Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

«GLODOSKI SKARB», KTÓRY ODNALEZIONO NA NOWO

Слово Просвіти, №20 за 2007 рік

Hryhorij Husejnow, nasz krajan (pochodzący z Pomicznej), redaktor czasopisma „Kur’er Krywbasu”, krajoznawca i pisarz, zrezygnował z Nagrody im. Tarasa Szewczenki, otrzymanej w ubiegłym roku za wielotomowe wydanie „Hospodni zerna”. Nie z jakichś zasadniczych powodów politycznych czy moralnych — po prostu zdecydował: to, co będzie narastać co roku, jak odsetki od złożonej w banku sumy ogólnej Nagrody Państwowej, może stać się niezłą zachętą i wsparciem dla wielu ukraińskich twórców, którzy być może jeszcze nieprędko doczekają się poważnego państwowego uznania, ale którzy obdarzeni są talentem i Bożą iskrą twórczości. Pod koniec kwietnia w Kijowie, Kirowohradzie i Nowoarchanhelśku odbyło się wręczenie literacko-artystycznej nagrody „Glodoski skarb” jej pierwszemu laureatowi — kobziarzowi Tarasowi Kompaniczence oraz imprezy kulturalno-oświatowe dla społeczności Nowoarchanhelśka (w tym roku, kiedy minęło 110 lat od urodzin Jewhena Małaniuka, założyciele nagrody, członkowie jury, laureat odwiedzili jego ojczyznę; takie wizyty w wybitnych miejscach naszego stepowego kraju będą odbywać się co roku) i Kirowohradu. W budynku technikum budowy maszyn, a niegdyś szkoły realnej, gdzie w swoim czasie uczyli się i Jewhen Małaniuk, i Jurij Janowski, i Mykoła Sadowski, i Panas Saksahanski, i Jewhen Cykałenko, i Ołeksandr Tarkowski, odbyła się prezentacja nagrody „Glodoski skarb” (o tym, jak dokładnie został on znaleziony, opowiedział emeryt, mieszkaniec Hłodos, Wołodymyr Chuchrij, który jako młodzieniec go znalazł) oraz jej pierwszego laureata. Obecnych poraziła nie tylko niezwykle ciekawa, harmonijna, a co najważniejsze, praktycznie nieznana współczesnemu słuchaczowi muzyka Tarasa i jego kolegów, ale jego świadoma duchowa ukraińska postawa (występy muzyczne opatrywał swoimi komentarzami). O nowej nagrodzie, jej osobliwościach i nie tylko — nasza rozmowa z Hryhorijem Husejnowem. Switłana Oreł, m. Kirowohrad — Hryhoriju Dżamałowiczu, proszę opowiedzieć, jak pojawiła się idea powstania nowej nagrody? — Praca nad wielotomowym wydaniem „Hospodni zerna” to 25 lat mojej pracy, to spotkania i rozmowy z wieloma ludźmi, to wreszcie trzy samochody, które rozbiłem na stepowych drogach Centralnej Ukrainy w poszukiwaniu materiału do tych książek. Za pomocą tej nagrody postanowiłem kontynuować swój związek z „Hospodnimi zernami”, czyniąc go publicznym i angażując w niego coraz więcej ludzi, którzy niosą w sobie duchowość. Do tego jeszcze żona podpowiedziała: „Pieniądze zawsze są potrzebne, ale gdybyś nie został laureatem, i tak by ich nie było, więc nie wydajmy ich po prostu, a zróbmy coś takiego, żeby zostało i dla innych”. — To była idea Pańskiej żony? Kobiety z reguły wręcz przeciwnie — są bardziej merkantylne i do tego skłaniają mężczyzn… — Moja żona pochodzi ze szlacheckiego polskiego rodu, z Podola. W ich rodzinie jest czworo dzieci, a za najbardziej znamienną cechę jej charakteru uznałbym minimum egoizmu. — Miał Pan szczęście do żony. Ale jak Pan rozwijał tę ideę? — Skontaktowałem się z Wołodymyrem Bazylewskim, jeszcze raz wszystko omówiliśmy i doszliśmy do wniosku, że z pomocą Mychajła Słaboszpyckiego i jego Ligi Ukraińskich Mecenasów zdołamy bardzo dobrze załatwić wszystkie formalności: przygotować regulamin, skład jury, wypisać procedurę wręczenia. A ona musi być szczególna. W Kijowie będzie wręczany dyplom, odbędzie się wycieczka do muzeum, gdzie obecnie przechowywany jest skarb znaleziony w Hłodosach, będą odbywać się spotkania z prasą. Samą nagrodę, ściślej mówiąc, kartę bankową (a ma to być około 15 tysięcy hrywien, biorąc pod uwagę to, jakie odsetki dziś wypłacają banki), należy wręczać w Kirowohradzie, po czym laureaci, członkowie jury, jeśli zechcą, oraz przedstawiciele społeczności odwiedzą któreś z wybitnych miejsc, w które bardzo bogata jest Kirowohradszczyzna. Przekonywałem się o tym przez nie jeden rok, kiedy przygotowywałem wielotom „Hospodni zerna”. Inna sprawa, przyzwyczailiśmy się wykazywać niezwykłą skromność, co moim zdaniem jest mentalnie charakterystyczne dla mieszkańców stepów. Ale jeśli wziąć historię końca XIX — początku XX wieku, to prawie wszystkie wybitne postacie, które ją tworzyły, urodziły się właśnie tutaj — na terenach dzisiejszej Kirowohradszczyzny i okolicznych stepów. — Ale dlaczego wybrał Pan właśnie Kirowohradszczyznę, przecież niemało lat mieszka Pan już na Dniepropietrowszczyźnie? — Bo to moja Ojczyzna, tutaj się urodziłem, tutaj uformowałem się jako osobowość i pisarz. I choć już 25 lat mieszkam w Krzywym Rogu, ale wszystko stąd, gdzie moje korzenie. Przypominam sobie, jak po raz pierwszy, jeszcze jako uczeń, trafiłem na chutor Nadija. Mieszkaliśmy na stacji Pomiczna, przez którą przechodziło niemało pociągów. Wiedziałem, że chutor Nadija jest obok stacji Szostakiwka. Pewnego wiosennego ranka wsiadłem do pociągu i pojechałem. Od stacji musiałem jeszcze długo docierać do chutoru. Tam spotkałem Andrija Jurowycza, to już później dowiedziałem się, że on jest wnukiem Iwana Karpenki-Karego, że właśnie dzięki jego kolosalnym wysiłkom chutor zachował się dla przyszłych pokoleń jako muzeum. A wtedy niczego o tym nie wiedziałem. I odebrałem gospodarza chutoru jako zwykłego wiejskiego wuja. Spędziliśmy z nim wtedy cały dzień na chutorze, ciągaliśmy jakieś drewno, jedliśmy chleb ze słoniną. Później już w pełni świadomie przyjeżdżałem na chutor, z Andrijem Jurowyczem korespondowaliśmy aż do jego śmierci. A moje pierwsze poznanie skarbów rodzinnego kraju było bardzo proste, bez zbędnego pietyzmu. Największym odkryciem związanym z chutorem, które mnie poraziło, było to, że przez pewien czas przebywali tam strzelcy siczowi. — A propos skarbów. Dlaczego „Glodoski skarb”? — Wieś Hłodosy jest legendarna pod wieloma względami. Po raz pierwszy przyjechałem tam razem z Łarysą Terentiwną Masenko — córką znanego wspaniałego poety Terenia Hermanowycza Masenki, który urodził się w tej wsi. To była bardzo inteligentna rodzina. Ich dziadek kierował chórem cerkiewnym, dom stał akurat przy wiejskiej świątyni. Na dziwo, ona do dziś się zachowała, obecnie mieszka tam miejscowy ksiądz. Wielkim autorytetem i, można powiedzieć, pierwszym nauczycielem Terentija był jego starszy brat Stepan, który ukończył Chersońskie Seminarium Nauczycielskie. Brat przywoził z miasta ukraińskie książki, do których Terentij odnosił się z zachwytem. On też poszedł uczyć się do ukraińskiego gimnazjum (w Hłodosach była jedna z pierwszych w kraju ukraińskich gimnazjów). Stepan, kiedy rozpoczęło się powstanie przeciwko hetmanowi, zebrał trochę ludzi i poszedł na Pomoczną bronić Ukraińskiej Republiki Ludowej. Tam spotkały się różne siły, a Stepan zbliżył się do Jurka Tiutiunnyka, a ten został zastępcą atamana Mykoły Hryhorjewa. Stepan był członkiem jego sztabu. Zachował się testament Hryhorjewa, który pisał: jeśli coś mi się stanie, mają mnie zastąpić Jurko Tiutiunnyk, a dalej — Stepan Masenko. Później on, oczywiście, zmuszony był emigrować. Mieszkał początkowo na Podkarpackiej Ukrainie, pracował