Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №19 за 2026 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jak skradziona historia staje się narzędziem wojny przeciwko Ukrainie

Mykoła Hołomsza Ukraina zbyt długo niedoceniała jedną z najniebezpieczniejszych form agresji – kradzież naszej pamięci historycznej. Jeszcze na długo przed pełnoskalową inwazją Rosja systematycznie wywoziła, przywłaszczała, przepisywała i asymilowała ukraińskie dziedzictwo kulturowe, tworząc iluzję „jednej historii” i „wspólnej kultury”. I podczas gdy Ukraińcy walczyli o przetrwanie państwa, Kreml przez dziesięciolecia prowadził inną wojnę – wojnę o prawo do posiadania naszej przeszłości. Dziś w zbiorach Państwowej Galerii Trietiakowskiej, Państwowego Ermitażu i dziesiątek rosyjskich muzeów przechowywane są tysiące artefaktów ukraińskiego pochodzenia. Część z nich trafiła tam jeszcze za czasów imperium i ZSRR, a inna – już w okresie niepodległości Ukrainy, na skutek korupcji, słabości instytucji państwowych, przemytu i braku systemowej polityki ochrony dziedzictwa kulturowego. Szczególnie symboliczna okazała się historia ze sprawą złota scytyjskiego. Po okupacji Krymu Rosja próbowała przywłaszczyć kolekcję bezcennych artefaktów, które znajdowały się na wystawie w Holandii. Walka o te eksponaty stała się nie tylko sporem muzealnym – stała się międzynarodowym dowodem prawnym na to, że kultura jest częścią suwerenności państwa. A kiedy sąd orzekł o zwrocie kolekcji Ukrainie, była to wygrana nie tylko prawa, ale także historycznej sprawiedliwości. Lecz problem jest znacznie głębszy niż poszczególne procesy sądowe. Kradzież historii to technologia kolonizacji; rosyjskie imperium przez stulecia działało według jednej zasady: najpierw zniszczyć odrębną tożsamość narodu, a potem przywłaszczyć jego dziedzictwo kulturowe. Dlatego właśnie ukraińskie kroniki nazywano „ruskimi”, ukraińskich twórców – „wielkoruskimi”, a zabytki Kijowskiej Rusi – „kolebką cywilizacji rosyjskiej”. To nie przypadek. To systemowa strategia. Kiedy w świecie mówi się o Kijowskiej Rusi jako o „wspólnym dziedzictwie”, Kreml otrzymuje możliwość zalegalizowania swoich imperialnych pretensji. Dlatego walka o dziedzictwo kulturowe jest częścią bezpieczeństwa narodowego. Bo naród, któremu odebrano historię, łatwiej przekonać, że „nigdy nie istniał”. Kto ma zwracać skradzione? To pytanie nie może pozostać wyłącznie sferą działalności muzeów czy pojedynczych entuzjastów. Zwrot ukraińskiego dziedzictwa kulturowego powinien stać się strategią państwową. Ukraina potrzebuje: - odrębnego narodowego programu poszukiwania i zwrotu wartości kulturowych; - międzynarodowej grupy prawnej do wspierania procesów restytucyjnych; - cyfrowego rejestru wszystkich skradzionych lub zaginionych artefaktów; - wyspecjalizowanego podrozdziału dyplomacji kulturalnej; - ścigania karnego osób odpowiedzialnych za nielegalny wywóz zabytków; - współpracy z UNESCO, międzynarodowymi domami aukcyjnymi, muzeami i archiwami. Trzeba uczciwie przyznać: przedwojenna Ukraina często zachowywała się jak państwo bez polityki historycznej. Traciliśmy archiwa, niedofinansowywaliśmy muzea, pozwalaliśmy niszczyć zabytki, nie tworzyliśmy należytej kontroli nad wartościami kulturowymi. I z tego korzystała Rosja. Kultura to także front. Dziś jest już oczywiste: wojna toczy się nie tylko o terytoria. Toczy się o prawo do bycia podmiotem historii. Jeśli ukraińska młodzież nie będzie znała własnych bohaterów, własnej nauki, własnej kultury – obca propaganda zawsze wypełni tę pustkę. Dlatego Kreml przez dziesięciolecia finansował narracje ukrainofobiczne, wyśmiewał ukraiński język, pomniejszał rolę ukraińskiej kultury i narzucał kompleks niższości. Ukraińcom przez lata próbowano wmówić, że „wszystko wielkie powstawało nie u nas”. Była to okupacja psychologiczna. Dlatego dziś nie wystarczy tylko odbić terytoria. Trzeba przywrócić Ukraińcom poczucie własnej wartości cywilizacyjnej. Czy problem sprowadzania taniej siły roboczej zostanie rozwiązany? Państwo, które zamiast rozwijać własny potencjał ludzki stawia wyłącznie na import taniej pracy, ryzykuje utratę strategicznej wizji przyszłości. Żadni zarobkowi migranci nie ukształtują ukraińskiej polityki humanitarnej, nie odrodzą ukraińskiej pamięci historycznej, nie stworzą ukraińskiego produktu kulturalnego. Narodu nie kształtują wyłącznie wskaźniki ekonomiczne. Kształtują go: - kultura; - edukacja; - pamięć historyczna; - nauka; - własna przestrzeń informacyjna; - godność narodowa. Dlatego Ukraina musi inwestować nie tylko w odbudowę miast, ale także w odbudowę ukraińskiej tożsamości. Samodzielność zaczyna się od szacunku dla samego siebie. Silne państwo to nie takie, które tylko prosi świat o pomoc. Silne państwo to takie, które potrafi tworzyć własny sens, własny produkt, własną kulturę i bronić własnej historii. Ukraina ma wszelkie podstawy, by być właśnie takim państwem. Jesteśmy narodem o tysiącletniej historii, potężnym dziedzictwie kulturowym, unikalnym języku, głęboką tradycją naukową i artystyczną. Ale wszystko to wymaga nie deklaracji, lecz systemowej polityki państwowej. Zwrot skradzionych artefaktów to nie kwestia muzealnych eksponatów. To kwestia zwrotu Ukraińcom samych siebie. Bo naród, który nie chroni swojej pamięci, ryzykuje utratę przyszłości. MIKOŁA TYMOSZYK PRENUMERATA—2026 Tygodnik „Słowo Proświty" (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty" za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy" na drugie półrocze 2026 roku (str. 41). Ceny są następujące: 1 mies. — 71 hrn. 3 mies. — 213 hrn. 6 mies. — 426 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Mozart muzyki duchowej”

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Zdjęcie ze źródeł otwartych Tak nazwał Artema Wedela (Wedelskiego) słynny Dmytro Bortniański. Niedawno w Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” wspaniale brzmiała muzyka i śpiew tego wybitnego narodowego kompozytora w wykonaniu wysoce profesjonalnych kapel chóralnych „Poczajna” (Kijowsko-Mohylańska) i „Dnipro” (Uniwersytet Szewczenki). Mistrz „złotego wieku” ukraińskiej muzyki, natchniony muzami i kulturą własnego narodu, apelował o zniesienie urzędów gubernatorskich, ustanowienie wiecu, likwidację poddaństwa. Właśnie taka treść listu dotarła do cara Pawła I od młodego kijowskiego kompozytora Wedela. Werdykt niedorozwiniętego cara był pospieszny i okrutny. List ten został natychmiast spalony, a carskim ukazem nakazano trzymać Artema Wedela w domu dla obłąkanych, „nie dawać mu ani pióra, ani papieru, ani atramentu”. „To wyrok śmierci!” – ze smutkiem powiedział jego brat w duchu Petro Turczaninow, gdy dowiedział się o wybryku Pawła I. Rzeczywiście, w tym domu obłąkanych Wedel zakończył swoją ziemską drogę w wieku 41 lat, odzwierciedlając swoją twórczością całą tragiczność ówczesnej epoki, kiedy zachodziły procesy okrutnego zniewolenia narodu ukraińskiego, którego jedyną legalną misją miało być służenie wyłącznie Moskowii. Swoisty symbol losu ukraińskiej „bezpaństwowej” kultury. Przecież wszyscy ci, którzy w jakikolwiek sposób stawiali opór, stawali się ofiarami kolonizatorów. 18 maja w Instytucie Dziennikarstwa Uniwersytetu Szewczenki podczas wydarzeń poświęconych uczczeniu ofiar kremlowskich ludobójstw, wspomniałem w tym kontekście wątek z „Rotundy morderców” Todosia Osmaczki. Tam odtworzono praktykę „rozwiązywania” kwestii ukraińskiej w przededniu Wielkiego Głodu 1932–1933 lat przez Stalina, Mołotowa, Jeżowa. Główny czekista meldował, że zniszczono 114 tys. 21 dusz aktywnych i świadomych Ukraińców, przy czym „ani jedna dusza z sił komunistycznych nie zginęła…” Żaden Ukrainiec nie został aresztowany (zabity!), jedynie niektórzy zostali odizolowani (w szpitalu psychiatrycznym), aby odeszli od życiowej roli „ludzi myśli”. Nic się nie zmieniło od czasów Wedela, którego carowie wtrącili do domu obłąkanych, aby pozbyć się niebezpiecznego „władcy myśli”. Serhij Płaczinda opisywał te tragiczne i jednocześnie wspaniałe historyczne wątki w „Nieopalonym krzewie”, który w latach 1970–1971 w dwóch częściach został wydany w Kanadzie i zakazany w ówczesnej radzieckiej Ukrainie. Przypomina się, jak książka była „zaczytywana” przez studentów, ponieważ była łykiem świeżego powietrza w tamtych represyjnych czasach. Moje poznanie Wedela odbyło się również właśnie dzięki tej znaczącej pracy Płaczindy, podarowanej przez mojego nauczyciela historii Wołodymyra Harbuzę. Te literacko-historyczne dociekania o Roksolanie, Halszce Hulewiczównie, M. Berezowskim, D. Bortniańskim, A. Wedelu… kształtowały w tamtych smutnych czasach poczucie narodo+ dumy narodowej, chroniąc jeszcze nie do końca zdeptaną ukraińską tożsamość. Głębokie poczucie ludowości, światopoglądowo zrośnięte w Wedelu, ukształtowało go jako duchowego artystę i wiernego chrześcijanina. Tak jak jego starszy brat w duchu H. Skoworoda, często „gwarzył” z ludźmi, grał na skrzypcach na chrzcinach czy weselu, śpiewał w cerkwi, zapisywał pieśni, odwiedzał rodzinne święta, czarując ludzi swoją uczonością, artystycznym talentem, życzliwością i dobrem. Był tym twórcą i śpiewakiem, który pragnął dać ukraińskim ludziom wolność, potępiając carskich generałów, faryzeizm kościelnych sług, poddaństwo, uważając, że trzeba żyć prawami Bożymi, „oddając cesarzowi co cesarskie, Bogu co boskie”. I miał w tym rację, wszak ówcześni gubernatorzy w rodzaju „jeropkinów” nawet o uniwersytecie i naukach wypowiadali się jak wandale: „To urządzenie (uniwersytet) dobrze byłoby podpalić, ale nie ma ukazu”. Delikatna, wysoko wykształcona natura Wedela boleśnie odbierała podobną zniewagę wobec oświaty, nauki, kultury, czynioną przez carskich namiestników. Nieustannie męczył się tym, „dlaczego sztuką kierują żołdacy?”. Dlaczego „gubernatorzy jeropkiny” zmuszają śpiewać zazwyczaj bardzo głośno i w „jeden głos”. Wedel, wychowany na wielogłosowym śpiewie partesowym, doprowadzając wykonawczą biegłość chórów do najwyższej doskonałości, reagował na dzikość takich rozkazów bardzo boleśnie, przypominając, że „w jeden głos” śpiewają tylko pijacy, co jest właściwe moskwitom. Dlatego, mianowany za swój talent kierownikiem moskiewskiej kapeli, formował swój zespół całkowicie z Ukraińców, których zbierał po wsiach Ukrainy skądinąd, w tym z Akademii Mohylańskiej, której czterej absolwenci (wraz z utalentowanym P. Turczaninowem) dołączyli do słynnego chóru Wedela. Tutaj zamiast „sołdatuszki, brawo-riebiatuszki” zaczął wykonywać wbrew durnowatym przełożonym „Zaswit wstaly kozaczeńky…”. Najbardziej młody Artemij samokarał się tym, że zmuszony jest z chórem zaśpiewać carycy „Mnohaja lita”, ponieważ ona „okalecza naszych ludzi, cały naród, a ja śpiewałem…”. Dlatego wszędzie, gdzie tylko można, jakby odkupując ten grzech, włączał do repertuaru ukraińską pieśń, starał się wykonywać te pieśni, które pamiętał, zapisywał wśród ukraińskich ludzi, ziomków, „od matki, ojca, chrzestnych swoich, sąsiadów”, bo właśnie one krajały jego serce. I chociaż wszystkie jego znane utwory (ponad 80) były duchowe, jednak Wedel zakładał w ich treść, melodykę przemyślaną świeckość, w nich wyczuwalny był niepohamowany protest przeciwko imperialności, tym siłom, które zniewalały ludową duszę. Pamiętał ojcowskie pouczenie – „nie pełzaj przed carami, nie zapominaj, że jesteś kozackiego rodu”. Więc, nie chcąc więcej służyć generałowi Lewanidowowi, który okrutnie dusił wszystko co ukraińskie, Artemij na znak protestu poszedł do klasztoru Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, dokąd „nie sięgała władza”. Tam od razu napisał pieśń-pamflet „Mnóżestwa, sodijannych toboju, okajannyj”, wkładając nienawiść i przekleństwo diabłu, Herodowi, pod którego postacią ukrywał się sam generał Lewanidow. Władcy nie cierpieli Artemija za jego ludowość, ukraińskość. Pewnego razu lebedyński pisarz napisze donos do kijowskiego gubernatora Kreczetnikowa, że ten, podróżując po Ukrainie, bywając na weselach, chrzcinach, w świątyniach oraz w domach ludzkich ze swoimi skrzypcami, piórkiem, papierem, kałamarzem i atramentem, „gorliwie zapisuje małorosyjskie pieśni, które są kramolne i bardzo zuchwałe”. Kara za to była natychmiastowa. I chociaż Wedel pisał tylko muzykę duchową (żadnego świeckiego utworu), ale jego cerkiewne kantaty niosły w sobie ukraińską ludowo-pieśniową melodykę, otwierając pieśniowe ukraińskie piękno. Jego talent pieśniarza i śpiewaka stawał się szeroko znany. Zaproszenie go do cerkwi czy do bogatych możnowładców było wystarczająco prestiżowe dla tych ostatnich. Jednak w Kijowie na Szczekawicy, w magistracie dawał koncerty chóralne właśnie dla ludu. Twierdził każdemu, nawet generał-gubernatorom, że „ukraińskie pieśni – najboskie na świecie”, które są bardzo bogate i różnorodne pod względem melodyki. W rzeczywistości carscy satrapowie bali się ludowych pieśni, ponieważ wiele z nich zawierało w sobie strasznego dla nich kozackiego ducha i męstwo. Dlatego cenzurowali i dopuszczali tylko „boskie”, żeby lud nie zapragnął znowu Kozackiej Ukrainy i Siczy Zaporoskiej. Jednak on nie tylko pisał muzykę, ale i tworzył unikalne, dotąd niewidziane chóry, znajdując, jak opisywał Płaczinda, utalentowanych śpiewaków na Kureniówce, Priorce, Wyszogrodzie, Wicie Posztowej, Browarach… Tysięczne tłumy zbierały się na koncerty ludowego chóru Wedela, w którym śpiewał i wspaniały tenor, przyszły znany śpiewak, kompozytor i dyrygent Petro Turczaninow. We wszystkich pieśniowych utworach, zwłaszcza religijnego nurtu, wyczuwalny był ukraiński ludowy duch. Jednak w koncertowym repertuarze Wedela były głęboko ludowe historyczne dumy i pieśni, które przypominały ludziom o ich przeszłości, zwycięskiej heroice, pięknych kulturowych etnotradycjach. Sam koncert często rozpoczynał się od utworów sławnego kozackiego pieśniarza Kłymowskiego w opracowaniu Wedela. Wykonanie przez chór (z wiadomych przyczyn nazwanego „chórem generała Lewanidowa”), który cieszył się wielką popularnością, takich ludowych pieśni jak: „Powij witre z Ukrajiny”, „Jichaw kozak za Dunaj”, „Od Kyjewa do Łubeniw”, „Oj, na hori ta j żeńci żnuć”, „Oj, p’je Bajda”, a także własnych – „Tajno, tajno obrazuju”, „Pryzry, pryzry…” oraz wielu innych, zaświadczały, że młody kompozytor jest zakochany w narodowym pieśniowym melosie. Ta wyraźnie zaznaczona światopoglądowo-artystyczna cecha ludowości jest kluczowa w jego twórczości, jakościowo odmiennie różniąc się od utalentowanej twórczości D. Bortniańskiego, M. Berezowskiego, którzy, w odróżnieniu od Wedela, opierali się w znacznej mierze na wysokiej klasyce europejskiej sztuki muzycznej. On, będąc wiernym synem rodzinnej ziemi, tworzył przede wszystkim na głębokim ukraińskim „kulturowym czarnoziemie”, często nietkniętym, zapomnianym i zdeptanym przez obcych, a w wielu przypadkach i zakazanym. Jego wierny przyjaciel Petro Turczaninow dla uwolnienia Wedela z domu wariatów odważył się napisać prośbę do niezwykle rozgniewanego cara. Jednak Piotra pozbawiono stanowiska regenta chóru, a wszystkie zeszyty nutowe, utwory muzyczne Wedela, znalezione podczas aresztowania, zostały spalone. Tak straszna wydawała się moskiewskim carom i carątkom ukraińska narodowa kultura, którą niszczyli wraz z jej twórcami. Próbowali ostatecznie zniszczyć nawet pamięć o błyskotliwym muzycznym talencie sławnego Wedela, który w tamtych bezbrzeżnych czasach ujarzmienia przez moskwitów ukraińskiego narodu, zwracając się do Pana, budził ludzi wysoką duchową muzą, wzywając: „Pomyluj mia Hospody, Otstupite-ot mene! Wsi diłajuszcziji bezzakonije!” (Koncert VI). Tymi odstępcami i bezprawnikami Artemij zawsze uważał moskwitów, carów i ich psów. A jeszcze on jako człowiek duchowy i proroczy widział głęboką przyczynowość tego zła, które niszczyło nie tylko Zaporoską Sicz, ale i duszę rodzinnego narodu. Bo Naród dla ochrony swojej tożsamości, duchowości musi mieć święty amulet – własne Państwo. W koncercie (XI) Wedela śpiewane są prorocze słowa: „Panie Boże nasz… / Daj państwo słudze Twemu. I zbaw syna…” Właśnie w takim artystycznym, obywatelskim i patriotycznym tonie odbywał się koncert-widowisko „Spotkanie z Artemem Wedelem”, wypełniony duchowymi sensami i miłością do rodzinnej ziemi – Ukrainy. Brzmiał on wysokim stylem od Wedela w wykonaniu wspaniałych kapel chóralnych „Poczajna” oraz „Dnipro”. Brzmiał także dla Wedela – wybitnego syna Ukrainy. Słusznie, że to świąteczne widowisko odbywało się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, gdzie uczył się i wzrastał wybitny narodowy kompozytor i artysta, ten oświeciciel i budziciel ducha narodowego. Naturalne jest, że właśnie w takiej pełnej wrażliwości atmosferze rozpoczęto zbieranie podpisów pod apelem do Jego Świątobliwości Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza – Zwierzchnika Prawosławnego Kościoła Ukrainy o kanonizację, zaliczenie w poczet Świętych Artema Wedela. I jest to prawdziwy krok, wszak tego wybitnego duchowego oświeciciela, który był zakazany przez rosyjską cenzurę jeszcze na przełomie XIX i XX wieku, przywracał jeszcze wtedy całkiem młody Ołeksandr Koszyć, dając po raz pierwszy koncerty chóru akademickiego z utworów kompozytora Artema Wedela, zaznaczając: „Postawiłem sobie za zadanie wskrzesić w Akademii naszego Wielkiego Wedela, akademickiego wychowanka. Cała jego twórczość oparta jest na ukraińskich melodiach…” Później, stając się wraz z Kyryłem Stecenką w czasach Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej współorganizatorem Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli, odbywszy na polecenie Symona Petlury koncertową podróż po Europie i Ameryce, rozsławiał ukraińską kulturę i Wedela na świecie. Nie mniej znaczącym i wymownym jest fakt powrotu Wedela dzięki wybitnemu działaczowi ruchu narodowowyzwoleńczego, dowódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii Wasylowi Kukowi, który po amnestii w 1967 roku odnalazł nieśmiertelne utwory Wedela w moskiewskim muzeum wojskowym. A na początku lat 70. wielki ukraiński kompozytor rozpoczął nowe „chodzenie do ludu” (podziemnie) dzięki także „Nieopalanej kupinie” Serhija Płaczyndy. Ten pochód jest nieustanny i przez nikogo nie może zostać powstrzymany. Obecnie tę wielką humanistyczną i patriotyczną misję realizują nasi współcześni. Wśród pierwszych – dyrygent chóralny, artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Żyhun. Wielki orędownik, artysta i twórca, zainspirowany świętą ideą – chronić Pamięć Narodową i Kulturę Ukraińską. Dziś on „dociera” do ludzi z Artemem Wedelem. Cześć i podziękowania za te święte amulety dla Ołeksandra Żyhuny i jego utalentowanej kapeli „Poczajna”, za odrodzenie wysokiego ducha nieskażonych źródeł Wedela! Chwile koncertu-widowiska „Spotkanie z Artemem Wedelem” w Centrum Kulturalno-Artystycznym NaUKMA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

twierdzili, że dokument może znacząco zawęzić prawa człowieka i jest sprzeczny z europejskim kursem Ukrainy. Wcześniej petycja z wezwaniem do nieuchwalania projektu ustawy zebrała ponad 25 tysięcy głosów w mniej niż dobę, a do zakończenia zbierania podpisów – prawie 29 tysięcy. Podczas protestów rozbrzmiewały takie okrzyki: Hańba! Buntuj, kochaj, praw nie oddawaj! Po co mi system, który działa przeciwko mnie. Kodeks cywilny – krok wstecz, nie dopuścimy do cofnięcia. Ukraińska ziemia – nie na łupież! Dwie aktywistki w maskach Stefanczuka wypisują wszystkim chętnym „Certyfikat praworządności”, dziennikarka Speka również go otrzymała. W Kramatorsku z powodu zbliżania się linii frontu demontowane są pomniki i kompozycje rzeźbiarskie, aby przewieźć je w bezpieczniejsze miejsce poza granicami obwodu donieckiego. Zdemontowano między innymi pomnik Tarasa Szewczenki oraz płaskorzeźbę Wasyla Stusa. Poinformował o tym naczelnik wydziału ds. polityki informacyjnej Kramatorskiej Miejskiej Administracji Wojskowej Ihor Jeskow w komentarzu dla Suspilne Donbas. Według jego słów, w ciągu tygodnia w mieście zdemontowano trzy pomniki i dwie kompozycje rzeźbiarskie. Planuje się ich ewakuację do bezpieczniejszego regionu Ukrainy. Narodowy Bank Ukrainy wprowadził do obiegu dwie nowe monety pamiątkowe: „Rozstrzelane odrodzenie. Iwan Padałka” oraz „Rozstrzelane odrodzenie. Mike Johansen”, co kontynuuje serię mającą na celu zachowanie pamięci o działaczach ukraińskiej kultury. Poinformowała o tym służba prasowa NBU. 13 maja w Narodowym Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów” rozpoczęła pracę ekspozycja „Ilja Riepin. Realista i marzyciel”. Projekt połączył zbiory trzech wiodących muzeów narodowych, aby przedstawić twórczość artysty przez pryzmat jego związków z Ukrainą oraz roli w kształtowaniu narodowych obrazów historycznych. Poinformował o tym serwis ZN,UA. Delegacja USA na czele z prezydentem Donaldem Trumpem urządziła oczyszczanie przed wylotem z Chin. Pracownicy Białego Domu wyrzucili do śmieci wszystkie chińskie gadżety i przepustki ze względów bezpieczeństwa. Poinformowała o tym dziennikarka New York Post Emily Goodin, pisze TSN. Takie środki tłumaczy się podwyższoną ostrożnością ze względu na reputację Chin jako jednego z wiodących państw w sferze cyber-szpiegostwa. Miało to uniemożliwić dostanie się na pokład jakichkolwiek urządzeń śledzących, które mogłyby stanowić zagrożenie dla poufnych lub tajnych informacji po powrocie delegacji do USA. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Zagrożenie ze strony Białorusi nigdzie nie zniknęło. W tych dniach Putin próbuje przekonać samozwańczego prezydenta Łukaszenkę do przystąpienia do wojny z Ukrainą. Mowa o tym na stronie 24 kanału. Z kolei na tle niepokojących wieści wojskowi przekonują, że granica Ukrainy z Białorusią jest niezawodnie chroniona. Wzniesiono tam prawdziwą niezdobytą twierdzę, informuje Dowództwo Operacyjne „Zachód”. Minister obrony Wielkiej Brytanii John Healey na tle zmasowanego ostrzału ukraińskich miast przez rosyjską armię polecił przyspieszyć dostawy brytyjskich systemów obrony powietrznej dla Ukrainy. „W ciągu ostatnich 24 godzin (13–14 maja. – Red.) miały miejsce szokujące rosyjskie ataki dronowe na Ukrainę. Poleciłem jak najbardziej przyspieszyć dostawy brytyjskich systemów obrony przeciwlotniczej i systemów przeciwdziałania bezzałogowcom. Solidaryzujemy się z Ukrainą w obliczu agresji Putina. Nasze myśli są z ukraińskimi rodzinami” – napisał w sieci społecznościowej X. Ambasador Unii Europejskiej na Ukrainie Katarína Mathernová po nocnym ataku Rosji napisała w sieci społecznościowej X: „Największy zmasowany atak Rosji na Ukrainę w ciągu 24 godzin. Wczoraj – 753 drony podczas dziennego uderzenia. W nocy – 56 rakiet i 675 dronów. Wielu zabitych, dziesiątki rannych. Wszyscy – cywile, którzy spali w swoich domach. Świecie, nie odwracaj się!”. Rosyjskie wojska kontynuują zmasowane ataki na obwód odeski, uderzając bezzałogowcami i rakietami w infrastrukturę cywilną regionu. Głównymi celami pozostają dzielnice mieszkaniowe, budynki administracyjne i infrastruktura portowa. Te uderzenia mają otwarcie terrorystyczny charakter. Rosja będzie nadal kontynuować podobną taktykę terroru wobec ludności cywilnej Ukrainy. Na tym 16 maja na antenie kanału telewizyjnego FREEДОМ akcentował rzecznik Ukraińskiej Armii Ochotniczej (UDA) Serhij Bratczuk, komentując rosyjskie ataki na region odeski. Chinom, Rosji i USA nie podoba się zjednoczona Unia Europejska. Te państwa chcą rozbić UE, ponieważ Europa jest o wiele silniejsza, gdy trzyma się razem, pisze Politico, powołując się na słowa szefowej europejskiej dyplomacji Kai Kallas. Podkreśliła ona, że administracja Donalda Trumpa nie lubi zjednoczonej Unii Europejskiej, ponieważ UE jest siłą geopolityczną, z którą Waszyngton musi konkurować. Dyplomatka dodała, że retoryka w stylu „moje relacje z wami są wspaniałe, ale nie podoba mi się Unia Europejska” jest częścią strategii „dziel i rządź”. Według informacji wydania „Słowo i diło”, w maju ukraińskie supermarkety odnotowały już nowy wzrost cen chleba. Koszt poszczególnych rodzajów przekroczył 50 hrywien za bochenek. Producenci tłumaczą podwyżkę wzrostem kosztów energii elektrycznej, paliwa i nawozów. Eksperci prognozują, że do końca 2026 roku chleb i inne podstawowe produkty mogą zdrożeć jeszcze o 20–25% w porównaniu z ubiegłym rokiem. Jednocześnie gwałtownego skoku cen w najbliższym czasie nie prognozuje się ze względu na stabilne zapasy zboża i brak poważnych problemów z zasiewami. Według danych Eurostatu Ukraina ma najniższy gwarantowany poziom wynagrodzenia spośród wszystkich krajów europejskich. Nawet Mołdawia, Albania czy Macedonia Północna zapewniają pracownikom wyższe dochody startowe. Tymczasem na tle tego, że w Niemczech płaca minimalna przekracza 2300 euro, a w Luksemburgu sięga ponad 2700 euro, ukraińskie 173 euro wyglądają symbolicznie, informuje medium Oboz.ua. „Jermakowi przedstawiono zarzut prania pieniędzy! My siedem lat widzieliśmy, jak Jermak okrada kraj razem z Zełenskim i swoimi przyjaciółmi. Podczas wojny kontynuowali to robić, co jest szabrownictwem. Wszystkich, którzy o tym mówili, wsadzili do więzień lub świadomie zniszczyli na froncie... Za cały ten serial straszną cenę płacimy my – życiem, terytoriami, zasobami naturalnymi. Jeśli Ukraińcy nie staną się gospodarzami na Ukrainie – możemy stracić przyszłość” – cytuje Romana Czerwinskiego, byłego pracownika GUR MO, pułkownika – gazeta „Silśki wisti” (nr 20, 14.05.2026). Dziennikarz Serhij Rudenko na swoim blogu na stronie kanału telewizyjnego „Espreso” zaznacza, że historia Andrija Jermaka z wróżką Weroniką Anikijewycz nie jest odosobniona zarówno w ukraińskiej, jak i światowej polityce. Przed nim na szamanach i starcach orientowali się Wiktor Janukowycz i Władimir Putin. Na astrologach – François Mitterrand, Ronald Reagan, Rudolf Hess, na magu – Heinrich Himmler, na politycznym awanturniku – Mikołaj II i jego żona Aleksandra. Serhij Rudenko w szczególności pisze: „Według słów prokurator SAP Wałentyny Hrebeniuk, 54-letni Andrij Jermak podczas podejmowania decyzji kadrowych zwracał się do kobiety, która w jego telefonie była zapisana jako „Weronika Fenszui Ofis”. To 51-letnia mieszkanka Kijowa Weronika Anikijewycz, która nazywa siebie konsultantką ds. astrologii. Wysyłał jej dane z datami urodzenia kandydatów i prosił o radę. Jak twierdzi prokurator, Jermak zwracał się do wróżki w sprawie nominacji byłej prokurator generalnej Iryny Wenediktowej i premiera”. Były trener piłkarskiej reprezentacji Ukrainy Serhij Rebrow wpłacił kaucję w wysokości 30 milionów hrywien za byłego urzędnika Andrija Jermaka, którego podejrzewa się o korupcję. Ten czyn wywołał głośny rezonans i krytykę w sieciach społecznościowych, gdzie użytkownicy są oburzeni taką demonstracją „chłopięcej solidarności” – informuje 24 kanał. Ukraińcy nie powstrzymują emocji w komentarzach, wspominając Rebrowowi jego minione niepowodzenia z drużyną narodową i wypowiedzi. Osobny powód do wściekłości stanowił fakt, że milionowe sumy wydawane są na ratowanie podejrzanych o korupcję, podczas gdy cały kraj codziennie zbiera po hrywnie na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Stuletni weteran II wojny światowej Iwan Kłymenko z miasta Nowoukrainka w obwodzie kirowohradzkim regularnie pomaga Siłom Zbrojnym Ukrainy. Od 2014 roku co miesiąc przekazuje część swojej emerytury na potrzeby armii, a jego wpłaty wynoszą od 500 do 1000 hrywien. Mowa o tym w materiale „Suspilnego”. Z rosyjskiej niewoli powrócił Dmytro Paskałow – mąż mariupolskiej poetki, pisarki i działaczki społecznej Oksany Stominej. Bojownika 12. brygady specjalnego przeznaczenia NGU „Azow” Dmytra Paskałowa wymieniono 15 maja. „Tak! Nie na darmo parę dni temu kupiłam mężowi domowe kapcie! Hura! Zdjęcie Ołeksandra Sawyckiego. Dzwonił przed chwilą! Dziękuję wam wszystkim, że byliście ze mną i wspieraliście przez cały ten czas!” – napisała Oksana Stomina w sieciach społecznościowych. Obrońca przebywał w niewoli od maja 2022 roku, do której trafił po wyjściu z zakładu „Azowstal”. Bohater Ukrainy, pułkownik Sił Zbrojnych Ukrainy, od niedawna na emeryturze, Dmytro Kaszczenko w wywiadzie dla Radio NV opowiedział o przyczynach, dla których przeszedł w stan spoczynku podczas aktywnej fazy pełnoskalowej rosyjskiej inwazji. „Przyczyną głównego zwolnienia jest przejście, być może, Sił Zbrojnych Ukrainy (po zwolnieniu ze stanowiska głównodowodzącego Wałerija Załużnego i mianowaniu obecnego głównodowodzącego Ołeksandra Stanisławowycza Syrskiego) do totalitaryzmu, do autorytarności. Do autorytarnego stylu zarządzania, który nie przyjmuje żadnych kompromisowych decyzji, nie akceptuje jakichkolwiek alternatywnych opinii. I wszelkie alternatywne opinie są odbierane wrogo, i zaczynają cię postrzegać, oczywiście, jako wroga. Dlatego, mając podstawy do zwolnienia i nie mając chęci brać udziału w tym, co się dzieje, podjąłem decyzję o odejściu” – cytuje Bohatera Ukrainy Dmytra Kaszczenkę wydanie Censor.Net. 17 maja w Kijowie w Parku Maryjskim odbyła się masowa akcja protestacyjna przeciwko projektowi ustawy nr 15150 o nowym Kodeksie cywilnym Ukrainy. Wydanie Speka informuje: na akcję zebrało się około tysiąca osób. Protestujący oświad-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

“Słowo w duszy – dusza w słowie”

Anatolij ZAHNITKO Uczestnicy XI Otwartego międzyregionalnego konkursu “Słowo w duszy – dusza w słowie” dali świadectwo wysokiego poziomu twórczej dojrzałości, emocjonalnej wrażliwości oraz głębokiego przemyślenia współczesnych kwestii społecznych i duchowych. W pracach młodych autorów organicznie połączyły się patriotyzm, pamięć o wojnie, miłość do Ukrainy i przyrody, filozoficzne rozważania o człowieku, samotności, dobru, przyjaźni oraz wewnętrznej wolności. Szczególnie zauważalna jest uwaga uczestników poświęcona obrazowości artystycznej, symbolizmowi i psychologizmowi, a także dążenie do eksperymentowania z gatunkami – od miniatury poetyckiej i noweli po fantastykę, fanfik, kinopitch i scenariusz. Konkurs potwierdził, że współczesna młodzież uczniowska i studencka nie tylko posiada potencjał twórczy, ale jest również zdolna poprzez słowo artystyczne subtelnie reagować na wyzwania czasu i kształtować własną wizję przyszłości ukraińskiej kultury. W skład jury konkursu weszli naukowcy i literaturoznawcy z Ukrainy, Polski i Serbii, co nadało konkursowi nie tylko międzyregionalny, ale i międzynarodowy wymiar akademicki. Już jedenasty rok konkurs “Słowo w duszy – dusza w słowie” jednoczy twórczą młodzież uczniowską i studencką z różnych regionów Ukrainy. W tym roku wśród uczestników byli przedstawiciele obwodów donieckiego, winnickiego, ługańskiego, lwowskiego, charkowskiego, chersońskiego oraz Kijowa. Konkurs przeprowadza Doniecki Narodowy Uniwersytet imienia Wasyla Stusa wspólnie z partnerami edukacyjnymi i naukowymi obwodów donieckiego i winnickiego, w szczególności przy wsparciu departamentów edukacji oraz Małej Akademii Nauk obwodu donieckiego. W warunkach wojny i wymuszonego przemieszczenia dla DonNU imienia Wasyla Stusa taki konkurs stał się nie tylko platformą literacką, ale i przestrzenią ciągłości kulturowej, gdzie młodzi autorzy mogą mówić o własnym doświadczeniu, pamięci i przyszłości ukraińskiej kultury. Tegoroczny konkurs twórczy połączył młode głosy wokół tematu, który w obecnych warunkach przestał być tylko lingwistycznym – tematu języka ukraińskiego jako tożsamości, pamięci i ochrony duchowej. Czytając ponownie prace uczestników, łatwo zauważyć transformację postrzegania ojczystego słowa od “szczęśliwego przypadku” narodzin do świadomego wyboru obywatelskiego. Na myśl przychodzą głębokie wersy twórcze Pawła Mowczana: “Pilnuj zawsze bramy ust, bo słuch piaszczysty słów nienasycony”, bo rzeczywiście słowo obrasta wszystkim tym, co je wznosi, z oparciem na pamięć narodową, kulturę, tradycje. Większość autorów esejów rozpoczyna swoje rozważania od tego, że język jest tym, co jednostka otrzymuje bez wyboru, podobnie jak kolor oczu. Jednak decydującym tematem staje się moment przemiany tego spadku we własny dorobek. Tak, Jurij Prokopenko (Lwów) w eseju “Moja historia językowa: od spadku do wyboru” trafnie podsumowuje: “Język przychodzi do nas wcześniej, niż zdążymy zapytać, czy zgadzamy się go przyjąć. A jednak nadchodzi dzień, kiedy spadek przestaje być tylko spadkiem i staje się wyborem – świadomym, przemyślanym”. Dla wielu taki wybór stał się ostrzejszy z powodu wojny i wymuszonej emigracji. Anastasija Haraszczenko (obwód ługański), przebywając za granicą, pisze o języku jako o nici, która łączy ją z rodowymi korzeniami: “Ja świadomie wybieram ukraiński! Chcę, żeby głos mojego narodu brzmiał przez wieki... Póki ZSU wywalczają zwycięstwo na froncie, my na tyłach musimy prowadzić swoją walkę”. Język jako przestrzeń bezpieczeństwa i “przenośny dom”. Ciekawa jest metaforyczna wizja języka jako mieszkania. W pracy Jurija Sorokina (obwód doniecki) “Język jako dom: gdzie żyje moja dusza” zbudowany jest obraz języka-twierdzy, której nie da się zburzyć: “Tego domu nie da się zburzyć, dopóki kontynuujemy w nim „żyć” – rozmawiać, pisać, marzyć. Ten dom – to terytorium naszej wolności”. Ta myśl współbrzmi z esejem Anastasiji Zadorożnej (obwód doniecki), która nazywa język “duchową tarczą i żywym manifestem wolności”. Hasła samoidentyfikacji. Autorzy często zwracają się do tematu “haseł językowych”, które jednoczą naród. Słowo “palanycia” wspominane jest w niemal każdej drugiej pracy jako symbol walki. Nadija Tenditna rozważa unikalność tego zjawiska: “Czy istnieje jeszcze takie słowo w innych językach, które jednocześnie by „żywiło” wszystkich, którzy nim mówią, i było wyrokiem śmierci dla najeźdźców?”. Ten zmysłowy aspekt – smak, kolor i zapach słowa – najbardziej jaskrawo odkrywa Alina Mołodyk (obwód doniecki) w pracy “Język mojego serca”. Dla niej ukraińskie litery mają twarz i historię: “Unikalna litera „ї” podobna jest do dwóch przyjaciół, którzy nigdy się nie rozstają... A „ґ” przypomina mi zabawny gwoździk, na który mój dziadek wiesza swoją czapkę”. Język – to działanie. Główny wniosek, jaki można wyciągnąć po przeczytaniu prac konkursowych: młodzież nie postrzega języka jako eksponatu muzealnego. To żywe narzędzie, które wymaga codziennej pracy. Jak podsumowuje Anastasija Zadorożna: “Język trzyma świat tylko wtedy, kiedy my razem trzymamy się jego. Jego siła bezpośrednio zależy od naszego codziennego wyboru”. Rozważania uczestników konkursu dowodzą, że współczesne pokolenie postrzega język ukraiński nie tylko jako “miłobrzmiący” czy “słowiczy”, a przede wszystkim jako “ostrą jak stal” broń, która jest zdolna obronić prawdę i zapewnić przyszłość narodu. Młodzieżowa proza: między szczerością, poszukiwaniem i prawdziwą literaturą. Tegoroczny wybór prac w kategorii “proza” okazał się niespodziewanie różny pod względem nastroju, stylu i poziomu. Tutaj obok siebie istnieją teksty napisane szczerze i prosto oraz utwory, które już pewnie zbliżają się do współczesnej literatury. I co najciekawsze – czytelnik jakby przechodzi razem z autorami drogę od pierwszych prób do prawdziwego myślenia artystycznego. Kiedy proza zaczyna się od prostoty. Złożone na konkurs utwory obejmują szerokie spektrum tematów – od przemyślenia przyrody, ludzkich uczuć i dziecięcego postrzegania świata po pamięć historyczną, wojnę, wybór moralny i tożsamość narodową. Znaczna część prac wyróżnia się obrazowością języka, emocjonalną szczerością i dążeniem autorów do przemyślenia współczesnych i wiecznych problemów poprzez słowo artystyczne. Jednym z wiodących kierunków stał się temat przyrody jako źródła harmonii, duchowego oczyszczenia i filozoficznego przemyślenia życia. W miniaturze “Jesienne szkice” autorka Nadija Tenditna (obwód doniecki) personifikuje jesień, tworząc jaskrawy obraz artystyczny: “Już oddycha w kark stara baba-przekupka Jesień...”. Poprzez bogatą paletę kolorów, skojarzenia muzyczne i malarskie autorka przemyśliwuje problem przemijalności czasu i nieuchronności zmian w przyrodzie oraz ludzkim życiu. Podobny motyw prześledzić można również w miniaturze “Letni upał”, gdzie przyroda jawi się wyczerpana od upału: “– Pić! –” ledwo słyszalnie szeleszczą liśćmi brzozy i klony”. Tutaj autorka akcentuje uwagę na wrażliwości środowiska naturalnego i zależności wszystkiego, co żyje, od równowagi przyrodniczej. Temat jedności człowieka i przyrody kontynuuje utwór Ołeksandra Sanycza „Przyroda Ukrainy oczami podróżnika” (obwód winnicki). Autor podkreśla duchową wartość przyrody: „Zrozumiałem, że przyroda Ukrainy – to nie po prostu krajobrazy, a żywa część naszego życia”. W utworze poruszany jest temat świadomości ekologicznej i odpowiedzialności człowieka za zachowanie naturalnego piękna. Szczególne miejsce wśród prac konkursowych zajmują utwory o wewnętrznym świecie człowieka, samotności, poszukiwaniu sensu życia oraz przeżyciach emocjonalnych. W poezjach Anastasiji Kozak z Winnicczyzny („Dusza”, „Spojrzenia”, „Gwiazda”, „Rozmyślania”) brzmią motywy niepokoju, samopoznania i emocjonalnej wrażliwości. Tak, w wierszu „Rozmyślania” autorka pisze: „Rozmyślania zabijają niezawodnie i powoli”, podkreślając psychologiczną presję wewnętrznych przeżyć. W utworze „Spojrzenia” podnoszony jest problem wyobcowania między ludźmi oraz potrzeby szczerości: „Każdemu – swój wszechświat i swoja droga”. Część prac skierowana jest na przemyślenie dzieciństwa, przyjaźni i człowieczeństwa. W utworze Aliny Konopełko (Winnicczyzna) „Mój piesek” odkrywany jest temat oddania i odpowiedzialności: „On dla mnie jest prawdziwym i wiernym przyjacielem, który nauczył mnie być uważną, dobrą i wdzięczną”. Podobne ciepło i humor są właściwe dużej pracy prozatorskiej „Niezwykłe przygody zwykłego kota” Nadiji Tenditnej, gdzie poprzez obraz kota Murkota autorka tworzy satyryczno-życzliwe spojrzenie na ludzkie nawyki i relacje. Jednocześnie utwór podkreśla wzajemne zrozumienie między ludźmi i zwierzętami, a także temat przyjaźni i wolności. Osobny kierunek prac konkursowych – pamięć historyczna, wojna i świadomość narodowa. W noweli artystycznej Tetiany Kusznir (Winnicczyzna) „Gdzie wierzba chyli się nisko” obraz wierzby staje się symbolem Ukrainy i niezłomności narodu: „One cierpią burzę, Ołekso, ale nie łamią się, tak jak my, Ukraińcy”. Utwór poświęcony jest pamięci poległych Bohaterów Ukrainy i akcentuje uwagę na bolesnym temacie strat, pamięci historycznej i patriotyzmu. Problemy wyboru moralnego, rewolucji i historycznych wstrząsów poruszono w scenariuszu promorolki „Historia jednego zamachu” oraz kinopitchu „Starszy bojar”, które przygotował Jurij Prokopenko (Lwowszczyzna). W scenariuszu na motywach utworu Hnata Mychajłyczenki brzmi pytanie: „Moralność czy rewolucja? Wierność sobie czy obowiązek wobec idei?”. Podkreśla to złożoność ludzkiego wyboru w warunkach wstrząsów społecznych. W kinopitchu „Starszy bojar” autor zwraca się do tematu fatalnej miłości, kryzysu duchowego i zmian historycznych: „...miłość staje się jedyną kotwicą w świecie, który stromo toczy się w otchłań wojny i rewolucji”. Kiedy pojawia się historia i fantastyka. Utwory fantastyczne i przygodowe również zajmują ważne miejsce wśród prac konkursowych. W utworze Iwana Strelczuka (Winnicczyzna) „Miasto, które buduje się wiecznie” podkreślane jest pytanie samotności, pamięci i poszukiwania sensu istnienia. Bohater pragnie stworzyć świat dla córki nawet w pustce niebytu: „Będziemy żyć w mieście, które zbuduję dla niej”. Natomiast w fanfiku Darji Prychodźko (Doniecczyzna) „Lobo” poprzez obraz wilka-przywódcy podnoszone są tematy siły, przywództwa i odpowiedzialności: „Lobo utwierdził swoją władzę poprzez intelekt”, bo „On nauczył wilki rozróżniać pułapki, omijać wnyki... Jego wataha stała się elitą dzikiego świata”. Satyra, humor i żywy język. Kierunek satyryczno-filozoficzny reprezentowany jest przez utwór Nadiji Tenditnej „Czy jest miejsce dla samego smoka?”, w którym poprzez baśniową fabułę wyśmiewane są żądza władzy, biurokracja i absurdalność porządków społecznych. Replika bohatera „Ziewnąłeś przy ludziach – płać mandat, rozwiodłeś w domu muchy – płać mandat” ujawnia groteskowość nowych „zasad” i jednocześnie odsyła do współczesnych problemów społecznych. Kiedy tekst staje się metaforą. Najsilniejsze prace wychodzą poza granice dosłowności. Zaczynają mówić nie tylko o wydarzeniach, a o sensach. W utworze o smoku Nadiji Tenditnej myśl finałowa brzmi jak wyrok i jak ostrzeżenie jednocześnie: „– Strzeżcie się nie tych smoków, które wykluły się z jaja, a tych, które narodziły się w waszych duszach”, takie wersy zapamiętuje się. Wszystkie teksty są bardzo różne, ale łączy je jedna rzecz – szczerość. Jest ona i w prostych opisach, i w złożonych symbolicznych historiach. Różnica tylko w tym, że jedni autorzy mówią wprost, inni już tworzą obrazy i podteksty. I właśnie to przejście od „powiedzieć” do „pokazać” jest głównym krokiem do prawdziwej literatury. Temat wojny w pracach konkursowych jest obecny, ale odkryty nie wprost, a poprzez emocjonalne obrazy, symbole i stany wewnętrzne postaci. Najjaśniej czuć to w utworze o „srebrnej gwieździe”, gdzie wojna nie jest opisywana jako wydarzenie, a przeżywana jako strata i samotność. Tutaj zrujnowany świat przekazywany jest poprzez lakoniczne, ale silne formuły w rodzaju: „póki ja tutaj – to dom” i „ja – nadzieja”, a myśl finałowa „nadzieja nie ma wagi” przekształca osobistą tragedię w uniwersalne doświadczenie. Wojna w tym tekście – to nie front i nie broń, a stan, w którym nawet najmniejsza nadzieja staje się jedyną podporą. Inny wymiar wojny widzimy w utworze z wyraźną patriotyczną intonacją, gdzie obraz bohatera związany jest z pamięcią i ofiarą. Tutaj już brzmi bardziej tradycyjny dla ukraińskiej literatury motyw – związek człowieka z ziemią, ojczystym krajem, historią. Jednak nawet w takim tekście wojna podawana jest uogólnienie, bez konkretnych nazw geograficznych: poprzez symbole, takie jak wierzba, która „chyli się”, ale nie łamie, i poprzez ideę ciągłości pamięci. Świadczy to o dążeniu autorów do mówienia nie o oddzielnym epizodzie, a o wspólnym doświadczeniu pokolenia. Jednocześnie w bardziej złożonych pracach temat wojny nabiera metaforycznego brzmienia. W utworze o mieście, które stale buduje się i niszczy, albo w historii ze smokiem, który uosabia zło, zakorzenione w samym człowieku, wojna faktycznie przenosi się w przestrzeń wewnętrzną. Szczególnie pouczająca jest myśl: „Strzeżcie się nie tych smoków, które wykluły się z jaja, a tych, które narodziły się w waszych duszach”. W tym kontekście wojna jawi się nie tylko jako zewnętrzny konflikt, a jako skutek wyboru moralnego, którego dokonuje każdy. Współczesna młoda ukraińska poezja coraz częściej mówi nie tylko o pięknie słowa, ale i o doświadczeniu wojny, straty, samotności i poszukiwaniu światła pośród historycznej ciemności. Właśnie takimi są utwory przedstawione na konkursie: emocjonalne, obrazowe, miejscami eksperymentalne, ale jednocześnie głęboko szczere. Tak, poezja „Ostatnie sennictwo” – jeden z najsilniejszych tekstów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dzięki swojej emocjonalnej szczerości. Autor buduje utwór jako wewnętrzny monolog człowieka, który trzyma się nadziei powrotu do ukochanej nawet pośród wojny. Już od pierwszych wierszy brzmi motyw oczekiwania i odłożonego szczęścia: „Mówiłem: wytrzymaj jeszcze dzień, tydzień, miesiąc, rok, I znów zobaczę twoje oblicze”. Jednak liryczna fabuła nagle urywa się tragicznym zwrotem: „Jak tu... zastrzelono mnie. Twoja sylwetka – to było tylko widmo snu”. Właśnie taka ostra zmiana intonacji tworzy główny efekt artystyczny utworu. Wojna nie jest tu abstrakcyjnym tematem, lecz osobistą katastrofą człowieka, który nie zdąża dokończyć najważniejszych słów, co z szczególną siłą wybrzmiewa w finale: „Moje gorące słowa miłości Tak długo czekały na ciebie, Niestety, będą już nigdy niewypowiedziane”. Innym przykładem myślenia poetyckiego jest zbiór Władysława Kriwenki (m. Kijów) „Życie w rymie”, którego teksty opierają się na mocnej metaforyczności, złożonym słowotwórstwie i niemal muzycznej organizacji języka. Już sam tytuł zbioru sugeruje grę między „rymem” jako formą a „Rzymem” jako symbolem kultury i wieczności. Autor aktywnie tworzy nowe słowa i obrazy: „życioruch”, „życiosukces”, „ogniostrumień”, „słonecznyszlak”. W programowym tekście „Życioruch” wybrzmiewa główna idea zbioru – ruch naprzód mimo strachu i zmęczenia: „Chcesz przejść drogą życia – Musisz w duszy pokonać strach”. Poetyka Władysława Kriwenki ciąży ku symbolizmowi i neoromantyzmowi. W jego tekstach stale obecne są obrazy nieba, światła, wody, kosmosu, burzy: „Gwiazdy gwiazdom szepczą do ucha, Cichą mowę prowadzą o planetach”. Jednocześnie w tekstach nie ma oderwania od współczesnej rzeczywistości. W niektórych utworach wyraźnie przebija doświadczenie wojny i pokoleniowego niepokoju: „Leżę na wyspie wojny – Już dawno upadłem pod siłą Od straszliwej surmy”. Osobno warto zauważyć pracę autora z dźwiękiem, gdyż w wielu tekstach aliteracja staje się nie tylko ozdobą, lecz podstawą rytmu: „Chmurzą się chmury chmurnym chmielem...” lub „Siwymi stokami schodzi mgła...”. Poezja autora ciąży ku tradycji neoromantycznej i symbolistycznej. W tekstach stale pojawiają się obrazy nieba, światła, wody, kosmosu, wiatru, które tworzą efekt „wysokiej” liryki: „Gwiazdy gwiazdom szepczą do ucha, / Cichą mowę prowadzą o planetach”. Jednocześnie w zbiorze wyczuwalna jest reakcja na doświadczenie wojny i wewnętrzny niepokój pokolenia: „Leżę na wyspie wojny – / Już dawno upadłem pod siłą / Od straszliwej surmy” („Łapię ustami fale obłoczków…”). Mimo różnej stylistyki autorzy podejmują tematy, które dziś szczególnie mocno brzmią w kulturze ukraińskiej: pamięć, miłość, strata, wewnętrzna stałość i potrzeba światła nawet w czasach wojny, dlatego teksty wychodzą poza granice Prace konkursowe świadczą o tematycznym i gatunkowym zróżnicowaniu, wysokim poziomie emocjonalności oraz dążeniu młodych autorów do przemyślenia ważnych społecznych i osobistych problemów. Wśród głównych tematów są miłość do przyrody, człowieczeństwo, poszukiwanie siebie, pamięć historyczna, patriotyzm, moralny wybór, przyjaźń i wewnętrzna wolność. Większość autorów aktywnie wykorzystuje obrazowość artystyczną, symbolikę i emocjonalnie nasyconą mowę, co sprawia, że utwory nadają się nie tylko do konkursu, lecz także do szerokiego przekazu medialnego. Część prac to teksty, które wyrastają z bardzo zrozumiałej potrzeby: podzielenia się tym, co się kocha. Tak brzmi historia o domowym pupilu, w której autorka z ciepłem pisze: „On jest dla mnie prawdziwym i wiernym przyjacielem, który nauczył mnie być uważną, dobrą i wdzięczną”. Takie teksty nie zachwycają złożonością, ale trzymają się dzięki emocji, której nie da się podrobić.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Triumf języka ukraińskiego nad „duchowym Czarnobylem”. Od „zakazanego dialektu” do języka – zwyciężczyni lingwocydu i prawdziwego symbolu wolności

Mykoła Matiuk, pierwszy dyrektor Ogólnokształcącej Szkoły Nr 1 im. Ołeha Ołżycza, zwycięzca ogólnomiejskiego konkursu „Mieszkaniec Miasta Roku – 2014”, członek Proświty Bad-Ems, Niemcy. 30 maja 1876 roku w tym przytulnym niemieckim miasteczku podpisano akt będący próbą zgładzenia całego narodu. Ukaz emski cesarza rosyjskiego stał się „językowym Czarnobylem”, który miał przez dziesięciolecia truć korzenie narodu ukraińskiego. Dziś, po 150 latach, Ukraina znów staje twarzą w twarz z tą samą hordą, która dąży do lingwocydu i całkowitego zniszczenia naszej tożsamości. Ale tym razem nie czekamy na pozwolenia. Siła wspólnoty przeciw ciszy gabinetów Inicjatywa szeroko zakrojonego upamiętnienia 150. rocznicy walki z ukazem emskim, która zrodziła się w regionie Saara w Niemczech, należy do mikołajowianina, który swego czasu wywalczył dla swojej szkoły imię Ołeha Ołżycha. Aktywnie ją forsował, aby zapewnić spójną pracę wykraczającą poza granice jednego kraju związkowego. Dziś ta inicjatywa nabiera realnych kształtów i staje się częścią wielkiej pracy ukraińskich organizacji społecznych, powstałych w wielu krajach związkowych Niemiec z inicjatywy nieobojętnych Ukraińców. Tak oto w ramach kulturalno-pamięciowych inicjatyw, poświęconych ukraińskiemu dziedzictwu historycznemu, zespół z kraju związkowego Saara, działający w ramach organizacji społecznej „UkraineFreundeSaar”, przygotowuje otwarte wydarzenie kulturalno-społeczne „Erinnerung-Kultur-Picknick” – historyczno-kulturalny piknik pamięci. To wydarzenie, które odbędzie się 30 maja, ma stać się przestrzenią jedności, zachowania i triumfu ukraińskiego języka oraz pamięci historycznej w ramach ogólnoeuropejskich wydarzeń wspierających tożsamość narodową Ukrainy. Właśnie taka oddolna aktywność, która zjednoczyła Ukraińców i szczerych niemieckich przyjaciół, podejmuje misję, która często okazuje się „nie na czasie” dla wielu gabinetów władzy. Podczas gdy oficjalne struktury są zajęte „ważniejszymi sprawami”, zwykli ludzie – wolontariusze i patrioci – dowodzą, że prawdziwa jedność rodzi się nie z rozkazów „z góry”, lecz ze wspólnej pracy. „Razem jesteśmy siłą!” – to nie tylko hasło, lecz codzienna praca ukraińskich społeczności, która pomaga obronić Ojczyznę i chronić honor naszego języka oraz stać się symbolicznym aktem sprawiedliwości historycznej w Europie. Edukacja jako bastion. Doświadczenie Mikołajowa Dla inicjatora akcji walka o język rozpoczęła się nie w Niemczech, lecz w klasach mikołajowskiej szkoły nr 1. Wywalczając dla placówki imię wybitnego poety, uczonego i wojownika, ówczesny dyrektor podkreślał: „Edukacja to nie tylko przekazywanie wiedzy, to nasz ideowy bastion. Jeśli szkoła nie stanie się twierdzą ducha, żadne mury nie ochronią nas przed hordą”. Dziś te słowa, wypowiedziane na południu Ukrainy, okazały się proroczymi. Każda wywalczona ukraińska klasa, każde imię narodowego bohatera na fasadzie szkoły stało się cegłą w tym murze, o który dziś rozbijają się imperialne zakusy. Szkoła im. Ołżycza stała się symbolem tego, że ukraińska edukacja to terytorium oporu, na którym hartuje się naród zdolny powstrzymać każdy lingwicyd. Ciągłość niezłomnych. Ponownie wspominamy Juryja Bojka-Błochina. Pięćdziesiąt lat temu ten godny Ukrainiec, prawdziwy rycerz-kozak o połtawskich korzeniach i mikołajowskim duchu, samodzielnie rzucił wyzwanie systemowi w Bad-Emsie. Nie czekał na polecenie z góry. Właśnie tutaj, w „domu z czterema wieżami”, dzięki jego niezwykłej ukraińskiej wytrwałości zawieszono pamiątkową tablicę, która przypomniała światu o stuletniej hańbie cesarskiego ukazu. Wybitny uczony, prawdziwy „ojciec” ukrainistyki na niemieckich uniwersytetach, nie tylko badał język, ale stał się jego bezkompromisowym obrońcą. Jego autorytet naukowy uznano daleko poza granicami Europy: to właśnie Jurij Hawrylowycz Bojko-Błochin był jednym z pięciu wybranych uczonych, których zeznania przed Kongresem USA okazały się decydujące dla ustawienia pomnika Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie. Postać uczonego-patrioty o skali światowej, dla którego honor narodowy był ważniejszy od wszelkich granic, dziś znajduje swoją kontynuację. Teraz jego sprawę kontynuuje rodak, przypominając światu: zwycięstw jest wielu ojców, ale rodzi się ono tylko tam, gdzie panuje niezłomna wola osobista. Słowa inicjatora współczesnej akcji brzmią jak manifest: „Bad-Ems kiedyś był miejscem podpisania wyroku na naszym języku. 30 maja odbędzie się tutaj akt historycznej sprawiedliwości. Zamykamy ten haniebny historyczny rachunek”. Walka z lingwicydem to nie tylko kwestia przeszłości. To kwestia przyszłości zróżnicowanej Europy. Język ukraiński wraca do europejskiej rodziny nie jako petent, lecz jako język wielkiego narodu, zahartowany ogniem i zakazami. Język to bezpieczeństwo, a nie zasób wyborczy Zwracamy się do ministerstw, resortów, instytucji akademickich i organów samorządu terytorialnego Ukrainy: ochrona tożsamości to nie „dodatek humanitarny”, lecz strategiczny element naszego Zwycięstwa nad putlerowsko-gundiajewską ordą. Nadszedł czas na biznesową, samodzielną i odpowiedzialną twórczość państwową. Wzywamy instytucje, by nie czekały na wskazówki „z góry”, lecz działały już teraz: precz z „какая разніца”. Ta trująca ideologia ma zniknąć z naszej przestrzeni na zawsze. Każda struktura państwowa musi uświadomić sobie: język ukraiński to nie środek dzielenia, lecz jedyne narzędzie konsolidacji i siły narodu. Jedność duchowa i instytucjonalna. Ukraiński Kościół, podobnie jak ukraiński język, jest niezłomnym elementem naszej niezwyciężoności. Tylko w jedności języka, wiary i edukacji przetrwamy jako spójny i zdrowy organizm. Praca z ludźmi, a nie z „elektoratem”. Wzywamy wszystkie organy władzy do prowadzenia żywej, szczerej pracy z Ukraińcami, zarówno w kraju, jak i pod tymczasowym schronieniem za granicą. Uczyć, wspierać i inspirować, a nie tylko sucho relacjonować przeprowadzone działania. Dość „wytwarzania” formalnych programów! Potrzebujemy prawdziwego tworzenia nowej ukraińskiej rzeczywistości, w której język jest niewzruszonym fundamentem bezpieczeństwa narodowego. 30 maja w Bad Ems udowodnimy: język ukraiński przetrwał w „duchowym Czarnobylu” i dziś prowadzi nas do ostatecznego Zwycięstwa. Misja w Bad-Emsie. Zamknięcie rachunku Właśnie w Bad-Emsie nie tylko wspominamy historię. Demonstrujemy jedność ukraińskiego serca i niemieckiego wsparcia. Dowodzimy, że język ukraiński przetrwał w „duchowym Czarnobylu” i dziś jest językiem siły, wolności i europejskiej przyszłości. To przekształcenie pamięci o tragedii w żywą energię odrodzenia i oporu. Język, który chciano pochować, zabrzmi nad Renem jak hymn wolności. Tyrani i dekrety znikają – Słowo Ojczystej Matczynej i Państwowej Mowy Ukrainy pozostaje wieczne! Swoją jednością utrwalamy: „językowy Czarnobyl” dekretu Emsa nie zdołał wypalić naszej duszy, a „atomowy Czarnobyl” nie zdołał zniszczyć naszej ziemi. Tak samo i dziś: najeźdźcza zbrojna siła rosyjskiej „bagiennej ordy” nigdy nie pokona wolnościowej Ukrainy! Nasza akcja w Bad-Emsie pod koniec maja 2026 roku stanie się logicznym zwieńczeniem 150-letniego cyklu walki. Fakty świadczą: ojczysty język ukraiński złamał kark lingwocydu i dziś pewnie prowadzi nas do bezwarunkowego Zwycięstwa! Jestem przekonany, że naród ukraiński, zjednoczony wokół bohaterskich wojowników-obrońców, obdarzony przez Boga najlepszym Językiem. Już dał zwycięską odpowiedź uzurpatorom przeszłości i jest rękojmią naszego duchowego triumfu w jednej rodzinie języków europejskich. Jesteśmy zobowiązani wytrwać w walce z odwiecznym moskiewskim wrogiem i zwyciężymy! Chwała naszym wojownikom! Wieczna pamięć poległym za Ojczyznę! Boże, chroń Ukrainę!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

“Teraz stał się dla nas błękitnym niebem”

Diana HOVERA, członkini Rady IFMOWUT “Proświta” im. T. Szewczenki, laureatka nagrody im. Marijki Pidhirianky, m. Iwano-Frankiwsk. On nie odszedł – on zawsze jest z nami, W klasach, w myślach, w każdym dniu. Jest w oczach ojca, w sercu mamy, W mroźnych porankach, w kwiatach, w wiośnie. Pod sztandarem powiewa jego zwycięstwo, Teraz stał się dla nas błękitnym niebem, Bohater kraju – szacunek, cześć, poważanie! Niski pokłon i wdzięczność po wsze czasy! Zlata Nezdojminoha, uczennica Liceum nr 13, zwyciężczyni konkursu Niedawno w Iwano-Frankiwskiej Filharmonii Obwodowej imienia Iry Małaniuk odbył się finał II Ogólnoukraińskiego konkursu z międzynarodowym udziałem imienia Jurija Czopyka „Bohaterowie nie umierają”. Organizatorami wydarzenia byli rodzice Jurija Czopyka, Zarząd Kultury, Narodowości i Religii Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Wojskowej, Departament Edukacji i Nauki miasta Iwano-Frankiwska, rektorat Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego (IFNUM), Iwano-Frankiwskie Miejskie Zjednoczenie Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, organizacja podstawowa „Proświta” IFNUM oraz wydział pracy edukacyjno-wychowawczej IFNUM. Sala i balkony filharmonii były wypełnione po brzegi mieszkańcami miasta, przedstawicielami władz, duchowieństwem, pedagogami, twórczą inteligencją, uczestnikami konkursu, kierownikami i grupami wsparcia. Honorowym zaproszonym gościem był artysta ludowy Ukrainy, aktor teatralny i filmowy, piosenkarz Anatolij Hnatiuk. W pierwszych dniach pełnoskalowej wojny, broniąc południowych granic naszego państwa, zginął Bohater wojny rosyjsko-ukraińskiej, docent katedry językoznawstwa IFNUM, kandydat nauk pedagogicznych, wykładowca łaciny, rodowity iwanofrankiwczanin Jurij Czopyk (18.09.1984–26.02.2022), który w tamtym czasie był już żołnierzem 80. samodzielnej brygady desantowo-szturmowej. Pozostawił po sobie pamięć jako utalentowany pedagog, mentor i patriota, który inspirował młodzież do rozwoju, twórczości i służby Ukrainie. Minutą ciszy zebrani uczcili pamięć poległych w zbrojnej walce z moskiewską agresją. Wydarzenie pobłogosławili księża: ojciec Jurij Fedorczak oraz ojciec kapelan, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Orest Putko. Powitać uczestników, organizatorów i członków jury konkursu przybyła przewodnicząca Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej – szefowa OAW Switłana Onyszczuk: – Dzisiejsze patriotyczne wydarzenie poświęcone jest zarówno Jurijowi Czopykowi, jak i innym bohaterom, którzy oddali swoje życie za Ukrainę i są już naszym Niebiańskim Wojskiem. Niebiańską Wartą. Pamięć o nich poprzez przeprowadzony konkurs jego inicjatorzy i organizatorzy przekazują dzieciom i młodzieży, aby wiedziały i nie zapominały o tych, którzy zbrojnie bronili w walce z wrogiem wolności naszego narodu, dzięki którym mamy państwo ukraińskie. Pierwszy konkurs „Bohaterowie nie umierają” został zainicjowany i przeprowadzony w ubiegłym roku z inicjatywy IFNUM oraz Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. W tym roku ponad 500 uczestników konkursu – utalentowani licealiści, studenci, twórczo uzdolnieni patrioci z całej Ukrainy i z zagranicy – zaprezentowało prace w następujących kategoriach: proza, poezja, publicystyka, rysunek, fotografie, wideo, recytacja oraz pieśni na tematy: „Jurij Czopyk: życie jako wyczyn (działalność dydaktyczna, sprawy wojskowe)”; „Walka Ukrainy trwa” oraz „Życiorysy poległych za niepodległość Ukrainy”. Każda praca to hołd pamięci, wdzięczności i wiary w Ukrainę. Silne, poruszające i inspirujące historie o Bohaterach Ukrainy. I te historie zostały napisane sercami młodych Ukraińców, którzy pamiętają i cenią wyczyn swoich rodaków. Szefowa władzy wykonawczej regionu wręczyła zastępczyni rektora ds. wychowawczych IFNUM, kandydatce nauk filologicznych, doktor filozofii, przewodniczącej miejskiego zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Marii Hucol medal „Za zasługi dla Przykarpacka”, którym została odznaczona zgodnie z rozporządzeniem OAW i rady obwodowej. Również z rąk Switłany Onyszczuk otrzymały dyplomy OAW: sekretarz odpowiedzialna Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Natalija Synycia, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Liceum nr 1 w Iwano-Frankiwsku Wira Wasyłyszyna i Ludmyła Nesteruk oraz naczelnik wydziału pracy organizacyjnej Głównego Urzędu Funduszu Emerytalnego w obwodzie kijowskim Julija Bordus, które wniosły znaczący wkład w przeprowadzenie konkursu. Wśród wyróżnionych tym odznaczeniem jest także mama Jurija Czopyka, Hałyna Czopyk, która obecnie pracuje jako zastępca naczelnika zarządu Funduszu Emerytalnego Ukrainy w obwodzie kijowskim, oraz artysta ludowy Ukrainy, aktor teatralny i filmowy, piosenkarz Anatolij Hnatiuk, który odpowiedział na zaproszenie Hałyny Stepaniwny – przyjechał z Kijowa i zaśpiewał melodyjne pieśni dla uczestników. Podziękowaniami Iwano-Frankiwskiej OAW nagrodzono również: Iwannę Moszurę – kierowniczkę artystyczną wydziału pracy edukacyjno-wychowawczej i organizacji czasu wolnego IFNUM, Irynę Lesiw – naczelniczkę wydziału pracy edukacyjno-wychowawczej IFNUM, Tetianę Serediuk – nauczycielkę historii Liceum nr 3 oraz Irynę Kornutij – nauczycielkę klas początkowych Liceum nr 17. Przed finalistami i gośćmi wystąpił zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwska, naczelnik wydziału wsparcia weteranów wojny i osób zdemobilizowanych rady miejskiej Jurij Haponczuk: – Twórczy konkurs imienia Jurija Czopyka jest wymownym świadectwem tego, że pamiętamy o ukraińskich bohaterach, poległych w walce z raszystowskimi najeźdźcami. Musimy szanować także żyjących ukraińskich obrońców – pomagać weteranom wojny, którzy wrócili do domu, oraz naszym obrońcom na froncie. Jurij Haponczuk w dowód wdzięczności wręczył dyplomy wykładowcom uniwersytetu medycznego: Annie Ilkiw, Lilii Silewycz, Irynie Liseckiej i Olenie Hajdukewycz oraz najaktywniejszym proświcianom, w szczególności wykładowczyni historii i prawoznawstwa Iwano-Frankiwskiego Naukowego Liceum Fizyczno-Technicznego Marii Ostapiuk-Subyczewej, wykładowczyni wyższej kategorii Iwano-Frankiwskiego Kolegium Zawodowego Przykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka Marii Pazyniuk oraz nauczycielkom języka i literatury ukraińskiej Liceum nr 1 Lesi Kozyc i Liceum nr 13 Oksanie Kopej. Wręczono podziękowania rady miejskiej zastępcy przewodniczącego miejskiej „Proświty” Iwanowi Hawryłowyczowi, członkowi zarządu Bohdanowi Maksymciowi, nauczycielkom liceów nr 3 Julii Cybuliak, nr 4 Taisii Lisowej, nr 28 Oksanie Turanskiej, kierownikowi kółka „Poznajemy rodzinny kraj” Centrum Patriotycznego Wychowania Młodzieży Uczniowskiej im. S. Bandery Jurijowi Demianiwowi, studentowi III roku uniwersytetu medycznego Ołeksandrowi Drozdowi oraz autorce tego wpisu. Wystąpił rektor IFNUM, doktor nauk medycznych, profesor, zasłużony lekarz Ukrainy Roman Iwanowycz Jacyszyn: – Dzisiaj jest tu także wielu tych, którzy stracili na wojnie swoich synów i córki, swoich bliskich, którzy marzyli o przyszłości związanej z medycyną. W niej najważniejsze jest ratowanie zdrowia i życia ludzi. Ukraińscy Bohaterowie bronili nas na froncie, zamieniając skalpel, stetoskop i inne narzędzia medyczne na broń. Przedstawiciele naszej społeczności uniwersyteckiej również dzisiaj bronią wolności i niepodległości Ukrainy w walce z wrogiem. Dziękujemy ludziom, którzy wychowali takich bohaterów. Musimy być dumni z tych, którzy nie schowali się za zaświadczeniami, za ścianami gabinetów lekarskich czy mieszkań. Wybrali swoją drogę – drogę godności. Taki wybór, niestety, może prowadzić do tragicznego końca, jednak tylko ten wybór jest w stanie doprowadzić nas do Zwycięstwa. Tylko tacy ludzie-tytani mogą uczynić nasz naród innym – będzie on walczył o każdy skrawek swojej ziemi, o prawdę, o honor i wolność naszego narodu. Mykoła Mychajłowycz Rożko, profesor, doktor nauk medycznych, były rektor IFNUM, z głębokim smutkiem, po ojcowsku wspominał jako studenta i poinformował o sukcesach Jurija Czopyka, kandydata nauk pedagogicznych, docenta katedry językoznawstwa IFNUM, którego życie przerwało się tak tragicznie wcześnie. Maria Iwaniwna Hucol poruszyła zebranych wspomnieniem o wspólnej z Jurijem Czopykiem pracy na katedrze językoznawstwa: – Jego głos wciąż rozbrzmiewa w korytarzach naszej uczelni. Jurko nigdy nie lubił patosu, za to kochał życie, swój zawód, a ponad wszystko – kochał Ukrainę. Mnie i w tej chwili wydaje się, że siedzi gdzieś w ostatnim rzędzie sali filharmonicznej i patrzy na nas swoim spokojnym wzrokiem, z ledwo zauważalnym na twarzy szczerym i dobrym uśmiechem. Aż trudno uwierzyć, że dzisiaj mijają już cztery lata, odkąd Jurij zginął na Chersońszczyźnie, broniąc południowych rubieży Ukrainy przed raszystowską nawałą. Myślę też o tym, że cztery lata po tragicznej śmierci Jurija Czopyka, dzięki męstwu mojego drogiego kolegi z pracy na uniwersyteckiej katedrze językoznawstwa, wojennemu wyczynowi poległych w ciągu tej wielkiej wojny tysięcy i tysięcy ukraińskich obrońców, wróg nie zdołał nas pokonać – nadal rozmawiamy w swoim ojczystym języku, śpiewamy ukraińskie pieśni, kontynuujemy dzieło Jurija Czopyka. W ramach wydarzenia odbyło się nagrodzenie zwycięzców i laureatów konkursu. Dyplomy i upominki zwycięzcom i laureatom konkursu wręczali: przewodnicząca jury konkursu, kandydatka nauk filologicznych, docent, przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki M. I. Hucol, sekretarz odpowiedzialna Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” N. I. Synycia, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki I. M. Hawryłowycz, wykładowczynie języka ukraińskiego liceów miasta Iwano-Frankiwska Nesteruk L. M. i Wasyłyszyna W. T., wykładowca IFNUM Babiak O. I., znawcy słowa artystycznego: I. V. Moszura i I. O. Lesiw, członek zarządu towarzystwa L. Ja. Dzeman. Zwracając się na zakończenie tego patriotycznego wydarzenia do dzieci i dorosłych, mama Jurija Czopyka Hałyna Stepaniwna, która wręczyła laureatom konkursu najwyższe odznaczenia – Grand Prix, powiedziała: – Jestem bardzo poruszona dzisiejszym patriotycznym wydarzeniem na cześć Jurija Czopyka i innych poległych na wojnie wykładowców, studentów i absolwentów Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, ponieważ to wydarzenie mimowolnie obudziło w duszy wspomnienia o moim synu, zawsze życzliwym dla wszystkich i uśmiechniętym. Dlatego dziękuję szczerze organizatorom konkursu z tej uczelni i miejskiej „Proświty” na czele z Marią Hucol, władzom obwodowym i miejskim. Zwracając się do młodzieży i dzieci, chcę podkreślić: szanowni licealiści i studenci, każdy z was, na swoim miejscu – czy pisząc wiersz o wojennej odwadze ukraińskich żołnierzy, czy badając życie i działalność wojskową naszych poległych obrońców – także przybliża tym nasze wspólne wielkie Zwycięstwo nad wrogiem. Wszyscy razem przybliżamy długo oczekiwane Zwycięstwo. Myślę, że obecni w sali filharmonii zapamiętają, że wśród tysięcy ukraińskich bohaterów byli Jurij Czopyk, Jarosław Czomko, Marko Wujanko, Witalij Skakun, Ołeksandr Macijewski i wielu innych bojowników z różnych zakątków Ukrainy, w tym z Przykarpacka, którzy ofiarnie bronili naszej woli i wolności. Wszystko będzie Ukrainą! Wydarzenie nagrodzenia zwycięzców i laureatów konkursu im. Jurija Czopyka rozbrzmiewało występami recytatorów, piosenkarzy – zarówno studentów, jak i profesjonalnych artystów oraz utworami o charakterze tematyczno-patriotycznym. Zabrzmiał utwór muzyczny „Ludzie-tytani” w wykonaniu studentki IFNUM Chrystyny Zorijczuk oraz prowadzącego Nazarija Tymkiwa „Nie zabijajcie synów”. Prezentem dla zwycięzców były dwa utwory muzyczne: „Letiła zozula” oraz „Wyszynanka” w wykonaniu duetu rodzinnego (Mariana Bybyk, solistka-wokalistka przy akompaniamencie zasłużonego artysty Ukrainy Jarosława Bybyka). W wykonaniu Romana Czomka, studenta IFNUM, wyrecytowano utwór poetycki. „Jurij Czopyk – honor, nasza godność i sława” – tak nazwał i przeczytał ze sceny filharmonii swoją poezję uczeń liceum nr 1 w Iwano-Frankiwsku Dmytro Tysiak. Artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hnatiuk wykonał utwory wokalne. Przewodnicząca jury konkursu M. Hucol nagrodziła proświcianckimi dyplomami wszystkich opiekunów prac twórczych (ponad 50). Oprócz tego finaliści i ich opiekunowie otrzymali wydawnictwa drukowane autorów przykarpackich, które zostały przekazane przez OAW i władze miejskie. Każdy uczestnik-finalista otrzymał również słodki upominek od mera miasta Iwano-Frankiwska Rusłana Marcinkowa. Organizatorzy konkursu – Iwano-Frankiwskie Miejskie Zjednoczenie Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – szczerze dziękują za pomoc rodzicom, matce Hałynie i ojcu Stepanowi, przewodniczącej OAW Switłanie Onyszczuk wraz z jej zespołem, merowi Rusłanowi Marcinkowowi wraz z jego zespołem, zespołowi filharmonii na czele z ich dyrektorem Wołodymyrem Rudnyckim, członkom jury za żmudną pracę w organizacji i przeprowadzeniu konkursu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Przypominamy młodym Ukraińcom, czym jest Czarnobyl

Wołodymyr Szowkoszytny opowiedział o pierwszych dniach po wybuchu w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, o idei narodowej Ukrainy i podkreślił, że my, Ukraińcy, walczymy o prawo do posiadania własnego głosu w ogólnoludzkim chórze narodów. Olga DUBOWYK 4 maja studenci, wykładowcy i goście Akademii Sztuki imienia Pawła Czubynskiego mieli wyjątkową okazję usłyszeć człowieka, który widział czarnobylski reaktor w pierwszych godzinach i dniach po awarii 26 kwietnia 1986 roku. Człowieka, który głęboko wie, co działo się naprawdę. Człowieka, który posiada dar opowiadania w taki sposób, że każdy słuchacz wewnętrznym wzrokiem zobaczy wszystko. Wołodymyr Szowkoszytny, ukraiński poeta, prozaik, publicysta, działacz państwowy, doktor filozofii w dziedzinie politologii, likwidator awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, prezes Międzynarodowej Organizacji „Sojuz Czornobyl” (1990–2003), pierwszy zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. „Czarnobyl: 40 lat pamięci i bólu” Spotkanie odbyło się podczas starannie przygotowanego przez zespół Akademii wydarzenia „Czarnobyl: 40 lat pamięci i bólu”. Nie było to wydarzenie „dla zasady”. Była to maksymalnie szczera rozmowa na temat, który dotyka kilku pokoleń. Preludium stała się pieśń-symbol „Bociany nie opuściły gniazda” – jako pęd nadziei na odrodzenie życia po tragedii – w wykonaniu zespołu pieśni ludowej „Roksolana” oraz solistki Anny Huzenko (słowa L. Fedoruka, muzyka A. Paszkewycza, kierowniczka zespołu – zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Prydius). Minutą ciszy i przenikliwą modlitwą studenci, pedagodzy i goście uczcili pamięć ratowników, których życie przerwała czarnobylska tragedia. Słowa bywają bezsilne, by przekazać ból i żałobę. Wtedy przemawia muzyka. Przestrzeń wypełniła nieśmiertelna „Melodia” Myrosława Skoryka w wykonaniu tria skrzypaczek z katedry „Wykonawstwo instrumentalne według specjalności” w składzie: Anhelina Petryczenko, Tetiana Nowaczok i Nika Artamonowa (kierowniczka artystyczna, starsza wykładowczyni Olesia Pyłyp). Moderatorzy wydarzenia – studenci 4. roku WTS Ksenija Kowbasjuk i Iwan Minajew (wykładowczyni – Iryna Masłowa-Łysyczkina) – zaprosili do głosu rektora Akademii Wasyla Romanczyszyna, który w wieku 26 lat włączył się w likwidację czarnobylskiej awarii: – Zebraliśmy się na wydarzeniu, którego nie można nazwać rozrywkowym czy łatwym w odbiorze – zwrócił się do audytorium Wasyl Hryhorowycz. – To trudna rozmowa o jednej z najbardziej tragicznych kart w historii naszej Ukrainy. Niestety, ukraińska historia jest bogata w przykrości, nieszczęścia, smutek, ale jest też niemało chwalebnych kart. Czarnobyl to historia, która jednocześnie jest tragiczna i chwalebna. Chwalebna w odniesieniu do roli człowieka: likwidatorzy-bohaterowie zatrzymali awarię, nie pozwolili jej stać się apokalipsą dla całej planety. W naszym zespole jest pięć osób – uczestników likwidacji awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. W straszne dni ci ludzie nie myśleli, czym to się dla nich skończy i jak odbije się na zdrowiu i samopoczuciu: czy będą mogli po tym żyć i normalnie pracować. Ale Pan Bóg dał nam siły i wsparcie, więc 40 lat po awarii chodzimy po tej planecie, po tej ziemi, staramy się czynić dobre uczynki. Jednym z dobrych uczynków jest przypomnienie, opowiedzenie młodym pokoleniom, czym jest Czarnobyl. Ponieważ dla młodzieży jest to po części coś bardzo dawnego i abstrakcyjnego, czego nie można poczuć ani dotknąć. Pamiętam, w 1986 roku przyszedłem na lekcję do dzieci i mówię: „Wybuchł Czarnobyl, dbajcie o siebie, nie wolno pić mleka”. A one odpowiadają: „A mleko można przegotować”. Rozumiecie? Nikt nas nie uczył, jak należy postępować z produktami skażonymi radiacją. Przecież kiedy gotujesz mleko, nie staje się ono mniej szkodliwe dla zdrowia. Dlatego musimy i teraz rozumieć: Czarnobyl to nie tylko nasza przeszłość. Czarnobyl to jest to, co i teraz jest z nami. I będzie z nami, naszymi dziećmi, wnukami i prawnukami jeszcze długo. Przecież okres półtrwania i rozpadu niektórych pierwiastków trwa dziesięciolecia, stulecia i tysiąclecia. To, że możemy w Kijowie żyć, chodzić, pracować, oddychać – to zasługa ludzi, którzy kosztem swojego zdrowia i życia zatrzymali Czarnobyl, aby nie stał się zgubą dla wszystkich. Zebraliśmy się, abyście rozumieli: trzeba odpowiadać za wszystkie swoje czyny. Przecież wy, młode pokolenie, jesteście ludźmi, którzy jutro wezmą na swoje barki odpowiedzialność za nasz kraj. I musicie być mądrzejsi niż my i nie dopuścić, aby podobne tragedie zdarzały się na naszej ziemi. Wasyl Romanczyszyn ze szczerym szacunkiem wręczył podziękowania kolegom – uczestnikom likwidacji awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej – metodyczce Natalii Hryhoriwnie Czystiakowej, prorektorowi ds. wychowawczych Serhijowi Mykołajowyczowi Rubanence, prorektorowi ds. administracyjno-gospodarczych Wiktorowi Iwanowyczowi Szejce oraz pedagog Marii Iwaniwnie Podobied (niestety, ze względu na stan zdrowia była nieobecna). Na ekranie pojawiły się młode twarze pięciu „czubynców”, którymi byli 40 lat temu i których los ściśle powiązał z Czarnobylem. A rektor wezwał studentów do włączenia się w tworzenie mądrej społeczności ludzkiej, zdolnej brać odpowiedzialność za los państwa i ludzkości, właściwie głosować i powierzać planetę nie dyletantom, a mądrym ludziom. Ukraina – liderka nowej europejskiej cywilizacji Nadszedł znaczący moment i Wasyl Romanczyszyn zaprosił do głosu człowieka fantastycznej erudycji, deputowanego ludowego pierwszej kadencji Rady Najwyższej Wołodymyra Szowkoszytnego, którego podpis znajduje się pod Deklaracją o suwerenności państwowej Ukrainy. – Na Ukrainie chyba nie ma drugiego człowieka, który tyle wie i może opowiedzieć o Czarnobylu i tyle zrobił, aby Czarnobyl był gorzką lekcją przeszłości, ale nie stał się większym nieszczęściem. Za ogromny wkład w kształtowanie kultury pamięci Wasyl Romanczyszyn wręczył Wołodymyrowi Szowkoszytnemu imienne podziękowanie. I otrzymał podziękowanie w zamian. Ponad godzinę trwała opowieść Wołodymyra Szowkoszytnego o pierwszych chwilach i dniach po awarii w Czarnobylu. Studenci i wykładowcy słuchali, wstrzymując oddech, od czasu do czasu wspierając go głośnymi oklaskami. W szczególności pisarz naocznie przedstawił swoje książki na tle obecnych realiów: – Trylogia „Krew święta” – to epopeja 115 lat historii Ukrainy. Nasz film „Pierwsza dama strefy wykluczenia” (UTF, 2009) stał się laureatem i dyplomantem międzynarodowych festiwali filmowych. Czterech osób z ekipy filmowej już, niestety, nie ma wśród żywych – operatora filmowego Lesia Zocenki, fotografa Mykoły Semynoha, konsultantki Eleonory Dudikowej, dźwiękowca Antona Kocara. Wieczna pamięć im i wdzięczność! Oni, jak i cała ekipa filmowa, tak i nie otrzymali od państwowego studia żadnej pensji za swoją sumienną pracę, dlatego kupować produkty i leki dla starców ze Strefy pomagała nam zbiórka społecznościowa widzów. Szczególne podziękowania dla obrończyni praw człowieka Iryny Ołeksandriwny Oszarowej i przedsiębiorcy Hliba Korniłowa. Nasz film zebrał wielokrotną liczbę podpisów widzów pod listem do ówczesnej premier Julii Tymoszenko w sprawie poprawy warunków życia starców ze Strefy, opieki medycznej oraz autobusu na targ. Dziękuję wszystkim, którzy dali nam możliwość zrobienia tego. Ale starcy ze Strefy potrzebowali znacznie większej pomocy, niezbędne było im odpowiednie wsparcie państwowe. Już nie ma w Strefie bohaterów naszego filmu oraz innych starców, którzy ogrzewali swoją zniszczoną ziemię. Oni nadal ogrzewają naszą pamięć i pozostają w filmie „Pożegnanie”, który zmontowaliśmy na 40-lecie katastrofy. Pokłońmy się pięknu naszej niepokonanej ziemi! Olha SAMOLEWSKA ...Ukrainy. W ubiegłym roku społeczeństwo przyznało mi za nią ludową Nagrodę im. Tarasa Szewczenki (oficjalną wręczają urzędnicy, a ludową – lud). A ta książka „Czarnobyl. Widziałem” to podsumowanie mojej czterdziestoletniej pracy w poezji i walki o likwidację skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Przyjaciele, jestem dyrektorem wydawnictwa „Ukraiński priorytet”, które obecnie ma 15 lat. W ubiegłym roku 17 czerwca kacapy dwoma „szahedami” spalili 70 tysięcy egzemplarzy książek. Doszczętnie spłonęły magazyn i biuro „Ukraińskiego priorytetu”. Najwyraźniej głęboko „docenili” mój wywiad, w którym powiedziałem, że wśród czytelników mojego wydawnictwa nie ma ani jednego bohatera „forsowania Cisy”, „szturmu Monako”, „obrony Mukaczewa”. Moi czytelnicy są na zerowych liniach frontu. Moi czytelnicy są w obronie Ukrainy. Jeśli trzeba będzie, nie daj Boże, walczyć w Karpatach, to i tam będą stać w obronie Ukrainy. Dziękuję wam za pracę kulturalną. Przecież walczymy o ukraińską odrębność i kulturę. O prawo do posiadania własnego głosu w ogólnoludzkim chórze narodów. Dlatego robicie święte rzeczy. Staram się robić je również, wydając świetne książki świetnych autorów i formując nie po prostu „populację”, a obywateli Ukrainy. Jeszcze w 2005 roku podczas obrony pracy doktorskiej ogłosiłem krótką formułę idei narodowej Ukrainy: „Ukraina – przyszły lider nowej europejskiej cywilizacji”. A teraz, w 2026 roku, powiedzcie: kto jest liderem nowej europejskiej cywilizacji? Mówicie, że nie ma proroka we własnej ojczyźnie? No to przecież jestem ja! Po szczerych oklaskach nadszedł moment przejmującego wspomnienia o mieście Prypeć i jego niezabliźnionym bólu. Zabrzmiała piosenka „Popielata przepiórka” w wykonaniu studentki 3 roku specjalności „Sztuka estradowa” Anastasiji Nazarenko (wykładowczyni – zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Prydius). Teatralizowane przedstawienie „Echo Czarnego bólu” opowiedziało o historii miłości, której nie było dane trwać dalej. Dynamiczną, do łez przejmującą inscenizację przedstawili studenci 3 roku „Imprezy widowiskowo-teatralizowane” (kierownik artystyczny, wykładowca reżyserii Iryna Masłowa-Łysyczkina, wykładowca aktorstwa Ołeksij Curkan) z udziałem grupy choreograficznej studentów 2 roku programu edukacyjno-zawodowego „Choreografia” (kierowniczka artystyczna, wykładowczyni-metodyczka Tetiana Borysenko). Przejmującym akordem kończącym wydarzenie stała się piosenka „Moje miasto” w wykonaniu Kateryny Iwanowej – studentki 2 roku kursu katedry „Sztuka muzyczna estradowa” (klasa wykładowcy, zasłużonego artysty sztuki estradowej Jarosława Kwaszy). Lecz nawet poprzez ból, straty i ciszę opuszczonych ulic brzmiał pełen nadziei lejtmotyw: „Wzejdzie słońce”. Dla każdego z obecnych widowisko stało się niezapomniane. Z nutą nadziei na lepszą przyszłość nowych pokoleń Ukraińców na rodzimej, przez Boga danej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Strefa człowieczeństwa

Do starожytnych mieszkańców Strefy Czarnobylskiej jeździliśmy regularnie od 2005 roku. Jeśli choć raz trafisz do Strefy, ona cię już nie wypuści. Bo nie opuszczają cię cierpienia starych mieszkańców strefy. Wieźliśmy pomoc humanitarną do Czarnobyla „rafikami”, a potem rozsyłaliśmy ją po wsiach, uzgadniając to z listonoszkami, które roznosiły emerytury. Za tę koordynację wielkie podziękowania dla pracownicy czarnobylskiego MNTC „Ukrytie” Antoniny Mikołajiwny Kasawczenko. Ponadto pomagało Centrum Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przed Katastrofami Technogenicznymi oraz amerykańska ekipa filmowa filmu „Babushky of Chornobyl”, przy którym byłam konsultantką.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rosyjsko-ukraińskiej wojny, kiedy agresor pragnie zetrzeć piękne i pradawne oblicze Ukrainy z powierzchni Ziemi. Omówiono projekt apelu organizacji społecznych na czele z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do odpowiednich instancji władzy w sprawach zachowania ukraińskiego dziedzictwa kulturowego oraz utrwalenia naszych symboli, znaków, ornamentyki w każdej sferze życia. Tutaj musi być przemyślana polityka państwowa i wielka wspólna praca. Ponieważ chodzi o byt narodu ukraińskiego dzisiaj i jego przyszłość jutro. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Znaki i symbole kultury ukraińskiej

W słowie wstępnym Pawło Mychajłowycz podkreślił, że temat, który obecnie omawiają proświcianie, jest arcyważny dla utwierdzenia naszej tożsamości. Trwa wojna nie tylko o granice państwa Ukraina, ale o zachowanie narodu. Wystąpienia i dyskusje były głębokie, istotne i emocjonalne. Głos główny zabrał Ołeksandr Bosyj – etnograf, artysta, kandydat nauk historycznych, który przeprowadził dogłębne badania naukowe naszych znaków, ornamentyki i symboliki. W dyskusji wzięli udział proświcianie, deputowani ludowi, artyści, naukowcy, pisarze, działacze społeczni, w tym: Mykoła Hołomsza, Heorhij Filipczuk, Serhij Prysuchin, Jurij Nahułko, Petro Czerneha, Anatolij Radzichowski, Jurij Mosenkis, Wałerij Franczuk, Ferhad Turanły, Hałyna Daciuk, Kyryło Stecenko, Serhij Fajfura, Petro Andrijczuk, Roman Kucharuk i inni. Mykoła TYMOSZYK Organizatorzy tego autorytatywnego w kręgach twórczych wydarzenia zainicjowali przeprowadzenie mojego objazdowego warsztatu wideo „Ukraińskie dziennikarstwo w kontekście europejskim”. Oto główne wrażenia z tego znaczącego wydarzenia. Teraz nie jest już tajemnicą, że jedną z „udanych” reform, które postanowili przeprowadzić współcześni „reformatorzy” administracji państwowej, nie była gospodarka, a… dziennikarstwo. 1. Rękami nieprofesjonalistów dziennikarstwa, przede wszystkim niezmiennego przez ćwierć wieku „wygodnego” dyrektora Instytutu Dziennikarstwa W. Rizuna i pod patronatem „czerwonego rektora”, skandalicznego w czasach jego również ćwierćwiecznego panowania na KNU imienia T. Szewczenki L. Huberskiego, dziennikarstwo narodowe jako zawód, specjalność edukacyjna i nauka zostało przekształcone ze Świątyni Sumienia i Prawdy w efektywny środek intelektualnej prostytucji. 2. Co stało za przeniesieniem Dziennikarstwa z bloku wiedzy filologicznej pod sztucznie stworzony parasol z modną rzekomo nazwą „komunikacje społeczne”? Oto ten naprawdę niszczycielski i przerażający „szach-mat”: tutaj siłą zakorzeniano obce dla jakościowego dziennikarstwa ideologemy: zamiast prawdziwego tekstu, sprawdzonego sto razy faktu, mózgi studentów katowano technologiami komunikacyjnymi i manipulacyjnymi teoriami-praktykami. Jak, powiedzmy, z głupca zrobić mądrego, jak przekonać człowieka do zagłosowania na „właściwego”, jak „wcisnąć” oszołomionemu przez zawsze uśmiechniętego manipulatora marny, ale drogi towar. Prawdziwe dziennikarstwo, które na Zachodzie zwykło się nazywać jakościowym, jednak osłabiono mgłą technologii, zaplątano w „komunikacje-kanalizacje”. I, co najbardziej przykre, że za państwowe pieniądze zamiast dziennikarstwa pobłogosławiono panowanie bezczelnemu PR-owi i nieuczciwej reklamie. To, niegdyś ostatnie, teraz stało się najważniejszym w programach nauczania wydziałów dziennikarstwa. 3. Cieszy to, że taką podmianę „reformatorom” udało się zatwierdzić nie wszędzie. Wydawało mi się po tym spotkaniu, że ogólnoukraińskie Zaprezentowano unikalne prace artysty Jurija Koczubeja, poświęcone ukraińskiej symbolice, której wiek liczy tysiące lat. Dzieła ze swojej przebogatej kolekcji trypolskiej (rekonstrukcja artefaktów) artystka i naukowczyni Ludmyła Smolakowa zaprezentowała na stole obrad, co tworzyło szczególną atmosferę podczas dyskusji. A była ona żarliwa, produktywna i aktualna. Ponieważ poruszano kwestię naszego bezpieczeństwa, kodu genetycznego narodu w warunkach rosyjskiej 12 maja w agencji informacyjnej „Nahłos” odbył się okrągły stół „Znaki i symbole kultury ukraińskiej” z cyklu „Zagrożenia egzystencjalne i odpowiedzi na interesy narodowe Ukrainy”, zorganizowany przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki pod przewodnictwem Pawła Mychajłowycza Mowczana.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Jak i dlaczego dziennikarstwo narodowe zamieniono w usługę bogatych i władców. Posłowie do Międzynarodowego Festiwalu-Konkursu Medialnego „PresWiosna na Dnieprowych Zboczach”, który odbył się 15–17 maja w Kijowskim Pałacu Dzieci i Młodzieży

ski ruch młodkorespondencki (oczywiście zastąpiony ruchem medialnym, ale z prawdziwym doprecyzowaniem „JunPres”) pozostał nie do końca stłamszony tymi komunikacjami. 4. „JunPres” przy Kijowskim Pałacu Dzieci i Młodzieży wciąż pozostaje ośrodkiem romantyków i uczciwych ludzi, którzy marzą o dziennikarstwie jako o twórczej specjalności, jako o zawodzie, który od początku afirmacji narodowego dziennikarstwa bezpaństwowego narodu (na przykład w XIX wieku) powołany jest, by być jego siłą życiową i obrońcą przed różnego rodzaju chciwymi i władczymi szabrownikami. 5. Tego, niestety, nie można powiedzieć o większości z 80 wydziałów i katedr dziennikarstwa, działających obecnie przy ukraińskich uniwersytetach, gdzie rzeczywiście, w dzikim, dalekim od inteligencji i elementarnej ludzkiej przyzwoitości stylu, rozgorzała prawdziwa walka. Nie o jakość nauczania, nie o kształcenie studentów w realnych umiejętnościach zawodowych, lecz o… „ciepły” fotel rektora, na którym, jak się okazuje, można pobierać milionowe pensje. W kraju wykrwawionym wojną, gdzie prawie połowa potencjalnych kandydatów na studia już wyjechała. Tam, na Zachód, gdzie królują nie „pojęcia” często niekompetentnych urzędników ministerialnych czy rektorów-prorektorów-plagiatorów, lecz święta świętych dla wszystkich – standardy, rzetelność naukowa, gdzie daje się wiedzę, a nie wydaje dyplomy, niepotwierdzone ani wiedzą, ani umiejętnościami. 6. Uderzyło mnie to, jak sercem przyjmowali nauczyciele szkół młodkorespondentów, którzy przyjechali do Kijowa z Dniepru, Krzywego Rogu, Charkowa, Kramatorska, Bierdiańska, Iwano-Frankiwska, moją formułę bycia w zawodzie w kontekście Formuły „Czterech P”: Przyzwoitości, Profesjonalizmu, Patriotyzmu i Prostego Stania. 7. A na koniec jeszcze jedno objawienie. O nim powiem słowami słuchaczki mistrzowskiej klasy, kijowianki Iryny Hołowaj, które zostawiła na swojej stronie na Facebooku: „Ku mojemu osobistemu zdziwieniu, mimo wojny, stresów, niedospanych nocy, nauczyciele z Dniepru, Zaporoża, Krzywego Rogu, Kramatorska, Bierdiańska i innych miast Ukrainy z wielkim szacunkiem i pragnieniem wykupywali podręczniki i autorskie książki profesora M. Tymoszyka. A to mówi o tym, że jesteśmy narodem duchowym i intelektualnym, dążymy do Światła. Światła Słowa i Światła Człowieka”. 8. Książki, według których odtąd będą się uczyć w szkołach młodkorespondentów: „Podstawy dziennikarstwa”, „Totalitarne dziennikarstwo”, „Podstawy redagowania”. Także „Nasz język literacki” Ohijenki, który ten niestrudzony bojownik o ukraińskie dziennikarstwo o ludzkim obliczu i narodowym rdzeniu pisał na obczyźnie „dla pracowników pióra”. Nie wszystkim wystarczyło tego, co przywieziono na mistrzowską klasę. Więc zostawili zamówienia przez „Nową Pocztę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Poetycki młyn” Kijowskiej „Proświty”

Olha CHODACKA, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty” 16 maja w bibliotece Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy odbył się III „Poetycki młyn” Kijowskiej „Proświty” „Kod rodu – w sercu, w słowie, w wyszywance”, poświęcony Dniom Matki, Rodziny, Nauki, Światła, Skrzypiec, a nawet Młynów, a także 120. rocznicy zapoczątkowania przez Mykołę Łysenkę procesu oficjalnej rejestracji Towarzystwa „Proświta” w Kijowie. Na wydarzenie zaproszono proświtian i przyjaciół „Proświty” – znanych ukraińskich pisarzy, aktorów, śpiewaków, kompozytorów, muzyków, artystek, malarzy, dziennikarzy – wszystkich, którzy pielęgnują rodzinne Słowo, Pieśń, ogólnoludzkie wartości, poznają dziedzictwo kulturowe Ukrainy, strzegą obyczajów i tradycji naszego narodu i je pomnażają. Organizatorami tego świątecznego wydarzenia byli: pisarka Olha Chodacka – zastępczyni przewodniczącego KMO OUT „Proświta” im. T. Szewczenki, Kyryło Stecenko – przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, kulturolog, Narodowy Artysta Ukrainy, oraz Tetiana Alisowa – kierowniczka biblioteki Centralno- Prezent dla biblioteki od artysty W. Rebrowa z Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy. Moderatorka wydarzenia O. Chodacka stworzyła niepowtarzalną atmosferę ludzkiej życzliwości i dobra, napełniła przestrzeń ośrodka kultury duchem Tworzenia i Zwycięstwa. Podczas wydarzenia brzmiały wiersze i pieśni, przejmujące historie o macierzyńskiej miłości, sile rodziny, rodu i niezłomności ukraińskiego ducha. Obecni uczcili minutą ciszy poległych na wojnie synów i córki Ukrainy, niewinnie zamordowanych przez Rosję pokojowych ludzi, wyrazili słowa wdzięczności Matkom, które wychowały prawdziwych patriotów, a ich wybór to obrona ojcowizny przed wściekłym moskiewskim wrogiem. Dzielono się najskrytszymi wspomnieniami o swoim rodzie i małej Ojczyźnie, o rodzinnym cieple i świetle w duszy, które pomaga przetrwać nawet w najciemniejszych czasach. Wirtuoz skrzypiec Kyrylo Stecenko, znany nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą, ciekawie przedstawił kwestię dynastyczną, zwracając uwagę na życiorys swojego dziadka – wybitnego ukraińskiego kompozytora, dyrygenta chóralnego, pedagoga i działacza społecznego, przedstawiciela plejady naśladowców Mykoły Łysenki, autora muzyki liturgicznej, romansów, chórów i utworów dla dzieci, który w latach 1917–1920 był jednym Jewhenija Szudrja — mistrzyni sztuki zdobniczo-użytkowej i ludowej, jedna z organizatorek ukraińskiej kultury muzycznej UNR. Ozdobą spotkania twórczego była wystawa haftowanych obrazów Jewhenii Szudrii „Haftowany kwiat – Ukraina”, mistrzyni sztuki zdobniczo-użytkowej i ludowej, kierowniczki studia artystycznego „Malarstwo igłą”, badaczki ukraińskiej sztuki zdobniczej, która przyjechała z niepokonanego miasta Irpień wraz z mężem Wołodymyrem Kоskinem – utalentowanym pisarzem, członkiem zarządu KO NSPU, dziennikarzem, fotografikiem, który poruszył palące kwestie ochrony naszego dziedzictwa kulturowego i ochrony środowiska oraz odczytał niezwykłe wiersze z nowej książki „Drzwi”, poświęcone jego żonie-jubilatce. Piosenki w wykonaniu kompozytora i barda Ihora Jakubowskiego, kierownika Centralnej Biblioteki Sołomjanki im. H. Skoworody, oraz zasłużonego artysty Ukrainy, kapitana Sił Zbrojnych Ukrainy, utalentowanego aktora Dmytra Linartowycza stworzyły niezwykłą przestrzeń emocjonalną, co jest szczególnie ważne dla jedności narodowej. Podczas wydarzenia wybrzmiewały wiersze i wyznania poetek – Haliny Slywki, Olhy Kyci, Olhy Chodackiej, bibliotekarki Tetiany Alisowej, dziennikarki i redaktor naczelnej pisma dla dzieci „Ja sam/a” Tetiany Kondratenko, kierowniczki komitetu ds. edukacji i nauki Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Tamary Koteli, przewodniczącego KO Towarzystwa „Znanije” Ukrainy, profesora, pisarza i teatrologa Wasyla Niewolowa; prezydenta Instytutu Badań Polityczno-Prawnych i Religijnych, pisarza Poetki-prosvitianki Aleksandra Herasymenka, znanego ukraińskiego artysty Wołodymyra Rebrowa, piosenki Zoi Podhornych (duet „Dwa skrzydła”), naukowczyni Ludmiły Jurczenko, ukraińskiej kaligrafki Anżeliki Korniienko, która odradza ukraińską grafikę narodową, i innych. Prezentowano wystawę ukraińskich chust kolekcjonerki Ludmiły Hrabowenko. Było rodzinnie ciepło i przytulnie, panowała atmosfera twórczości, miłości do Ukrainy i jedności, o czym świadczą opinie młynowian: „Poetycki młyn” Kijowskiej „Proświty” – to artystyczne odzwierciedlenie naszej współczesności” (W. Koskin). „Poetycki młyn” stał się nie tylko kolejnym spotkaniem twórczym, lecz prawdziwym świętem jedności serc, miejscem siły, gdzie żyje ukraińskie słowo, gdzie rodzi się światło, gdzie ludzie znajdują wsparcie, inspirację i wiarę w przyszłość” (T. Alisowa). „Głos twojego korzenia, według słów Haliny Slywki, – jest w twojej krwi, w twoich darach i talentach, w wielkich czynach twojego rodu, w twojej muzyce, twoich tańcach, które żyją z pokolenia na pokolenie, które stały się twoją twierdzą i twoją obroną. Poezje. Rozmowy. Dotknięcia dusz. Inspiracja. Poruszanie ważnych problemów i poszukiwanie dróg ich rozwiązania – to właśnie jest „Poetycki młyn” Kijowskiej „Proświty”". Nocną grą aktorzy z Iwano-Frankiwska, przedstawiając swoich bohaterów powoli, lecz z duszą i prostotą. Dlatego wrażenie jest takie, jakby ta opowieść działa się gdzieś wśród nas i wszyscy jesteśmy uczestnikami wydarzeń, które splotły się samodzielnie rozciętymi pasmami maskującej siatki, powoli opadającej na ziemię spod rąk bohaterów sanatorium. Podczas pokazu przedpremierowego widzów zachwycali Polina Łazowa, Ludmiła Smorodina, Oleksandra Oleksenko, Inna Kapinos, Tetiana Oleksenko-Żyrko, Wadym Polikarpow, Serhij Kalantaj, Wasyl Basza, Oleksandr Zadniprowski, Kostiantyn Sorokowenko. Stworzyli historię życiową, która nie pozostawia obojętnym i pobudza do wiary. Powolnej, cichej, nieprzekupnej, która trzyma nas i której my się trzymamy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Laureaci z „Kijowa”

Pojawiła się informacja o przyznaniu Literackiej Nagrody im. Wołodymyra Świdzynskiego. Nagrodę ufundowali Liga Ukraińskich Mecenasów i czasopismo „Kijów”, a w tym roku została ona przyznana autorom publikacji w jednym tylko czasopiśmie – „Kijowie”, i tak się złożyło. Laureatami zostali kijowski poeta Dmytro Czystiak za zbiór wierszy „Szklana zorza” opublikowany w „Kijowie” oraz Borys Szczawurski za tomik wierszy „Kafka dla Telesika” wydany w „Kijowie”. Redakcja „SP” gratuluje wyróżnionym, a szczególnie Dmytrowi Czystiakowi, który jest nie tylko znanym poetą i tłumaczem, doktorem nauk filologicznych, lecz także stałym autorem naszego tygodnika. Szczerze życzymy nowych sukcesów twórczych! „Ukraińska Gazeta Literacka”, która opublikowała tę wiadomość na swojej stronie internetowej, przy okazji przypomina, że ustanowiona w 2000 roku nagroda im. Wołodymyra Świdzynskiego wcześniej była przyznawana Lubow Hołocie, Teodozji Zariwnej, Dmytrowi Kremeniowi, Borysowi Humeniukowi, Mychajłowi Sydorżewskiemu, Wołodymyrowi Bazylewskiemu i innym poetom. Inf. własna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Z posmakiem bólu i goryczy

widzowie poczuli prawdziwość wydarzeń, które rozgrywają się w sanatorium dla osób starszych. Życie zebrało ich w jednej niewielkiej, ale dość szczególnej lokalizacji. Plotą siatki maskujące, czytają książkę o Harrym Potterze, wspominają przeszłość, która u każdego jest własna, i żyją w oczekiwaniu spotkania z bliskimi, bo wszyscy, jak się okazało, znaleźli się w tym schronieniu – „na krótko”. Właśnie to kluczowe słowo stało się dla nich ciężką próbą, stanem przymusowej bezwyjścia, i każdy z nich ratuje się i przeżywa rzeczywistość po swojemu. Historia każdego bohatera jest smutna i zarazem pokrzepiająca. Może dlatego niektórym z nich się udaje? A innym – nie. Bo poszukiwanie wewnętrznej równowagi i wymarzonego zakątka, własnego, rodzinnego – to sprawa dojrzałości każdego dorosłego człowieka, który w końcu trafia tam, gdzie przeznaczyła mu los. Sanatorium dla osób starszych to miejsce szczególne. I oto ono stoi przed nami, widzami, jak mówią, bez upiększeń. Co ono skrywa? Wspomnienia, czasem bolesne, czasem przyjemne, chwile wzruszającej radości i szczęścia, a także marzenia, którym być może nie było dane się spełnić. „Komu dziś jest łatwo?” – chciałoby się zapytać siebie lub kogoś. I nie usłyszeć odpowiedzi, bo u każdego jest ona inna. Osobom starszym, bohaterom dramatu, chce się ciepła i stabilności, troski i oparcia, duchowego ukojenia i jeszcze czegoś takiego… Właśnie o tym opowiadają sce-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Militarny czyn w liryce Tarasa Szewczenki

Jurij KOWALIW, laureat Nagrody im. Szewczenki Nieskończona różnorodność poetyckiego i malarskiego dorobku T. Szewczenki, który stał się klasyką literatury i sztuki ukraińskiej o światowym poziomie, uzasadnia jego badanie za pomocą różnych analitycznych i metodologicznych podejść, co czasem prowadzi do zacierania dominujących pierwiastków. Polegają one zaś na określającym egzystencjale poety – wolności, poza którą nie wyobrażał sobie siebie, choć dane mu było tylko dziesięć lat swobody. T. Szewczenko uosabiał w sobie cechę mentalną Ukraińców, według przekonania których pełnowartościowa, samodzielna osobowość jest możliwa tylko na wolności. Obdarzeni wrodzonym poczuciem ludzkiej godności i historycznej sprawiedliwości, zawsze stawiali i stawiają opór każdej krzywdzie. To jest naród buntowników. Skłonni do lirycznego stanu psychicznego, do harmonijnego widzenia świata, wielokrotnie ujawniali swój militarny charakter, by bronić siebie, swojej rodziny, swojej ziemi przed zamachami sił destrukcyjnych. T. Szewczenko, jak nikt, najpełniej w swojej poezji uzasadnił słuszność militarnej odpowiedzi na okrutne wyzwania rzeczywistości. Takim był określający motyw jego twórczości i życia, zgodny z ludowym sposobem egzystencji na granicy. Każda próba zdyskredytowania obrony ludzkiej i narodowej godności wywoływała w nim protest, skłaniała do demaskowania podstępnych metod „odwróconej piramidy” czy „zgniłego śledzia”, do argumentowania zgodnego z prawem prawa do zbrojnej odsieczy napastnikowi, do egzystencjalnego ujmowania nieugiętego podmiotu własnego losu. Stając się leitmotivem całej twórczości T. Szewczenki, najpełniej wyraża się on w poemacie „Hajdamacy”: skoncentrowane zbrojne samostwierdzenie wykraczało poza tekst, stawało się nową historią Chołodnego Jaru w czasie narodowo-wyzwoleńczych zmagań, ruchu powstańczego podczas II wojny światowej, rosyjsko-ukraińskiej wojny, począwszy od 2014 r. Umiejętność T. Szewczenki nazywania rzeczy po imieniu, patrzenia na świat nie cudzym głosem, przede wszystkim gdy chodzi o sprawiedliwy zbrojny czy kulturalno-oświatowy opór wobec destrukcyjnych sił zewnętrznych i wewnętrznych, wnosi istotne korekty w rozumienie militarnego czynu, związanego z motywami samoobrony, obdarzonego, według przekonania poety, cechami „świętego prawa”. Określającą rolę w poetyckiej mowie T. Szewczenki odgrywało Słowo jako etnogenetyczny kod narodu, czynnik duchowy, „znane od Boga”. Zdolne do materializacji, kształtuje ono ludzką rzeczywistość, „przybytek bytu” (M. Heidegger), która wymaga egzystencjalnego uporządkowania i ochrony. Wśród kluczowych leksemów kreatywnej energetyki (prawda, sława, los) w poetyckim słowniku T. Szewczenki pierwszorzędne miejsce, obok Ukrainy jako pojęcia ontologicznego, zajmuje słowo wolność. Będąc synonimem egzystencjału swoboda jako kategorii filozoficznej ludzkiej działalności zgodnie z obiektywną koniecznością, ono znacznie szersze i głębsze w swoich znaczeniowych sensach, fundamentalne w ukraińskim rozumieniu świata, zdolne kierować ludzkimi wysiłkami wbrew tej konieczności w ekstremalnych okolicznościach na granicy. Poza wolnością nie ma ani prawdy, ani miłości, ani zemsty. Ona zawsze była i pozostaje określającym życiowym imperatywem Ukraińców. Sława dzięki niej wskazuje nie tylko na kozacką (militarną) wojenną sławę, ale i pamięć historyczną taką, jaką była naprawdę – choćby jakie brutalne manipulacje metodami „odwróconej piramidy” czy „zgniłego śledzia” nie były podejmowane: Sława nie zginie; nie zginie, lecz opowie, co działo się na świecie, / Czyja prawda, czyja krzywda i czyje my dzieci. Prawda zdobywana jest przez militarny czyn w romantyzowanych kozackich „hulankach” („Hamalija”), a jeszcze bardziej hartuje się w bitewnych próbach („Tarasowa noc”), staje się nieskończoną drogą do prawdy, niepojętej w pełni, znanej tylko Bogu, dlatego wymaga adekwatnego widzenia świata, konsekwentnego przestrzegania kodeksu honorowego. Za najmniejsze odstąpienie od niego nie uniknie się „nieustępliwej kary”, dlatego autor ostrzega „przewrotnych dzieci”: „…nie uciekniecie / I się nie schowacie, wszędzie / Znajdzie was prawda-zemsta”. Bezkompromisowe zapewnienia poety w duchu biblijnych proroków towarzyszyły prorockiej wiedzy o sprawiedliwej przyszłości („Neofici”, „Bywały wojny i wojskowe swary…”). Utożsamiona z „szerokim światem”, wolność jest celem pełnowartościowego, treściwego ludzkiego egzystencjowania. T. Szewczenko przestrzegał takiej zasady przez całe swoje życie, choć dane mu było osobistej niezależności tylko dziesięć lat. Nawiasem mówiąc, on, w odróżnieniu od swoich rodaków – towarzyszy pióra, nigdy nie troszczył się o karierę, kategorycznie nie przyjmował „cynowych guzików”. Dla niego wolność stała się stylem życia. Zawsze uznawał opór wobec najbardziej niesprzyjających okoliczności, a w razie potrzeby – także zbrojny, bo „aby zbudzić Chyrennu wolę, trzeba mirem, / Gromadą obuch stalić, / Ta dobrze wyostrzyć siekierę”. Wolnościowy potomek hajdamaków mógł radzić niezłomnym góralom: „Walczcie, a pokonacie!”, w odróżnieniu od szowinisty O. Puszkina („Smirs', Kawkaz, idiot Ermołow”). W swoim czasie starożytnochiński strateg z epoki Chunqiu lub początku Zhanguo (VI–V w. p.n.e.), wojownik i filozof Sun Dzi w swojej księdze „Sztuka wojny”, uważając wojnę za zło, szukał dróg jej przezwyciężenia przy możliwie najmniejszych stratach i nieszczęściach, nalegał na właściwy wybór strategii wojennej, formułował wiele trafnych rad, których, niestety, nie zawsze przestrzegają wojskowi. Autor nie uwzględniał jednak, że wojny mogą różnić się swoim charakterem i celem – zaborcze i obronne. W pierwszym przypadku świadczą one o społecznej paranoi, totalnej psychozie, nastawionej na unicestwienie innych, na masowe przelewanie krwi, co potwierdzają wszelkie imperia – od rzymskiego po putinowskie. Natomiast niektóre wojny wymagają usprawiedliwienia, gdy trzeba bronić siebie, swojej rodziny, swojej ziemi przed nieproszonymi najeźdźcami i zdrajcami. Typowym przykładem były wojna narodowo-wyzwoleńcza 1648–1654 r., prowadzona przez B. Chmielnickiego, kulturalno-oświatowy ruch oporu XIX w., narodowo-wyzwoleńcze zmagania 1918–1921 r., heroiczny czyn OUN-UPA, działalność więźniów politycznych, dysydentów i więźniów sumienia. Wśród nich – Hajdamaczyzna, którą historycy nazywają „krwawą”, nie zawsze wspominając o przyczynach i faktach mściwego czynu, pomijając milczeniem naturalne, święte prawo do obrony przed agresorem-obcokrajowcem. Historię często pisze się z punktu widzenia imperialnego „zwycięzcy”, kolonizatora. T. Szewczenko, będąc przeciwnikiem jej przekręcania, obalał myśl A. Skalkowskiego, typową dla „oficjalnych” historyków („Istorija Nowoj Siczy, ili posledniego Kosza Zaporoż'skogo”, 1841; „Nabiegi gajdamakow na Zapadnuju Ukrainu w XVIII stoletii. 1733–1768”, 1845), skłonnych określać powstańców mianem „zbójców”, którzy rzekomo „wooruzylis' prosto dlja razboja i grabieży”. Zapoznany z recenzją M. Maksymowicza („Moskwitianin”, – 1845. – Nr 3. – nr 5/6), który wskazał na błędy faktograficzne i wielkomocarstwowe domysły tych prac, stawiał Koliwszczynę w jednym szeregu ze zbrojnym oporem S. Nalywajki czy B. Chmielnickiego, T. Szewczenko w wierszu „Chołodnyj Jar” bez odwoływania się do stronniczego badacza kozaczyzny, oburzony nadużyciami metody „zgniłego oseledca”, gdy hajdamaków nazywano „garstką złoczyńców”, a M. Zaliznjaka – „wcieleniem religijnego fanatyzmu”, stylizował w sensie sarkastycznym cudzy głos: „Hajdamaki – nie wojownicy – / Zbójcy, złodzieje, / Plama w naszej historii…”. Poeta nie podzielał interpretacji przeszłości pod różnymi kątami widzenia, kiedy działa efekt „szóstki-dziewiątki”: każdy z oponentów widzi albo „szóstkę”, albo „dziewiątkę”, broni własnej wizji, chociaż w rzeczywistości obaj mają do czynienia z jednym i tym samym przedmiotem, przesłoniętym subiektywnymi matrycami, które istotnie go zmieniają. Powstaje wrażenie, jakby chodziło o odmienne, niekiedy niezgodne ze sobą rzeczy, jak na przykład w powieściach „Ogniem i mieczem” H. Sienkiewicza i „Książę Jeremi Wiśniowiecki” I. Nečuja-Lewyćkiego. Można przypuszczać, że każdy z nich ma rację, lecz argumenty krzywdziciela i ofiary są nie do pogodzenia: dla Polaka Jarema-Michaił był bohaterem, dla Ukraińca – zdrajcą. Czyny agresora, przez niego samego „uzasadnione”, czy też każdego przeciwnika, zasługują na bezwzględne potępienie, w przeciwieństwie do działania oporu, motywowanego realiami samoobrony. T. Szewczenko upierał się przy interpretacji rzeczywistości z punktu widzenia obrońcy pokrzywdzonych, lecz nieugiętych: „Kłamiesz, ludobójco! / Za świętą wolę-prawdę / Rozbójnik nie stanie. / Nie rozkuje skutego / W wasze kajdany / Naród ciemny...”. Autor nalegał na przywrócenie sprawiedliwości historycznej, mimo że do Zimnego Jaru „ścieżki wąskiej / Nie zostało”. Chodzi nie tyle o ustronie niedaleko Czehyryna na Czerkaszczyźnie, ile o miejsce siły niezłomnego ducha narodowego, utrwalone przez Scytyjskie grodzisko (VI w. p.n.e.), klasztor w Motroninie (XIII w.), ośrodek hajdamaków na czele z Werłanem, Matwijem Hryvą, Semenem Niezywym i innymi, a przede wszystkim przez Sicz Zimnojarską, przesiąkniętą duchem wojskowym, na co akcentował poeta: „W Jarze kiedyś hajdamacy / Taborem stali, / Naprawiali samopały, / Drzewca strugali”. Stąd zaczęła się Koliszczyzna, szczegółowo odmalowana w poemacie historyczno-bohaterskim „Hajdamacy”, napisanym na podstawie wciąż żywych świadectw dziadka poety – uczestnika powstania, a także materiałów z „Historii Rusów”, publikacji D. Bantysza-Kamieńskiego, E. Bantkego, M. Maksymowicza, beletrystyki M. Czajkowskiego i innych, co nadaje utworowi cechy historycznej wiarygodności, mimo używanej z wyczuciem miary romantycznej stylistyki i poetyki folklorystycznej. Autor, według świadectwa B. Zaleskiego zawartego w liście z 25 września 1855 r., wyznawał, że hajdamaczyzna jest w jego „krwi”, uważał się za „prawnuka jednego z hajdamaków”. W galerii portretów poematu najbliższy duchem Szewczence był zapewne Jarema Hałajda chociażby dlatego, że jest „sierotą nędzną”. Według słów poety postać ta – „w połowie zmyślona” – reprezentuje bezpośrednią obecność autora w utworze, postrzega dramatyczne wydarzenia jego oczami. Jednak sprowadzanie psychostanu tego bohatera do kompleksu Endymiona, „pasywizmu” czy „infantylizmu”, według S. Bałeja, byłoby błędne, podobnie jak wiązanie przydomku Hałajda, utworzonego od przysłówka „hała” („hała świata”, „hałasować”), ze statusem bezdomnego włóczęgi, skazanego na społeczny underground. Negując stan nieobecnej obecności, bohater broni ludzkiej godności, staje się mścicielem nie tylko za własną krzywdę „pachołka żydowskiego”, lecz także za śmierć zamordowanego tytarza i porwaną jego córkę Oksanę. W nim „wyrosły skrzydła” zbiorowego obrazu Ukraińców z wyostrzonym wrodzonym poczuciem sprawiedliwości. Być może Jaremie bliższa byłaby identyfikacja z „hałajem”, czyli człowiekiem o zapalczywym usposobieniu, łebskim awanturnikiem, zdolnym do ryzykownego czynu, do bezkompromisowego oporu wobec krzywdzicieli: „A Jarema – strach spojrzeć – / Po trzech, po czterech / Tak i kładzie…”. Krwawa hiperbola odzwierciedla nie tylko folklorystyczne wyobrażenia o czynie mściciela, ale też głęboko uzasadnioną potrzebą oczyszczenia ukraińskiej przestrzeni życiowej z niepożądanych najeźdźców jako nosicieli destrukcyjnych żywiołów: „Czemu nie jestem sturęki? / Dajcie nóż, dajcie siłę, / Męki Lachom, męki!”, od czego „piekło / Drżało i mdlało!”. Jarema, według słów Oksany, uosabia ludową zemstę („Ten Hałajda mój Jarema!.. / Po całej Ukrainie / Jego znają”), staje się synem „na całą Ukrainę” dla Maksyma Żeleźniaka – reprezentanta, podobnie jak Iwan Gonta, etosu rycerskiego. Pierwszy z nich – były zaporożec kurenia tymoszowskiego, potem posłusznik klasztorów Żabotyńskiego i Motronińskiego, ogłoszony na radzie kozackiej w Umaniu hetmanem, według słów kobzarza Wołocha, „orzeł sinoskrzydły”, „ojciec”, odpowiada istotnym cechom ukraińskiej mentalności wojskowej, symbolizuje władzę wojskową, siłę, męstwo, waleczność. Według ludowego wyobrażenia jest on „duszą szczerą”, charakternikiem z natury, który w Zwinihorodce połączywszy się z Iwanem Gontą, koncentruje w sobie taktykę zbrojnego oporu: „Dobrze, dzieci! Tak ich, przeklętych!”. Niczym nie ustępuje mu także setnik umańskiej nadwornej milicji, później pułkownik Iwan Gonta: „Jak wśród morza / Krwawego stoi Gonta / Z Maksymem zapalczywym”. Kontynuując bohaterskie dzieło „od Konaszewicza aż po dziś”, zdobywszy szturmem Umań (10 czerwca 1768), oni obaj znaleźli adekwatną hajdamacką odpowiedź na nieubłagane wyzwania surowej rzeczywistości: „…Za krew i pożogi / Piekłem hajdamacy Lachom oddadzą”. Dla nich Lachy, Polacy, konfederaci i inni najeźdźcy oznaczali niszczycielski antyświat, niebezpieczny dla świata ukraińskiego, dlatego okrucieństwo zaborcy można było pokonać jedynie narodowym okrucieństwem oporu. Taka jest bezkompromisowa prawda surowego życia. Za powstańcami stała kozacka subkultura, błogosławiona przez Boga, czego dowodzi symboliczne poświęcenie noży „przeciw nocy Makowiej”, w dniu pamięci męczenników za wiarę braci Machabeuszy. W odróżnieniu od wersji T. Szewczenki, M. Markewicz uważał, że to wydarzenie miało miejsce w Zielone Świątki – w święto patronalne Motronińskiego klasztoru Świętej Trójcy. Rytuał z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znajomością rycerskiej etyki wojska Chrystusowego i tradycją kijowsko-ruskich drużynników miał sens „sprawiedliwej wojny”, wspominany był w Trebniku Piotra Mohyły (1646). Historyczną uroczystą misję poświęcenia wypełnił apologeta dyzunitów, hegumen klasztoru w Motroninie Matwij, w zakonie Melchisedek Znaczko-Jaworski (1768), nad jeziorem w Chołodnym Jarze: „Освятили. / Ударили в дзвони, / Реве гаєм: „Освятили!” / Аж серце холоне! / Освятили, освятили! / Гине шляхта, гине! / Розібрали, заблищали / По всій Україні”. [Poświęcili. / Uderzyli w dzwony, / Ryczy gajem: „Poświęcili!” / Aż serce mrozi! / Poświęcili, poświęcili! / Ginie szlachta, ginie! / Rozebrali, zabłysnęli / Po całej Ukrainie.] Dlatego dla Jaremy Halajdy jako reprezentanta przejrzałego narodu „poświęcony nóż” zemsty jest napełniony Bożą siłą historycznej sprawiedliwości. Iwan Honta, w przeciwieństwie do Maksyma Zaliznaka, przedstawiony jest w poemacie jako „męczennik sprawiedliwy”. Oddany przysiędze, według przypuszczenia T. Szewczenki, wydał na pastwę hajdamaków swoje dzieci, ponieważ są katolikami (przypuszczenie motywowane logiką bezapelacyjnego wojownika, obalone w wierszu „Chołodnyj Jar”): „Не заріже батько сина, / Своєї дитини, / За честь, славу, за братерство, / За волю Вкраїни”. [Nie zarżnie ojciec syna, / Swojego dziecka, / Za cześć, sławę, za braterstwo, / Za wolność Ukrainy.] Przeżył cierpienia ojca, tragedię na poziomie szekspirowskim: „Та благайте, просіть Бога, / Нехай на сім світі / мене за вас покарає, за гріх великий. / Просіть, сини! Я прощаю, / що ви католики”. [Więc błagajcie, proście Boga, / Niech na tym świecie / mnie za was ukarze, za wielki grzech. / Proście, synowie! Wybaczam, / że jesteście katolikami.] Postać przewidziała swoją straszliwą przyszłość. Po podstępnych manipulacjach generała P. Kreczetnikowa i pułkownika Kargopolskiego pułku karabinierów Gur'jewa, którzy z moskiewską przebiegłością uwięzili przywódców Hajdamaczyzny, ślady Maksyma Zaliznaka zaginęły na zesłaniu w Nerczyńsku: „Умер, неборака / Нудьга його задавила / На чужому полі, / В чужу землю положила; / Така його доля!” [Umarł, nieboraczek, / Tęsknota go zadusiła / Na obcym polu, / W obcą ziemię położyła; / Taki jego los!] Iwan Honta zginął podczas straszliwych tortur, zarządzonych przez specjalną wojskowo-sądową komisję we wsi Serby, i nie pozostawił po sobie „ani krzyża, ani mogiły”. Choć miejscem jego pochówku uważa się kurhan na obrzeżach wsi Ostropil na Chmielnicczyźnie (Hontowa mogiła). Niestety, wiarygodnych potwierdzeń na to nie ma. Najpewniej Jarema Halajda mógł wspomnieć Iwana Hontę gdzie indziej: „Один тілько мій Ярема / На кий похилився, / Стояв довго. „Спочинь, батьку, / На чужому полі, / Бо на своїм нема місця, / Нема місця волі…””. [Tylko mój Jarema jeden / Oparł się na kiju, / Stał długo. „Spocznij, ojcze, / Na obcym polu, / Bo na swoim nie ma miejsca, / Nie ma miejsca dla wolności…”.] Hajdamaccy atamani znaleźli męczeński spoczynek „na obcym polu”. Przejęci przeczuciem nieuchronnej kary za swoje zbrodnie, obcy „zwycięzcy” starali się przygasić ruch oporu, ale bezskutecznie. Gdy tylko nowa rada powstańców po uwięzieniu Maksyma Zaliznaka i Iwana Honty ogłosiła pułkownikiem Mykitę Szwaczkę, podpułkownikami Iwana Bondarenkę i Andrija Żurbę, Koliszczyzna przeniosła się na Kijowszczyznę, Perejasławszczyznę, Polesie, „krew się rozlała // Aż za Wołyń”, „kobiety nawet z rogaczami / Poszły w hajdamaki”. Najeźdźcy, przerażeni wojskową siłą Ukraińców, ledwo przygasili płomień niepokornej Hajdamaczyzny, lecz nie zdołali wymazać z ludowej pamięci jej bohaterskiego czynu. Według przekonania T. Szewczenki była to próżna próba: „Не сховаєте! Над Яром / Залізняк витає / І на Умань позирає / Гонту виглядає” [Szewczenko, 2022, s. 382]. [Nie ukryjecie! Nad Jarem / Zaliznak unosi się / I na Umań spogląda / Honty wyglądając.] Przypominał, że lekceważenie „prawdziwego świętego prawa”, czyli samego prawa do oporu, sprzeciwia się woli Bożej („Durzcie siebie, obcych ludzi, / Ale nie durzcie Boga!”). Przewidywał epokę historycznej sprawiedliwości, gdy „Козак оживе. / Оживуть гетьмани в золотім жупані; / Прокинеться доля; козак заспіва: / „Ні жида, ні ляха”, а в степах Украйни – / О Боже мій милий — блисне булава”. [Kozak ożyje. / Ożyją hetmani w złotym żupanie; / Obudzi się los; kozak zaśpiewa: / „Ani Żyda, ani Lacha”, a na stepach Ukrainy – / O mój Boże miły — błyśnie buława.] Duch wojskowy Chołodnego Jaru obudzi się jednak później, w latach narodowo-wyzwoleńczych zmagań: w klasztorze w Motroninie funkcjonował komitet rewolucyjny „Republika Czyhyryńska” pod przewodnictwem Swyrydona Kocura (1918); w składzie UNR, pod sztandarem „Wolność Ukrainy albo śmierć”, działała Republika Chołodnojarska z piętnastotysięczną chłopską armią powstańczą (1919–1922). Następnie, podczas II wojny światowej, powstało pierwsze zbrojne formowanie „Chołodny Jar” we Lwowie w czasie proklamowania samodzielnego Państwa Ukraińskiego (30 czerwca 1941), a na święcie ukraińskiej państwowości na placu Starego Zamku w Równem sformował się Pierwszy Kuren Wojska Ukraińskiego imienia Chołodnego Jaru (27 lipca 1941). Tradycję tę podjęto podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny, kiedy Dekretem Prezydenta Ukrainy nr 232/2018 z 22 sierpnia 2018 r. nazwę „Chołodny Jar” nadano 93. Oddzielnej Zmechanizowanej Brygadzie, z Bożym błogosławieństwem, jak zapowiadał T. Szewczenko, parafrazując Psalm (44, 27): „Встань же, Боже, поможи нам / Встать на ката знову”. [Wstań więc, Boże, wspomóż nas / Stanąć znów przeciw katu.] Jak by I. Franko („Темне царство”), odrzucając „zupełnie puste i nieważne” twierdzenia A. Skalkowskiego, nie obalał, jakoby „szewczenkowska obrona” Koliszczyzny była „bardzo słaba i bezpodstawna”, jakoby poeta bronił „hajdamaczyzny nie historycznej, lecz tej, którą opisał w swoim poemacie”, w rzeczywistości było odwrotnie. T. Szewczenko konsekwentnie bronił świętego prawa do zbrojnego oporu wobec każdego agresora, wychodził z okrutnych realiów, które wymagały od Ukraińców natychmiastowej odpowiedzi militarnej – właśnie takiej, a nie innej – na wyzwania nieubłaganej rzeczywistości. Dlatego odwołania do „czasów wielkiego fanatycznego zaślepienia ludzi”, z powodu czynów których „drży serce kolejnych pokoleń”, a ich działania „nie należy zaliczać do czynów bohaterskich”, są nieprzekonujące i wymagają korekty, podobnie jak doktryna Sun Tzu, bo tragiczne wydarzenia na granicy życia i śmierci nie zawsze noszą znamiona „fanatycznego zaślepienia”, czego dowodziła walka OUN-UPA lub czego dowodzi współczesna pełnoskalowa rosyjsko-ukraińska wojna, bohaterski czyn Sił Zbrojnych Ukrainy. Obcy najeźdźca, który przyszedł na naszą ziemię, by nas mordować, przeznaczony jest do zniszczenia. „Apostoł prawdy i nauki” powróci na Ukrainę dopiero wtedy, gdy „do Morza Czarnego popłynie // krew wroga” aż do ostatniej kropli, jak przewidywał T. Szewczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Święto narodowe, które nie wymaga ustawy…”

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Obsypany kasztanami Chreszczatyk z radością przyjmował w popularnej kijowskiej księgarni „SENS” symbol tożsamości Narodu – ukraińską wyszywankę. Dziś jednak postrzegano ją nieco w nowym wymiarze, ponieważ zaprezentowano unikalną książkę „Dzień Wyszywanki – święto milionów: od studenckiej akcji do światowej skali” (2026 r.). Wspaniałe artystyczne, kulturalno-historyczne, etnokulturowe, pedagogiczne i polityczne wydawnictwo, autorką którego jest jedna z najjaśniejszych inicjatorek i współzałożycielek tego święta, członkini Rady Międzynarodowego Dziedzictwa Kulturowego Lesia Woroniuk. Rzeczywiście, trzeci czwartek maja stał się nie tylko formalnym wydarzeniem, kiedy na Ukrainie i w ponad 100 krajach miliony Ukraińców (i nie tylko) obchodzą to zjawisko w wieńcu naszych narodowych wartości. Ten znakowy Dzień, narodzony z inicjatywy grupy studentów na wydziale historycznym Czerniowieckiego Uniwersytetu im. Fedkowycza, zebrał z wszystkich krain i stron świata w jedną całość wszystkie skarby ludowego talentu, dziejowej przeszłości, artystycznego piękna i pamięci narodowej, aby znów przemówił do „siebie” i świata genetyczny kod ukraińskiego Narodu, przypominając w imieniu „umarłych, żyjących i nienarodzonych” o wysokim wzlocie ukraińskości, o tym, „kim jesteśmy?.. Czyimi synami? Czyich ojców?” Dwadzieścia lat temu studenci pełnym głosem zapragnęli, aby ta sakralna idea narodowa, marzenie, nadzieja, które przez wieki kipiały w duszach i sercach Ukraińców, oszlifowane prastarymi wyszywanymi ornamentami, zalśniły nowymi barwami i sensami ich bytu. Nie była to jedynie ciekawa i społecznie pożądana innowacja, gdyż za nią, z młodzieńczą energią, rozpoczęło się ogólnonarodowe nieustające wydarzenie, realizowane w projektach naukowych, oświatowych i kulturalno-informacyjnych na terenie Ukrainy i za granicą. Na szczęście dla tego na macierzystej ziemi zawsze był żyzny grunt, bo żaden europejski naród nie posiada takiej wyszywanej mapy Ukrainy. Ukraińska wyszywanka „poszła w świat nie ze smutkiem”, lecz dumnie i majestatycznie, stając się jedną z jaskrawych kart współczesnej ukraińskiej dyplomacji ludowej. Wszystko to bardzo wymownie, ze znajomością rzeczy, a co najważniejsze – z uczuciem opowiadali zainteresowanej publiczności prowadzący imprezę – Lesia Woroniuk i Ołeksandr Tkaczuk. Ważne jest, że w tym szczerym i otwartym dialogu obecne były pewne znaczące myśli etyczne, wypowiadane przez tych, którzy stworzyli ten Dzień w nowej odsłonie. Wśród nich – szczególna „wdzięczność naszym drogim rodzinom, dzięki którym wyrośliśmy na Ukraińców”. A także – swojej „alma mater” (wydziałowi historycznemu), mentorom-wykładowcom i profesorom, którzy byli zgodni z tą szlachetną ideą swoich wychowanków. Bo jak mądrze kiedyś zauważał J. Locke, człowieka zawsze kształtują dwa wielkie czynniki – Wychowawca i Środowisko. Nic z niczego nie powstaje. Trzeba, podejmując wielkie i małe sprawy, zawsze pamiętać: aby wiedzieć, „dokąd idziemy”, warto zgłębić tę przeszłość, by poznać, „skąd idziemy”. A idziemy jako Naród właśnie z tej siwej i nie tak odległej starożytności, kiedy w smutnych czasach i w najcięższą godzinę Ukraińcy święcie strzegli Wyszywanki jako najdroższego skarbu i najświętszej relikwii. Ten symbol przez wieki i wiele pokoleń stał się dla Narodu znaczącym amuletem pamięci, kultury, tożsamości, godności i piękna narodowego bytu. Wyszywanka – to genetyczny kod Narodu, który żyje w „sercu, duszy i ciele” Ukraińskości, która ma nie 20 i nie 200 lat, lecz, zapewne, sięga czasów kultury trypilskiej, przypominając nam o naszej bytowej odrębności, duchowej suwerenności, historycznej ciągłości, niepojętym estetycznym i moralnym pięknie niezłomnego Narodu, który nazywa się Ukraińcami. Ta niezniszczalna nić piękna, pamięci, godności, odwiecznej tradycji jest właśnie prawdziwą Siłą, która strzeże Narodu, utwierdza go prawdziwym wezwaniem Słowa Szewczenki – „Kochajcie Ukrainę swoją!” Po słowach Lesi Woroniuk, że wyszywanka przede wszystkim oznacza ukraińskość, przypomniano niedawne wystąpienie profesor z Sum Łarysy Korż-Usenko, która w swoim referacie „Wychowanie patriotyczno-narodowe młodzieży oczami wybitnych ukraińskich pedagogów” pokazywała wyszywankowe portrety I. Franki, Łesi Ukrainki, S. Jefremowa, B. Hrinczenki, Oleny Pczilki, M. Drahomanowa, J. Czykałenki i wielu innych budzicieli Ducha narodowego, podkreślając istotne rozumienie, że wyszywanka była dla nich wyrazem ukraińskości, tożsamości, historyczno-kulturowej tradycji, godności, a zarazem amuletem przed obcymi zakusami na własne narodowo-kulturowe „Ja”. Dziś ten wyjątkowy narodowy skarb postrzegany jest nie tylko jako fenomen estetyczny, któremu, bez przesady, nie ma równych w przestrzeni światowej, lecz w czasie wojny wyodrębnia się jako symbol, sztandar Narodu, jego sakralna broń przeciw moskalowi. Dlatego też zaprezentowana z tak szczerą miłością przez szanowanych Lesię i Ołeksandra księga-foliant „Dzień Wyszywanki”, właśnie w tym dniu, gdy moskwiccy zbrodniarze straszyli uderzeniem rakietowym w centrum Kijowa, świadczy o tym, że Kultury Ukraińskiej nie da się zabić. Ona – wszechzwyciężająca! Bo na samej księdze wyryto głosem niezłomnego Narodu wzniosłe hasła: „Wyszywanka – to Miłość”; „Wyszywamy Zwycięstwo!” Wielkie podziękowania dla naszej młodzieży za ich ideę, opętańczą i ofiarną pracę w imię Ukrainy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…ченкознавczyni Walerii Smilańskiej, „w refleksji, skierowanej do przyjaciela, rodzi się nieśmiała nadzieja, która tylko ratuje poetę przed rozpaczą”… – A może jeszcze dobro zobaczę? A może zło przeboleję? Wody Dniepru napiję się, Na ciebie, przyjacielu, popatrzę. I może w cichej twojej chacie Znów będę rozmawiał Z tobą, przyjacielu mój. Boję się! Boję się sam siebie zapytać – Czy to kiedykolwiek się spełni? Czy może już z nieba Popatrzę na Ukrainę, Popatrzę na ciebie. – Otóż cicho spodziewając się nowego spotkania z Kozaczkowskim, wy, wielki Poeto, połączyliście go z Ukrainą, unieśmiertelniając przyjaciela na wieki. Istotnie, w końcu prawdziwa miłość do Ukrainy jest mentalnie niepokonana, wszechmocna, tym bardziej że czekają w niej tacy wierni przyjaciele-bracia, jak Andrij Kozaczkowski… – I błagałbym o śmierć... Tak ty, i Ukraina, I Dniepr stromobrzegi, I nadzieja, bracie, Nie dają mi Boga O śmierć błagać. – W czerwcu 1853 roku wy, drogi Tarasie Hryhorowiczu, otrzymaliście w Nowopetrowskiej twierdzy nieznany nam list od Andrija Kozaczkowskiego, który nazwaliście „głęboko smutnym”3. Dlatego już z pierwszego wiersza swojej odpowiedzi z 30 czerwca wyjaśniliście, dlaczego ów list tak długo się opóźnił… – Mój szczery przyjacielu! Niedawno otrzymałem twój głęboko smutny list. Przyczyną było to, że ten, do kogo był adresowany, zmarł zeszłej zimy, a jego spadkobiercy nie odważyli się odebrać listu na poczcie. Dziękuję, już nowy komendant odebrał go i przekazał mi4. – Byłem niezwykle wzruszony słowami, które znaleźliście, czuły Tarasie Hryhorowiczu, dla swojego przyjaciela. Opowiedzcie o tym… – Smutny mój, skorbiący mój przyjacielu! Czym, powiedz, mogę ucieszyć twoje tęskne serce? Niczym. Na takie łzy my, ludzie, nie mamy osuszacza; przyjacielskie wsparcie łagodzi nasze półżale, lecz wielkie smutek, jak twój teraz, może osłabić tylko jeden nasz pomocnik i uzdrowiciel serc! Módl się, jeśli możesz się modlić, a modląc się wierz rozumnie, głęboko wierz w zagrobowe, lepsze życie. Sny twoje, które widziałeś w najkrytyczniejszych godzinach swego życia, pokazują nam coś wyższego od naszych ziemskich pojęć5. Wierz! I wiara cię uratuje. – Do uwagi myślącego czytelnika! Niespodziewanie natknęliśmy się na szczególnie poruszający osobisty, wyraźnie niedemonstracyjny stosunek Szewczenki do Boga. Nieprzypadkowo wielki Ukrainiec Ołeś Honczar podkreślił, że cytowane wcześniej wycierpiane słowa Szewczenki („przeklnę świętego Boga”), napisane przez poetę, „którego głęboko chrześcijańskich przekonań nie podlega ani najmniejszej wątpliwości”. Napisane przez wierzącego człowieka, dla którego Bóg uosabia prawdę, wolę i chwałę na całym świecie: „Nie nam z Tobą wojować! / Nie nam sądzić Twoich dzieł!”. Ale, mówiąc słowami Wiaczesława Czornowoła, „miłość do Ukrainy sięgała u Szewczenki takich wyżyn, że dla jej lepszego losu można było wdawać się w spór nawet z samym Bogiem…”. Wróćmy jednak do naszej rozmowy. Wy, panie Tarasie, każdym słowem swego listu świadczycie, jak blisko do…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Tak ty, i Ukrajna…” Rozmowa o Andriju Kozaczkowskim

Włodzimierz MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Przedmowa Gatunek rozmowy z Tarasem Szewczenką, oczywiście wyimaginowanej, ukazał się w marcu 2024 roku w Ogólnoukraińskim tygodniku kulturologicznym „Słowo Proświty” – opublikowano ponad 20 tekstów. Na radę akademika Mykoły Żulinskiego przygotowywana jest książka. Szczególnie ważne są rozmowy o przyjaciołach Szewczenki, wśród których jest Andrij Osypowycz Kozaczkowski (1812–1889). Ukończył Akademię Medyczno-Chirurgiczną w Petersburgu (1835). Od stycznia 1844 roku był lekarzem i wykładowcą medycyny w Połtawskim Seminarium Duchownym w Perejasławiu. Z Szewczenką poznał się jesienią 1844 roku. Taras Hryhorowycz przyjeżdżał do niego w sierpniu 1845 roku oraz w październiku–grudniu tego samego roku. W Perejasławiu poeta napisał poematy „Najmiczka”, „Kaukaz” oraz wiersz „Jak umrę, to pochowajcie…”. Wydaje się dziwne twierdzić, że przy powstawaniu Szewczenkowskiego „Testamentu” miał udział Kozaczkowski. A jednak miał! Robił wszystko, co było możliwe, aby jak najlepiej zorganizować codzienne życie Szewczenki, rozmawiał z nim na tematy interesujące poetę, a wreszcie Kozaczkowski skutecznie leczył go właśnie w czasie powstawania „Testamentu”… Taras Hryhorowycz odwiedził również Perejasław w czerwcu i sierpniu 1859 roku, o czym Kozaczkowski pozostawił wspomnienia. Oddani pracownicy Muzeum Testamentu T. H. Szewczenki w Perejasławiu odtworzyli atmosferę, w której poeta przeżył twórczy katharsis. Ponad dziesięć lat temu wybrali portret Andrija Kozaczkowskiego do mojej książki „Moi jedyni przyjaciele” (2013), którego używam także i tym razem. Przypominam, że wszystkie teksty Szewczenki są rzeczywiste, prawdziwe, nieskażone obcym „ani jakimkolwiek słowem”. Z jego listów, poezji… Zatem przechodzimy do rozmowy. – Z Andrijem Kozaczkowskim nie korespondowaliście regularnie i dopiero w lipcu 1852 roku napisaliście do niego list z zesłania. Zainteresowały mnie bardzo Wasze przemyślenia na ten temat już od pierwszych jego wierszy… – Czy przyjaźń, a przynajmniej życzliwość, podtrzymuje stała korespondencja? Pytanie przebiegłe, na które odpowiadam, bazując na wieloletnim doświadczeniu, tak: dawno temu miałem wielkiego przyjaciela (może żyje do dziś?), i ten wielki przyjaciel, bywało, co pocztę obdarowywał mnie listem, na przynajmniej dwóch arkuszach. I ja, o smutne wspomnienie! musiałem mu odpisywać, bo był dobrym przyjacielem, i gdyby nie te zabójcze listy, być może pozostalibyśmy dobrymi przyjaciółmi do dziś. A tu, niestety! Cierpliwość pękła i przyjaźń się nie klei. Wydaje mi się, że po takiej korespondencji nie ocaleje nie tylko przyjaźń, ale nawet najczulsza miłość. Jednak my z Wami nie mamy się czego obawiać o naszą przyjaźń z powodu częstej korespondencji. Wydaje mi się, jeśli się nie mylę, że od czasu naszej znajomości będzie to pierwszy list… – Nie pomyliliście się, ale o prawdziwej przyjaźni, prawdziwy Poeto, świadczy wiersz „A. O. Kozaczkowskiemu”, napisany jeszcze na początku katorżniczego zesłania – w drugiej połowie 1847 roku. W tym lirycznym liście, opłakując swój zły los, przestrzegacie nawet przyjaciela i jego dzieci przed nieszczęściem poetyckiego powołania w imperialnej Rosji… – Słuchaj, bracie, i poucz Swoje małe dziatki, Poucz je, żeby nie uczyły się Od małego wierszować. Bo jeśli który się pospieszy, To po cichutku, bracie, Niech sobie w kąciku I wierszuje, i płacze Cichusieńko, żeby Bóg nie słyszał, Żebyś i ty nie widział. Żeby, bracie, nie musiał On także cierpieć karania. Jak ja teraz w niewoli Cierpię karanie, bracie. – W piekielnych poetyckich wierszach na zawsze utrwalona jest beznadziejność zesłańczego zaklętego kręgu, kiedy nocne samosądne katusze duszy zmieniają się w dzienną katorżniczą musztrę… – Błagam Boga, by świtało, Jak wolności, światła słońca wyglądam. Świerszcz umilknie; bija na zorzę. Błagam Boga, by się ściemniło, Bo na widowisko prowadzą Starego głupca, by musztrować. Żeby wiedział, jak cenić wolność, Żeby wiedział, że głupców wszędzie biją. – Pięć lat po tych wierszach, które przenikają nasze dusze, w cytowanym liście do Kozaczkowskiego zgnębiony szeregowiec Szewczenko napisał… – Żyję, można powiedzieć, życiem publicznym, to znaczy w koszarach, musztruję się codziennie, chodzę na wartę itd., jednym słowem żołnierz, i to jaki żołnierz! Po prostu strach na wróble. Wąsy ogromne. Łysina jak arbuz… Żarty na bok, ale nie mogę napisać o sobie nic dobrego, bo byłoby to kłamstwo. Żyję, można powiedzieć, jednym wspomnieniem, i kto nim nie żyje! Czy pamiętacie nasz spacer w Andruszach1 i za Dniepr do Monastyryszcza2 na górę? Przypomnijcie sobie ten cudowny wieczór, tę szeroką panoramę i pośrodku niej długą, szeroką fioletową wstęgę, a za fioletową wstęgą błyszczy, jak wykuty ze złota, sobór pereiasławski. Dziwna, uroczysta cisza. Pamiętacie, długo nie mogliśmy wymówić słowa. Aż wreszcie biała, ledwo dostrzegalna kropka nie zaśpiewała: Tak jarem, jarem za towarem… Cudowny wieczór! Cudowny kraj. I niezwykłe pieśni! Wiele dobrych wspomnień zachowałem o starym Perejasławiu i o tobie, mój szczery przyjacielu! – Stoją mi przed oczami dwa piękne pejzażowe rysunki, na których w lewym dolnym rogu wykonano autorski napis: „Andruszi”. Nawiasem mówiąc, o tej wsi wy, sławny panie Tarasie, z miłością wspominaliście także w liście do Kozaczkowskiego w kwietniu 1854 roku… – Przyjacielu mój łaskawy! Jak otrzymasz ten prosty mój list, to wybierz dobry pogodny dzień i każ zaprzęgnąć do bryczki konie, i weź obok siebie żonkę swoją i dziateczki swoje małe, i jedźcie sobie z Bogiem do Andruszów, pospacerujcie sobie ładnie w arcybiskupim gaju, i, spacerując pod dębami i wierzbami, wspomnij ten dzień, kiedy kiedyś przed wieczorem my z tobą w Andruszach spacerowaliśmy. Głupi ja, i to wielki głupiec! Wydaje mi się teraz, że i raju lepszego na tamtym świecie nie będzie, jak te Andruszi, a wam, może, nawet obrzydło patrzeć i na błękitne Trachtemyriwskie góry. Boże mój, Panie jedyny! Czy spojrzę kiedykolwiek na te góry choćby jednym okiem? Nie! Nigdy ich nie zobaczę! A choćbym i zobaczył, to może z tamtego świata albo na tym świecie kiedykolwiek mi się przyśnią… – W poemacie „Sen” („Góry moje wysokie…”), powstałym w tym samym okresie co wiersz „A. O. Kozaczkowskiemu”, wspomniane jest Monastyryszcze… – A oto stare Monastyryszcze, Kiedyś kozacka wieś, Czy wtedy już takie było?.. Wszystko poszło carom na pastwę: I Zaporoże, i wieś… – Chcę przypomnieć czytelnikom, że dziesięć wierszy po tym Taras Szewczenko nazywa swoje góry wysokie najlepszymi na świecie, najświętszymi: „Przepraszam!.. Pomodlę się do Boga…”. I dalej wyrzucił z głębi swojej duszy niezmierzone słowa… – Tak ją, tak ją kocham, Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! – Przypomnę też egzystencjalne pytanie Michajła Hruszewskiego: „Czy pali nas ta święta, pełna ofiary miłość do Ukrainy, której wyraz dał Szewczenko w znanych słowach…”. Zatem chodzi nie o to, czy wiemy o Szewczenkowskiej świętej, ofiarnej miłości do Ukrainy, ani czy w nią wierzymy… Nie! Czy pali ona właśnie nas?! A przede wszystkim państwowych przywódców! W. Zabołotnyj. Portret A. Kozaczkowskiego, wykonany na podstawie jego fotografii Nasz współczesny dramat polega na tym, że władcy w rzeczywistości nie są zdolni, by po szewczenkowsku zgubić duszę za Ukrainę, realnie kierując swoją miłość przede wszystkim, a może nawet wyłącznie, ku sobie. Który z nich „rozbije żywe serce za swój kraj”? Oczywiście chciałoby się ocenić ich prawdziwy grzech upadku ognistym słowem Szewczenki… Oto: „Obrzydliwi!”. Wybaczcie mi, drogi Tarasie Hrehorowyczu, tę nieuniknioną dygresję i proszę was pokornie o powrót do pierwowzoru naszej rozmowy, wiersza „A. O. Kozaczkowskiemu”, w którym na przestrzeni wieków przekazano smutno-bolesne poczucie tego, że w zesłańczym losie „czasy latami, wiekami głucho popłyną. A ja krwawymi łzami nieraz posłanie zwilżę”... Ale, mówiąc słowami znanego szew-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

swojego wierzącego, wrażliwego serca przyjęli żałobę Kozaczkowskich – ojca i matki, w szczególności poruszająco opowiadając o podobnej historii w rodzinie komendanta Nowopetrowskiego umocnienia Uskowa… – Niedawno przybyły do nas komendant przywiózł ze sobą żonę i jedno dziecko, w trzecim roku, piękne dziecko6… Pokochałem to piękne dziecko, a ono, biedactwo, tak się do mnie przywiązało, że bywało, nawet przez sen wołało do siebie łysego dziadka. (Jestem teraz zupełnie łysy i siwy). I co? Ono, biedactwo, zachorowało, długo się męczyło i umarło, żal mi mojego małego przyjaciela, smucę się, czasem przynoszę kwiaty na jego bardzo wczesny grób i płaczę. Jestem obcy dla niego, a jak cierpi jego ojciec, a zwłaszcza matka? Biedna! strapiona matka, która straciła swojego pierworodnego! Cóż teraz z twoimi dziećmi, matko? A co ty sam, smutny ojcze! Wielki, strasznie wielki jest twój smutek, mój jedyny, mój niezapomniany przyjacielu! Przywitaj i pocałuj za mnie swoją smutną towarzyszkę. Powiedz jej, że i ja razem z nią płaczę o jej i twoje dzieci… – Prawie dziesięć miesięcy później, w liście napisanym w kwietniu 1854 roku, wy, dobry Tarasie Hryhorowyczu, nie zapomnieliście wesprzeć rodziny Kozaczkowskiego w ich niegasnącej biedzie… – Niech ci Pan miłosierny nie każe więcej kłaść swoich drogich dzieciątek do trumny, lecz wychowywać je na dobro ludziom, a tobie na cichą starczą radość. Pocałuj je, maleńkie, za mnie i żartobliwie powiedz im, że daleko gdzieś stary, łysy, wąsaty żołnierz modli się do Boga i modląc się prosi Go, miłosiernego, żebyście wy, dzieci, rosły duże i zdrowe. A żonę twoją (czemu mi nie napiszesz, jak ma na imię?)7 pocałuj za mnie trzy razy… Zostań zdrów, przyjacielu mój łaskawy, pocałuj za mnie swoją żonę i swoje maleńkie dzieci, wspominaj czasem nieszczęsnego Szewczenkę. – Przy okazji, w tym liście wy ciepło wspomnieliście o tym, jak jesienią 1845 roku w Perejasławiu Kozaczkowski sadził w majątku drzewa… – A jeszcze, czemu mi nie napiszesz, czy wyrosły duże drzewa, które posadziłeś jesienią 1845 roku Bożego? Bo mi się tak zdaje, że kiedy piszę ten list do ciebie albo kiedy po prostu o tobie myślę, to jakbym patrzył na ciebie, jak ty koło płotu8 rzędem jesienią drzewa sadzisz. – Zdaje mi się, że i wy, prawdziwy miłośniku przyrody, wtedy pomogliście Kozaczkowskiemu. Przynajmniej w ludzie zachowało się podanie, że wy oboje na znak wiernej przyjaźni zasadziliście dwie akacje, splatając ich pnie, które z czasem mocno zrosły się. Przy tym drogi gość Kozaczkowskiego rzekomo powiedział: „Niech nasi ludzie tak samo się zrodzą, jak te drzewka”. W Wielkanoc 1854 roku wy, wzruszony Tarasie Hryhorowyczu, szczerze dziękowaliście Kozaczkowskiemu za przysłaną pomoc pieniężną… – Dziękuję ci, przyjacielu mój jedyny, za twoje dziesięć rubli, czy, jak piszesz, jakiegoś dobrego wspólnego naszego znajomego, i jemu, i jeszcze bardziej tobie dziękuję, jemu dziękuję za pieniądze, a tobie za to, że mi je posłałeś. Tylko za to ci nie podziękuję, czemu nie napisałeś mi, kim jest ten wspólny nasz znajomy, tak pamiętliwy i hojny. Trochę tylko (sam sobie myślę), czy nie ty sam mi to wysyłasz, ubogiemu, ze swojej własnej dziurawej kieszeni. Myślę, że tak. Serce mi szepcze, że tak. Dziękuję ci więc jeszcze raz, przyjacielu mój jedyny! – We wspomnieniach Andrij Kozaczkowski opowiedział, jak latem 1859 roku, kiedy wy, panie Tarasie, odwiedziliście go w Perejasławiu, doszło między wami do rozmowy na palący temat zniesienia poddaństwa: „W tym czasie u nas już odbywały się na żądanie rządu narady nad poprawą bytu chłopów, w których ja brałem pisemny, czynny udział… Smutne wrażenie wywarł na nim mój pogląd”. Ale, mądry Tarasie Hryhorowyczu, nie zrywaliście stosunków z naprawdę bliskimi przyjaciółmi, kiedy rozchodziły się poglądy na rosyjsko-carską rzeczywistość i prawdziwą wolę chłopów, a swoje potwierdzaliście własnym ofiarnym życiem i genialną twórczością. Powiedzmy, wierny przyjaciel Jakiw Kuchareńko szczycił się tym, że w sierpniu 1856 roku brał udział w koronacji Aleksandra II: „Ja, bracie Tarasie Hryhorowyczu, uczciłem się być na świętej koronacji naszego Ojca Cara… Łaska Ojca Cara dla wszystkich poddanych, wszystkim przebaczenie!”. Albo przypomnijcie, bądźcie łaskawi, co właśnie pisał wam Panteleimon Kulisz w styczniu 1858 roku o carze Aleksandrze II… – On u nas teraz jest pierwszym człowiekiem: gdyby nie on, to nawet tchnąć by nam nie dali. A wola kmieci – to przecież jego sprawa. Najbliżsi teraz jemu ludzie z serca – my, pisarze, a nie brzuchaci urzędnicy. On nas kocha, on nam wierzy, i wiara nie zawiedzie jego… – Oczywiście dzisiejsza rozmowa nie o tym, chcę tylko podkreślić, że po, mówiąc słowami Kozaczkowskiego, „smutnym wrażeniu” z jego stanowiska, wy, szczery Poeto, przesłaliście rodzinie Kozaczkowskich wydanego na początku 1860 roku „Kobzarza”, z dedykacją… – Marii Stiepanownie Kozaczkowskiej z mężem i dziatkami. T. Szewczenko. – A jeszcze w krótkim liście z 24 stycznia 1860 roku poprosiliście Kozaczkowskiego… – Bądźcie łaskawi, przešlijcie trzy egzemplarze na imię Maksymowicza Michaiła Ołeksandrowycza, a jeden egzemplarz przekażcie Tarasewyczowi9. A za to podziękuję wam tak, jak za te karasie i leszcze z Dniepru. Szczerze wasz T. Szewczenko. – Mówiąc po waszemu, nie starcza mi sił, by się powstrzymać, bo dotknęliście, wy, wyszukany Tarasie Hryhorowyczu, powiedzmy, składników waszych ulubionych potraw, na przykład „barszczu z karasiami” czy „pieczonego dnieprowego leszcza”… Przypomnijcie sobie, jak w sierpniu 1860 roku prosiliście Warfołomija Szewczenkę, żeby na planowany ślub z Liker Połusmak przysłał… – Dobrze byś zrobił, gdybyś na nasz ślub przysłał suszonych karasi tuzin-dwa albo i trzy oraz pieczonego dnieprowego leszcza jednego, drugiego albo i trzeciego. Pisałeś mi, że w Kanewie tego dobra choć łopatą zgarniaj, a tu i za pieniądze nie dostaniesz: oto masz stolicę! – Przepraszam, że wspomniałem dramatyczny moment z weselem, które się nie odbyło, ale przecież wy sami po filozoficznemu dziękowaliście Warfołomijowi Hryhorowyczowi już na początku października 1860 roku… – Dziękuję ci za leszcza i karasie; na wesele one nie przybędą, bo wesela tego i nie List T. Szewczenki do A. Kozaczkowskiego z 24 stycznia 1860 r. będzie. A my we dwóch z Mychajłem Matwijowyczem (Łazarewskim. – W. M.) po czumacku i po burlacku ugotujemy barszczu z karasiami, zakąsimy leszczem i podziękujemy tobie i żonie, i pomodlimy się za szczęście i zdrowie waszych dzieciątek. – Tak czy owak, wzruszająca wzmianka w liście do Kozaczkowskiego o leszczach i karasiach oraz wasza serdeczna szczerość powinny go uspokoić. Rzeczywiście, Kozaczkowski chętnie odpowiedział: „Szczerze z całego serca witam Was wraz z żoną i dziećmi i dziękuję za Waszego „Kobzarza””. Przesłane przez Was książki doręczono zgodnie z poleceniem, o czym, zapewne, już dawno wiecie od tych, do których książki były adresowane…”. Rzeczywiście, Mychajło Maksymowycz poinformował, że już 6 marca otrzymali „„Kobzarza” Waszego z dedykacją Waszej własnej ręki…”. Jednak niepokój duszy, nabyty w tamtej dawnej rozmowie o zniesieniu poddaństwa, nie opuszczał Kozaczkowskiego. W ostatnim znanym liście do przyjaciela z 6 października 1860 roku podsumował, że „Kobzarz” jest niewyczerpany, jak przepiękne, niewypowiedziane stworzenie natury, niewyczerpany dla każdego, jak głęboka, światowa analiza ludzkiego serca. Dla szczerego syna Ukrainy zaś ten utwór jest jak żywa, smutno-pokrzepiająca nasza pieśń: „Jeszcze raz dziękuję Wam, ojcze i drogi przyjacielu, za Wasz przepiękny dar, drogi dla mnie…”. Ale najważniejsze w tym liście było, moim zdaniem, gorzkie wyznanie: „Nasze ostatnie spotkanie pozostawiło we mnie ciężkie wrażenie”. Czy nie mógłby Pan, nieugięty Tarasie Hryhorowiczu, pokrótce przytoczyć wyjaśnień i wzburzenia przyjaciela, wyrażonych w liście? – Okoliczności życia nie wpływają na wszystkich jednakowo: jednym mogą nadać jedynie zewnętrzny, choć mniej lub bardziej jasny odcień, nie dotykając wcale wewnętrznej siły charakteru i przekonań; u innych wszystko się łamie, jakby podporządkowywało się tym okolicznościom. Dręczy mnie myśl, że uznał mnie Pan za należącego do liczby tych drugich osób… Nie sądźcie mnie, dobry mój przyjacielu! I nie uważajcie mnie za osobę, którą lata, ze wszystkimi ich okolicznościami, mogły znieksztalcić… Żona moja i dzieci nisko się Wam kłaniają i często wspominają wąsatego wujaszka. – Właściwie ten list Andrija Kozaczkowskiego rzeczywiście świadczy o tym, że on, ponad wszystko ceniąc Waszą twórczość, szczególnie drżąco dążył do utrzymania wysokiej moralnej poprzeczki, postawionej przez Kobzarza, strzegąc swojej godności i odpowiedzialności w jej odbiorze: „Wasze proste serce zawsze pozostanie bliskie tym uczuciom i przekonaniom, które nigdy się nie zmienią u głęboko szczerze oddanego Wam… Andrijowi Kozaczkowskiemu”. Bezgranicznie wdzięczny jestem Wam, jedyny Kobzarzu, za tę przecudowną rozmowę. Proszę Was na zakończenie wypowiedzieć końcowe wiersze wspomnianej już poematu „Sen” („Góry moje wysokie…”)… – Daj, Boże, kiedykolwiek, Choćby na starość stanąć Na tych górach odebranych W małej chacie. Chociaż serce udręczone, Poranione troską, Przynieść i położyć Na Dnieprowych górach. Posłowie. Chcę przypomnieć czytelnikowi, że w czasach sowieckich niezgodność poglądów Kozaczkowskiego z poglądami Szewczenki, odnotowana przez samego Kozaczkowskiego, była traktowana surowo: „Zniknęła dawna duchowa bliskość między poetą-rewolucjonistą a drobnym szlachcicem-właścicielem, który obawiał się likwidacji pańszczyzny”. Nic podobnego! W rzeczywistości Szewczenko duchowo nie zerwał z dawnym szczerym przyjacielem. We wspomnieniach opublikowanych w 1875 roku Kozaczkowski jakby odetchnął z ulgą, pisząc, że Michał Łazarewski zapewnił go o „tym głębokim uczuciu przyjaźni do mnie, które on (Szewczenko. – W. M.) zachował aż do śmierci”. __________ 1 Andruszi – wieś w powiecie perejasławskim guberni połtawskiej, w której Szewczenko przebywał w sierpniu–październiku 1845 roku, gościąc u Kozaczkowskiego w Perejasławiu. 2 Monastyrysze – wieś w powiecie kaniowskim guberni kijowskiej. 3 We współczesnym akademickim komentarzu do tego listu Szewczenki czytamy, że „Kozaczkowski informował Szewczenkę o swoim smutku – stracie dzieci”. Jednak raczej słuszność miał Serhij Jefremow, który sto lat temu zauważył „śmierć któregoś z dzieci”. Najwidoczniej chodziło o pierworodnego Andrzeja, urodzonego w 1848 roku, który zmarł we wczesnym dzieciństwie. Jednak Kozaczkowski miał jeszcze dwóch synów i dwie córki. 4 Nowy komendant Nowopetrowskiego umocnienia Iraklij Uskow, który życzliwie i z szacunkiem odnosił się do Tarasa Szewczenki, przybył, według danych Leonida Bolszakowa, w kwietniu 1853 roku, zatem dość szybko przekazał zesłańcowi list. 5 Prawdopodobnie Kozaczkowski w liście, który nie zachował się, opowiadał Szewczence o swoich niepokojących snach, a on uważnie odnosił się do snów. Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Słodko zasnąłem i widziałem we śnie…” // Słowo Proświty, 18–24 kwietnia 2019 r. 6 O żonie komendanta Agacie Uskowej oraz ich synku Dmytrze, który zmarł w trzecim roku życia, zob. szczegółowo: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Ta piękna kobieta jest dla mnie prawdziwą łaską Bożą” // Melnyczenko W. Szczegóły z życia Szewczenki. S. 213–222. 7 Z Marią Stepaniwną (1820–1905) – żoną Andrzeja Kozaczkowskiego – Taras Szewczenko zapoznał się w czerwcu 1859 roku w Perejasławiu. Ciekawe szczegóły zob.: Boroń O. Czy Szewczenko malował portret Marii Kozaczkowskiej (i czy warte są zaufania wspomnienia jej wnuka) // Boroń O. Ani tytły… Nowe studia nad biografią i twórczością Szewczenki. K., 2024. S. 263–275. 8 Barkan (parkan) – to gwarowe słowo, u Szewczenki występuje tylko raz. 9 Z sekretarzem gubernialnym Kyrylem Tarasewyczem, który prawdopodobnie spodobał się Szewczence, poetę zapoznał Andrzej Kozaczkowski w czerwcu 1859 roku. 10 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Ożeńcie Likerię z Tarasem…” // Słowo Proświty, 16–22 lipca 2020 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

próby „podziemnie”. I mimo wszystko udawało mu się, od czasu do czasu, występować na festiwalach i konkursach amatorskiego ruchu artystycznego w Czerniowcach, chociaż oficjalnego zaproszenia od „ideowych strażników kultury” nigdy nie otrzymał. Za to w czasie jego kierownictwa chór osiągnął wyżyny akademickiego poziomu pełnobrzmiącego akordowego i a cappella śpiewu. Z czasem, przez około cztery dekady, chórem kierowała uczennica F. Małanczuka – Łarysa Cekało, która gorliwie strzegła maniery śpiewu swojego mistrza. Dlatego też w pamięci o nim włączyła do repertuaru chóru „Ojcze nasz” M. Łeontowycza i „Święty Boże” M. Werbyckiego. W 1988 roku Dnistriwski zespół chóralny brał udział w republikańskim święcie „Ze studni ludowej”, które odbywało się we Lwowie. Doszło do twórczego spotkania dnistriwczan z ludowym chórem „Łybid” (1990 r.), któremu wówczas przewodził ich krajan Ołeh Dołhyj. A cztery lata później Dnistriwski chór ludowy zdobył nagrodzone miejsce w pierwszym obwodowym przeglądzie-konkursie muzyki duchowej. Dlatego dnistriwczanie od dawna szczycą się także swoimi utalentowanymi solistami – Lidiją Mariucą oraz Jewheniją Teleszman: to właśnie ona stworzyła we wsi dziecięcy zespół folklorystyczny „Kapeluszki”, który obecnie jest swoistą „wizytówką” dnistriwczan. A już weteranami chóru słusznie uważani są Mykoła Nedolśkyj, Nina Semeniuk, Zina Semeniuk i Wasyl Hreczaniuk – wnuk J. I. Hreczaniuka, który twierdzi, że śpiewanie w chórze to nie tylko duchowa przyjemność, ale i hołd pamięci o utalentowanym dziadku Jakiwie. Obecnie w Kiszyniowie mieszka także prawnuk J. I. Hreczaniuka (po ma-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Te pieśni kołysze ziemia siwych buków

Daleko nie każdy amatorski akademicki chór ludowy, jak na przykład Dnistriwski, założony w 1866 roku na przesławnej Bukowinie, może pochwalić się swoją 160-letnią historią. Rozpoczęło się wszystko jeszcze dawniej – od XVIII wieku, kiedy obecna wieś Dnistriwka w rejonie kelmienieckim obwodu czerniowieckiego (w tamtym czasie wieś Resteo-Ataki w powiecie chocimskim guberni besarabskiej) została założona w 1756 roku przez księżną Marię Ghikę, która pochodziła ze znamienitej greckiej rodziny. Więc „...jej ojciec kupił od Turków ziemie wokół Lipkan i Odińców, które znajdują się w okolicach współczesnej Dnistriwki, i podarował je Marii. A kiedy młoda księżna osiągnęła pełnoletność i wyszła za mąż, postanowiła obejrzeć swoje włości i wyjechawszy na brzeg Dniestru, zobaczyła niesamowite piękno miejscowych krajobrazów. Podziwiając wspaniałe pejzaże, Maria postanowiła założyć tutaj wieś. Z czasem sprowadzono tu około 40 rodzin chłopów pańszczyźnianych ze wsi Chrystyniwka, która znajduje się na dzisiejszej Czerkaszczyźnie. Ci przesiedleńcy stali się założycielami wsi, której nadali nazwę Rostiane (Resteo). A kiedy wieś przeszła w posiadanie gubernatora Konstantina Liszyna (1884 r.), to według jego projektu, za jego środki, a także środki wspólnoty wiejskiej, wzniesiono drewnianą cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, która do dziś działa w Dnistriwce. Natomiast Konstantin Liszyn zamierzył otworzyć we wsi szkołę parafialną dla miejscowych dzieci, a z czasem stworzył jeszcze chór cerkiewny ze szkolnych dzieci, które mogłyby śpiewać w święta Boską Liturgię w cerkwi. Mieszany chór śpiewaków początkowo składał się z 35 głosów i corocznie uzupełniał się 10-12 nowymi członkami. Chór śpiewał podczas poświęceń cerkwi oraz w okolicznych wsiach i Lipkanach. Potem, z inicjatywy K. Liszyna, najzdolniejszy śpiewak i muzyk Jakiw Hreczaniuk został skierowany na naukę do Konserwatorium Petersburskiego, po ukończeniu którego stał się pierwszym kierownikiem chóru cerkiewnego, w którym do dziś zmieniło się kilka pokoleń uczestników. Pierwsze tournée chóru cerkiewnego pod batutą Jakiwa Iwanowycza Hreczaniuka odbyły się w Petersburgu w 1895 roku, a później w Kiszyniowie, Odessie, Charkowie i Bukareszcie: kierował chórem J. Hreczaniuk aż do 1940 roku, dopóki nie stracił słuchu. Po nim chórem kierował Hryhorij Szewczuk, później Fedir Małanczuk, który stał za pulpitem dyrygenckim około czterdziestu lat. Jednak w czasach radzieckich na jego los przypadło niemało przeszkód, gdyż do repertuaru chóru włączał on utwory przeważnie o treści religijnej, dlatego zmuszony był często prowadzić terynij linii) – Ołeksandr Kusznir, wiceprezes miejskiego Towarzystwa Kultury Ukraińskiej w Republice Mołdawii, które aktywnie popularyzuje za granicą duchowy dorobek narodu ukraińskiego. W szczególności w ubiegłym roku kiszyniowskie towarzystwo, wspólnie z „Proświtą” im. T. Szewczenki w Mołdawii, przeprowadziło wydarzenie twórcze „Pieśń będzie między nami”, poświęcone uczczeniu pamięci wybitnego ukraińskiego kompozytora Wołodymyra Iwasiuka. Trwa również tradycja rodzinnego uzupełniania składu chóru z Dnistriwki: niedawno do chóru dołączyły dwa małżeństwa: Wołodymyr i Lubow Wasylykowie oraz Iwan i Wioletta Byndowie. Już po raz kolejny zespół chóralny broni tytułu ludowego. A masowa obrona odbywała się właśnie w Dnistriwce, kiedy na sąd jury ówczesna kierowniczka chóru Łarysa Cekało przedstawiła słuchaczom cały repertuar chóru, a jest to prawie pół setki utworów. W repertuarze zespołu chóralnego są pieśni, których brzmienie liczy już ponad sto lat. Wykonują oni niemało utworów klasycznych: „Modlitwa za Ukrainę”, „Ściel się barwinku” M. Łysenki, „Boże Narodzenie” i „Święty Boże” K. Stecenki. Oprócz wspomnianych „Hej wy, strzelcy siczowi”, „Zaszumiała leszczynka”, „Czemuś miły zatęsknił” M. Łeontowycza, „Płynie woda spod jawora”, „Udeptała ścieżynkę” S. Worobkewycza. Śpiewają dnistriwczanie także „Słyszysz, bracie mój” B. Łepkiego, „Pieśń o Dnistriwce” F. Małanczuka. A już tradycyjnie program koncertowy kończy się pieśnią H. Szewczuka „Tęcza nad Dniestrem”. Ile utworów jest w repertuarze 160-letniego chóru ludowego – dokładnie nie powie nikt. Kiedyś, gdy chórzyści jechali do Kijowa na program telewizyjny „Nadwieczór losu”, który wspaniale prowadził znany bukowińczyk, artysta ludowy Ukrainy Marjan Hadenko, to jak zaczęli śpiewać w Dnistriwce, tak z pieśniami dojechali do stolicy, ale wszystkich nie wyśpiewali. Dziś na kulturę przeznaczane są znikome środki, więc przetrwać nawet najbardziej utytułowanemu zespołowi chóralnemu jest bardzo trudno. Dlatego dnistriwczanie nie mogą obejść się bez wsparcia mecenasów. Takim w przeszłości był dyrektor generalny towarzystwa „Dnistrowi rosy” Wasyl Teleszman, a obecnie jego szlachetne dzieło kontynuuje żona Wasyla Hryhorowycza, solistka chóru Jewhenija Teleszman. Od 2022 roku zespołem chóralnym kieruje nauczyciel miejscowego gimnazjum, utalentowany profesjonalny chórmistrz Wołodymyr Wasylyka. W tym czasie chór pod dyrekcją W. Wasylyki został zwycięzcą kilku międzynarodowych festiwali i konkursów. W szczególności: „UKR-WESTARTFEST”, m. Truskawiec (dyplom laureata I nagrody), „Dotyk serca”, m. Dniepr (grand prix), „Formuła sukcesu”, m. Bukareszt, Rumunia (dyplom laureata I nagrody), „Siła dobra”, m. Kijów (grand prix), „Wiosenna historia”, m. Wiedeń, Austria (dyplom laureata I nagrody), „Źródło nadziei”, m. Chocim (dyplom laureata II nagrody). W przeszłości kierownik artystyczny i główny dyrygent Państwowego Zasłużonego Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca, artysta ludowy Ukrainy i laureat nagrody im. Szewczenki Andrij Kusznirenko o dnistriwczanach wypowiedział się tak: „Chór z Dnistriwki to unikalne zjawisko w amatorskiej sztuce chóralnej kraju bukowińsko-besarabskiego. I nie tylko dlatego, że z powodzeniem występuje na wszystkich przeglądach i konkursach twórczości ludowej. Przez ten chór przeszło kilka pokoleń śpiewaków, którzy swoim entuzjazmem, swoim talentem pielęgnowali pieśń, wzbogacali tradycje rodzinnego kraju. To wspaniały przykład dla innych zespołów w obwodzie. Niech więc dalej na wszystkie głosy brzmi dnistriwska pieśń, pomnażając sławę sztuki chóralnej”. Profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Ołeh Dołhyj powiedział następujące słowa: „Prawie co roku podczas urlopu staram się odwiedzić rodzinne strony nad Dniestrem. Choć przez ponad trzydzieści lat Dniepr stał mi się równie bliski. Chór z Dnistriwki, który bezsprzecznie jest ozdobą tego kraju, w którym się urodziłem, z pełnym prawem nazywam akademickim i szczycę się nie tylko jego oryginalnym śpiewem, ale i jego zadziwiająco dawną i ciekawą historią. Za każdym razem z przyjemnością wspominam te dni, kiedy latem 1990 roku w Dnistriwce odbywało się spotkanie twórcze Ukraińskiego chóru ludowego „Łybid”, którym kieruję, i Chóru ludowego z Dnistriwki (wtedy kierowniczka Łarysa Cekało. – W. K.). A później takie samo spotkanie twórcze tych dwóch zespołów odbyło się już w Kijowie. Zatem pieśń ludowa, która rozlewa się między brzegami Dniestru i Dniepru, jest swoistym mostem, który łączy ludzkie dusze. Jeszcze raz i kolejny przekonuję się, że dopóki pieśń jest śpiewana, dopóty pamięć ludzka żyje. Niech zawsze będzie pieśń między nami”. Kompozytor i śpiewak, artysta ludowy Ukrainy Pawło Dworski zaświadczył o swoim szacunku dla dnistriwczan słowami: „Wspominam swoje lata szkolne. Spośród uczniów starszych klas szkoły w Lenkiwcach została stworzona brygada agitacyjna, która występowała w kolektywach pracowniczych wsi. Mnie, małego, zawsze chętnie zabierali ze sobą, bo nie tylko śpiewałem, ale i akompaniowałem na bajanie. Później jeździliśmy z koncertami do sąsiednich wsi. Na całe życie zapamiętałem święto w Dnistriwce, kiedy po raz pierwszy usłyszałem, jak śpiewa prawdziwy chór. Znaczenie słowa „ludowy” rozumiałem wtedy jako „profesjonalny”. Bardzo się denerwowałem – jakże po nich mam wychodzić na scenę? Być może Fedir Wasylowycz Małanczuk, który wtedy kierował Chórem ludowym z Dnistriwki, poczuł moje zdenerwowanie i po ojcowsku chciał mnie wesprzeć, a może rzeczywiście coś takiego we mnie dostrzegł, bo podszedł, położył rękę na ramieniu i powiedział tak, żeby wszyscy słyszeli: „Brawo! Kiedyś i ty zostaniesz ludowym”. Kierownik katedry fizyki teoretycznej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Mykoła Tkacz zauważył: „Oto już 160 lat płynie nad czarującym Dniestrem i po całej Ukrainie szczera ukraińska pieśń w wykonaniu chóru z Dnistriwki. Z pokolenia na pokolenie przekazują sekrety kunsztu śpiewaczego śpiewający mieszkańcy wsi Dnistriwka, w rejonie Kelmieniec. Przez długi czas Chórowi ludowemu z Dnistriwki udaje się zachować niepowtarzalną twórczą manierę wykonywania pieśni ludowej, wcielać w pieśniarskie słowo piękno duszy każdego uczestnika zespołu. Nieoceniona zasługa chóru ludowego jest także w odrodzeniu dawnych kolęd, szczedriwek i wiosenek, w pragnieniu tchnięcia nowego życia w zapomniane pieśni ludowe. Jestem dumny z tego, że miałem okazję wielokrotnie słyszeć, jak śpiewają moi utalentowani rodacy, uważam ich sztukę za prawdziwie unikalną. Ten zespół był niepowtarzalny w przeszłości i pozostaje takim do dziś”. Wiele lat wam, dnistriwczanie! Z rosy i wody wam, strażnicy wielowiekowego dziedzictwa duchowego narodu ukraińskiego. Przygotował Wołodymyr KORNIJCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat Międzynarodowej nagrody im. S. Hułaka-Artemowskiego, redaktor naczelny czasopisma „Muzyka”. Chór wsi Resteo-Ataki pod kierownictwem J. I. Hreczaniuka (1884 r.) J. I. Hreczaniuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czas kradnie. Ktoś przeżywa, a ktoś się dorabia. A opowieść o Siczy jest współbrzmiąca z tym, co było na froncie. Dzisiejsza wojna to kontynuacja jednej naszej wspólnej historii. I nie mam stosunku do postaci jako do odrębnej osoby, mówię o swoim. Zagraliśmy spektakl kilka razy. Dla mnie każdy spektakl, każda scena przychodzą inaczej. Wciąż jeszcze jestem w poszukiwaniu tego, jak mam się czuć, co mam trzymać wewnątrz. Równolegle adaptuję się po trzech i pół roku napiętego życia na froncie. Bo póki jesteś tam, to nie odczuwasz załamania psychicznego. Twój układ nerwowy jest stale zmobilizowany. A kiedy przeniosłem się do Kijowa i kontynuowałem służbę już w kierunku twórczym, trudno było przyzwyczaić się do tej rzeczywistości. Do tej pory czuję się, jakbym był między dwoma światami. W tej roli w spektaklu ważne jest utrzymanie balansu między wspomnieniami wojny a życiem cywilnym, w którym można przyjmować daleko nie wszystko. I znalezienie tego balansu jest dla mnie skomplikowanym procesem. Niemniej jednak jestem wdzięczny za to twórcze doświadczenie. I mam wielką nadzieję w najbliższym czasie powrócić do swojego głównego zawodu. – Dramaturg Maksym Kuroczkin to mój bliski przyjaciel – zaznaczył Serhij Kałantaj, artysta ludowy Ukrainy, wykonawca roli Ojca Scenarzysty. – Niejednokrotnie rozmawialiśmy o jego twórczości. Plus spektakl „Trzy szybkie i modne w tym sezonie fryzjerki”, który wystawił na podstawie jego sztuki Stanisław Mojsejew, stał się potwierdzeniem jego talentu. Tę sztukę zrobił bardzo wyraziście. Mam zaszczyt grać w tym spektaklu. Na wystawienie spektaklu „Trojanstwo” długo czekaliśmy. Jeszcze przed podziałem ról Maksym powiedział: „Mam dla ciebie tam pracę”. Było mi przyjemnie, czekałem. On jest bardzo wielką osobowością. Nazwałbym go wielkim misiem, który ma siłę i jednocześnie ma duszę. Może dlatego tak dobrze go rozumiem. Z reżyserem-wystawcą spektaklu Dawidem Petrosjanem miałem już wspólne doświadczenie pracy. Razem pracowaliśmy przy spektaklu „Krum”, czytaniach literackich. Jest osobowością twórczą, specyficzną i zrozumieć go nie jest łatwo. Trudno wejść na jego falę. Jest świetnym reżyserem, człowiekiem, który głosi swoją ideę. Ma swój skład aktorów, którzy są jego współmyślicielami. Takich unikalnych reżyserów jak Dawid, z którymi chce się pracować, w Ukrainie tak naprawdę nie ma zbyt wielu. Ciekawie jest obserwować jego myśl, jego słowo. Jest bardzo oczytany, wykształcony. Człowiek ze swoim tłem, doświadczeniem, które jest genetycznie zakodowane przez poprzednie pokolenia. Podczas pracy nad spektaklem prawie nie opuszczałem prób. Takiego czegoś dawno nie było. A sam proces prób zapamiętałem dzięki poszukiwaniom. Szef naszego teatru Jewhen Nyszczuk gra w spektaklu Producenta. Kiedy jego postać zapytano, o czym jest ta sztuka, odpowiedział: „O drodze”. Pewnie nasza inscenizacja to wielka droga, która trwa. Przed każdym spektaklem zbieramy się i pojawiają się jakieś nowe niuanse, nowe barwy. W tym są plusy pracy nad spektaklem. Właśnie to zapamiętuje się przede wszystkim. Jeśli mówić o moim bohaterze, to jest to człowiek, który zagubił się w naszym stuleciu, naszym czasie. To było pokolenie, które coś budowało. Swoją pracą chowali się przed rzeczywistością. Nie chcę nazywać tego pokolenia sowieckim. Mój bohater zajmował się swoją sprawą i nagle stał się nikomu niepotrzebny. To samotny człowiek i samotność bardzo go gnębi. Chociaż w nim jeszcze jest potencjał, jest kolosalna potrzeba bycia potrzebnym społeczeństwu. Przygotował Eduard Owczarenko. W publikacji wykorzystano materiały ze strony Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Zdjęcia z mediów społecznościowych pieprzem żartów i sprośnych „kawałów”, które towarzyszą karkołomnym przygodom śmiesznych, a tak naprawdę dobrych kijowian, którzy kochają się i kłócą, zalecają się i żenią, a w końcu świętują najlepsze święto na świecie. To Święto nosi nazwę Życie. „Gdzie kiełbasa i kieliszek, tam minie się kłótnia” – mówią widzowie spektaklu i wznoszą kieliszki razem z bohaterami sztuki za Pokój na Kijowskich Górach. Widzowie, którzy pokochali spektakl „W Kijowie na Podolu, albo Gdzie wy suszycie bieliznę?”, otrzymają radość z kontynuacji anegdotycznych biografii ulubionych bohaterów – dzielnicowego milicjanta Sobaczka, który wyznaje ideę „Wypiję tutaj, bo na tamtym świecie nie dadzą”, oraz barwnych typów kijowskiej okolicy, którymi milicjant się opiekuje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Przemyślenie mitu

W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „Trojaństwo” według tekstu Maksyma Kuroczkina. Spektakl bada problematyczność heroizacji i nadmiernej patetyczności, napięcie między rzeczywistością a mitem. Akcja sztuki rozgrywa się przed pełnoskalową inwazją. Scenarzyście zlecono adaptację słynnej „Eneidy”. Autor zaczyna przemyśliwać mit na nowo, czyniąc główną postacią nie Eneasza, którego w jego historii nie ma, lecz dając głos tym, którzy pozostali poza uwagą i nie trafili na strony znanych poematów Wergiliusza i Kotlarewskiego. Jednak takie spojrzenie na znaną historię wywołuje niepokój zespołu twórczego i stopniowo zmieniają oni historię w znany im format ludowego burlesku. Autor balansuje między chęcią przypodobania się a pozostaniem przy swoim, jednak dokończyć historii mu się nie udaje. Nadchodzi dzień, który zmienił życie wielu, i autor sam staje się częścią tych, których głos pozostał niesłyszany. Nowy spektakl według tekstu Maksyma Kuroczkina to próba szczerej rozmowy o tym, co dziś wydaje się bezsporne. To współczesne badanie problematyczności heroizacji i nadmiernej patetyczności. W centrum znajduje się napięcie między rzeczywistością a mitem. Brak kodu kulturowego, który mógłby analizować doświadczenie jednoczesności i współistnienia realnej, bliskiej wojny, życia w pokoju oraz owianego mitem ludowo-popularnego wyobrażenia o bohaterach jako postaciach z eposu o dawnych Grekach i Kozakach z czasów Siczy Zaporoskiej. – Jestem zakochany w „Eneidzie” Kotlarewskiego – wyznał autor sztuki Maksym Kuroczkin. – Wydanie z 1968 roku z ilustracjami Bazylewycza stało się moją pierwszą ukraińską książką. Pamiętam, jak marzyłem o zrozumieniu znaczenia unikalnych słów rozsianych po tekście poematu. Wspaniale, że teraz te słowa wracają do aktywnego użycia. W ciągu życia wielokrotnie zwracałem się do fabuły poematu, w kilku moich sztukach obecne są motywy z „Eneidy”. Dlatego propozycja Dawida Petrosjana, by popracować z tekstem Kotlarewskiego, głęboko mnie poruszyła i pozbawiła spokoju. To ta szansa, której nie można zmarnować. Dawid należy do tego typu reżyserów, którzy dostrzegają współczesną sztukę, nie boją się z nią pracować, odkrywają jej ukryte możliwości. Co najważniejsze – dla niego ważne jest słowo. To nasz pierwszy wspólny projekt. Rok temu jeden z moich tekstów zainteresował Dawida i to stało się szczęśliwym biletem do historii z „Trojaństwem”. Wypróbowaliśmy różne podejścia. Można powiedzieć, że napisaliśmy cztery sztuki. A czwarta, ostateczna wersja, powstawała częściowo już podczas prób. Był to nerwowy, ale szczery proces poszukiwań i wyszedł on „Trojaństwu” na dobre. W spektakl wkładali duszę wszyscy członkowie zespołu. Jest tam wiele udanych improwizacji, czego warte jest choćby ironiczne stwierdzenie „przepisywać Kotlarewskiego współczesnym autorem”. Dawid stworzył twórczą przestrzeń wzajemnego szacunku, gdzie zdanie każdego mogło zostać usłyszane. To taki teatr, o jakim marzy chyba każdy dramaturg. Kilka razy miałem szczęście być obecnym na próbach, skorzystałem z okazji, by zaakcentować słowa i sensy ważne dla mnie. Jestem bardzo zadowolony z rezultatu pracy całego zespołu. To niemała radość i wielki zaszczyt być współtwórcą takiego spektaklu. Mam nadzieję, że przyniesie on korzyść. Sądzę, że stanie się powodem do ważnych dyskusji, które pomogą nam zmienić się na lepsze. – Na początku roku Maksym Kuroczkin przedstawił mnie reżyserowi Dawidowi Petrosjanowi – wspominał Artur Artemeniew, uczestnik działań wojennych wojny rosyjsko-ukraińskiej, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli kozaka Kaszy. – Ciekawie porozmawialiśmy. Po kilku dniach Dawid zaproponował udział w spektaklu „Trojaństwo”. Z zawodu jestem reżyserem i prawie nie mam doświadczenia aktorskiego, o czym od razu ostrzegłem. Ale w spektaklu bardziej potrzebne było moje doświadczenie wojskowe. Idea, zamysł inscenizacji, sama sztuka były tak interesujące, że się zaangażowałem. I jakkolwiek ciężko nie było w procesie pracy, nie żałuję, że się zgodziłem. Dawid Petrosjan to jeden z najlepszych reżyserów współczesności. To, co i jak tworzy na scenie, to osobny, niepowtarzalny, przekonujący i porywający Wszechświat. Jeśli zaś mówić o spektaklu „Trojaństwo”, to jest to, moim zdaniem, próba szczerego i otwartego spojrzenia na teraźniejszość, na rolę sztuki w czasie wojny, na wszystko, co się z nami dzieje. Na to, kim jesteśmy… Ten spektakl to prawdziwy wybuch, prowokacja, wyzwanie rzucone konformizmowi i obojętności. Jest jak zimny prysznic. I oczywiście wielki zaszczyt pracować w takim spektaklu, na scenie Teatru Franki, z tak wspaniałym i profesjonalnym zespołem. I to nie tylko obsada aktorska. Przecież spektakl jest niezwykle skomplikowany – równoległa praca z kamerami, warstwa wideo, unikalna oprawa dźwiękowa, mikrofony, światło. Wszystko to praca potężnego zespołu, który nie tylko wykonywał zadania reżyserskie, ale wkładał w to kreatywność i duszę. Atmosferę zaufania i wsparcia czuło się we wszystkim. Jeśli chodzi o moją postać: jest ona maksymalnie współbrzmiąca ze mną, z moim doświadczeniem. Rzeczywiście, wiele rzeczy dziś współbrzmi z epoką kozactwa. Prawie nic się nie zmieniło, bo pozostaje ta sama ludzka natura. Ktoś oddaje życie, a ktoś w tym samym czasie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Spektakle Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” w maju

22.05 (piątek) 18:00 – „Połusmak ostatniej miłości”. Dom Uczonych, ul. Wołodymyrska 45-A. Poruszająca historia miłości Tarasa Szewczenki i Lykery Połusmak w swoim wcieleniu jest pierwszym odczytaniem mało znanych stron ostatniego roku życia proroka Ukraińców – wielkiego Kobziarza. Spektakl stawia przed widzem pytania, na które musimy znaleźć odpowiedź. Czy życie naszego Kobziarza jest bezdyskusyjne? Czy ten zasępiony dziad, którego pomniki stoją na całej Ukrainie, to Szewczenko? Czy to on? Nasz Prorok? Apostoł? Heretyk? Nie! To nie on! To nie Szewczenko! Takim chcieli go widzieć. Upokorzonym, starym, akademickim. Władza, nauka, społeczeństwo. Potrzebowali miarki, którą by go zmierzyć, i wagi, na której by go zważyć. Ale nie ma takiej miarki i nie ma takiej wagi, którymi można by zmierzyć i zważyć Kobziarza. Ponieważ Szewczenkę zaczynamy odkrywać dla siebie i świata teraz, w XXI wieku. I ta, niemal detektywistyczna historia jego ostatniej miłości, jest tego żywym potwierdzeniem. Taras Szewczenko i Lykerija Połusmak – czy naprawdę byli narzeczonymi? Jaki szkielet przez 40 lat trzymała w swojej szafie ukochana Wielkiego Kobziarza? Rozwiązanie tych tajemnic poznacie w szalonej „Love Story” Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało”! Ważne! Spektakl w tym roku został laureatem XIII Międzynarodowego Festiwalu „Wschód – Zachód” w Krakowie (Polska). 24.05 (niedziela) 17:00 – „Gdie wi sochnitie bieljo?”. Teatr „Suzirja”, ul. Jarosławiw Wał 14. 30.05 (sobota) 18:00 – „Gdie wi sochnitie bieljo?”. Klaster kulturalny „Kraków”, Rusaniwśka nabereżna 12. Podwórko kijowskiego Podołu wypełnione jest żydowskimi i ukraińskimi żartami, piosenkami i kłótniami. Podczas gdy rodzice przebywają na żydowskim niedzielnym bazarze, Bohdan i Rachilka, przełamując bariery narodowościowe, wyznają sobie miłość i zgadzają się na ślub. Rodzice kłócą się i godzą, biją i wybaczają sobie nawzajem, bo największym argumentem na korzyść młodych jest wesele, które czyni z dwóch różnych rodzin jedną wielką rodzinę, na jednym podwórku, w Kijowie na Podole. Uliczny filozof Podołu „Hop-z-toczylom” wyciąga poruszające wnioski i pouczenia, przeplatając swoje filozoficzne hasła przepisami kuchni ukraińskiej i izraelskiej, a wesoły milicjant – dzielnicowy Sobaczko, który zawsze jest pod wpływem alkoholu, wzmacnia żartobliwą atmosferę milicyjnymi bajkami i anegdotami z podolskich ulic. 31.05 (niedziela) 17:00 – „Żeby ja tak żył”. Centrum Kultury i Sztuki, ul. Ałmatyńska 109. Komedia „Żeby ja tak żył, albo w Kijowie na Podole” – to historia dwóch rodzin, które mieszkają na jednym z podolskich podwórek powojennego Kijowa. Odeski, a dokładniej podolski smakowity humor sypie się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

raturą, miejscami bolesną i emocjonalnie niełatwą. W przestrzeni własnej wystawy „Oj, niebore...” Wasyl Szandro przeczytał kilka nowel Stefanyka i podzielił się własnym odbiorem jego twórczości. Do wydarzenia dołączyli literaturoznawca Jurij Kowaliw, pisarz Wiaczesław Medwid, tłumacz i dziennikarz Taras Marusyk, pisarka i naukowczyni Maryna Hrymycz, historyk Ołeksij Sokyrko oraz inni goście – miłośnicy ekspresjonistycznego pisarstwa Stefanyka. Ale poza wszystkimi rozmowami w sali odbywało się szczególne, niemal nieuchwytne nałożenie wygłoszonego tekstu literackiego na przedstawione w ekspozycji prace graficzne, co stworzyło podwójny efekt: wizualizacji i ożywienia utworów Wasyla Stefanyka oraz udźwiękowienia rysunków Wasyla Szandry. Kto był – poczuł na sobie tę magię. Autorskie oprowadzanie po wystawie również miało miejsce, rozmowy trwały także po zakończeniu wydarzenia, bo atmosfera długo nie puszczała”. Szanowne towarzystwo, jak zobaczycie przy Bohdana Chmielnickiego 11 afisz z „nieborakami” pana Wasyla Szandry – nie mijajcie. Idźcie na spotkanie. Będą czekać na was do końca maja w sali na drugim piętrze Muzeum. Musicie ją zobaczyć. Świat musi o niej wiedzieć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Oj, nieborze…”

Krąg przyjaciół i wielbicieli talentu Wasyla Szandry Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. Zdjęcie Witalija Prychodki Grafika Wasyla Szandry to siła Srebrnej Ziemi, którą kocha miłością syna, artysty, wojownika. Opisuje ją i jej broni. A wspomnienie o niej staje się w najtrudniejszych czasach punktem stabilizacji. I za tę gotykę Ducha dziękuję panu, panie Wasylu. Dziękuję za nasze wspólne 10 lat w Radio Kultura, gdzie były setki audycji na żywo, wielogodzinne maratony i niezapomniane osobiste historie. Jedną z nich, narodziny córeczki Sofijki u Julii i Wasyla, ujawniłam na prezentacji. Nawiasem mówiąc, prezentacja była przemyślana w najdrobniejszych szczegółach, ramkach, passe-partout, pocztówkach i wyśmienitej kawie. Bo ekspres do kawy pan Wasyl przezornie też zorganizował. Gospodarz! Radość uścisków przyćmiewała słońce. Światło promieniowała najmniejsza linia graficzna. Dziękujemy, nasz drogi przyjacielu Wasylku, za święto, które teraz na zawsze jest z nami. „Są rzeczy najważniejsze – napisała na swojej stronie na Facebooku Iryna Plechowa. – To spotkania z tymi, których kochamy. A Od 9 maja w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy trwa wystawa grafiki „Oj, nieborze…” artysty, aktora, prezentera telewizyjnego i radiowego, obecnie żołnierza Wasyla Szandry. Otwarcie tej wystawy, jak i jej wypełnienie, to szczególne sensy i odczucia. Jest w tych unikalnych nieborzętach magiczna siła. Raz je zobaczywszy, uznajesz za rodzinę, wśród której chce się pożyć. Odosobnić się, jak one. Powędrować w dalekie połoniny. Posiedzieć z nimi przed otwartym oknem i posłuchać białego świata, w którym brzmi muzyka ciszy i zatrzymał się czas. Świat nieborząt obejmujesz, bo jest prawdziwy, jak prawdziwy Wasyl Szandro. Jak koszula białe na białym. Jak Latorica z życiodajną wodą. Jak spokój miłego domu, gdzie świętuje się w te dni 50-lecie pożycia małżeńskiego Marii i Iwana. Jak język rodzinnego wszechświata, którym rozmawiają jego stryjowie, rodzice chrzestni, mama, ojciec, który zna i którego nie porzuci nigdy. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Wasyla Szandrę nie tylko kocham. Bo należy do tych, na których można polegać, którym można ufać i którym można się powierzyć, czyja postawa pozwala i mnie wyprostować się w chwilach smutku. Dziękuję ci, przyjacielu, za to, że zbierasz wokół siebie bliskich ludzi. Bardzo się cieszę, że twój twórczy charakter pisma i poszukiwania rozwijają się”. *** A 16 maja wraz z nieborzętami pan Wasyl znów witał swoich gości. Był nie sam, a z pisarzem Wasylem Stefanykiem, któremu 14 maja minęło 155 lat. I którego gorące słowo aktor Wasyl Szandro czytał pośród swojej grafiki, która bardzo rezonuje ze światem Stefanyka. Oto co napisano o tym wydarzeniu na stronie Narodowego Muzeum Literatury: „W minioną sobotę spotkaliśmy się, aby wspólnie uczcić twórczość Wasyla Stefanyka. Było to bardzo ciepłe i nieoficjalne spotkanie ludzi zafascynowanych lite- Wasyl Szandro ze swoimi nieborzętami Radio-dziennikarka Switłana Swyrydko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydania to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn