zwłaszcza w miastach. Choć powinien znacząco przeważać wszędzie i we wszystkim.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan ZABIYAKA, naukowiec, historyk, lingwista, działacz społeczny, m. Kijów. Oczywiście nikt nie będzie zaprzeczał, że cmentarze, dawne pochówki, znajdujące się na terytorium Ukrainy, są ukraińskie, czyli należą do Ukrainy, mają z nią bezpośredni związek. Mówienie o cmentarzach w kontekście tradycji narodowych czy religijnych jest najprawdopodobniej prerogatywą nauki i Kościoła. Choć niezaprzeczalną ogólną tradycją jest mimo wszystko dbanie tam o porządek. I tak jest na całym świecie. Ale na Ukrainie chyba żaden cmentarz nie może pochwalić się uporządkowaniem. I to też jest tradycja. Główne aleje dużych miejskich cmentarzy są jeszcze utrzymywane w należytym stanie, w porządku, jeśli nie przez krewnych zmarłego, to przez pracowników odpowiednich służb. Ale odległe groby są przeważnie zaniedbane. Pracowników nie wystarcza, aby zaprowadzić porządek na całym terytorium. To o cmentarzach miejskich. A co dopiero mówić o wiejskich?.. Zarosły nie tylko krzakami, ale i wysokimi drzewami. Do niektórych grobów dotrzeć jest albo dość trudno, albo praktycznie niemożliwe. Swego czasu proponowałem byłemu przewodniczącemu rady wiejskiej, aby w radzie wiejskiej był etat, który odpowiadałby za porządek na cmentarzach, za lokalizację nowych pochówków. Na terytorium rad wiejskich jest po pięć i więcej tylko czynnych cmentarzy, nie mówiąc już o pochówkach z czasów wojny niemiecko-sowieckiej i, być może, także wcześniejszych wojen, pochówkach z czasów życia chutorowego Ukrainy. Przecież każdy chutor miał swój cmentarz. Teraz mało kto wie o istnieniu takich i o ich lokalizacji. O jakiejkolwiek opiece nie ma mowy. Z każdym rokiem coraz bardziej obniżają się kopczyki grobów. Zarastają chwastami, zaroślami, drzewami. Czy to w jarach, czy w innych miejscach. Zaorywane są groby, które być może mają bezcenne znaczenie dla historii regionu, państwa w ogóle. Ale to wszystko, moim zdaniem, rzeczy powszechnie znane. A jeśli tak, to tym bardziej przykro, że o tym wiemy, widzimy, stykamy się na każdym kroku i prawie nic nie robimy. To wielki błąd, że człowiek, umierając, całkowicie odchodzi od nas. Ciało – tak. Ono jest śmiertelne. Nasi zmarli krewni, jeśli nie zawsze, to w trudnych, odpowiedzialnych momentach są razem z nami. Oni wiedzą, co się tutaj dzieje. Niejednokrotnie miałem okazję się o tym przekonać. Ale to inny temat. W każdej wsi są ludzie, którzy wiedzą, jak zaprowadzić porządek w tejże wsi, w państwie; wiedzą, jak trzeba w tej czy innej sytuacji działać Prezydentowi, Premierowi, ministrom. I dość często mają rację. Ale wziąć siekierę i wyciąć, uprzątnąć pobocze nawet obok czy naprzeciwko swojego obejścia, swojej ziemi, na tymże cmentarzu, wziąć kosę i wykosić chwasty, nie mówiąc już o tym, by zorganizować kilka osób do takiej sprawy, – to wielki znak zapytania. Nieco ponad rok temu zmarła bliska mi osoba. Rodzina postawiła, prawda, umiarkowanie drogi pomnik, wyłożyła grób płytkami. Zrobione ładnie, solidnie, z miłością – rękami syna. Przecież on jest budowlańcem. Czyż szkoda środków dla bliskiej, drogiej osoby? Ostatnie się oddaje! Widziałem nie tylko na kijowskich cmentarzach, ale i w niewielkich miastach, gdzie na urządzenie grobów włożono ogromne środki. Niewiarygodnie ogromne! Po co, pytam? Komu to potrzebne? Zmarłemu? Wielka wątpliwość. Co przez to chcą powiedzieć ci, którzy to robią? Okazują w ten sposób miłość do zmarłego? Miłość trzeba dawać żywym, a zmarłym – pamięć o nich. Ale nie dziesiątkami metrów kwadratowych betonu, granitu, marmuru. Może lepiej byłoby, gdyby te środki w takiej czy innej formie oddać potrzebującym, chorym, którzy nie mają możliwości kupić leków, zapłacić za operację, uratować w ten sposób komuś życie. Oddać, w końcu, na potrzeby naukowe, duchowe, na wydanie książek utalentowanych autorów... Niełatwe pytanie. Ale jest pytanie, które, według naszego przekonania, dotyczy wszystkich. Pytanie, które ma absolutnie bezpośredni związek z duchowością. Mam na myśli dokumentowanie cmentarzy (skoro mowa o nich). Przecież cmentarze to nie tylko miejsce pochówku zmarłych. To miejsce jednocześnie przeszłości i przyszłości. Przeszłości jako historii, a przyszłości – jako każdego z nas i, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, państwa w całości. Właśnie tak, cmentarz warto rozpatrywać jako swoiste archiwum państwowe. Każdym pochówkiem tworzymy dokument, nawet kompleks dokumentów, który składa się z nagrobka (pomnika, krzyża) i odpowiedniego napisu na nim lub wizerunku jakichś znaków, symboli, w których zawarty jest zarówno ładunek znaczeniowy, jak i energetyczny. Mówią, że cmentarze to swoiste miasta umarłych. W rzeczywistości – nie tak znowu umarłych. Cmentarze żyją swoim życiem. Ono różni się od naszego, jest nieco straszne, dlatego boimy się chodzić w nocy, bo przecież tam jest życie. Groby przemawiają do nas swoim miejscem pochówku, napisami na płytach nagrobnych, pomnikami i samymi pomnikami i są swoistymi warstwami kulturowo-etycznymi i innymi w życiu społeczeństwa. Wygląd zewnętrzny grobu zależy od poziomu zarówno kultury ogólnej, jak i wewnętrznej duchowości każdego obywatela czy obywatelki. I od tego, jak i czym urządzony jest grób (betonem, marmurem, obsadzony barwinkiem, innymi kwiatami itp.), jak jest pielęgnowany, zależy i pamięć o tej osobie, i stosunek do niej ze strony rodziny, społeczeństwa. To ostatnie dotyczy także grobów i pochówków wybitnych ludzi. Istnieje, zdaje się, nieskończona liczba typów pomników, i choć rzadko, ale jednak zdarzają się takie same. Tak samo istnieje nieskończona liczba napisów, ale są i typowe. Każdy napis wyraża głębię bólu duszy, spowodowanego śmiercią bliskiej osoby, która była mężem, ojcem, synem, wnukiem... (żoną, matką, córką, wnuczką...). Każdy napis jest czysto indywidualny, personalny w fakcie, ale większość z nich jest głęboka w treści. Zawierają one nie tylko funkcję wyrażania, ale i filozofię życia, jego istotę. “Забыть нельзя – вернуть невозможно” (Zapomnieć nie można – zwrócić niemożliwe), – napisano na nagrobku. Cztery słowa, a ile informacji, ile bólu duszy, rozpaczy, bezradności! Myślę, że w takim przypadku każdy cmentarz jest swoistą “księgą” takich i podobnych wypowiedzi. Z jakiegoś powodu wcześniej zwracałem uwagę tylko na treść napisanego. A przeczytałem to “Забыть нельзя – вернуть невозможно” – i zakłuło: dlaczego wyryto w obcym języku? Czyżby, na przykład, na polskich cmentarzach na pomnikach napisano nie po polsku, a w obcym języku? W innych krajach takie coś jest praktycznie niemożliwe. W innych krajach w obcym języku może być napis o osobie, która wyemigrowała do tego kraju, zmarła, i krewni odnotowują ją jako przedstawiciela tego narodu, którym była. Dlaczego więc Ukraińcy od dziada-pradziada na swojej ziemi dokumentują swoich przodków nie jako Ukraińców? Całe życie, powiedzmy, był dla otoczenia Mychajłem, a zmarł jako Michaił, był Ołeksandrowyczem, a stał się Aleksandrowiczem;
wszyscy znali ją jako Odarkę, a po śmierci stała się Dariją, Pałażka – Piełagieją. I takich przykładów jest bardzo, bardzo wiele. Czym kierują się ludzie, postępując właśnie tak, trudno powiedzieć. Jest tu i elementarna obojętność, i „kakaja raznica”, i „on tak samo na innych” oraz morze podobnych wariantów. Na cmentarzu Kureniowskim można zobaczyć wiele napisów w niezrozumiałym dla mnie języku. Mówią, że to pochówki osób narodowości żydowskiej. Tak, nie wstydzili się oni wykuwać na płytach nagrobnych napisów w jidysz czy hebrajskim. Z samoidentyfikacją jest tutaj wszystko w porządku. A Ukraińcom identyfikować się jako Ukraińcy – wstyd czy jak? Oczywiście, jest to wola i pragnienie każdego. I właśnie ta wola i pragnienie są swoistym papierkiem lakmusowym poziomu duchowości, kultury tych, którzy podawali, dyktowali ten napis. Fakt niby nieznaczący, ale został utrwalony na dość długi czas. I jeśli jest ich wiele, to jest to już tendencja i zjawisko, może to stać się nieprzyjemnym, jeśli nie katastrofalnym precedensem, kiedy badacze będą analizować na podstawie napisów nagrobnych, w jakim języku mówiono w tym czy innym regionie, jakiej narodowości ludność jest tu pochowana. Nekropolodzy z jakiegoś powodu nie akcentują kwestii języka napisów. Faktycznie tymi napisami oddaje się wielką niedźwiedzią przysługę przyszłości Ukrainy, praktycznie podcina się lub (jeśli są one ukraińskojęzyczne) nie podcina się narodowe korzenie na terytorium Ukrainy. Ale w każdych okolicznościach socjologia jest tutaj niepocieszająca dla Ukrainy. A tym bardziej, jeśli robi się to w czasie, gdy moskiewskie buty depczą naszą ziemię, moskiewskie pociski, kule zabijają naszych obrońców, pokojowych mieszkańców, niszczą ich domy, chaty, szkoły, fabryki i tak dalej. Za jakiś czas sąsiedzi mogą powiedzieć nam, że to ich terytorium, niby spójrzcie na pomniki nagrobne, przecież tam napisano przeważnie ich językiem. Nie daj Boże, żeby tak się stało! Ale my musimy nie dopuścić, żeby tak się stało! Wątpię, czy warto (a może i warto) rozwiązywać kwestię językową na pomnikach nagrob-