jako nauczyciel. Przyjaźnił się na emigracji z Jurijem Horlisem-Horskim, z Ulasem Samczukiem. Potem ukończył wydział filozoficzny Uniwersytetu Karola w Pradze, długo mieszkał w Ameryce. Tak więc, kiedy przyjechaliśmy po raz pierwszy, chodziliśmy faktycznie po ruinach — nic nigdzie się nie zachowało, żadnej pamięci o tej unikalnej rodzinie. Ale kiedy po pewnym czasie obchodziliśmy 100-lecie Terenia Masenki, zobaczyliśmy inny obraz: przy tablicy pamiątkowej kwiaty, wszystko posprzątane, wymiecione, w szkole odbyło się bardzo miłe spotkanie. Zatem wręczenie nagrody właśnie w taki sposób — z wyjazdami w stepową głusz, uważam, przyciągnęłoby uwagę władz do tych miejsc, i nawet bez wkładania jakichś poważnych środków pomogłoby uporządkować je, odnowić i wzmocnić świadomą pamięć miejscowej ludności o swoich wybitnych rodakach. — Wieś Hłodosy w naszym kraju znana jest jeszcze z tego, że za czasów URL, po jednym z wieców, wysłała od razu niemal pułk żołnierzy do Ukraińskiej armii. Taki poziom świadomości narodowej, choć był on niszczony bezlitośnie w kolejnych latach, też można nazwać swego rodzaju skarbem. Ale przecież chodzi też o prawdziwy skarb, znaleziony tutaj? — Tak, z tą wsią związana jest masa romantycznych historii. Jeszcze podczas naszego pierwszego przyjazdu zwróciłem uwagę na pomnik, który stoi przy jednym z podwórek. Przewodniczący rady wiejskiej opowiedział, że w 1905 roku jeden chłop wzniecił tutaj powstanie. Kilku ludzi po tym rozstrzelano, a jego wysłano do Chersonia do więzienia. To było więzienie, z którego nikt nie mógł uciec, a hłodosowiec uciekł. Zachował się pomnik uczestników tego powstania. A jeśli chodzi o prawdziwy skarb, — gdzieś na początku lat 60. w jednym z jarów chłopiec-pastuszek znalazł kamień, pod którym okazało się wiele złotych przedmiotów. Było ich, mówią, do kilograma. Myślę, że chłopiec znalazł pochówek jakiegoś scytyjskiego króla, dokonany pospiesznie, podczas bitwy. Wtedy było prawo, że człowieka trzeba pochować przed zachodem słońca. Widocznie dlatego tak go pochowali. Ponieważ nie było tam żadnego kurhanu, to złote przedmioty nie zostały rozgrabione i zachowały się bardzo dobrze. Teraz ten skarb eksponowany jest w jednym z muzeów Ławry. Dobrze byłoby, gdyby laureaci razem z dyplomem i kartą bankową otrzymywali także hologram któregoś z przedmiotów tego skarbu. — Samą ideą tej nagrody sprzeciwia się Pan filozofii małomiasteczkowego prowincjonalizmu, która jest bardzo rozpowszechniona wśród naszego ludu. — Już wspominałem o naszej tak zwanej “skromności” — my jakby boimy się uświadamiać, jaką duchową i energetyczną siłą jest nasza wspólnota, zwłaszcza jeśli zajrzeć w historię. Małaniuk nasz rodak? To niemożliwe! Tutaj urodził się Czyżewski? Czyżby? A Wynnyczenko, a Czykałenko? To tylko najsłynniejsze nazwiska, które w jednej chwili przyszły do głowy. A ilu ciekawych osobistości mniej znanych, ale które zrobiły dla swojego kraju nie mniej, można jeszcze wymieniać! Na mnie w dzieciństwie wielkie wrażenie zrobiła maleńka książeczka odeskiego krajoznawcy Hryhorija Złenki “Nietlinne”. Kupiłem ją w naszym wiejskim sklepie za 11 kopiejek. Tam wymienione były miejsca, znane mi z dzieciństwa, ale ja dotąd nie widziałem, żeby o nich było gdzieś coś wydrukowane. To wywarło na mnie takie wrażenie, że ja, wtedy uczeń, napisałem do autora list, na który ten odpowiedział. Później dużo z nim rozmawialiśmy, spotykaliśmy się. Ale od tamtej pory mam odczucie — najprawdziwsza i najciekawsza historia — to ta, która jest obok.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn