Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

«ŚWIAT OD A DO Z» Wielka literatura dla małych

Слово Просвіти, №20 за 2008 рік

Dmytro CZYSTIAK, Kijowski Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki „Chrestomatia literatury światowej dla szkoły podstawowej” — właśnie taką definicję wydaniu nadali kompilatorzy i wydawca. U każdego wykładowcy literatury obcej, u każdej osoby obeznanej z dzisiejszym procesem edukacyjnym, powstanie naturalne „zawodowe” podejrzenie: w szkole podstawowej kursu „Literatura obca” się nie wykłada, programu z ministerialną pieczątką dla niej nie ma, więc po co taka kolosalna praca — nie wiadomo. To prawda, ale nie cała… Chrestomatia składa się z trzech książek. Do pierwszej weszły przekłady na język ukraiński autorów zagranicznych od literatury australijskiej do irlandzkiej, do drugiej — od islandzkiej do portugalskiej, do trzeciej — od rosyjskiej (i krajów Dalekiego Wschodu w składzie Federacji Rosyjskiej) do japońskiej. Są w chrestomatii utwory literatury birmańskiej, wietnamskiej, kirgiskiej, kolumbijskiej, mongolskiej, syryjskiej, tadżyckiej, a nawet urugwajskiej. Idea objęcia literatury światowej dla dzieci w pełnym zakresie występuje jako swoiste centrum wydania, integruje w ogólnokulturowy kontekst wszystkie literatury, dzięki temu osiągnięto efekt kulturowej polifonii, niezależnej od europocentrycznych czy innego typu wektorów ideowych. Alfabetyczne strukturyzowanie literatur jest uzasadnione, podobnie jak stosowanie kryterium chronologicznego do prezentacji tekstów w ramach każdej literatury. Najpierw w rubrykach przedstawiono anonimowe teksty folklorystyczne, potem — autorskie, z podaniem informacji o autorach. Stylistyka tych komentarzy jest utrzymana zgodnie z normami tekstów dla szkoły podstawowej, ale czasami jest ona fachowo-naukowa — dla nauczyciela. Odnotujmy też niezwykłą uwagę kompilatorów do doboru komentatorów utworów. Wśród nich — Andrij Biłecki, Wadym Paszczenko, Wałerij Szewczuk, Ołeś Honczar, Stanisław Semczynski, Mychajłyna Kociubynska, Iwan Dracz oraz wielu innych wybitnych pisarzy, literaturoznawców. Kompilatorzy podają w przypisach wyjaśnienia słów, które mogłyby wywołać trudności u czytelnika (i nie tylko u młodego). Prawie do każdej literatury po tekstach autorskich podano rubryki „Uśmiechnijmy się!” czy „Mądrość ludowa”. To odkrycie urozmaica dobór materiału. Jednak warto wyrazić pewne zastrzeżenia co do kilkukrotnych błędów w komentarzach, a także niedoskonałej redakcji składu, co można przypisać wydawnictwu „Nawczalna knyha — Bohdan” (orientuje się ono na priorytety edukacyjne, a to zobowiązuje do podnoszenia poziomu fachowego wydań), ale to, niestety, świadczy o ogólnej tendencji we współczesnym wydawnictwie książkowym. Ciekawe podejście dotyczące zestawienia ukraińskiej kultury duchowej z kulturą zagranicy. Chrestomatię kompilatorzy definiują jako zbiór tekstów do czytania klasowego i pozalekcyjnego na lekcjach kursu „Czytanie” (a nie na lekcje literatury obcej, których nie przewidziano). Dlatego trzeba wykazywać głębokie wzajemne powiązania i wzajemne wpływy między naszą a obcymi kulturami. Komentarze Lan Man, tłumaczki na chiński utworów Tarasa Szewczenki, poezji tłumaczy z ukraińskiego Francuza Eugène’a Guilvica, Litwinki Birutė Baltrušaitytė, Mołdawianina Liviu Deleanu i wiele innych faktów, które świadczą o integracji Ukrainy z przestrzenią kulturową świata, odbierane są organicznie, a dziecko, chłonąc najwyższe osiągnięcia literatury obcej, przejmuje się szacunkiem do własnej, ukraińskiej. Pielęgnowanie tożsamości narodowej i uniwersalności sztuki, która wynosi rodzime do ogólnoludzkiego sensu moralno-etycznego, symbolicznego, archetypowego — to jeden z kamieni węgielnych kształtowania wielostronnej osobowości, homo ukrainus XXI wieku. Na szczególną uwagę zasługuje kwestia doboru tematycznego utworów. Jeśli podano podtytuł „Chrestomatia dla szkoły podstawowej”, to teksty powinny być niewielkiej objętości, melodyjne, do czytania na głos, nieprzeładowane składnią, ważna jest wciągająca fabuła, ostre pozycjonowanie konfliktu, kolizji moralnych, wyraziste cechy postaci, awanturniczość. Kompilatorzy w większości poradzili sobie z doborem właśnie takich tekstów, jednak gdzieniegdzie pojawiają się utwory zupełnie innego typu, „na wyrost”. Odnotujmy tutaj pewną koncepcyjną ukierunkowaność wydania na zgodność z obowiązującymi programami dla etapu propedeutycznego (klasy 5—8) i systematycznego (klasy 9—12) nauczania w szkole średniej pod redakcją D. Zatońskiego, K. Szachowej i Je. Wołoszczuk (K.: „Szkilnyj swit”, 2001) oraz pod redakcją D. Naływajki (K.—Irpień: WTF „Perun”, 2005). Bezsprzeczną zaletą jest wprowadzenie do chrestomatii fragmentów utworów, które studiuje się później w programach: klasa 5 — fragment powieści „Przygody Tomka Sawyera” Marka Twaina, klasa 6 — bajki Jeana de La Fontaine’a i Iwana Kryłowa, fragmenty powieści „Robinson Crusoe” Daniela Defoe oraz powieści „Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Co więcej, w chrestomatii znajdziemy inne, nie „programowe” utwory wprowadzonych do nauki autorów, a także dużą listę utworów zalecanych do czytania pozalekcyjnego. Dlatego wydanie posłuży czytelnikom także w dalszej pracy z kursem „Literatura obca”, zapewniona jest koordynacja z dyscyplinami cyklu humanistyczno-estetycznego: „Literatura ukraińska”, „Historia Ukrainy”, „Historia powszechna”, „Sztuka muzyczna”, „Kultura artystyczna” itp. Zgodność z normami programów ministerialnych z literatury obcej świadczy o szerokiej kulturze filologicznej i erudycji przekładowej kompilatorów. Kompilatorzy chrestomatii — twórcze małżeństwo Hałyna Kyrpa i Dmytro Czerednyczenko — są znani

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn