Strona · s. 11strona oryginału ↗
TAJNE SPRAWY NKWD
Слово Просвіти, №20 за 2008 рік
Teraz można z pewnością mówić, że Ukraińska Powstańcza Armia została utworzona 30 czerwca 1941 roku, wraz z początkiem działań grup marszowych OUN (r), które wyruszyły w celu przygotowania ogólnoukraińskiego powstania i stały się fundamentem UPA. Niezaprzeczalnie potwierdzają to tajne sprawy karne z archiwów NKWD. Pojawiła się Instrukcja Głównego Prowodu OUN „Walka i działalność OUN podczas wojny” dla Grup Marszowych, która proklamowała zbrojną walkę przeciwko dwóm okupantom Ukrainy oraz wspólne działania wojskowe narodów zniewolonych przez Niemcy i Rosję. Instrukcja przewidywała system działań mających na celu ustanowienie ukraińskiej władzy w terenie, utworzenie administracji państwowej wraz z proklamacją niepodległości Ukrainy w Kijowie. Szczegółowy plan przygotowania kadrowego Grup Marszowych opracowywali Roman Małaszczuk, Zynowij Matła i Wasyl Kuk. Wybrano ponad 5 000 najlepszych kadrowych legionistów OUN i podzielono ich na trzy zgrupowania: Północne, Centralne i Południowe. Zgrupowanie Południowe liczyło do 1 000 aktywistów. Wyruszyło ono w marsz pod dowództwem Tymosza Semczyszyna („Riczki”). Pod koniec sierpnia 1941 roku we wsi Wedmeże Wuszko w obwodzie winnickim przybyłe 10-15-osobowe grupy południowe zostały przeformowane na mniejsze. Otrzymały one nowe instrukcje. Kilka grup na czele z L. Łytwynenką („Łużenkiem”) poszło do Odessy, a inne na czele z M. Martynem („Andrijem”) przez południe obwodu kijowskiego — na obwód kirowohradzki. Pod Nowomyrhorodem doszło do kolejnego przeformowania, a grupy marszowe zostały skierowane na Krzywy Róg, Mikołajów i Krym. Pojawiły się pierwsze doniesienia niemieckiej agentury. Agent W. Kosyk 31 grudnia 1941 roku donosi: na Krym rewolucyjna OUN skierowała sześć grup marszowych, około 40 osób. Jednego powstańca udało się aresztować w drodze na Krym. Były to niewielkie grupy, podzielone na roje po 5-7 osób, pod dowództwem Iwana Janczyszyna. Grupy marszowe niemal jednocześnie dotarły do Dżankoja, tam pozostał rój Romana Bardaszewskiego, a inne rozeszły się na Kercz, Ałusztę, Sewastopol i Symferopol przez Eupatorię. Rój Janczyszyna w listopadzie 1941 roku jako ostatni przybył do swojego punktu przeznaczenia — Symferopola. Okręgowa OUN Krymu rozpoczęła pracę 3 grudnia 1941 roku. Wtedy na Krymie działała niewielka sieć melnykowskiej OUN pod kierownictwem Borysa Suchowerskiego, ale wraz z pojawieniem się grup marszowych i po zapoznaniu się z ich zadaniami większość członków organizacji melnykowskiej przyłączyła się do OUN rewolucyjnej. Do czerwca 1942 roku Południowym Krajowym Prowodem OUN, który początkowo dyslokował się w Dniepropietrowsku, kierował Zynowij Matła. Nieudana praca w podziemiu spowodowała wykrycie przez niemiecką agenturę wielu członków organizacji. Częstsze stały się aresztowania i rozstrzeliwania, co zmusiło do tymczasowego przeniesienia Krajowego Prowidnyka do Umania, a z czasem do zmiany Z. Matły na Wasyla Kuka, znanego jako „Jurij Lemisz” lub „Jurko”. Zimą 1941-1942 r. zaczynają się rozstrzeliwania członków OUN, faszyści wydają wskazówki policji, wywiadowi wojskowemu i SD, aby wzmocnić pracę nad wykrywaniem grup marszowych, które zostały skierowane na Krym. Wołodymyr Szarafan („Usacz”) Is-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
