Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

JĘZYK JEST JEDEN

Слово Просвіти, №20 за 2008 рік

Iryna FARION, m. Lwów. Znany uczony Pascal w liście do K. Marksa napisał: „Piszę do Pana tak dużo dlatego, że nie mam czasu napisać krótko”. W. Stefanyk, tworząc swoje nowele, całymi dniami i godzinami dręczył pytaniami pierwowzory swoich utworów i zapisywał stosy papieru. W końcu, zupełnie wyczerpany, zostawiał na czystej kartce „sam miąższ”, który porażał zwięzłą doskonałością i z łatwością przeważał wydane folianty. Zwięzłość nie tylko nadaje językowi siłę — tworzy przestrzeń dla głębi myślenia i wzburza uczucia. Mistrz słowa O. Honczar zauważył: „Powieść jest jak rakieta: dziesięć gramów za dużo — i nie poleci”. Dzisiejsza słowna nadmiarowość nie daje lotu całemu krajowi: za zbędnymi słowami kryje się pustka myśli: rozmów wiele, a rozumu mało. Pustka myśli rodzi nieprawdę, którą ukrywa się w powłoki martwych, zdesemantyzowanych słów. Taki styl myślenia i mówienia wykształcił się w czasach ZSRR i otrzymał od G. Orwella nazwę nowomowy (newspeak), której istotą jest nie tylko nadmiar słów przy braku myśli, ale także kłamliwe nazywanie świata na nowo. G. Fuller zauważył, że w moskiewskim słowniku wszystkie słowa są wywrócone na lewą stronę: prawdę nazywa się kłamstwem, a kłamstwo — prawdą; niewolę nazywa się wolnością; policyjne zastraszanie — demokracją; zagarnięcie — wyzwoleniem. Taka polityczna antonimia słowa kwitnie do dziś, co uwidacznia się w szczególności w przeciwstawnym pojęciu „niewolnictwo — wolność”: przymusowe zlanie się i asymilacja narodów — to „wspólnota interesów ekonomicznych (a wcześniej klasowych)”; potwierdzenie narodowej odrębności — to „przeszkoda dla nieuchronnej, błogosławionej globalizacji”; przepisywanie podręczników historii Ukrainy na korzyść imperialnej Moskwy — „uzgadnianie planów nauczania”; rusyfikacja ukraińskiej edukacji — „podniesienie poziomu nauczania języka rosyjskiego”; miłość do własnej ziemi — „nacjonalizm” (jedno z tych „nowomownych” słów, które przeznaczono nie do tego, by odzwierciedlały, lecz by zabijały znaczenie); zniszczenie Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej — „dobrowolne zjednoczenie z prawosławiem”; przymusowa nauka języka rosyjskiego — „środek przyłączenia do światowej cywilizacji”; usuwanie rodzimej ukraińskiej leksyki (dialektyzmów, archaizmów itp.) — „walka o czystość i kulturę języka ukraińskiego”; rujnowanie podstaw języków narodowych — „wolny, wzajemnie wzbogacający rozwój języków narodowych”; tworzenie bezrodnej, zasymilowanej, niewolniczej masy — „nowa wspólnota historyczna — naród radziecki, a teraz — Europejczycy”; zgubny, spowodowany terrorem bilingwizm ukraińskiej ludności — „adaptacja społeczna i tolerancja”; opanowywanie języka ukraińskiego przez ludność rosyjskojęzyczną — „konformizm społeczny, prowadzący do upadku moralności publicznej”; całkowita samowola społeczna — „demokracja”; zamach kryminalistów i janczarów na ustrój państwowy — „stabilność”; tworzenie nędzy poprzez inflację — „dobrobyt”; odwieczny wróg Rosja — „strategiczny partner”. Słusznie zauważył G. Orwell: „Język polityczny stworzono po to, by kłamstwa brzmiały prawdziwie, a morderstwa przyzwoicie, i by nadać pozór trwałości całkowitemu wiatrowi”. Takie wypaczone nazywanie na nowo zachodzi tylko w czasie najbardziej zagrażającego kryzysu moralno-duchowego — a język, jako „najniebezpieczniejsze dobro ze wszystkich dóbr” — daje o tym najgłośniejszy sygnał. Nosiciele takiej

s. 7 · strona oryginału ↗

Zdjęcie Olesia Dmytrenki bardziej wrażliwymi, lepszymi i doskonalszymi. Pracuję w środowisku nieukraińskojęzycznym. Jest to centrum handlowo-rozrywkowe, gdzie duchowość nie jest zbyt ceniona — w cenie jest konsumpcjonizm. A tam, gdzie konsumpcjonizm, tam nie jest istotne, kto w jakim języku rozmawia: najważniejsze to sprzedać więcej i mieć zysk. Ale nie wszyscy poddają się nastrojom konsumpcyjnym. Dlatego nie jestem samotny. Gdybym tego nie czuł, to być może nie uczyłbym się. Mamy potencjał i wielką przyszłość. Przygotowanie na kursach jest dość gruntowne — uczyliśmy się 72 godziny. Po ośmiu godzinach pracy czasami ciężko było iść na kursy. Brakuje wolnego czasu, żeby nauczyć się jakiegoś tematu, ale jest ciekawie. Nasza pisownia różni się od rosyjskiej. Kursy to przede wszystkim komunikacja, źródło, które daje nam siły, by nieść energię ukraińskości w społeczeństwo. Moja żona jest Rosjanką, ale uważam, że na ojczystej ziemi trzeba rozmawiać w języku ukraińskim”. I jeszcze jeden znamienny wywiad. “Jestem Szesterenko Lilija Ołeksandriwna, emerytka, z paszportu Rosjanka. Mój ojciec jest Rosjaninem, a matka Słuchacze kursów języka ukraińskiego — Ukrainką. Mieszkałam w Kijowie w rosyjskojęzycznym środowisku, uczyłam się w 21. szkole. Potem — KPI (żadnego wykładu po ukraińsku), dlatego było mi bardzo ciężko nauczyć się rozmawiać w ojczystym języku. Być może wielu ludzi obraża się na kijowian, że nie rozmawiają po ukraińsku, ale nas tak wychowano. Dlatego potrzebne jest przygotowanie, praca z podręcznikami. Usłyszałam w radiu, że zorganizowano kursy i postanowiłam tam pójść. Szczerze kocham swoje miasto, swój naród, dlatego przyszłam na te kursy. Napisałam kilka artykułów w języku ukraińskim, które ukazały się drukiem w czasopiśmie „Ukraińska kultura”. Było ciężko, zwracałam się do dziennikarza i pisarza Mykoły Szudri, pomógł mi zredagować teksty. Na przyszłość planuję własnymi siłami napisać nowe. Kiedy rozmawiam z ludźmi, kiedy zwracają się do mnie po ukraińsku, czuję, że jesteśmy jedną całością. I chcę zwrócić się do całej Ukrainy: „Rozmawiajmy po ukraińsku! Być może nie wszyscy będą potrafili doskonale, ale w przyszłości język zjednoczy naród, a my musimy być jednością. Język to jest to, co nas zjednoczy!”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn