Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

Trudna droga do świątyni Tarasa

Слово Просвіти, №20 за 2007 рік

Lubow HOŁOTA PRZY IWANIE PODKOWIE Kaniw kwitnie białopiennie. I oczywiście „chrabąszcze nad wiśniami bzyczą”. Na drodze do Tarasowej góry jedenastego dnia maja spotkaliśmy nie oraczy z pługami, lecz kaniowskich uczniów i studentów z miotłami i łopatami — przygotowywali betonową drogę na uroczyste 22 maja, kiedy to nią, starą i niewygodną, zaprawdę pięćdziesięcioletnią, pomkną lśniące czarne samochody z państwowymi dostojnikami — w odwiedziny do Kobzarza. Autobusy z pielgrzymami z wszystkich krańców Ukrainy ustawią się na specjalnym placu i ku Ojcu Tarasowi popłynie żywa ludzka rzeka, pokonując 334 stopnie, by pokłonić się Temu, którego nazywamy Prorokiem narodu ukraińskiego. Tegoroczny dzień powrotu Tarasa na Ukrainę Państwowy rezerwat „Tarasowa góra” wita w rusztowaniach — w dosłownym i przenośnym znaczeniu. W budowlanej siatce znajduje się budynek muzeum — trwa tam rekonstrukcja. Już w 2003 roku, przygotowując się do 190. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, opracowano dokumentację projektowo-kosztorysową, w tym na remont i restaurację krzyża-pomnika z 1884 roku oraz pomnika z 1923 roku; kapitalny remont kompleksu schodów na Tarasową górę; zagospodarowanie obiektów dolnego parku i urządzenie w nim systemu nawadniania; rekonstrukcję systemu ogrzewania muzeum i innych obiektów, co przewiduje także budowę elektrociepłowni w kompleksie z garażami i oranżerią, rekonstrukcję gazociągu dla zapewnienia ogrzewania Rezerwatu itp. Rok 2004 rozpoczął się dla Rezerwatu nietypowo: jego dyrektora generalnego I. Likowego zwolniono 22 stycznia rozkazem ministra, a po pewnym czasie muzeum oddano do rekonstrukcji. Następnie Ihor Lichowyj dochodził w sądzie swojego prawa do zajmowania stanowiska dyrektora generalnego (gazeta „Słowo Proświty” również broniła go), a jego kariera nieoczekiwanie nabrała tempa — w czasie, który minął, wznowiony dyrektor generalny zdążył pracować nie tylko dla dobra Rezerwatu, lecz także na stanowisku ministra kultury i turystyki, w administracji Prezydenta, a obecnie znalazł się w służbie dyplomatycznej — jako ambasador na Białorusi. Pięćdziesięcioletni Ihor Lichowyj mocno pokonuje szczeble kariery, nie przejmując się szczególnie wspomnianymi obietnicami i zobowiązaniami moralnymi wobec nich, a sześćdziesięcioośmioletnie muzeum Tarasa Szewczenki na Czernieczej górze wciąż jest w rusztowaniach. Według doniesienia na jednej ze stron internetowych obecnego dyrektora generalnego, z przewidzianych na remont i rekonstrukcję 38 mln hrywien przydzielono i wykorzystano (od 2004 roku) około 17 mln. W 2005 roku na rekonstrukcję muzeum wykorzystano 9,5 mln hrywien, w 2006 — 5,7 mln hrywien. Niektóre prace wykonują pracownicy korporacji „Ukrrestawracija” na kredyt. Działają zgodnie z projektem rekonstrukcji, opracowanym przez instytut „UkrNDIproiektrestawracija”. Pod bezludnym i bezgłosym muzeum w zielonej siatce (rzekomo obiekt starannie zamaskowano) stoi tablica informująca wszystkich chętnych, że rekonstrukcja zakończy się w grudniu 2008 roku. Niewielki kawałek drogi wybrukowanej kamienną „kostką” — oto wszystkie widoczne z zewnątrz oznaki rekonstrukcji na Tarasowej górze. Jednak są to tylko widoczne oznaki. Redakcję „Słowa Proświty” oprócz przebiegu prac restauracyjnych i rekonstrukcyjnych interesuje i boleśnie porusza jeszcze inny temat — Tarasowy kościół. To inicjatywa „Proświty” — wznieść za ogólnonarodowe pieniądze u podnóża Czernieczej góry w Kaniowie świątynię-symbol jedności nie tylko Ukraińców całego świata, ale i wszystkich ludzi dobrej woli, których nie jest obojętny los Ukrainy, którzy widzą jej odrodzenie w duchowej spójności narodu, należytym pielęgnowaniu jego potężnego twórczego potencjału — nie powstała przypadkowo i nie znienacka. Najpierw omawiano ją w wąskim gronie, przejęli się nią artyści i pisarze, poparli politycy i działacze społeczni. Część polityczną odrzucono od razu — miała to być naprawdę ogólnonarodowa wola, inicjatywa proświtiańska. Cztery lata temu, w majowe dni, w miejscu wskazanym przez dyrektora generalnego I. Lichowa — w urocziszczu Monastyrok — postawiono i poświęcono pamiątkowy krzyż — symbol zamiarów i zarazem zastaw jedności. We wrześniu za pomocą UT-1 (przy wsparciu O. Sawenka, W. Kmetyka i niezapomnianego Borysa Hrywaczewskiego) ogłoszono zbiórkę pieniędzy. Od tego czasu nazwiska ofiarodawców drukowano na łamach „Słowa Proświty”, a na UT-1 istniała audycja „Tarasowa cerkiew”, którą przygotowywał do emisji i prowadził Borys Hrywaczewski. Dwa lata temu kierownictwo Pierwszego Narodowego zdjęło ją z anteny, pozbawiając swoich widzów możliwości tworzenia i oglądania współczesnej telewizyjnej szewczenkiany i faktycznie przyspieszając życiowy finał Borysa Hrywaczewskiego. Kwestią budowy Tarasowej cerkwi z inicjatywy „Proświty” zajmował się komitet Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości; w grudniu 2003 roku w Kaniowie odbyło się wyjazdowe posiedzenie Komitetu Organizacyjnego oraz przedstawicieli Narodowego Rezerwatu, Towarzystwa Ochrony Zabytków i zarządów architektonicznych, z udziałem mera Kaniowa Wasyla Kołomijca. W spotkaniu uczestniczyli duchowni trzech wyznań Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Postanowiono, że Tarasowa cerkiew będzie ponad wyznaniami i będzie nieść prawdziwie chrześcijańską miłość. Padła tam także szczególna opinia biskupa czerkaskiego i kaniowskiego Safroniusza z UKP MP: „Jeśli przyjadę ze swoją świtą, a tam będzie stał ktoś drugi (z innego wyznania) i się modlił, to nie przekroczę progu, dopóki on nie wyjdzie, a potem wejdę do świątyni. Czy będzie kłótnia? Nie. Ja myślę, że wszystkie te subtelności się wygładzą, zanim wszystko zostanie zbudowane”. Ciekawe, że wszyscy, którzy przekazali swoje pieniądze na Tarasową cerkiew, postrzegają jej budowę jako przejaw jedności soborowej. Ciąg dalszy na s. 8—9 „PROŚWIATA” OD ŚWIĄT PO DNI POWSZEDNIE FESTIWAL MONODRAMATÓW Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr konta 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, KPO 21709106 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASOWEJ — 811 107 hr 25 kop.

s. 8 · strona oryginału ↗

Ciąg dalszy. Pocz. na s. 1. Możliwe, że właśnie to nie wszystkim się podoba? Chociaż Komitet Organizacyjny zdecydował, że cerkiew Tarasa będzie pod opieką Narodowego Rezerwatu, i stawiał za przykład Bazylikę Grobu Pańskiego, gdzie na dalekiej od pokojowej izraelskiej ziemi pokojowo modlą się i grekokatolicy, i katolicy, i prawosławni obrządku wschodniego. I choć kaniowska historyczna cerkiew, w której odprawiano nabożeństwo żałobne nad ciałem Szewczenki, należy do Patriarchatu Moskiewskiego, pracownicy rezerwatu, mimo idei podchwyconej przez naród ukraiński, nagle wysunęli własną. Na łamach „Słowa Proświty” wystąpiła pracownica rezerwatu Zinajida Tarachan-Bereza, proponując „zwrócić naszemu narodowi, po kilkusetletnim zapomnieniu, małą drewnianą kozacką cerkiew pod wezwaniem Opieki Najświętszej Bogurodzicy, odnawiając ją w Monastyrku, pod Czerniecza Górą, obok przyszłego monumentu, który od dawna planuje się wznieść tutaj dla odważnych ukraińskich hetmanów — Iwana Pidkowy, Jakowa Szacha oraz Samijła Kiszki…”. Oto taka, z pozoru szlachetna idea, a jeśli pomyśleć — próba „odwrócenia uwagi” tym, którzy marzą o cerkwi Tarasa; właściwie to tylko moja osobista opinia i moje przekonania: żadna odnowiona (cerkiew-makieta?) budowla XVII wieku, na dodatek — jak rozwija swoją hipotezę Z. Tarachan-Bereza, cerkiew-grobowiec dla największych dostojników, dla samego Symona Petlury — nie może być cerkwią Tarasa. Z tymi myślami podjechaliśmy do uroczyska Monastyrka, do pamiątkowego krzyża, który 20 maja 2001 roku stawiali nie tylko proświcianie, ale i mieszkańcy Czerkas, mieszkańcy Kaniowa, przedstawiciele wszystkich obwodów całej Ukrainy. Wypalony na słońcu i zmarznięty na wilgotnych dnieprowych wiatrach, myty deszczami i płukany mgłami, ten sześcioletni krzyż stał na miejscu. A na nim po gospodarsku wisiała czyjaś kurtka. Jak wykorzystywano taką symboliczną drewnianą budowlę jak krzyż w historii — wiedziałam. Pamiątkowy krzyż-wieszak na odzież trafił mi się po raz pierwszy. Nasz korespondent Ołeksandr Łytwynenko postanowił takie cudo sfotografować. Naprzeciw nam, od nowoczesnego i nowego volkswagena-phaetona rzucił się dość postawny, młodziej wyglądający mężczyzna: — Kurtkę zdjąć! Zdjąć moją kurtkę! DYREKTOR GENERALNY Z kurzu ciężarówek i ryku buldożerów zbliżył się do nas człowiek, którego zamierzaliśmy odszukać na Tarasowej Górze: dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Marjan Wołodymyrowycz PINIAK stał się naszym pożądanym rozmówcą, pytając, czego potrzebujemy. — Chcemy porozmawiać i o generalnej rekonstrukcji, i o tym, co tu się dzieje, i co 22 maja będzie u Pana, i o cerkwi Tarasa. — Na dzień dzisiejszy kwestia z cerkwią pozostaje otwarta, dlatego że samo postawienie pytania, zapewne, od samego początku było błędne. Trzeba było najpierw wyjaśnić, jaka ta cerkiew powinna być, do kogo powinna należeć, w jakim miejscu ma stać. Oto stoimy przy krzyżu, ustawionym w miejscu, które zostało wyznaczone, że tutaj będzie stać cerkiew Tarasa. Na kompleksie podejść też stoi kamień i na nim również napisano, że tutaj będzie cerkiew Tarasa — Cerkiew Jedności. Według opinii pracowników rezerwatu (my też wielokrotnie zbieraliśmy się, omawialiśmy ten temat), miejsce wybrano niefortunnie: ani pierwsze, ani drugie. — I pierwsze, i drugie zostało wskazane palcem ówczesnego dyrektora generalnego Ihora Dmytrowycza Lichowego. — Nie wiem, czy zostało wskazane, to nie mój okres i nie mogę twierdzić, przez kogo zostało wskazane. Ale, o ile wiem, Ihor Dmytrowycz również wielokrotnie pisał i zwracał się w tej sprawie, że jedyne miejsce w danym przypadku, które uważamy za celowe wykorzystać, to miejsce za pomnikiem Pidkowy, to wzgórze, które teraz będzie uformowane, zostanie zrobione zagospodarowanie wokół znaku pamiątkowego Iwana Pidkowy. Uważamy, że to jedyne miejsce, które rzeczywiście odpowiada danym historycznym, które się zachowały, które zostały opracowane przez pracowników rezerwatu. — Ma Pan na myśli wersję Tarachan-Berezy? — Tak, chodzi o kozacki klasztor, który wcześniej był tutaj, w którym dożywali swoich dni starzy ranni kozacy i na terenie którego była drewniana niewielka kozacka cerkiew. Jeśli chodzi o cerkiew nadbramną, to nie popieramy tej idei, choćby dlatego, że nie chciałoby się, po pierwsze, dzielić ludzi, którzy przychodzą pokłonić się Tarasowi Szewczence. Dlatego że ludzie idą różnych narodowości i różnych wyznań. I jedni będą iść przez cerkiew nadbramną (tak, jak było zaplanowane, jak przez czyściec), a inni — jakimiś okrężnymi drogami. — I, właściwie, uznał Pan, że nie jest potrzebna rezerwatowi cerkiew-pomnik Tarasa Szewczenki, że Ukraińcy mogą obrazić ukraińską cerkwią na ukraińskiej ziemi inne narody?! — Wiecie, to pytanie jest bardzo skomplikowane. — A na czym polega jego skomplikowanie? Pieniądze na cerkiew wpłacili grekokatolicy, katolicy, wierni Patriarchatu Moskiewskiego i Kijowskiego. I żaden z tych, którzy dawali swoją hrywnę, nie pytał, jaka konfesja będzie w cerkwi, rozumiejąc, że Chrystus, jak i Taras Szewczenko, jest jeden. To pytanie powstaje tylko u dyrektora rezerwatu i u pracowników rezerwatu… I było uzgodnione, mówiono o tym, ustalano, że klucz od cerkwi będzie u dyrektora rezerwatu, u pracowników rezerwatu i że będą mogli tam odprawić swoją służbę i grekokatolicy, i katolicy, i chrześcijanie obrządku wschodniego, i nikt jeden po drugim nie będzie rekonsekrował cerkwi. I że sama forma budowli, wybrana jako symbol ludzi III tysiąclecia, którzy prowadzą swoją rachubę lat od Chrystusa. Tak było zaplanowane i dziwi mnie, że pierwsze pytanie, które powstaje u Pana: do kogo będzie należeć cerkiew i jaka konfesja. To znaczy, pracownicy rezerwatu, którzy powinni być ponad religijną ideologią, ponad konfesyjną walką, jakby zachęcają tych ofiarodawców do międzykonfesyjnej walki i nieporozumienia. — Widzicie, jak Pan długo mówił, skomplikowanie... — Cóż, to wejdzie po prostu w tekst mojego wywiadu jako mój punkt widzenia. — Z tego powodu właśnie to pytanie jest skomplikowane, rozumiecie. — Proszę powiedzieć, czy w Kaniowie jest zaostrzona walka międzykonfesyjna? — Nie. Na dzień dzisiejszy — nie. — Czy rezerwat sprzeciwiał się przekazaniu świątyni, w której odprawiano nabożeństwo żałobne nad Szewczenką, Patriarchatowi Moskiewskiemu? — Teraz mowa o cerkwi Tarasa. — Nie, konkretne pytanie. — Nie mogę Panu powiedzieć za tamten okres, jakie było stanowisko 10—15 lat temu u pracowników rezerwatu. — Jedyna tutaj była potyczka, kiedy przyjeżdżał patriarcha Mścisław… — Bardzo ładnie, widzę, wszystko za mnie Pan powiedział. Prawie wszystko za mnie Pan powiedział. Rzeczywiście, był precedens w 1991 roku, kiedy powstał konflikt międzykonfesyjny na grobie Szewczenki. Właśnie dlatego nie chcieliśmy, aby w przyszłości podobne rzeczy się powtórzyły. Gdzieś Pan słusznie powiedział, oczywiście, i stanowisko pracowników rezerwatu jest takie samo, że cerkiew powinna należeć do wszystkich konfesji. — To co nie odpowiada w koncepcji, przedstawionej przeze mnie i zatwierdzonej przez ofiarodawców?

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn