Strona · s. 14strona oryginału ↗
JAK ARTYSTA MOŻE PODZIELIĆ BOCHENEK CHLEBA NA WSZYSTKICH…
Слово Просвіти, №20 за 2007 рік
Uljana Hlibczuk
Wybaczcie, w tym przypadku bardzo chce się napisać coś emocjonalnie sentymentalnego… Kocham, kocham, całym sercem kocham Międzynarodowy Festiwal Monospektakli „Echo”… Może to nie bardzo przystoi, bo nie bardzo profesjonalnie, ale mam w zapasie kilka argumentów. „Po pierwsze”, „po drugie”, „po trzecie”… Nie chce mi się zajmować kancelaryjszczyzną… Festiwal dąży do swobody i wolności. Nawet jeśli jego organizatorzy starają się wpędzić „Echo” w ciemny czechowowski futerał. Na wszelki wypadek, „как би чєво нє вишло”… Główny program festiwalu odbywał się w teatrze „Koło”, na Andrijiwskim Uzwozie. W niewielkiej kameralnej sali na kilkanaście miejsc dla widzów nie zaw-
Mariusz Donkin w monospektaklu „Pan Ibrahim i kwiaty Koranu”
...wały się na krawędzi sceny. Co to świadczy? Oczywiście o naszej szczególnej „miłości” do niekomercyjnego teatru, w którym nie ma „gwiazd” rozkręconych serialami i podchwyconych przez prasę. O naszej zależności od patosu nazwiska. Tabakow, Kaliagin, Wolczek… Te nazwiska nie znikają z łamów ukraińskich gazet. W końcu nie chcę, żeby podtekstem moich słów było gołosłowne uogólnianie: to przecież wszystko ulubieńcy publiczności. Na każdy ich „gig” publiczność śmieje się nie gorzej niż na koncercie Miszy Zadornowa. Ale publiczność publicznością… Przez całą historię teatru niewiele się zmieniła. Somerset Maugham pisał: jeśli za skalę intelektualną widowni wziąć alfabet, to odbijając od tęgiej sprzedawczyni pasztecików z pasztetem, zakończymy zawodowym krytykiem teatralnym. To skrajności, pierwsza i ostatnia litera. Przeciętny poziom intelektualny widza zatrzyma się gdzieś na literze „o”. Dziwne tylko, że na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym Monospektakli nie zauważyłam nikogo z ukraińskich aktorów. Parafrazując ulubionego Maugham’a, powinni oni osłaniać tyły intelektualne widowni, być jej ostatnią literą w alfabecie… Niech tam, z tym „miękkim znakiem”… Panowie, czy naprawdę nie jest interesujące być literą „ja”? A rozmowy, wymiana doświadczeń? Solidarność… Choćby ambicja powinna wywinąć jakieś koleńko… Brak reklamy? W świecie teatralnym, otwartym i wyczulonym na plotki i wydarzenia, to nie argument. Wszystko znacznie banalniej: niechęć i obojętność… Kto zaś
Ołeksandr Formanczuk w monospektaklu „Głodny grzech”
...czy można lubić tę kameralność, iluzję współudziału? Program festiwalu jest bogaty. Spektakle — trzy razy dziennie. Na początku przeszkadzała bariera językowa. Aktorzy zwracali się do widzów po polsku, bułgarsku, niemiecku, angielsku, rosyjsku… Z czasem zaczynasz „wchodzić w to”, że teatr jednego aktora to szczególna sztuka, która nie wymaga tłumaczenia. Oczywiście pod warunkiem talentu. Miernota wymaga tłumacza. W przerwie między spektaklami miałam radość rozmowy z jednym z członków jury „Echa” Wiesławem Herasem. Od wielu lat organizuje w Polsce festiwale monospektakli. „Z zawodu jestem dziennikarzem, a teatr to moje hobby”. Pan Wiesław przyznał, że ma to swoje zalety. Taki „boczny” punkt widzenia pozwala bardziej adekwatnie, precyzyjnie i subtelnie odbierać grę aktorską. „Podstawową cechą monospektaklu jest nieustraszoność aktora. Wszak wychodzi on do widza sam na sam. Nie ma asekuracji, jak w pełnowymiarowych przedstawieniach teatralnych.
Na scenę powinien wychodzić tylko w razie najwyższej konieczności: gdy ma coś do powiedzenia… W przeciwnym razie nie ma sensu…” W tym, jak na scenę wychodzili Bułgar Marius Donkin, Niemka Gabi Schelle, Anglik Peter Tate, Litwin Aleksandras Rubinovas, Polka Olena Cykuj, Ukrainiec Oleksandr Formanczuk, był sens. Były odcienie sensu. Każdy z widzów znajdował swoje. Odczucie cudu, jakby artysta mógł podzielić się bochenkiem chleba ze wszystkimi. Zglobalizowany świat pożera indywidualność. A jeśli w przyszłości oryginalność będzie kojarzyć się tylko z odciskami palców? Przerażające… Teatr jednego aktora to wyzwanie dla pojęć kliszy i technologii. Teatr jednego aktora to pojedynczość, oryginał, wyraźna monochroniczna linia, która wyróżnia
Ojciec i syn Rubinovasowie oraz Wiesław Heras (w środku)
indywidualne „ja” z gęstego strumienia „my”. W układzie współrzędnych sztuki głos osobnej persony jest ceniony. Szanuje się go, dla niego wola i wolność… Tylko pytanie, na ile współrzędne sztuki pokrywają się z realnym życiem? A jeśli to równoległe światy? Niebezpiecznie jest stracić poczucie rzeczywistości. To jakby zlekceważyć złoty środek i rozumieć dosłownie antyczny aforyzm „człowiek człowiekowi — wilkiem”… Zdawałoby się efektowne zakończenie i można postawić kropkę… Gdyby nie gra Ołeksandra Formanczuka. Inscenizację Ołeksandra Biłozuba „Głodny grzech” według noweli Wasyla Stefanyka „Nowina” trudno jakoś nazwać efektowną albo byłoby to nie na miejscu. W końcu to słowo ukrywa coś z pozdrawiania salutem i powierzchowności. Bryzgi szampana… Tymczasem Ołeksandr Formanczuk zachwycał. Bardzo subtelnie ucieleśnił to, co graniczne, tę granicę szaleństwa, gdy człowiek jest już poza rzeczywistością — w niewoli potworów rozumu — ale wciąż z miłością ogląda się za swoją rodzoną krwią.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
