Strona · s. 4strona oryginału ↗
UKRAIŃSKA DROGA
Слово Просвіти, №20 за 2007 рік
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM. Ciąg dalszy. Początek w nr 15, 16, 18 z 2007 r. Otóż, moi drodzy Ukraińcy, kontynuuję zapoznawanie was z unikalnym dokumentem naszej historii — z zapiskami z podróży dwudziestopięcioletniego archidiakona z Syrii Pawła z Aleppo, który zobaczył Ukrainę pół roku po radzie perejasławskiej. Razem ze swoim ojcem, patriarchą Makarym III, dwukrotnie przemierzyli Ukrainę — od południowopodolskiej wsi Raszków do Putywla. Odwiedziwszy Moskowię, ponownie wrócili przez Ukrainę do Mołdawii i Wołoszczyzny, a z Konstancy — do Syrii. Młode, chłonne i dociekliwe oko Araba Pawła z Aleppo zobaczyło Ukrainę połowy XVII wieku z bliska, bezstronnie utrwaliło ówczesną wysoką ukraińską cywilizację, poziom naszej kultury i duchowości. A to po długotrwałej wojnie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, w której poległa większość mężczyzn, a sama Ukraina powinna była przypominać przerażające rumowisko. A jednak, słuchajmy naocznego świadka w ukraińskiej wersji znakomitego prozaika z Winnicy Mykoły Riaboho. Paweł z Aleppo w Humaniu. „Przeprowadzono nas do majestatycznej wysokiej cerkwi z kopułą pokrytą pomalowaną na zielono blachą. Zbudowano ją z drewna i jest ona bardzo przestronna, cała wymalowana. Cerkiew rozświetlają od wewnątrz liczne lampy z cudownymi świecami zielonej barwy. Nad przedsionkiem cieszy wzrok dzwonnica. Chóry ozdobiono poręczami, za nimi stoją śpiewacy i śpiewają z nut, głosy ich odbijają się echem niczym grzmot. Humań — pierwsze duże miasto w krainie kozaków; domy w nim wysokie i schludne, większość należała do Lachów, Żydów i Ormian, liczne okna z różnokolorowego szkła, wewnątrz mieszkań nad nimi wiszą ikony. Mieszczanie bardzo malowniczo ubrani. W mieście dziewięć cerkwi, przepięknych, z wysokimi kopułami… Za Lachów miasto to było centralnym, stołecznym, tutaj pozostało wiele ich pałaców, podobnych do carskich. Kiedy czytają Ewangelię, to na początku i na końcu śpiewają „Chwała Tobie, Boże, chwała Tobie!”, i ten śpiew brzmi tak podniośle, muzycznie, jakby towarzyszyły mu organy. Jeśli chodzi o przecudowny śpiew „Godne jest”, to wszyscy obecni księża z chłopcami chórzystami schodzą się pośrodku cerkwi i śpiewają tę modlitwę chórem, szczerze i serdecznie. Wspominając Bogurodzicę, wszyscy biją pokłony, mężczyźni, nawet pasterze z odkrytymi głowami. Przychodzili grupami, wyprzedzając jedni drugich, aby stanąć pod błogosławieństwo patriarchy i pocałować krzyż w prawej dłoni naszego władyki. Kiedy przejeżdżaliśmy drogą, to oni, ujrzawszy krzyż na tyczce, porzucali koszenie, zwracali się twarzami ku wschodowi z żonami i dziećmi oraz czynili znak krzyża; mężczyźni i parobkowie porzucali kosy i ścigając się biegli, żeby patriarcha pobłogosławił ich. Napotkani podróżni zsiadali z koni lub wychodzili z karet wcześniej, stawali na poboczu rzędami, zdejmowali czapki, dopóki nie przejedzie obok nich nasz władyka patriarcha. Bili pokłony, następnie podchodzili, całowali krzyż, prawicę patriarchy i odchodzili. Zwyczajowo urządzono nam powitanie, bo za każdym razem, gdy wyjeżdżaliśmy z tego czy innego miasta, jeden z jeźdźców, którzy nam towarzyszyli, co tchu pędził naprzód, wioząc list od pana pułkownika do wszystkich jego podwładnych z rozkazem przygotowania mieszkania, potraw i napojów w wystarczającej ilości dla wszystkich podróżnych: nas z naszymi sługami, naszych towarzyszy — ihumenów klasztorów i ich czeladzi, a także trzymać w pogotowiu konie dla naszych powozów i nakosić dla nich świeżej trawy, bo, jak już wspominano, w tym kraju całe lato, aż hen do października, buja zieleń, i my bardzo dziwiliśmy się wiosennym kwiatom o takiej porze”. Oczywiście, odczytuję tylko wybrane fragmenty z książki Pawła z Aleppo „Ukraina — ziemia kozaków”, chociaż „gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, to każdy Ukrainiec musiałby mieć tę książkę u siebie w domu i codziennie czytać choćby kilka wierszy z niej. Dla siebie, dla swoich dzieci i wnuków. Bo przecież nie tak wiele mamy takich zdumiewających dokumentów. Oto Paweł przygląda się Mańkówce na Czerkaszczyźnie, zmierzając na spotkanie z hetmanem Bohdanem Chmielnickim. „Nas nieustannie witano na przedmieściu, zgodnie z ich zwyczajem, chlebem, aby rodził się w obfitości, kiedy zaś siadaliśmy do stołu, także przede wszystkim podawano chleb. Mieszkańcy miasta z chorągwiami i krzyżami wy-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