Tłumaczenie maszynowe
Hałyna KYRPA Zdjęcia Dmytra CZEREDNYCZENKI Jewhenija Horewa należy do znaczącego pokolenia naszych mistrzów przekładu artystycznego. Na tyle znaczącego, że nikt, niestety, nie zauważył, kiedy odeszła. A 15 maja minęły już dwa lata od tamtego czasu. Dla naszej rodziny Jewhenija Horewa była nie tylko znaczącą postacią, ale i bliską przyjaciółką. Ostatnie dwa lata jej życia dane nam było spędzić na rozmowach niemal co tydzień, a ja po wizytach u Jewheniji Antoniwny starałam się zapisywać nasze rozmowy. Publikuję tylko niektóre ze swoich notatek. 16 grudnia 2020 Miałam szczęście! Jedno kijowskie wydawnictwo zgodziło się wznowić „Momo” Michaela Endego w przekładzie Jewheniji Horewej. Przesłali umowę, poprosili, by pójść do niej i podpisać. Bardzo się ucieszyłam, wsiadam rano do trolejbusu, wysiadam na szóstym przystanku, idę znajomą ścieżką na Tymoszenki 1 (teraz Łewka Łukjanenki). Czekam przy pierwszej klatce schodowej długiego jak pociąg budynku, aż ktoś wejdzie lub wyjdzie, żeby móc wejść. Wchodzę na ósme piętro. Dzwonię do mieszkania nr 45. Raz... Drugi... Trzeci... Dzwonię, nie puszczając przycisku. Czekam. 10 minut. 20 minut. Nie wiem, co myśleć. Jadę windą na dół. Przy skrzynkach pocztowych piszę karteczkę, że przychodziłam podpisać umowę i martwię się, gdzie pani jest, Jewhenijo Antoniwno. Piszę numer swojej komórki i proszę o telefon. Wychodzę z klatki, jeszcze trochę kręcę się pod budynkiem, na coś mam nadzieję. Wracam do domu. Około czwartej rozszalał się śnieg – pierwszy śnieg zimy! Razem ze śniegiem odzywa się moja komórka słabym głosem Jewheniji Antoniwny: „Jestem w domu”. Rzucam wszystko, jadę. Otwiera drzwi. Nie widziałyśmy się od lata 2019, kiedy przywiozłam „Letnie wierszyki” z wydrukowanym jej wierszem i honorarium. Ściskamy się. Czuję rękami ostre łopatki i żebra. Chudziutka jak szczapka. Płaczemy. Wchodzimy do mieszkania. Mówię jej: „Już myślałam, że zabrała panią do siebie siostra”. – Nie, siostra zmarła. Komórka nie działa. Telewizor się zepsuł. Zegar stoi. Radia dawno nie ma. Który dzisiaj jest? Ściska mi się serce. Już wiem, co przede wszystkim trzeba zrobić: kupię jej odbiornik, taki, jak sama kupiłam, żeby słuchać Radia „Kultura”, budzik i telefon komórkowy. Prawdę mówiąc, ona sama prosi: kupcie nowy telefon. Pytam: a co z jedzeniem? Ona sama rozumie, że nie wyjdzie z domu w zawieję. – Kupcie mleka zsiadłego. Piję herbatę z mlekiem i jem co najwyżej ziemniaki z jabłkiem... Wypytuję, co jeszcze może jeść, dowiaduję się: ser, dynię, kawior z cukinii, herbatniki, jabłka... Zauważam, że w kuchni w pudełku jest jeszcze kilka ziemniaków. Podpisuje umowę, choć siły, by się cieszyć, już niewiele. Podpisuje, bo proszę. (Wtedy jeszcze nie wiem, że wydawnictwo nie dotrzyma umowy i wszystkie wysiłki są daremne). Wymuszam na niej rękopis ukończonych przekładów Scotta O’Della „Wyspa błękitnych delfinów” i „Królewska część skarbu” – są w jedynym egzemplarzu maszynopisu. Trzeba je koniecznie przepisać, żeby oferować-pokazywać wydawcom. (Choć sama nie wiem – komu?) Wreszcie się zgadza. Wcześniej, choć ile prosiłam, nie dawała. Mówiła: nie traćcie czasu na mnie, tłumaczcie swoje. Oczywiście, rozmowy o literaturze. Dracz, Winhranowski, Lina – dla niej to Wysokość i Ukraina. Miłość do Winhranowskiego – szczególna karta, była jego ulubioną redaktorką jego książek dla dzieci. Swoją drogą, to właśnie Winhranowski pisał jej rekomendację do Związku Pisarzy. Czyta jego „Hiawathę”. Och, ta bezcenna pamięć Horewej! Mówię: przyjdę za tydzień, w następną środę. – Boże, jak długo czekać! – mówi ona. – Nie porzucicie mnie? – Nie – mówię – nawet nie liczcie na to. 23 grudnia 2020 Przynoszę komórkę, odbiornik, zegar. Produkty: marchew, cebulę, herbatniki, mleko, riażenkę. Mówi: – Ja nocami o was myślę. Mnie przecież was Bóg zesłał, rozumiecie? Odpowiadam: – A was mnie Bóg zesłał jeszcze wcześniej – jeszcze wtedy, gdy wsparliście moją „Florentynę”. Któż wie, dokąd by mnie zaprowadziło, gdyby nie wy... Żegnamy się do następnej środy. 30 grudnia 2020 Proszę, żeby opowiedziała o rodzinie. Najwięcej wspomina zmarłego brata Toma, żyje jeszcze jego żona Zoja w Horodyszczu w obwodzie czerkaskim. Ich córki Wala i Jewhenija (nazwana na jej cześć) nawet przyjeżdżały tutaj, myślało się, że zostawi im w spadku mieszkanie, ale te odepchnęły swoją obojętnością. Nigdy nie dzwonią i nie interesują się. Siostra Marija, która mieszkała w Browarach, zmarła, siostra Hala, która mieszkała w Horodyszczu, zmarła, przy życiu tylko jej syn Kostia (w Horodyszczu), i on ma już 69 lat. Siostra Nadia też zmarła, któż wie, czy żyje Luba (ta, która dawno jest zamężna w Moskwie). Opowiada o okolicznych wsiach Starosillia, Werbiwka, Wilszana. Mówię, że przyjdę 6 stycznia – to jej urodziny. – Przyjdziecie? – w oczach błyszczy łza. Dobrze pamiętam, że to dzień Petra Soroki. No i Stusa. Wigilia. I chory Dmytro w domu… 6 stycznia 2021 Jewheniji Antoniwnie – 91. Przynoszę galaretę mięsną – dla niej ją ugotowałam na Boże Narodzenie, bo pewnie już zapomniała, co to jest galareta. Przeglądam jej telefon. Mówię: dlaczego nie odpowiadaliście? Tutaj ktoś dzwonił. A to dzwonił siostrzeniec Kostia z Horodyszcza. Pomagam wybrać jego numer. Jewhenija Antoniwna mówi mu: „Oddzwoń do mnie, proszę, właśnie do mnie przyszli”. I słychać, jak jej miło to mówić: do mnie przyszli. Przecież nikt nie przychodzi. I nikt nie dzwoni! Ona prawie nic nie słyszy – muszę z całej siły krzyczeć do ucha. I widzi tylko przez dwie pary okularów jednym okiem. Wspominamy Jewhena Swerstuka. Ona zawsze mówi o nim z bólem i ciepłem: Żenia... I opowiada, jak dawno, kiedy Swerstuk przyjechał do Kijowa z żoną i małym synem, nie mając zameldowania, bez którego nie można było znaleźć pracy, Jewhenija Antoniwna zabrała Jewhena do Browarów i poprosiła siostrę Mariję, żeby zameldowała go u siebie. Tak Swerstuk zyskał prawie kijowskie zameldowanie i możliwość znalezienia pracy. I oboje studiowali na aspiranturze. Jewhen odpowiadał za aspirantów – organizował ich lekcje w szkołach. Jewhenija Antoniwna dawała lekcje w 9 klasie. Temat dysertacji wyznaczyli „Panas Myrnyj i twórczość ludowa”, kierownikiem – nie ten, którego by chciała. To było wszystko jedno, co nie mieć żadnego kierownika. Niektórzy przecież mieli Biłeckiego! No i temat – pisane-przepisane. Ale do Połtawy do archiwów jeździła. Teraz stało mi się bardziej zrozumiałe, dlaczego Jewhen zawsze tak dobrze odnosił się do Jewheniji Antoniwny: miał wrodzoną umiejętność bycia wdzięcznym – kiedy po „Weselce” wziął ją do siebie do gazety „Nasza wira”. Nie tyle potrzebna mu była jej obecność w gazecie, co miał możliwość płacić jej choć trochę (zaczynały się ciężkie lata 90., a brać pieniądze po prostu tak ona odmawiała). Przynoszę jej „Wyspę błękitnych delfinów” i mówię: to już nie w jedynym egzemplarzu. Teraz jest skład i będziemy myśleć, co robić dalej, jak złożę jeszcze drugą powieść. Póki rozmawiamy – trzymam jej zziębnięte ręce w swoich. W mieszkaniu jest zimno. Potem mówię: – O, już pani ręce ciepłe, a moje zimne. Pora mi iść, Dmytro czeka. – To wy mi całe ciepło oddaliście – mówi ona. – Rozumiem, wam już pora iść. A ja nijak nie mogę was wypuścić... Ale nie, idźcie. Pozdrówcie Dmytra.
15 stycznia 2021 r. Miałam pójść 13-go, w środę, a nie poszłam. Nieopatrznie coś odłożyłam na piątek. Teraz wyrzucam sobie. Bo dzisiaj – 15-go – nikt mi nie otworzył drzwi. Bardzo się przestraszyłam. Dzwoniłam do drzwi długo. Cisza. Nie wiem, co myśleć. Pobłąkałam się tymi ścieżkami, którymi ona spaceruje. Może jednak wyszła na dwór? Oczywiście nigdzie nikogo nie zobaczyłam... Rzucałam się do każdej starszej kobiety, która sylwetką przypominała Jewheniję Antoniwnę. Narezygnowałam się… 16 stycznia 2021 r. Okazało się, że po prostu nie słyszała telefonu. Mówię, że wkrótce wpiszę i drugą powieść. W sumie – wpisuję, jakbym czytała, i jestem szczęśliwa z tego powodu: cóż to za język przekładu! To prawdziwy przekład artystyczny! Tak już nie tłumaczą. Bo nikt nie uczy się od Mistrzów. W większości zarabiają pieniądze – byle szybciej, książka za książką... Taśmociąg. Jakoś w zeszłym roku wyznała mi, że przedmowę do „Białej wrony” Heinricha Bölla napisała w rzeczywistości nie ona, a Wasyl Stus. Podpisali ją jej nazwiskiem, żeby uratować artykuł, bo o Stusie zabroniono już nawet wspominać. – Hałoczko, ale póki żyję, nie publikujcie tego. Nie chcę, żeby myśleli, że chwalę się nazwiskiem Stusa. O tym wiedział tylko Swerstiuk i ci, którzy przygotowywali wydanie Bölla. 20 stycznia 2021 r. Pytam: co czytaliście? – O, przeczytałam przekład Iwana Rylskiego. Taki luksusowy przekład! Wiecie, to nie przekład, to coś wyższego niż przekład. Nie wiem, kto jeszcze tak by powiedział! Chodziło o nowelę „Harriet” Maupassanta. Trochę rozmawiamy o Iwanie Rylskim. O jego krótkim życiu twórczym (53 lata, zmarł w 1933 r.). Żegnam się do następnej środy. – Jakże mam dożyć? – wzdycha ona. – Czas przeleci szybko – odpowiadam, żeby nie milczeć, bo ona nie wierzy mi i smutno mówi: – Czas nie leci. I noce są długie. I tak ciężko na sercu jakoś. I zrozumiałam, dlaczego. Księżyc się zmienia. Patrzę na niego w nocy i mówię mu: co ja jestem przy tobie? Ty jesteś panem nieba, ty wszystko rozstrzygasz... Zapisuję od razu, żeby niczego nie zapomnieć. Tak się boję nieotwartych drzwi... 27 stycznia 2021 r. Opowiada Horewa: – Nauczyłam się czytać bardzo wcześnie. Kiedy zapisywali do szkoły i pytali, jakie książki już czytałam, odpowiadałam: „Rzepka” i „Królowa Margot”. Ojciec (Anton Pawłowycz) miał książki. Matka – Odarka. Dzieci dużo. Bieda straszna. Wyganiali pielić kołchozowe buraki, a my tę nać do domu nieśliśmy i zupę gotowaliśmy… Ojciec pracował w piekarni, nawet kierował piekarnią. Taki sobie inteligent. W latach wojny przepadł. W rzeczywistości urodziłam się gdzieś na Dniepropietrowszczyźnie, potem przeprowadziliśmy się do Starosilla (rejon kaniowski). Niedaleko Horodyszcza. Skąd wzięło się to nazwisko – Horewa – nie wiem, miało być Horowa. Nigdy nie mieliśmy własnego domu, jako mała podchodziłam do jakiejś starej chałupy we wsi i modliłam się do niej: żebyśmy tak mieli swój taki dom! Po prostu marzyłam o własnym domu! Przed oczami – krzak dzikiej róży przy domu. – Wtedy, jak wychodził Böll w „Dnipro”, – tam przecież tacy ludzie pracowali! Czego wart tylko Ołeksa Synyczenko! Jeden za drugiego – murem. I Stusa wspierali, i Perepadję. Wszystkich, których nie pozwalano drukować. Ludzie byli prawdziwi. Jak wszystko się zmieniło... 3 lutego 2021 r. Rozmowa o Scotcie O’Dellu. Już połowę wpisałam. Niedługo wpiszę. I co dalej? Co robić dalej? 10 lutego 2021 r. – Boże, taka zawieja, a wy przyszliście! Chciałam już do was dzwonić, żeby nie przychodzić, ale nie wiem, jak wybrać. To się nazywa – jest telefon komórkowy!.. Patrzę – nikt nie dzwonił... 17 lutego 2021 r. Przejrzałam telefon – siostrzenica Lesia spod Horodyszcza dzwoniła 15 razy! Jewhenija Antoniwna nie słyszała! Mówię: zadzwonimy do Lesi? Nie chciała. Zbyt wrażliwa była na obojętność i nieszczerość. Oglądaliśmy album ze zdjęciami. Po raz pierwszy widzę Jewheniję Antoniwnę jako młodą. Studentkę. Aspirantkę. Piękność! Pokazuje zdjęcie Serhija, z którym trzy lata się przyjaźniła, i kiedy zaproponował „wyjdź za mnie”, odmówiła. Mówiła, że nie miała pewności, czy go kocha. Dużo fotografii brata Toma, jak był w Anglii, służył we flocie. Pocztówka – Kopenhaga. Ratusz. Najwyraźniej od Toma. Jewhenija Antoniwna mówi: – Bierzcie sobie. Skoro to Kopenhaga, to on jest wasz. 7 marca 2021 r. Cały czas pyta: – Nie porzucicie mnie? – Nie, nie porzucę. Może spróbujemy wyjść na dwór? Słoneczko. – Chodźmy. Wy mnie podkarmiliście, człapać można. Spacerowaliśmy na dworze. Pod rękę. Nabraliśmy w pijalni wody. Na ósme piętro człapaliśmy pieszo. Znowu winda nie działała. 13 marca 2021 r. Przypomniała sobie Jewhenija Antoniwna jedną przykrą prezentację swojego przekładu Paula Maara w Ukraińskim Domu. Zapomnieć jej naprawdę nie sposób. Na podeście przy stole siedzi dwoje prowadzących – wydawca i pisarka dziecięca. Mówią o wydaniu. Oto, powiadają, nowa książka, przetłumaczyła ją „tamta kobieta w niebieskiej bluzce”. Później i nazwisko wymienili. No i dobrze – wymienili, widocznie teraz
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zaproszą do stołu. Pewnie tłumaczka Horewa będzie miała co powiedzieć o swoim przekładzie. Ale gdzie tam! Toczy się półpusta paplanina, słowem, prezentują. Siedzimy obok – Jewhenija Antoniwna, Dmytro i ja. Skonsternowani, zwiesiliśmy głowy. Zauważam, że drżą jej ręce i jest cała spięta. Potem mówi: „Tego nie da się wytrzymać”, zrywa się z miejsca i biegiem do wyjścia. My za nią, wsiadamy do metra. Na pożegnanie gorzko powiedziała: „Najważniejsze, że ja – kobieta w niebieskim żakiecie”. 15 września 2021 W końcu zaniosłam Jewheniji Antoniwnie smutną wieść – nie ma już mojego Dmytra. Popłakałyśmy we dwie, powspominałyśmy wspólne wędrówki po Kijowie. Jak my kochałyśmy jej listy, które zawsze zaczynały się: „Moi drodzy Cymczyki, nie widziałam was już sto lat – przysięgam…”. Mówię, że boję się zimy. Może jednak pojechałaby do którejś ze swoich siostrzenic. – Jestem tam nikomu niepotrzebna – odpowiada. – I jak mam żyć tam bez tego wszystkiego? – kiwa głową na półki z książkami i obrazy na ścianach. Rzeczywiście – jak pisarz ma żyć „bez tego wszystkiego”? 5 listopada 2021 Boże, jak dawno nie zapisywałam naszych rozmów! Ileśmy razem wypłakały!.. Za każdym razem pyta, czy nie ma odpowiedzi z wydawnictwa na przekłady Scotta O’Della. I musiałam odpowiadać: „Jeszcze poczekamy…”. A kiedy przyszłam 6 stycznia 2022 roku, to nagle odkryłam, że w drzwiach korytarzowych jest nowy zamek. Mój klucz już nie pasował. Dzwoniłam do sąsiednich mieszkań, nikt nie wyszedł. Napisałam notatkę do skrzynki pocztowej i wróciłam do domu. W niedzielę pojechałam znowu. I znowu – to samo. Przypomniałam sobie, że w tym długim budynku w ostatniej klatce mieszka pisarka Wałentyna Bondarenko. Dzwonię, proszę ją, żeby podeszła. Razem dzwonimy do sąsiednich mieszkań – nikt nie odpowiada. Choć w niedzielę ktoś mógłby być w domu. Pewnie celowo nie wychodzili. Może ktoś z nich wymienił zamek, żeby do samotnej, niedosłyszącej osoby nikt nie mógł się dobić. A nam chodziło tylko o to, żeby dostać się do drzwi jej mieszkania, do których miałam (i do tej pory mam!) klucz. Wałentyna obiecała jeszcze zaglądać i pilnować, może zobaczy ją gdzieś na dworze. *** A potem – uderzyła wojna. I zaczęła się codzienność jak w gorączce. Transport nie kursuje. Czasem nachodziła mnie myśl: a co, jeśli jednak zabrali ją siostrzeńcy, a ona nie zdążyła mnie uprzedzić? Gdyby coś się stało, ktoś by zadzwonił – mój numer w telefonie jest pierwszy. Ale zadzwoniła dopiero wiosną Wałentyna Bondarenko, która przypadkiem dowiedziała się od ludzi z tamtej klatki, że Jewheniję Antoniwnę pochowano. Od tamtej pory zaczęły się przykre poszukiwania – kiedy i kto chował? Na jakim cmentarzu? Najpierw pomagała śp. Marija Morozenko, pisała do Biura Ekspertyz Sądowo-Medycznych, skąd przyszła skąpa odpowiedź, że Jewhenija Horewa zmarła 15 maja 2022 roku, a miejsca pochówku odmówiono udzielić. I potem dopiero dzięki pisarce Natalii Marczenko udało się otrzymać taką wiadomość: „Horewa Jewhenija Antoniwna. Skremowano w Kijowskim Krematorium 21.05.22 roku, numer zapisu na Bajkowej 0101700, prochy znajdują się w urnie we wspólnej mogile. Zwracać się do Kijowskiego Krematorium – ul. Bajkowa 16. Prochy można odebrać i pochować ponownie (w tym celu należy zgłosić się do okienka numer 5, ul. Bajkowa 16)”. Dalej z Mariją zaczęłyśmy się naradzać, przez kogo zwrócić się do Kaniowa, żeby stamtąd pomogli pochować ponownie swoją rodaczkę. Ale nagle Marija zmarła… Wydaje się, że nikt nigdy nie dowie się, dlaczego tak się stało. Na jakich śmietnikach znalazła się biblioteka pisarki? Jej archiwum? Obrazy? Nikt nie powie, gdzie są te drzwi, które można otworzyć tylko zapasowym kluczem, leżącym na mojej półce. Ale wierzę, że jest garstka ludzi, którzy wspomną ją dobrym słowem wdzięczności.
Tłumaczenie maszynowe
Natalka KAPUSTIAŃSKA Jej wysokość – Książka… O książce nasza bohaterka mówi z pietyzmem i szczególną ciepłotą. Nic dziwnego! Prawie cztery dekady pracuje w największej bibliotece Ukrainy – Narodowej Bibliotece Ukrainy im. W. I. Wernadskiego (NBUW). I po raz pierwszy w ponad stuletniej historii istnienia biblioteki na jej czele stanęła kobieta. Poznajcie więc: Lubow Dubrowina, dyrektor generalna, doktor nauk historycznych, profesor, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. A do tego dochodzą określenia „znany historyk bibliotekoznawstwa, bibliolog, dokumentalista, archiwista”, i to nie tylko na terenie Ukrainy, ale i poza jej granicami. Już cztery lata kieruje instytucją biblioteczną, która należy do dziesięciu największych bibliotek świata, z zasobami liczącymi około 17 milionów jednostek przechowywania, z największym w kraju funduszem kulturowym zabytków słowiańskiego piśmiennictwa. W szczególności rękopiśmiennych ksiąg z X–XIX wieku, z archiwami i kolekcjami książkowymi wybitnych postaci ukraińskiej i światowej nauki oraz kultury. To potężny kompleks naukowo-techniczny, składający się z sześciu wyspecjalizowanych instytutów i 50 jednostek naukowo-badawczych, które każdego dnia pracują z co najmniej kilkuset odwiedzającymi i tysiącami użytkowników portalu biblioteki. Świat również zna tę osobistość – Lubow Dubrowinę, gdyż posiada ona zaszczytne tytuły „Kobieta 1992 roku” Międzynarodowego Centrum Biograficznego w Cambridge (Wielka Brytania) oraz „Kobieta sukcesu” Amerykańskiego Centrum Biograficznego (2000). Akademik Narodowej Akademii Nauk Rolniczych Ukrainy Wiktor Werhunow trafnie powiedział o Lubow Dubrowinie, że jej działalność naukowa jest wyrazista i różnorodna, i poświęcono jej w życiowej księdze uczonej najwięcej stron. Do dzisiejszego szerokiego uznania przez społeczność naukową przeszła wszystkie szczeble zawodowe – od młodszego pracownika naukowego do dyrektora największej biblioteki Ukrainy. Przejrzyjmy więc razem strony jej księgi życia (które, nawiasem mówiąc, zaczęło się w pewien wrześniowy dzień). A także strony wydania „Życie w nauce”, księgi dedykowanej Lubow Dubrowinie. Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. I. Wernadskiego już od początku założenia, a jest to rok 1918, była pomyślana przede wszystkim jako instytucja narodowa i naukowa, która miała stać się skarbcem dóbr kulturowych narodu ukraińskiego. Właściwie tak się stało. Ukraińska Akademia Nauk, inicjując powstanie narodowej biblioteki, zebrała i zachowała kolekcje książkowe i rękopiśmienne wielu prywatnych bibliotek, muzeów, organizacji oświatowych. Właśnie te rarytasy stały się bezcennymi źródłami, kamieniami węgielnymi, na których opiera się pamięć historyczna narodu Ukrainy. Lata 90. ubiegłego wieku wraz z umocnieniem niepodległości Ukrainy stały się początkiem odrodzenia naszej duchowości. To czas, kiedy zaczęto popularyzować również zakazane wcześniej wydania: rękopisy, starodruki, zbiory biblioteczne, kolekcje historyczne. Badanie dziedzictwa historyczno-kulturowego Ukrainy było głównym kierunkiem działalności jednostki Biblioteki – Instytutu Rękopisów, którym wówczas kierowała Lubow Dubrowina. Jednocześnie musiała przez pewien czas kierować także Instytutem Archiwistyki NBUW. Stworzono szereg katalogów naukowych zabytków rękopiśmiennych w różnych językach (starosłowiańskim, greckim, arabskim, polskim), przewodniki po kolekcjach i zbiorach Instytutu Rękopisów oraz wyspecjalizowanych funduszach NBUW, inne wydania naukowo-informacyjne, w szczególności „Narodowa Akademia Nauk Ukrainy. Dokumenty i materiały” (1993–2005), „Osobiste fundusze archiwalne Instytutu Rękopisów”, „Akademia Kijowsko-Mohylańska w dokumentach i materiałach”, przygotowano wydania zabytków rękopiśmiennych – „Ewangeliarz Peresopnicki 1556–1661” i inne. Wieloletni dyrektor generalny NBUW (obecnie posiada status honorowego dyrektora generalnego), akademik Akademii Nauk, doradca Prezydium NANU Ołeksij Onyszczenko w księdze dedykowanej „Życie w nauce” napisał: „Niemalą zasługą L. A. Dubrowinej jest również to, że kodykologia (nauka o księdze rękopiśmiennej) podniosła się w swoim statusie od jednej z wielu pomocniczych dyscyplin historycznych do samodzielnej dyscypliny specjalnej z szerokimi możliwościami poznawczymi w zakresie historii i kultury. Uczona uzasadniła przedmiot, cel i zadania ukraińskiej kodykologii i kodykografii”. Właściwie jako historyk i kulturoznawca Lubow Dubrowina uformowała się na niwie badania rękopisów i starodruków. Które, zdaniem Ołeksija Onyszczenki, są perłami – pierwotnym świadectwem wielkości słowa pisanego, złotymi składnikami pamięci historycznej. Ich wartość nie przeminie nigdy. Ogólnie w latach 90. zaszły istotne zmiany w pracy całego systemu archiwalnego Ukrainy. Z ramienia Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego Lubow Dubrowina brała aktywny udział w rozbudowie działalności instytucji archiwalnych. Przyjęto szereg aktów ustawodawczych, normatywno-prawnych, zaleceń w branży archiwalnej. W szczególności Ustawę Ukrainy „O Narodowym Funduszu Archiwalnym i instytucjach archiwalnych” (1993), Dekret Prezydenta Ukrainy „O Dniu Pracowników Instytucji Archiwalnych”. W tym czasie opracowywane są perspektywiczne kierunki historii i teorii archeografii, ujawniane są wzajemne powiązania archiwistyki, archeografii i kodykologii. W szczególności kodykografia wyłania się jako „archeografia książki”. Mając to na uwadze, Lubow Dubrowina zaproponowała swoją wizję przedmiotu archeografii jako całego kompleksu działalności naukowej i naukowo-informacyjnej. O historii Narodowej Biblioteki Ukrainy im. Wernadskiego pisano wielokrotnie w różnych aspektach. I właśnie Lubow Dubrowinie, przede wszystkim we współpracy z [tekst urwany] w potrzebie” przekazała środki, za które zakupiono materiały budowlane, wyposażenie, pomoce naukowe, różne gry, meble itp. Pomieszczenie udostępniła rada wiejska. Na prośbę sołtysa Wasyla Sołomki odpowiedzieli rzemieślnicy z Baniłowa i bezpłatnie przeprowadzili remont. Podczas otwarcia Wasyl Sołomko podziękował żołnierzom ZSU za to, że mamy możliwość żyć w pokoju, wychowywać i uczyć dzieci. Wielką wdzięczność Wasyl Dmytrowycz wyraził koordynatorce Czeskiego Międzynarodowego projektu „Człowiek w potrzebie” Chrystynie Bakajewej za inicjatywę i wsparcie. A także podziękował jej mężowi Ołeksijowi, który jako ochotnik broni Ukrainy od pierwszych dni wojny. Jest on oficerem ZSU. Chrystyna Bakajewa podkreśliła, że jest wdzięczna mieszkańcom Baniłowa, władzom za wspieranie i pomoc jej oraz jej rodzinie, za ścisłą współpracę w stworzeniu przestrzeni do psychologicznego rozładowania. Lubow Dubrowina
Ołeksijowi Onyszczence przypada znaczący wkład w badania nad tą historią. Ponadto w ciągu ostatnich 30 lat biblioteka wydała specjalną serię, która ukazuje historię NBUW w okresie niepodległości. Jest to wielotomowe wydanie w jednolitej oprawie. Lubow Andrijiwna brała również udział w przygotowaniu fundamentalnej wielotomowej serii „Wybrane prace naukowe akademika W. I. Wernadskiego”, która była publikowana przez duży zespół uczonych akademickich pod egidą Komisji ds. Dziedzictwa Naukowego akademika W. I. Wernadskiego NAN Ukrainy. L. Dubrowina dołączyła także do badań nad historią Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz przygotowania wielotomowej historii NAN Ukrainy w dokumentach i materiałach, począwszy od założenia Ukraińskiej Akademii Narodowej aż do dziś. Od początku budowy niepodległego państwa uczona broniła rozumienia koncepcji wolnego dostępu do informacji jako gwarancji rozwoju otwartego społeczeństwa demokratycznego. Dlatego w ostatnim czasie publikuje prace, w których przemyślane są współczesne problemy nauki akademickiej i jej integracji ze światową, a także rozwój nauki sieciowej. W centrum działalności Lubow Dubrowinej znajduje się opracowanie nowej koncepcji działalności naukowo-informacyjnej NBUW jako głównego centrum informacyjnego kraju, które ugruntował i zaczął rozwijać w poprzednich latach akademik Ołeksij Onyszczenko. Dzięki temu całe dziedzictwo naukowe i kulturowe Ukrainy stało się dostępne dla użytkowników. Na nasze pytanie, czym właściwie jest biblioteka, Lubow Andrijiwna odpowiedziała tak: – Biblioteka to wiedza. Może ona istnieć w różnych formach – może w postaci książki, w postaci zasobu, czasopisma, rękopisu, wideo. Najważniejsza jest wiedza, którą donieśliśmy do dnia dzisiejszego. Nie bez powodu zbiory naszej biblioteki zostały uznane za narodowe dziedzictwo Ukrainy. Jesteśmy zarejestrowani jako narodowe dziedzictwo i pomimo sytuacji, w której wszyscy się obecnie znaleźliśmy, nasza biblioteka pozostaje tym samym centrum, które inspiruje, daje satysfakcję, radość, kiedy rozumiesz, że zbiory to nie tylko książki, zasoby czy coś jeszcze… Zbiory to obcowanie z przeszłością, które gwarantuje nam i toruje drogę w przyszłość. Czyli, mówiąc nawet takimi prostymi słowami, biblioteka jest centrum życia duchowego człowieka. Rodzina Bakajewów pochodzi z rejonu pokrowskiego w obwodzie donieckim. Wychowują 5-letnią córkę. Od początku operacji antyterrorystycznej musieli dwukrotnie być przesiedleńcami. Do Banyłowa rodzina przyjechała 9 maja 2022 roku. Obecnie mieszkają w oddzielnym domu. Razem z nimi mieszka także tata Ołeksija. Przed przyjazdem do Banyłowa Chrystyna i Ołeksij pracowali w międzynarodowej organizacji „Człowiek w potrzebie”. Szczerze podziękowała Chrystynie Bakajewej również kierowniczka banyłowskiego przedszkola Nastasija Zwarycz. Z jej pomocą dla przedszkola zakupiono laptopy, tablicę multimedialną oraz inny sprzęt. Wasyl Sołomko podarował do pokoju relaksacji psychologicznej ukraiński amulet. Wręczył również dyplomy mecenasom i mistrzom, którzy wykonali remont i przygotowali pomieszczenie dla dzieci. Dmytro NYKYFORIAK
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w budynku Baniliwskiej Rady Wiejskiej otwarto „Przestrzeń do psychologicznego odciążenia” dla dzieci z gminy i dzieci przesiedleńców. Inicjatywa utworzenia tego centrum należy do Służby ds. Dzieci, którą kieruje Marta Andrycz. Na początku wojny do Baniliwa przybyło około tysiąca przesiedleńców. Wśród nich była para małżeńska – Ołeksij i Chrystyna Bakajewowie. Zwrócili się do Marty Andrycz z prośbą o pomoc w znalezieniu mieszkania. Właśnie Chrystyna Bakajewa opowiedziała o Czeskiej Międzynarodowej Organizacji „Człowiek w biedzie”, która przeznacza środki na wyposażenie i urządzenie centrów psychologicznego odciążenia dzieci. Marta Wasyliwna zainteresowała się tym, przygotowała wysokiej jakości projekt, który wygrał konkurs. Czeska Międzynarodowa Organizacja „Czło-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
po aneksji Krymu stosunek potomków – jeden syn ginie za Ukrainę, a drugi – żyje i uczy się w Kijowie – stolicy Ukrainy i stopniowo odchodzi od odwiecznej genetycznej kultury i języka. W fabule filmu „Do domu” reżyserowi Narimanowi Alijewowi udaje się odkryć nie tylko bolesne kwestie losu krymskich Tatarów po aneksji (na przykładzie rodziny Mustafy, jego synów, brata Nazima), scenarzyści (N. Alijew, M. Nikitiuk) akcentują uwagę na ukraińskich bolesnych realiach – ATO, wojna rosyjsko-ukraińska na Wschodzie, skorumpowanie oraz brak przestrzegania praw i ustawodawstwa na Ukrainie, wewnątrzpaństwowa degradacja ukraińskiego społeczeństwa na tle zagrożenia istnienia państwa ukraińskiego jako takiego. Szczególne miejsce w filmie zajmują symboliczne obrazy i epizody, w szczególności ważną ideową rolę odgrywa krymskotatarska modlitwa. Surę (modlitwę) odczytuje się, gdy przychodzi się na grób, w krytycznych momentach podróży, związanych z pochówkiem. Sura jest uniwersalna, może być odczytywana w sytuacjach kryzysowych w imię pomocy, co ostatecznie nasi bohaterowie czynią. „Zakończyć film muzułmańską modlitwą – to sam w sobie odważny i duchowo zorientowany czyn. Możliwie, warto byłoby postawić kropkę kilka sekund wcześniej, na szczycie modlitwy... Ale to już decyzja autorów, którzy i tak podarowali nam wart podziękowania i szacunku film, godny dytyrambów i uwielbienia”. Film zachwyca nie tylko reżyserskimi odkryciami (symbolizmem poszczególnych epizodów, uwagą do detali, brakiem tła muzycznego, formą road-movie), ale także przemyślaną, charakterystyczną i przenikliwą grą aktorów. Współczesna sztuka filmowa rozszerza i wzbogaca nasze wyobrażenia o mentalności, kulturze, historii, światopoglądzie krymskich Tatarów, śledzimy wspólnotę historii i tragedii narodu ukraińskiego i krymskotatarskiego. Dzisiaj kwestia powrotu Krymu – to sprawa polityków, wojskowych, przedstawicieli krymskich Tatarów i każdego z nas, dlatego popularyzacja tych filmów i zwrócenie uwagi na problem krymskich Tatarów poprzez kinematografię, sztukę, kulturę jest bardzo ważnym czynnikiem. My, Ukraińcy, mamy się czego uczyć od tego dumnego i przyjaznego narodu. I my, jako naród tytularny Ukrainy, nie mamy prawa zapominać o realizacji historycznej prawdy dotyczącej miejsca i misji krymskich Tatarów jako nieodłącznej wspólnoty w składzie państwa ukraińskiego. Przygotowała Ołeksandra ODINCOWA, studentka II roku WSP „Optyczno-mechaniczne kolegium zawodowe KNU imienia Tarasa Szewczenki”, uczestniczka koła młodych dziennikarzy ITA JUNPRES Kijowskiego pałacu dzieci i młodzieży Zdjęcie z internetu
Tłumaczenie maszynowe
O tragicznych losach i historii narodu krymskotatarskiego wspomina się tradycyjnie 18 maja, w Dniu Pamięci Ofiar Ludobójstwa Narodu Krymskotatarskiego. Ten dzień przypomina nam, że można zniszczyć ludzi, ale ducha całego narodu – nigdy. Tatarzy krymscy to unikalny naród, który przeżył straszne próby: wojny, deportację, tułaczkę, powrót na Krym i rosyjską okupację rodzinnych ziem w 2014 roku. Kiedy mówimy: “Krym jest nasz! Krym jest ukraiński!”, to co wiemy o zwyczajach, tradycjach, kulturze i historii narodu, który od wieków żył, rozwijał się, odczuwał i przejmował się losem rodzinnego Półwyspu Krymskiego, stanowiącego część Ukrainy? Ciekawym i oryginalnym stał się projekt kulturalno-artystyczny “Szliach/Yol”, który ma na celu odrodzenie wiedzy o kulturze, tradycjach, historii, sztuce, edukacji i religii krymskotatarskiej. Sewhil Musajewa, redaktor naczelna “Ukraińskiej prawdy”, zaznacza: “Ukraińcy muszą wiedzieć – nasze narody mają wiele wspólnego i wielką drogę oporu wobec imperium, które próbowało zniszczyć język, kulturę, zwyczaje i samych ludzi. Niestety, odkrywamy świat siebie nawzajem dopiero po okupacji Krymu. Ale wiem, że ta wiedza uczyni nas silniejszymi, kultura Tatarów krymskich wzbogaci ukraińską. To rzeczy nierozerwalne, jak Droga Mleczna, która istniała między półwyspem a kontynentalną Ukrainą przez kilka stuleci”. Wśród wyrazistych postaci kulturalnych, które przejmują się losem swojego narodu, jest Dżamała, która zwyciężyła na Eurowizji 2016 z piosenką “1944” i poprzez utwór opowiedziała całemu światu o tragedii swojego narodu. Achtem Seitabłajew, ukraiński aktor, reżyser, zasłużony artysta Republiki Autonomicznej Krymu, dyrektor przedsiębiorstwa państwowego “Dom Krymski”: “O kulturze trzeba i mówić, i coś robić, aby treści kulturologiczne istniały. Tatarzy krymscy nie mogli po prostu zapomnieć o kulturze i przypomnieć sobie o niej dopiero w 2021 roku. Gdybyśmy zaczęli interesować się nią dopiero w 2021 roku, nie istnielibyśmy już od kilku stuleci. Nieustannie się nią zajmujemy i podkreślamy, że właśnie komponent kulturologiczny jest potężnym narzędziem do mówienia o sobie, do samoidentyfikacji”. Kino to narzędzie zachowania tożsamości narodowej, kultury, jeden z rodzajów dyplomacji kulturalnej i dokument pamięci narodowej. Współczesna kinematografia ukraińska w ostatnich latach, pomimo wojny i pełnoskalowej inwazji, doświadczyła znacznego rozwoju i znacząco wzbogaciła się o nowe, jakościowe filmy. Tematyka krymskotatarska we współczesnej sztuce filmowej to zjawisko szczególne. Co łączy Ukraińców i Tatarów krymskich (krymskich Tatarów)? Przyczyny i skutki aneksji Krymu? Jak wojna rosyjsko-ukraińska wpływa na relacje Tatarów krymskich i Ukraińców? Właśnie te aktualne obecnie pytania pojawiają się w sztuce filmowej, w takich obrazach jak: “Chajtarma” (2013 r.), “Obca modlitwa” (2017 r.), “1944. Krym. Deportacja” (2019 r.), “Do domu” (2019 r.), “Samopowrót na Krym” (2021). “Chajtarma” – pierwszy pełnometrażowy film fabularny Tatarów krymskich i pierwszy film fabularny o deportacji Tatarów krymskich. Reżyserem filmu i odtwórcą głównej roli jest Achtem Seitabłajew. Film powstał na podstawie prawdziwych wydarzeń i opowiada o stalinowskiej deportacji Tatarów krymskich w maju 1944 roku. Ta tragiczna karta w historii narodu krymskotatarskiego pokazana jest oczami słynnego lotnika, bohatera narodowego Tatarów krymskich (i dwukrotnego Bohatera Związku Radzieckiego) Amet-Chana Sułtana. Kiedy lotnik wrócił do swojego domu podczas wojny, państwo na jego oczach wysiedliło rodzinę i oskarżyło cały jego naród o współpracę z nazistami. Film po raz pierwszy zaprezentowano na Ukrainie 17 maja 2013 roku w symferopolskim kinie imienia Tarasa Szewczenki, w przeddzień Dnia Żałoby po ofiarach deportacji narodu krymskotatarskiego, a od 18 maja 2013 roku film wyświetlano w kinach Symferopola, Kerczu, Biełogorska, Teodozji, Sudaka, Eupatorii i Kirowskiego. Ale, niestety, film nie trafił do dystrybucji w kinach na kontynentalnej Ukrainie. “Chajtarma” porusza wiele ważnych kwestii, oprócz głównego tematu – deportacji, ukazuje życie Krymu w latach II wojny światowej, działania wojenne, relacje w szeregach czerwonoarmistów, obnaża wady totalitarnego systemu sowieckiego i działalność jego organów karnych – NKWD. Głęboko i wielowymiarowo pokazano w filmie kulturę narodu krymskotatarskiego, ich mentalność, przekonania, a nawet szczerą wiarę w to, że Stalin nie wie, jakie okropności działy się na Krymie w maju 1944 roku. Jak wspomniano w finałowych kadrach filmu, w trakcie operacji specjalnej 18-20 maja 1944 roku z Krymu do Azji Środkowej, na Syberię i Ural wysiedlono cały naród krymskotatarski, według oficjalnych danych – 194 110 osób. W miejscach wysiedlenia w pierwszych latach zmarło z głodu i chorób 109 956 osób, co czterokrotnie przewyższa straty narodu krymskotatarskiego w okresie wojennym. Film A. Seitabłajewa “Chajtarma” jest ważnym świadectwem deportacji Tatarów krymskich i skutków sowieckiego totalitaryzmu. Jednym z niewielu filmów współczesnej ukraińskiej sztuki filmowej o Tatarach krymskich stał się film Achtema Seitabłajewa “Obca modlitwa” (2017 r.). “Obca modlitwa”, międzynarodowy tytuł “87 Children”, tytuł roboczy “Jej serce” – koprodukcyjny historyczno-dramatyczny film reżysera Achtema Seitabłajewa. Premiera obrazu na Ukrainie odbyła się 18 maja 2017 roku. Film opowiada o młodej krymskotatarskiej dziewczynie Saide Arifowej, która podczas II wojny światowej, ryzykując własne życie, uratowała 87 żydowskich dzieci, jednak ta historia nie jest potwierdzona przez Jad Waszem. Film “Obca modlitwa” odkrywa wiele aktualnych problemów: tożsamości i prawdy historycznej, ukazania prawdziwego oblicza i człowieczeństwa Tatarów krymskich, obiektywnego przedstawienia historii II wojny światowej, potępienia i obnażenia zaborczej ideologii niemiecko-faszystowskiej, ukazania okrucieństwa stalinowskich popleczników sowieckiej Rosji, NKWD, którzy okazali się jeszcze większymi wrogami dla Tatarów krymskich, obiektywnej historii eksterminacji narodu żydowskiego w latach II wojny światowej podczas okupacji Krymu przez faszystów, a co najważniejsze – ten film jest hymnem humanizmu, człowieczeństwa i matczynej miłości, poświęcenia i miłosierdzia, które odczuwamy w osobie głównej bohaterki – krymskiej Tatarki Saide. Sam obraz “Obca modlitwa”
Achtem Seitabłajew zbudował go dość prosto, bez trudnych do zrozumienia zwrotów akcji i zawiłych wątków, wykorzystując bardzo prosty i nie nowy zabieg opowieści-wspomnienia. Ale film przez to nie stał się mniej dramatyczny i emocjonalny, ponieważ opowiada o odwiecznych wartościach: człowieczeństwie i miłości, odwadze i oddaniu. Potężna ścieżka dźwiękowa – piosenka Dżamali „1944” – to idealne dopełnienie ogólnej atmosfery i momentu kulminacyjnego – deportacji Tatarów krymskich. Piosenka w filmie pojawia się tylko raz – podczas napisów końcowych. Film jest aktualny, ponieważ odkrywa prawdę o charakterze, mentalności, sposobie życia i czynach kilku narodów – Tatarów krymskich, Żydów, Niemców, Rosjan. „Wydaje mi się, że w filmie jest wiele paraleli z dniem dzisiejszym. I cieszę się, że widz je odczytuje i dużo o tym mówi” – zaznacza reżyser. Widzowie nie tylko przeżywają i przewartościowują historię narodu krymskotatarskiego w latach II wojny światowej, poznają osobliwości ich kultury narodowej, ale także uświadamiają sobie przyczyny i skutki wojny, demaskują prawdziwe imperialne szowinistyczne oblicze Rosjan. Szczególne miejsce we współczesnej kinematografii zajmuje dramat „Do domu” (krymskotat. Evge, ang. Homeword). Film Narimana Alijewa z Remzim Bilialowem i Achtemem Seitabłajewem w rolach głównych po raz pierwszy pokazano na 72. Festiwalu Filmowym w Cannes w programie „Un Certain Regard”. W 2019 roku był zgłoszony jako narodowy kandydat Ukrainy do Oscara w kategorii najlepszy film nieanglojęzyczny. Według fabuły filmu Tatar krymski – Mustafa (w tej roli A. Seitabłajew), przyjeżdża do Kijowa, gdzie po aneksji Krymu osiedliło się dwóch jego synów, aby odebrać ciało starszego syna, który zginął w ATO, by pochować go na Krymie, a także przy okazji sprowadzić młodszego syna Alima (w roli R. Bilialow) do domu. Ojciec z synem rozmawiają po krymskotatarsku – to język ich przodków, ojciec Mustafa czyta Koran, czujemy ogromne pragnienie ojca, by przywrócić synów do ojcowskiej, odwiecznej wiary i wartości. Ale jednocześnie czuć, jak bardzo zmienił się A. Seitabłajew, N. Alijew, R. Bilialow
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
się i nie pójść za tym impulsem. Było wiele wysiłków – nie tylko moich, ale i naszych aktorów, muzyków. Długo pracowaliśmy nad aranżacją, znalezieniem formuły dla stworzenia absolutnie nowego brzmienia znanych widzowi kompozycji. Naszym celem było odtworzenie kolorytu tamtych czasów i przy tym przybliżenie materiału współczesnemu widzowi, staraliśmy się utrzymać jedną linię muzyczną. Zaczęliśmy pracować z orkiestrą jeszcze przed nowym rokiem. Początkowo takie spotkania odbywały się mniej więcej raz w tygodniu, aby zapoznać się z materiałem muzycznym. Przy okazji chciałabym podziękować kierownikowi orkiestry Jurijowi Milewskiemu za pomoc w stworzeniu spektaklu. Główną rolę Marka Kryłowicza gra nasz aktor Wałentyn Wełykorod. Widz zapamiętał go z komediowej roli pisarza Pistiaka w „Konotopskiej wiedźmie”. A do wcielenia się na scenie w nową postać prowadziła długa i skomplikowana droga. Wałentyn podróżował do Lwowa, chodził na wycieczki, studiował przedmieścia, samo miasto, jego kulturę, życie codzienne, kuchnię. Z jego postacią związana jest główna linia fabularna. Widz zanurza się w historię Lwowa tamtych czasów razem z Markiem. W dorobku twórczym Wełykoroda to, być może, najtrudniejsza i najciekawsza rola. Przychodził do teatru wcześnie rano, a wychodził stamtąd późnym wieczorem, uczył się tańczyć, walczyć, być różnym w stosunku do różnych kobiet. Jeszcze jedna wyrazista postać i aktor – nasz konferansjer, który staje się przewodnikiem. Jego rolę wykonuje Ołeksij Czerniak. Na niego spadła misja prowadzenia teatralnej linii spektaklu. Ołeksij również poważnie się przygotowywał, przeczytał wiele utworów Wynnyczuka, aby lepiej zrozumieć specyfikę epoki. Jego postać najbardziej przekazuje kwestie i cytaty z różnych utworów autora. Stara się przedstawiać tę postać bez szablonów, a rozwijać siebie w różnych kierunkach. Myślę, że Ołeksij godnie sobie z tym poradził. W spektaklu zaangażowana jest cała trupa teatru. Pracowaliśmy jako wielki zespół, wielka rodzina. Ważny jest wkład każdego aktora. Z nami pracowała artystka Iryna Horszkowa. Zaprosiłam ją do współtworzenia, rozumiejąc, że pani Iryna może nadać nowy oddech naszemu teatrowi. Widziałam jej wcześniejsze prace, jej niezwykłe kostiumy. A dla stylistyki kabaretu kostiumy są ważnym składnikiem. Artystka potrafiła spojrzeć na scenę i naszych aktorów pod nowym kątem. W plastyce kontynuowaliśmy współpracę ze Switłaną Diadiun. Niektóre momenty przychodziły jej łatwo, a czasami musiałam bardziej tłumaczyć swój zamysł. Stylistyka spektaklu też była odmienna od tego, co mieliśmy wcześniej. Jestem wdzięczna pani Switłanie i cieszę się, że tak dobrze wyszła jej ta praca. Jeden z naszych aktorów następnego dnia po premierze wyruszył na szkolenie na poligon. Więc trzeba szukać dla niego zastępstwa. Oprócz tego planuję nieco skrócić czas trwania. Są też pewne elementy, które chciałabym udoskonalić. Już rozumiem, jak pracować z takim materiałem, widzę szczegóły, które mogę uczynić bardziej wyrazistymi. Byłoby ciekawie zobaczyć, jak nasz spektakl zagrałby na lwowskich scenach. We Lwowie chciałam trafić na coś podobnego, ale nie wyszło. Teraz spojrzałabym na to miasto innymi oczami. Prawie każdy z nas przynajmniej raz w życiu był we Lwowie, ale nie rozpatrywał go z pozycji miejskiego folkloru. A ja teraz wiem o Lwowie trochę więcej niż przeciętny turysta. Obecnie kończę pracę nad wystawieniem spektaklu „Ukradzione szczęście” w Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek „Zamek na górze”. To materiał eksperymentalny. Robimy spektakl dla dorosłej widowni na małej scenie, format kameralny.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr
– Pomysł stworzenia tego spektaklu należy do naszej reżyserki Tetiany Awramenko – opowiada dyrektorka – kierowniczka artystyczna teatru „Berehynia” Iljina Hensićka. – Po premierze „Eneidy” w grudniu 2022 roku rozmawialiśmy z Tetianą o tym, co jeszcze byłoby interesujące dla naszego teatru. Wspomnieliśmy o wspaniałym zespole Wiktora Morozowa z jego pięknymi piosenkami. Pomyśleliśmy, że dobrze byłoby wystawić na naszej scenie kryminał, w którym wykorzystalibyśmy te utwory. Nawiasem mówiąc, kryminałów w „Berehyni” wcześniej nie wystawialiśmy. Mniej więcej miesiąc później Tetiana dzwoni z pomysłem połączenia wszystkich naszych propozycji dotyczących materiału muzycznego z tekstem powieści „Nocny reporter” Jurija Wynnyczuka, gdzie głównym bohaterem występuje Marko Kryłowycz. Sama zajęła się adaptacją, napisała tekst dla teatru. Przeczytała wszystkie utwory Wynnyczuka i wybrała trylogię o lwowskim dziennikarzu. Stworzyła tę historię pod naszych aktorów, rozumiejąc w tamtym momencie, kto jaką rolę będzie grał. Tetiana skontaktowała się z panem Jurijem, a on się zgodził. Czekamy, aż przyjedzie na jeden z najbliższych pokazów „Nocnego reportera”. Skontaktowaliśmy się również z muzykiem Wiktorem Morozowem. Obecnie mieszka poza granicami Ukrainy, a we wrześniu ubiegłego roku odwiedził targi książki w Kijowie, gdzie się poznaliśmy. Tetiana Awramenko kontynuowała z nim kontakt i otrzymała zgodę na wykorzystanie jego piosenek w naszym spektaklu. Jako kierownik artystyczny teatru biorę udział w dyskusji nad rozwiązaniem twórczym spektaklu, obsadą aktorską, w wyborze materiału, zaproszonych aktorów i reżyserów. Dalej polegam na zespole, który pracuje nad spektaklem, staram się dawać swobodę dla twórczości. W „Nocnym reporterze” wykorzystaliśmy nietypowy dla naszego teatru materiał. W inscenizacji zaangażowana jest duża liczba osób, zastosowano nieklasyczną konstrukcję czasu – nie linearną, a ze wspomnieniami, ciągłymi zmianami miejsca akcji. Obecnych jest kilka światów – infernalny i realny. Akcja dzieje się to na ulicy, to w kasynie czy kabarecie. I do odpowiedniej adaptacji aktorzy potrzebują pewnego czasu. Ale już teraz mogę powiedzieć, że to krok naprzód, ponieważ niczego podobnego u nas nie było. Staramy się rozszerzać zainteresowania twórcze, aby przyciągać jak najwięcej ludzi do „Berehyni”. Próbowaliśmy już pracować na scenie klastra kulturalnego „Kraków”. Chciałoby się spróbować swoich sił także bliżej centrum Kijowa. – Pomysłem kierownictwa naszego teatru było stworzenie spektaklu na podstawie miejskiego folkloru batiarskiego Lwowa – kontynuuje reżyserka-inscenizator Tetiana Awramenko. – Zaproponowano mi poszukanie materiału. Przejrzałam wiele książek, w których wspomina się Lwów lat 1930–1940. W końcu zwróciłam uwagę na utwory Jurija Wynnyczuka. To moja inicjatywa stworzenia spektaklu na podstawie książki tego pisarza. Głębiej zapoznałam się z jego twórczością. Zaciekawiła mnie biografia Wynnyczuka, jego niezłomność. Właściwie wystawiałam spektakl o zwycięstwie osobowości nad imperiami, a droga życiowa pana Jurija jest takim przykładem. Mimo nacisków państwa kontynuował tworzenie ukraińskiej kultury, nowych gatunków w ukraińskiej literaturze. Również poruszyła mnie jego miłość do Lwowa, jak studiował kulturę batiarską, język, obyczaje, batiarski sposób życia. Okazało się to bliskie i głębokie dla mnie. Aby lepiej zrozumieć autora, trzeba przeczytać jak najwięcej jego utworów. Książka po książce zanurzyłam się w świat powieści Wynnyczuka, zupełnie niepodobnych do siebie. Napisałam do pana Jurija list, wyłożyłam swoje przemyślenia. Bałam się, że odmówi. Rozumiałam, że moje zamysły i pomysły mogą okazać się nikomu niepotrzebne, jeśli autor będzie przeciwny. W końcu pokonałam swój strach na drodze do marzenia. I, dzięki Bogu, pisarz poparł mój szalony pomysł. Podstawą spektaklu stała się historia nocnego reportera Marka Kryłowycza, o którym pan Jurij napisał serię książek. Ale robię wiele dygresji i odniesień do innych utworów – gdzieś sporymi kwestiami, gdzieś krótkimi cytatami. Po raz pierwszy robiłam taką wielką inscenizację. Ta historia zaczyna się w książce „Willa Deckera” i kończy w następnej części „Agent Lylyk”. Plus wiele odniesień do pierwszej książki „Nocny reporter”. To skomplikowana praca, można powiedzieć, detektywistyczna. Wiele rzeczy trzeba było wyszukiwać, wynajdywać, dobierać. Jednocześnie ta praca była niezwykle pasjonująca. Z przyjemnością zajmowałam się inscenizacją. Chciało się zrobić coś odmiennego od tego, co robiliśmy wcześniej. Tym razem spróbowaliśmy oddać folklor miasta z jego językiem i tradycjami. Autentyczna muzyka wplata się w kompozycje aktorskie. To absolutnie nowe doświadczenie. W każdej skomplikowanej sytuacji ciągnie, by wrócić do schematu, do tego, co już robiło, przejść ścieżką, którą już się chodziło. Staraliśmy się walczyć z takimi pragnieniami, ponieważ najważniejsze – nie skorygować
Kijowski Akademicki Teatr Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” nieustannie znajduje się w twórczym poszukiwaniu. Nowym eksperymentem stał się spektakl „Nocny reporter” na motywach utworów Jurija Wynnyczuka.
W tym roku na kijowian czekają Ogólnoukraińskie targi „Miasto mistrzów”, które odbędą się 17–19 maja w Parku imienia Tarasa Szewczenki. Znamienne, że w partnerstwie z Kijowską i Ogólnoukraińską „Proświtą” jego organizatorzy – spółka z o.o. „EKSPO Kijowszczyzna” oraz liderzy projektu społecznego „Jurijowski jarmark” – zapoczątkowali unikalną inicjatywę, powołaną, by duchowo jednoczyć kraj, wspierać ukraińskie zwycięstwo i przygotowywać powojenną odbudowę państwa. W malowniczych zakątkach parku odbywać się będą koncerty, widowiska teatralne, występy poetów, krajoznawców, wolontariuszy i weteranów wojny. Na stoiskach wystawowych prezentowane będą dzieła sztuki użytkowej, pamiątki, wykwintne ukraińskie ozdoby, obrazy i książki o tematyce historycznej. W piątek, 17 maja, zaraz po Światowym dniu wyszywanki odbędzie się otwarcie „Miasta mistrzów”. Pod hasłami tematycznymi „Kod narodu”, „Historia ukraińskiej wyszywanki” oraz „Ukraina niepokonana” rozbrzmiewać będą autorskie piosenki, przemówienia publiczne i wykłady kulturoznawcze, jednocześnie swoją pracę rozpoczną wystawy trofeów wojennych i wyrobów sztuki ludowej. Podczas jarmarku będzie można skosztować i kupić najświeższe produkty rodzinnych gospodarstw rolnych. 18 i 19 maja – dni ukraińskiej poezji i sztuk wykonawczych. Szczególne miejsce zajmować będzie twórczość Tarasa Szewczenki. Na scenie przy pomniku Kobziarza rozbrzmiewać będą dedykacje muzyczne, deklamacje, fragmenty utworów dramatycznych poety. Artystyczne warsztaty, występy artystów-amatorów, pokazowe pojedynki uczniów Klubu Rycerskiego „Perepluttia” – wszystko to odbywać się będzie na licznych placach jarmarku, które będą czynne od 10:00 do 21:00.
„Miasto mistrzów” w stołecznym parku
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do 2014 roku, ale tam zostali moi przyjaciele, bliscy. Swego czasu byłam art-wolontariuszką: z brygadą koncertową jeździłam do strefy działań wojennych, występowałam dla naszych żołnierzy, dla miejscowych mieszkańców, którzy cierpieli z powodu wojny, żyli na terenach wyzwolonych. Zatem doskonale rozumiałam, jak ważne jest pokazywanie i opowiadanie widzom o tym, co działo się w naszym kraju w 2014 roku, w szczególności w Donbasie. „Prosta ukraińska baba scytyjska” – to mój pierwszy monodram. Mówią, że to najtrudniejszy gatunek w zawodzie aktorskim. Jestem wdzięczna Artemowi Ołeksandrowyczowi za zaufanie. Mam w repertuarze wiele ról, wśród których są główne, mam bogate doświadczenie sceniczne. Ale monodram to coś szczególnego, kiedy pracujesz w pojedynkę ponad godzinę, bez przerwy, na jednym oddechu. Chociaż w rzeczywistości przez cały czas czuję obok siebie cały zespół, jego wsparcie. Reżysera i asystenta reżysera, którzy zawsze są na sali. Kostiumografa i rekwizytora, którzy starannie i jakościowo przygotowali wszystko, co niezbędne, tak aby pracowało mi się komfortowo. Światło, dźwięk i wideo to ważne komponenty spektaklu, czuję, jak chłopaki z tym pracują, tworząc niezbędną atmosferę. Ja jestem tylko częścią zespołu, przewodnikiem idei wspólnego zamysłu. Widzowie to moi wspaniali i wrażliwi partnerzy. Żywo biorą udział w interakcji, szczerze reagują na wszystko, co dzieje się na scenie. Pierwszy rok od dnia premiery spektakl był grany dość często. W ciągu dziesięciu miesięcy zagrałam go trzydzieści razy. Oczywiście z czasem się zmienia. I, jak mi się wydaje, na lepsze. Chcę nie tylko grać rolę, ale pragnę szczerego kontaktu z tymi ludźmi, którzy przyszli do mnie na spektakl, którzy chcą mnie słyszeć i widzieć, którzy mi ufają. Pierwsze spektakle w 2022 roku odbywały się pod strasznym ostrzałem na scenie w schronie. Mimo to były komplety publiczności, których się nie spodziewaliśmy. Ludzie chcieli, żebyśmy mówili o wojnie ze sceny teatru, chcieli opowiedzieć o swoim bólu. I dzisiaj każdy spektakl kończy się tym, że się przytulamy. Poza sceniczną historią, po moim ukłonie ludzie zostają na sali i opowiadają mi swoje historie. Metoda arteterapii działa. Takimi spektaklami teatr jednoczy Ukraińców, czyni ich bliższymi sobie nawzajem, wrażliwymi i zmotywowanymi do pomagania innym, do obrony ojczystej ziemi i swojego narodu, nie szczędząc sił, dla wspólnego celu – Zwycięstwa nad wrogiem.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA
Podczas wojny szczególnie dotkliwie odczuwa się więź pokoleń, przekonani są twórcy spektaklu. Pradawne korzenie wzywają do odpowiedzialności za ród, ziemię, życie i jego kontynuację, za przyszłość. Kobieta staje się nie tylko obrończynią, wybawicielką, silnym oparciem dla mężczyzn – w jej delikatnej osobie budzi się jasnowidzka, wieszczka, znachorka. Tylko zwracając się do głębin tajemniczej natury, można przetrwać i przywrócić do życia innych. Monodram „Prosta ukraińska scytyjska baba” jest laureatem XXV Międzynarodowego Festiwalu „Melpomena Tawrii” (2023), Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Jednego Aktora „Monologi nad Użem” (m. Użhorod, 2023), 53. Ogólnoukraińskiego Festiwalu Sztuki Teatralnej „Weresnewi samocwity” (m. Kropywnycki, 2023). Na 12+1 Otwartym Festiwalu Teatralnym „Homo Ludens” („Człowiek grający”, 2023) zespół twórców spektaklu został nagrodzony specjalnym dyplomem za znaczący wkład i udany pokaz wyjazdowy w miastach Ukrainy w torowaniu drogi naszego państwa do zwycięstwa; a także dyplomem „Najlepszy spektakl o wojnie”. Wykonawczynię monodramu „Prosta ukraińska scytyjska baba” Marynę Wasyljewą rada ekspercka wyróżniła dyplomem w kategorii „Najlepsza rola kobieca”. – 24 lutego 2022 roku zrozumieliśmy, jak bardzo zmieniło się nasze życie – podkreślił dyrektor – kierownik artystyczny Mikołajowskiego Akademickiego Artystycznego Teatru Dramatycznego, reżyser spektaklu „Prosta ukraińska scytyjska baba” Artem Swystun. – Mikołajowska Rada Obwodowa poparła decyzję zespołu o usunięciu z naszej nazwy słowa „rosyjski”. Także całkowicie zmieniliśmy podejście koncepcyjne do repertuaru teatru. W pierwszych miesiącach wojny teatr wstrzymał główną pracę i działaliśmy jako centrum wolontariatu. Pracowaliśmy brygadami wyjazdowymi. Latem 2022 roku zaczęliśmy stopniowo wracać do działalności teatralnej. Zrozumieliśmy, że nasz afisz trzeba wypełniać nowymi spektaklami. Jestem wdzięczny kierowniczce części literacko-dramaturgicznej teatru Marynie Wasyljewej, która zdołała z dużej powieści Tamary Horiha Zerni zrobić niewielką sztukę. Z czasem zdecydowaliśmy, że będzie grała w tym spektaklu.
Maryna Wasyljewa
Musieliśmy stworzyć produkt kulturalny, który za pomocą środków teatralnych pokazywałby, co dzieje się na Ukrainie, począwszy od 2014 roku – od Majdanu, wydarzeń w Doniecku do dnia dzisiejszego. Właśnie dlatego stworzyliśmy ten spektakl. Symboliczne jest to, że kiedy 22 września 2022 roku rakieta trafiła w budynek naszego teatru, to w moim gabinecie ocalały tylko ikona i książka „Docia” Tamary Horiha Zerni. Nie przerywaliśmy procesu prób, kontynuowaliśmy próby w schronie podczas alarmów przeciwlotniczych i ostrzałów. A 14 października 2022 roku zrobiliśmy premierę tego spektaklu. Urządziliśmy pomieszczenie piwniczne na 40 miejsc. Kameralna atmosfera tej sali jak najlepiej pasowała do monodramu. Jestem wdzięczny naszemu zespołowi technicznemu, który zajmował się dźwiękiem (reżyser dźwięku Andrij Klecko) i światłem (artysta oświetleniowiec Serhij Wasyljew). Maryna Wiktoriwna nie gra, a żyje na scenie. Za każdym razem przeżywa życie swojej bohaterki. To wspomnienia, emocje, interakcja z salą, komunikacja oko w oko. Na premierę przyjeżdżała autorka powieści Tamara Horiha Zernia. Była zadowolona z inscenizacji, pobłogosławiła nasz projekt. Nawiasem mówiąc, było to pierwsze sceniczne odczytanie powieści „Docia” na Ukrainie. Oprawą artystyczną spektaklu jest mapa Ukrainy, spleciona w formie siatki maskującej. Serhij Wasyljew znalazł dla spektaklu kronikę wydarzeń, które miały miejsce w Doniecku w 2014 roku. To unikalne wideo, które zostało już usunięte z internetu. Prawdziwie ukazuje ono wydarzenia, które działy się wtedy na Ukrainie. W każdym regionie spektakl „Prosta ukraińska scytyjska baba” odbierany jest inaczej. Szczególnie bolesne odczucia mają ludzie z regionów dotkniętych tamtymi wydarzeniami. Chcemy pokazać nasz monodram w każdym zakątku świata. Uważam, że jest on szczególnie aktualny w czasie, gdy aktywnie prowadzona jest także wojna informacyjna. – Tamara Horiha Zernia z zasady nie oglądała tekstu inscenizacji wcześniej – zaznaczyła autorka inscenizacji powieści i wykonawczyni roli w monodramie Maryna Wasyljewa. – Nie miała żadnych życzeń, oprócz życzenia sukcesu. Kiedy dzwoniłam i pytałam: „Jak Pani widzi inscenizację utworu na ponad 300 stron, z którego trzeba zrobić monodram na 10 stron?”, odpowiadała: „Chcę widzieć to, co widzisz ty. Jak czujesz, tak rób”. Ten obraz jest dla mnie w wielu aspektach autobiograficzny. Trudno mi było nawet czytać powieść, ponieważ urodziłam się w obwodzie ługańskim. Choć wyjechałam stamtąd na długo przedtem.
Mikołajowski Akademicki Artystyczny Teatr Dramatyczny przedstawił w Kijowie spektakl „Prosta ukraińska scytyjska baba” na podstawie powieści Tamary Horiha Zerni „Docia”. Pokazano go na scenie pod dachem Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe dla wydania to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Oryszczenko Anatolij Mychajłowycz — 500 UAH. 2. Sakowśka Wałentyna Wasyliwna — 1000 UAH. 3. Tataryn Wira Iwaniwna — 400 UAH. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe