Zdjęcie Ksenii Hładyszewej ukraińskiej wspólnoty, włącznie z kulturą polityczną, religijną, wojskową, naukową. Właśnie taki kurs da możliwość zobaczenia historii ukraińskiej kultury w całej jej wielobarwności i zawiłości, nakreśli związki z europejskim i światowym kontekstem”. Sądząc po cytacie, zamiary Ministerstwa są szlachetne. Jednak, jak to mówią, diabeł tkwi w szczegółach. Okazuje się, że na naukę „bardziej fundamentalnego kursu” „Historia ukraińskiej kultury” wydzielono aż 72 godziny (2 kredyty) (http://www.pravda.com.ua/news/2009/4/27/93927.htm), podczas gdy na „wąsko ukierunkowany kurs” „Historia Ukrainy” obecnie przypada 144 godziny (4 kredyty). Zatem pytanie o to, który z dwóch kursów jest „bardziej fundamentalny”, a który — „wąsko ukierunkowany”, pozostaje retorycznym. Swoją drogą, plotki o usunięciu z programów nauczania wyższych uczelni dyscypliny „Historia Ukrainy” krążą w kręgach naukowych i pedagogicznych już nie od roku. Pomimo braku oficjalnych potwierdzeń tej wersji, w niektórych uczelniach w ciągu ostatnich lat odczuwalna jest samowolna ingerencja w plany nauczania oraz skracanie godzin na naukę historii Ukrainy. Jeśli w 1991 r. na ten kurs przeznaczano 72 godziny zajęć audytoryjnych, to w kolejnych latach ich liczba zaczęła się zmniejszać: początkowo — do 54, a potem miejscami do 36 godzin. Obecnie są już przypadki, kiedy historię Ukrainy likwiduje się całkowicie. Na przykład w uniwersytetach medycznych studiują ją tylko na wybranych wydziałach. A czy Ukrainie potrzebna jest historia? A patrioci? Jestem przekonany, że absolutna większość Ukraińców odpowie twierdząco. Tym bardziej, że te pojęcia są współzależne, bez nich każdy naród jest skazany na niebyt. Lecz niestety, takie, na pierwszy rzut oka, banalne pytania postawiono niemal najostrzej w ostatnich latach. Odnosi się wrażenie, że pewne kręgi na Ukrainie i poza jej granicami nie chcą, aby naród ukraiński znał prawdę o swojej przeszłości. Zasłaniając się demagogicznymi frazami, w szczególności o tym, że historię Ukrainy studiuje się w szkole średniej, oraz po swojemu interpretując postanowienia Deklaracji Bolońskiej, zalecają różnorodnym instytucjom państwowym i poszczególnym urzędnikom usunięcie tego przedmiotu z programów nauczania szkoły wyższej. Tak, rektor jednej z kijowskich uczelni zaznacza: „Na początku lat 90. w uczelniach wprowadzono przedmiot — historię Ukrainy. Słusznie wprowadzono — z uwzględnieniem wymogów czasu. Wtedy w szkole tego przedmiotu jeszcze nie wykładano. A teraz już dobrze postawiono kurs szkolny i dlatego w uczelniach tego już nie powinno być” („Deń”. — 2005. — 3 sie.). Tutaj nie bierze się pod uwagę nieporównywalności form i metodyki nauczania w szkole wyższej i ogólnokształcącej, a także tego, że w kursie historii Ukrainy w uczelniach najważniejsze nie jest faktograficzne nagromadzenie, a zasady koncepcyjne. Oprócz historii Ukrainy w szkole średniej studiuje się inne przedmioty, których wiedzę później doskonali się w wyższych uczelniach. Dlaczego więc pogłębianie wiedzy z historii narodowej wywołuje tak zawzięty opór? Manipulując postanowieniami Deklaracji Bolońskiej, ukrainofoby świadomie ignorują jej składową narodową, w szczególności to, że w odróżnieniu od ustalonych demokracji europejskich, które rozwijają się od stuleci, ukraińskie nowoczesne państwo nie ukończyło jeszcze 18 lat. Czyżby dla nas straciła aktualność stara prawda: „Ten, kto nie zna swojej przeszłości, nie ma przyszłości”? Czy może już nie brzmią nam wszystkim surowym ostrzeżeniem gorzkie słowa O. Dowżenki: „Jedyny kraj na świecie, gdzie nie wykładano na uniwersytetach historii tego kraju, gdzie historia uważana była za coś zakazanego, wrogiego i kontrrewolucyjnego, — to Ukraina”? Uczestnicy konkursu „Szewczenko w moim sercu” sadzą drzewo, przywiezione z krainy Szewczenki. Materiał o konkursie czytajcie na str. 9 SZEWCZENKO W NASZYCH SERCACH WASYL KŁICZAK. NOWE POEZJE
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła ŁAZAROWYCZ, docent Katedry Dokumentoznawstwa, Działalności Informacyjnej i Ukrainoznawstwa Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego, kandydat nauk historycznych, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy
Szanowny Panie Iwanie Ołeksandrowiczu! Skłoniła mnie do napisania do Pana niepokój o przyszłość dyscypliny „Historia Ukrainy”, której nauczanie na uczelniach wyższych o profilu niehumanitarnym Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy planuje zastąpić „Historią kultury ukraińskiej” (zob. referat ministra Iwana Wakarczuka na poszerzonym zebraniu kolegium Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy „Cel reform w szkolnictwie wyższym — jakość i dostępność edukacji” (2 kwietnia 2009 r.)). Nasuwa się zasadnicze pytanie: czy można w pełni zastąpić całość jej częścią? Przecież wszystkim wiadomo, że historia kultury ukraińskiej jest organiczną składową „Historii Ukrainy”. Dlatego celowiej byłoby nie przekształcać już ustalonego kursu historii ojczystej, lecz zwiększyć liczbę godzin przeznaczonych na jego nauczanie. Uzasadniając logikę ministerialnej innowacji, Pan, szanowny Panie Iwanie Ołeksandrowiczu, w artykule „Jakość edukacji i swobodna trajektoria studenta” w „Ukraińskiej Prawdzie” z 28 kwietnia 2009 r. stwierdza: „Uważamy za celowe zastąpić w szkole wyższej wąsko ukierunkowany obowiązkowy kurs „Historia Ukrainy”, który bezpośrednio dubluje szkolny, bardziej fundamentalnym kursem „Historia kultury ukraińskiej”, gdzie pod słowem „kultura” należy rozumieć nie tylko działalność artystyczną czy twórczość literacką, ale cały sposób życia ukr-
Zakończenie na str. 10
„DOLA” I DOLA WALERIJA BASYROWA
WIADOMOŚCI KULTURALNE
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W Ukrainie właśnie obchodzono Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych. Czy w państwie robi się wszystko i co dokładnie należy zrobić dla uczczenia ich pamięci, dla godnego wsparcia byłych represjonowanych, którzy żyją wśród nas? Z tym pytaniem nasza gazeta zwróciła się do deputowanych ludowych Ukrainy. Oto ich odpowiedzi.u komunistów. Hołodomor pochłonął, według różnych szacunków, od 5 do 10 milionów istnień. Czystki etniczne, deportacja 13 narodów byłego Związku Radzieckiego, co w całości można zakwalifikować jako ludobójstwo. Tatarzy krymscy tylko według oficjalnych danych w ciągu dwóch lat po deportacji stracili 38 procent populacji, a według naszych obliczeń ta liczba zbliża się do 46 procent. Zniszczenie inteligencji, najsłynniejszych ludzi wszystkich narodów, które zamieszkiwały terytorium ZSRR, w tym także rosyjskiego. Słowem, nie ma takiej zbrodni, której ten reżim by nie popełnił. O tym na postradzieckiej przestrzeni trzeba pamiętać, aby więcej się nie powtórzyło. I, oczywiście, trzeba oddać należne tym, którzy walczyli przeciwko reżimowi, którzy zginęli z jego ręki. Niestety, w naszym kraju nie robi się tego należycie. Na przykład można pójść na kompromis: zrównać żołnierzy ukraińskich sił wyzwoleńczych, którzy walczyli zarówno przeciwko faszyzmowi, jak i przeciwko reżimowi komunistycznemu, choćby do poziomu żołnierzy wojsk radzieckich. Przecież jeśli żołnierze Ukraińskiej Powstańczej Armii walczyli o niepodległość Ukrainy, to Armia Radziecka, obok walki przeciwko faszyzmowi, walczyła także przeciwko naszej ludności cywilnej. Niestety, większość ukraińskiego parlamentu na to nie idzie. To coś niezdrowego. Nie znam żadnego kraju, który tak traktowałby swoich bohaterów narodowych. Dorasta nowe pokolenie. Mało wie o reżimie totalitarnym i wielu łatwo poddaje się propagandzie, zwłaszcza na tle trudności, które przeżywa kraj. Niektórym wydaje się, że za władzy radzieckiej wszystko było dobrze. Lecz należy docierać do ludzi z prawdą, to będzie sprzyjać uzdrowieniu społeczeństwa.PIAR NA PAMIĘCITaras CZORNOWIŁ, pierwszy zastępca przewodniczącego parlamentarnej Komisji Spraw Zagranicznych: Upamiętniać tych, którzy odeszli, nauczyliśmy się, a jeszcze lepiej nauczyliśmy się robić na nich piar i wykorzystywać ich pamięć dla własnych korzyści politycznych. I bardzo boli, kiedy ludzie, o których bardzo dobrze wiesz, że kiedyś byli tajnymi współpracownikami, esbekami, wsadzali dysydentów do więzień (mam na myśli nie lata 30., bo tych ludzi już nie zobaczymy w aktywnym życiu politycznym, a represje lat 60.—70.) teraz na tym robią piar. Więc przede wszystkim trzeba odrzucić koniunkturę z momentu uczczenia pamięci i czynu wielu ludzi. Jestem przeciwny sformułowaniu “ofiary represji politycznych”. Było wielu ludzi, szacunek do których powinniśmy okazywać także tym, by słowa “ofiary” do nich nie stosować. Mój ojciec, odsiedziawszy ponad 15 lat, kategorycznie był przeciwny temu, by nazywano go ofiarą represji politycznych. Mówił: “Ja walczyłem przeciwko reżimowi i świadomie na to szedłem”. I takich ludzi wśród tych, którzy przeżyli, jest wielu. Dla nas bardzo ważne jest zrozumienie, o co walczyli dysydenci, i spróbowanie choć odrobinę realizować ich idee w obecnym życiu politycznym, społecznym Ukrainy. A opowiadać, jak czcimy szestdziesiatnykiw, i robić wszystko na odwrót, według tych samych breżniewowsko-susłowskich schematów — to demonstrować swój brak szacunku do ich pamięci.Zdjęcie ze strony Prezydenta Ukrainy— Panie Tarasie, obecnie, niestety, wstrzymano wydawanie 10-tomowego dzieła Pańskiego ojca Wiaczesława Czornowiła. Kilka tomów wyszło i na razie wszystko. — Praca nad wydaniem 10-tomowego dzieła trwa, redakcja pracuje. Z pewnych względów politycznych wykluczono mnie z redakcji. Ale to nie oznacza, że jestem poza tą sprawą. Właśnie w redakcji udzielałem konsultacji w sprawie wydania “Ukraińskiego Wisnyka”, biuletynów informacyjnych Grupy Helsińskiej. Kolejne tomy są aktywnie przygotowywane. A problem w tym, że za pięknymi słowami o szestdziesiatnykach i ogólnie bojownikach o wolność Ukrainy nie robi się nic. To nie są tak wielkie nakłady i chciałoby się jednak, aby na tę sprawę środki skierowało państwo, żeby nie wyszukiwać sponsora, bo w tym jest coś upokarzającego. Choć ludzi, którzy są gotowi wesprzeć wydanie, jest wielu. Swego czasu ludzie ze środowiska politycznego, w którym wtedy przebywałem, może gdzieś czując swój dług wobec bojowników o Ukrainę, chcieli dać środki na to wydanie. Ale wtedy, niestety, niektórzy z grupy redakcyjnej wystąpili przeciwko temu, by, jak to ujęli, brać środki od “donieckich”. Uważam, że to niemądre. Jeśli ktoś chce pomóc, to trzeba zachęcać. A z tych, którzy biją się w piersi i krzyczą, że są wielkimi Ukraińcami, nikt ani jednej kopiejki dawać nie chce. Dlatego najlepiej, żeby tę sprawę dofinansowało państwo. U nas tyle pieniędzy idzie nie wiadomo na co. Na przykład Mysteckyj Arsenał — dobra rzecz, ale to ten kierunek, który na całym świecie wspierają mecenasi. Dlatego środki państwowe można skierować na wydawnictwa książkowe.
Tłumaczenie maszynowe
NIEODKRYTY KONTYNENT Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący Połtawskiej Obwodowej «Proświty», były więzień polityczny reżimu komunistycznego: Ukraińscy więźniowie polityczni to wciąż nieodkryty kontynent, a ich doświadczenie i praca intelektualna do tej pory nie zostały przyswojone przez ukraińskie społeczeństwo. Dobrze, że obchodzimy dzień więźnia politycznego, ponieważ ci ludzie byli niezłomni duchem. Wystarczy wymienić takie nazwiska, jak Wasyl Stus, Wałerij Marczenko, Wiaczesław Czornowił. Te postacie muszą być w duszy każdego obywatela Ukrainy, ponieważ złożyli oni głowy za odnowienie naszej państwowości. Jeśli chodzi o reżim, który istniał, poczynając od moskiewskiej okupacji Ukrainy w 1921 roku, po klęsce naszej rewolucji narodowej, to totalnie niszczył on naród ukraiński. Nie było w historii przykładów, aby jakiś naród przeżył tyle, co ukraiński za reżimu bolszewickiego: głodomory, ciągłe represje. Miliony ludzi wywieziono, zamęczono kwiat narodu ukraińskiego — rolników, robotników, niemal całą ukraińską inteligencję. I kiedy wszystko już milczało, wszystko wydawało się zniszczone, kiedy imperium świętowało zwycięstwo, znajdowali się ludzie, którzy podnosili głos w obronie praw i wolności narodu ukraińskiego, tożsamości narodowej, kultury. Przykro, że do tej pory wspaniałe prace filozofa, więźnia politycznego Lisowego, a także Marynowycza, Czornowoła, Marczenki, Owsijenki i wielu innych nie są znane ukraińskiemu społeczeństwu. To boli. A byli to ludzie wysokiego ducha, wysokich wartości etycznych. Oni, w istocie, uratowali Ukrainę od upadku. I o tym trzeba pamiętać. GDZIE JESZCZE TAK TRAKTUJE SIĘ BOHATERÓW NARODOWYCH? Mustafa DŻEMILEW, przewodniczący Medżlisu narodu krymskotatarskiego, obrońca praw człowieka, więzień polityczny: Ostatnio hucznie obchodzono rocznicę wyzwolenia od faszyzmu. Ale jeśli położyć na szali poziom zbrodni reżimów komunistycznego i faszystowskiego, nie sądzę, by faszyzm miał więcej zbrodni niż OŚWIADCZENIE ZARZĄDU ZJEDNOCZENIA UKRAIŃCÓW ROSJI ORAZ ZARZĄDU FEDERALNEJ NARODOWO-KULTURALNEJ AUTONOMII UKRAIŃCÓW ROSJI Jak stało się wiadome, 10 maja 2009 r. przedstawiciele służby granicznej FSB Rosji nie zezwolili na wjazd na terytorium Federacji Rosyjskiej pierwszemu zastępcy przewodniczącego Zjednoczenia Ukraińców Rosji, obywatelowi Ukrainy Jurijowi Kononence, który wracał do miejsca stałego zamieszkania w Moskwie. Jurij Kononenko mieszka w Rosji od 1961 roku, posiada wydane w ustalonym porządku zezwolenie na stały pobyt oraz kartę pobytu. W Moskwie mieszkają również jego żona, córka i rodzice. Przedstawiciele służby granicznej w żaden sposób nie motywowali swoich działań, a jedynie poinformowali, że «przez kompetentne organy FR wjazd na terytorium Rosji J. H. Kononence został zabroniony». Żadnej wcześniejszej informacji o takim zakazie nie było. Zarząd Zjednoczenia Ukraińców Rosji oraz Federalnej Narodowo-Kulturalnej Autonomii Ukraińców Rosji traktują takie działania organów państwowych FR jako prześladowanie polityczne aktywistów ukraińskich organizacji w Rosji i wyrażają stanowczy protest. Zarząd ZUR oraz FNKAUR żądają od organów państwowych FR jasnych i zrozumiałych wyjaśnień dotyczących zakazu wjazdu Jurija Kononenki na terytorium FR oraz natychmiastowego uchylenia tego zakazu. m. Moskwa, 14 maja 2009 r. Cześć i chwała nienazwanej i uparcie «nie nazywanej» pracownicy lotniska w niemieckim Frankfurcie z jej nawet niezrozumiałym stanowiskiem — czy to stewardesa, czy kontroler. Jak wyraźnie, w duchu demokratycznego i praworządnego Zachodu (prawo jest dla wszystkich jednakowe!) zachowała się wobec pasażera lotniczego Łucenki Jurija Witalijowycza. Tak powinno być: czy to minister jednego z państw, czy niemiecki mieszczanin — zasady są dla wszystkich. Prawda, istnieje podejrzenie, że gorliwa frau czy fraulein jednak działała, biorąc pod uwagę stanowisko tego pasażera — nie w sensie przyzwolenia na wszystko, a wręcz przeciwnie. To znaczy działała prowokacyjnie i to jest pierwsze, w czym można zgodzić się z Łucenką odnośnie incydentu na lotnisku. Jednak do Niemki nie ma żadnych pretensji. Co wziąć od ludzi włączonych w scenariusze gier politycznych — czy to stewardesy, czy kierowcy lub spedytorzy owianych złą sławą KamAZ-ów. Nie zamierzam dołączać do dyskusji odnośnie incydentu, oskarżać czy usprawiedliwiać Łucenki. Tym bardziej, o czym my, zdezinformowani obywatele, możemy sądzić?! W końcu wyjaśniają: Prokuratura Generalna na polecenie Prezydenta, własne dochodzenie służbowe prowadzi rząd, utworzono specjalną komisję śledczą parlamentu. Zdawałoby się, że wystarczy. Wyjaśniają też władze niemieckie, dokładniej, już wyjaśniły: organy ścigania Niemiec zaprzestały wszelkich działań wobec Łucenki, nie znajdując w jego czynie znamion przestępstwa. Najwyraźniej Niemcy proponują nam «zagrać remis», to znaczy wybaczyć wzajemne przytyki w tym incydencie i zapomnieć o nim. Cóż, w polityce, w stosunkach międzypaństwowych takie coś jest możliwe. To nie finałowy mecz Pucharu UEFA, w którym spotykały się Ukraina i Niemcy, «Szachtar» i «Werder», i ten mecz obowiązkowo musiał wyłonić zwycięzcę. Ale są dwie rzeczy, o których można i trzeba porozmawiać już teraz, nawet na etapie śledztwa — to, jak zachowała się nasza władza i jak zachowały się nasze media. Od razu odrzucę oskarżenia o to, jakobym był po stronie Łucenki. Wręcz przeciwnie, jeśli była to, według jego wersji, prowokacja, to oskarżam go o to, że stał się jej współautorem. Komu, jak nie ministrowi spraw wewnętrznych, dobrze wiadomo: jak tylko osoba urzędowa na służbie przedstawiła ci jakieś żądanie, trzeba je natychmiast wykonać, a nie opowiadać o swoich prawach, zdobytych tutaj, w Niemczech, przez dziadów w 1945-tym. Wykonać, to znaczy opuścić terminal, nie wsiąść na rejs, a dopiero potem dochodzić prawdy — podnosić choćby międzynarodowy skandal, pisać noty protestacyjne, składać pozew do sądu, jeśli prawda jest po twojej stronie. Oto co trzeba było zrobić Łucence, jego synowi i całej kierowanej przez ministra delegacji. Oto o co można oskarżyć ministra, który stał się uczestnikiem prowokacji. Ale nie więcej. Jakże ocenić działania ukraińskiej władzy, która od razu, jeszcze przed wyjaśnieniem okoliczności incydentu, nie tylko potępiła ministra, ale pospiesznie rzuciła się wyciągać «wnioski organizacyjne»? Na najwyższych szczeblach wybrzmiały «propozycje»-wskazówki o potrzebie dymisji ministra. Na tydzień zablokowano pracę parlamentu — po trzytygodniowych napiętych wakacjach.
Odnosi się wrażenie, że incydent, przedstawiony jako pijaństwo i chuligaństwo ministra oraz jego syna, okazał się bardzo potrzebny. Warto zastanowić się, komu i dlaczego. A jednocześnie — kto i jak przedstawił go elektoratowi? Incydent został przedstawiony w formie doniesień w mediach — najpierw w niemieckiej „żółtej” gazecie „Bild”, a potem już gęsto powielany przez liczne inne media, przede wszystkim ukraińskie, z dodaniem nowych „wersji” i szczegółów. W tych szczegółach tkwi całe sedno, tu jest szerokie pole do popisu. Można głosić cokolwiek! Jak, na przykład, w programie telewizyjnym „Swoboda słowa” u Sawika Shustera. Czego warta jest, na przykład, taka „perła” dziennikarstwa, jak „podczas incydentu zostało rannych czterech niemieckich policjantów”. Och, te formy czasownikowe — „zostało rannych”. Przez kogo, czym? Napiszcie wyraźnie, jak mawiał Niemiec Müller ze znanego serialu telewizyjnego — żeby był podmiot i orzeczenie. Kto co robił? Napiszcie, że syn Łucenki, chory, pooperacyjny chłopak, rzucił telefonem komórkowym w policjantów i tym okaleczył czterech z nich. Napiszcie, kto zakładał (lub nie zakładał) na ministra i jego syna kajdanki. Kto rzucał (lub nie rzucał) twarzą o podłogę konsula Ukrainy. Zamiast tego hojnie cytuje się oświadczenie Ambasadora Ukrainy w Niemczech, która już następnego dnia, jednocześnie z „Bildem” (!), oświadczyła, że minister był pijany i wszczął bójkę. I to rozpowszechniono bez ekspertyzy medycznej, bez do tej pory nieprzedstawionego nagrania wideo. Powróćmy do pytania: komu i po co to wszystko było potrzebne? Wygląda na to, że potrzebne jako element naszych ukraińskich gier politycznych. Dla wszystkich graczy politycznych to okazja do PR-u. Dla opozycji — okazja, by „najechać” na władzę i spróbować jednak doprowadzić do rozwiązania parlamentu. Dla władzy — okazja, by jeszcze raz pokłócić się między sobą. Nawet Łucenko nie zapomniał przypomnieć, że Ambasador Ukrainy w Niemczech to nikt inny jak była rzeczniczka prasowa Juszczenki. I ministrowi nadarzyła się okazja — żeby zbędnie uszczypnąć Sekretariat Prezydenta, co też uczynił. Wszyscy są zadowoleni, niemal szczęśliwi. Wszyscy wygrali. Przegrała tylko Ukraina — państwo i naród. Bo kiedy niektórzy przypominają, że Łucenko jest jeszcze liderem „Ludowej Samoobrony” i pytają, czy samoobroną były jego działania na lotnisku, nasuwa się myśl: jakże jeszcze jesteśmy dalecy od prawdziwej samoobrony, ochrony interesów narodowych i godności! Przecież Frankfurt stał się świadectwem nie tego, a naszej samoniszczycielskiej walki, samopożerania. Mało tego, że latami demonstrujemy światu całkowitą bezradność w ochronie rodaków na świecie, to jeszcze jesteśmy gotowi demonstracyjnie wynosić na widok publiczny swoje kłótnie. W końcu nie jest nowością na świecie — pijani ministrowie, premierzy i prezydenci. Tak jak nie jest nowością na zamożnym Zachodzie czy egzotycznym Wschodzie — utytułowani korupcjoniści i przestępcy u władzy. Tego wszystkiego widzimy pod dostatkiem. Ale nawet kiedy podobne sytuacje są absolutnie jednoznaczne, w odróżnieniu od frankfurckiej, to i wtedy takiego samopożerania, jak u nas, jeszcze trzeba poszukać… Stronę przygotował Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wasyl Czerwonij, deputowany ludowy Ukrainy czterech kadencji
Moja rodzina, jak większość Ukraińców, walczyła z faszyzmem zarówno w Armii Czerwonej, jak i w szeregach UPA. Łatwo mi mówić na temat wojny w każdym audytorium. Ale nie chcę dłużej znosić upokarzania Ukraińców poprzez umniejszanie ich wkładu w oczyszczenie Europy z niemieckiego faszyzmu i Eurazji z rosyjskiego narodowego bolszewizmu oraz poprzez wmawianie nam nieistniejących win za cudze grzechy. Przez 18 lat przywódcy Ukrainy nie wypracowali własnej ukraińskiej oceny przebiegu wojny, jej skutków, wkładu narodu ukraińskiego w zwycięstwo nad oboma agresorami i organizatorami wojny — nazistami i komunistami. Właśnie dlatego podręczniki do historii dla uczniów wciąż podają niemal bez zmian historię wojny w radzieckiej, czyli rosyjskiej interpretacji, utożsamiając ją z historią tak zwanej Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Wielu na Ukrainie nie chce, aby Ukraińcy poznali całą prawdę o krwawych wydarzeniach lat 1938—1953. Bo u tego pokolenia mogą pojawić się normalne, a nie niewolnicze żądania wobec swoich sąsiadów — byłych okupantów… Historię trzeba znać bez upiększeń. I uczyć się jej na prawdziwych faktach, patrząc na nią ukraińskimi oczami, a nie pożyczonymi od moskiewskiego czy telawiwskiego ambasadora. Bo skutkami wojny na kościach milionów ukraińskich ofiar nadal będą korzystać i bogacić się ci, którzy rozpoczęli wojnę, albo ci, którzy nie odważyli się podnieść swojej broni przeciwko dwóm agresorom. Prawda historyczna polega na tym, że II wojna światowa rozpoczęła się nie w 1941 roku atakiem Niemiec na ZSRR, a w 1939 roku atakiem ZSRR na Finlandię, a następnie na Estonię, Łotwę, Litwę, Rumunię i Polskę. Przez pierwsze dwa lata wojny ZSRR i Niemcy były państwami sojuszniczymi; ich wodzowie Hitler i Stalin sympatyzowali ze sobą; czerwonoarmiści i żołnierze Wehrmachtu przeprowadzali wspólne defilady wojskowe w Grodnie, Brześciu, Pińsku, Złoczowie. Beria w gazecie „Prawda” nazywał niemiecki narodowy socjalizm braterską ideologią. Dlatego nie dziwi, że ta niemiecko-radziecka przyjaźń zakończyła się tak zwanym paktem Mołotow-Ribbentrop, który rozwiązał ręce agresywnej Moskwie w jej dążeniach do okupacji ogromnych terytoriów sąsiednich państw. Już we wrześniu 1939 roku pod radziecką okupacją znalazła się cała Ukraina. Na zachodnioukraińskie ziemie przyszło nie wyzwolenie, a terror, rozkułaczanie i kolektywizacja, aresztowania i rozstrzeliwania aktywistów organizacji patriotycznych, księży, inteligencji. Prawie 1,2 mln tak zwanych wrogów ludu zostało wywiezionych do Kazachstanu i na Syberię. O tym obecnie milczą zarówno w Moskwie, jak i w Kijowie. Tak jak nie chcą mówić o tym, że właśnie ukraińskich rekrutów często rzucano na niemieckie umocnienia bez broni, bez amunicji, pod lufami oddziałów zaporowych, aby zniszczyć tych, którzy przeżyli straszny Hołodomor. Trzeba wspomnieć nieudolnych i okrutnych czerwonych generałów, którzy podczas obrony Kijowa i Charkowa oddawali do niemieckiej niewoli milionowe armie. Nie ma dotąd całej prawdy o batalionach karnych, o rozstrzeliwaniu przez komunistów tych, którzy uciekli z niemieckiej niewoli, o radzieckich obozach koncentracyjnych dla tych, którzy już przebywali w obozach faszystowskich, o szczególnej roli SMIERSZ-u, o enkawudzistach, którymi była naszpikowana każda jednostka wojskowa i których oddziały wysyłano na Zachodnią Ukrainę pod maską czerwonych partyzantów do walki nie z faszystami, a z ukraińskimi powstańcami i ludnością cywilną. Mongolsko-tatarską podstępność i wyjątkowe okrucieństwo tak zwanych wyzwolicieli dobrze pamiętają i Łotysze, i Estończycy, i Polacy, i Czesi, i Węgrzy. Radzieccy „wyzwoliciele” zgwałcili 15 mln kobiet (na terytorium NRD — prawie wszystkie kobiety!), z których 6 mln dokonało aborcji. Tego nie było w brytyjskiej czy amerykańskiej strefach okupacji. Gospodarkę krajów obozu socjalistycznego (radzieckiej strefy okupacji) cofnięto o dziesiątki lat w porównaniu z krajami Europy, które znalazły się w NATO. Wszystko to — setki tysięcy niewinnych ofiar. Wszystko to — gorzka prawda tamtej wojny, która zadała Ukraińcom niepowetowane straty. Według danych angielskiego historyka Normana Daviesa, w latach II wojny światowej zginęło 20 milionów Ukraińców — najliczniejsze ofiary spośród wszystkich narodów świata. Za to Europejczycy powinni Ukraińcom ręce całować, pomniki stawiać, a nie iść na pasku FSB i Mossadu, oskarżając Ukraińców o współpracę z faszystami, jak cynicznie robi to niemiecka Temida wobec czerwonoarmisty Iwana Demianiuka, który trafił do niemieckiej niewoli. Tak, niektórzy Ukraińcy, jak i wszyscy Europejczycy, walczyli po stronie Niemców (i to nie do końca wojny) jedynie w składzie jednej dywizji „Galicja” oraz dwóch batalionów — „Nachtigall” i „Roland” (w żaden sposób niepowiązanych z UPA), które liczyły łącznie nie więcej niż 30 tysięcy żołnierzy. Natomiast całe państwa, takie jak Włochy, Japonia, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Chorwacja itp. były sojusznikami Niemiec. Liczba Polaków, Żydów,
Zdjęcie ze strony Prezydenta
Jedyny mieszkaniec chutoru Charałuh, który znajduje się w rejonie koreckim, Mykoła Kurczyk świętował 85. urodziny. I choć 85-lecie ustępuje pod względem wiekowym 100-leciu, święto stało się nie mniej pamiętne niż stuletni jubileusz i zebrało się na nim wielu ludzi — współmieszkańcy wsi, rodzina, przedstawiciele władz. Przybył do jubilata także Bohater Ukrainy Jurij Szuchewycz — syn dowódcy UPA generała-chorążego Romana Szuchewycza. Jednym z czynników takiej uwagi wobec osoby Kurczyka stał się jego niełatwy los. Jako więzień polityczny przesiedział 31 lat, 2 miesiące i 25 dni w obozach koncentracyjnych, był dwukrotnie skazany na rozstrzelanie. Mimo to przeżył wszystkim śmierciom na złość.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Francuzów, Belgów i innych okupowanych narodów Europy, które walczyły w formacjach SS, Wehrmachtu, formacjach ochronnych, policyjnych i innych formacjach III Rzeszy, była u każdego europejskiego narodu o wiele większa niż wspomniane 30 tysięcy Ukraińców. Teraz można stwierdzić, że spośród okupowanych narodów Europy najmniejsza liczba tych, którzy dobrowolnie lub przymusowo stanęli pod sztandarami i bagnetami Adolfa Hitlera, to Ukraińcy! Latem 1942 roku około 500 tysięcy Rosjan już służyło w niemieckiej armii, a pod koniec tego samego roku ich liczba w szeregach Wehrmachtu, SS oraz innych wojskowo-policyjnych i pomocniczych formacjach wahała się od 800 tysięcy do 1 miliona osób. Francuski historyk K. K. Jura twierdzi, że ich liczba to półtora miliona. Rosjanin stał się znaczącą figurą po Niemcu, który pod nazistowskimi sztandarami zgodził się prowadzić bezkompromisową walkę zbrojną przeciwko Armii Czerwonej, państwu radzieckiemu i swojej ojczyźnie. Dlaczego więc Rosjanie, Polacy czy Żydzi nie śmią nazywać ich pomocnikami faszystów, niemieckimi pachołkami, nazistami, kolaborantami, a Ukraińców coraz częściej nazywa się faszystami? I to na ukraińskich kanałach telewizyjnych! Czy nie dlatego, że te kanały telewizyjne nie należą do Ukraińców? Czyżby tego nie rozumiała tak zwana ukraińska władza? Nie rozumieją, bo i Prezydent, i rząd, i parlament „kupili się” na tanią rosyjską propagandę i rozpowszechniają na Ukrainie obce Ukraińcom idee „wielkiego zwycięstwa” tak zwanego narodu radzieckiego, a zatem Stalina. Dowód? Prosty! Ukraińska władza nie uważa za potrzebne potępić komunizmu Stalina tak, jak w 1945 roku sądzono nazizm i Hitlera. Rosja nie tylko przywłaszczyła sobie zwycięstwo nad faszyzmem, ona wykorzystuje tę datę jako ideologiczny przyczółek do walki z ukraińską państwowością i do nowej okupacji Ukrainy. Początkowo ideologicznej, informacyjnej, kościelnej, gospodarczej, a z czasem i terytorialnej. Prawda polega na tym, że po czerwcu 1941 roku Ukraina znalazła się w żarnach dwóch totalitarnych reżimów i szczególnego wyboru większość Ukraińców podczas mobilizacji nie miała. Dlatego musimy oddać należny hołd tym Ukraińcom, których przymusowo zmobilizowano do Armii Czerwonej, którzy zginęli w walce z faszyzmem. Mało kto wie o tym, że w kohorcie Bohaterów Związku Radzieckiego połowa to Ukraińcy, jak i o tym, że na 2009 rok na Ukrainie mieszka zaledwie 219 tysięcy frontowców, a tak zwana Ogólnoukraińska Organizacja Weteranów liczy aż 3 mln członków. Właśnie ich, enkawudzistów, kadebistów, politruków, urodzonych po 1927 roku, widzimy na paradach, gdzie już nie ma frontowców, bo są daleko po osiemdziesiątce i ledwo wegetują na nędznych emeryturach, w odróżnieniu od wyhodowanych weteranów NKWD. Lecz największą hańbą obecnej ukraińskiej władzy jest sytuacja, że w państwie ukraińskim nie uznano tych, którzy z bronią w ręku bez przymusu, dobrowolnie walczyli o nie przeciwko niemieckim, rosyjskim, węgierskim, polskim i innym okupantom. Ukraińscy powstańcy to prawdziwi Bohaterowie Ukrainy. Właśnie ich nieśmiertelny wyczyn przyniósł Ukrainie wymarzoną Niepodległość. Dla Ukraińców II wojna światowa zakończyła się dopiero 24 sierpnia 1991 r. Dopóki władza nie stanie się ukraińską, dopóki nie będzie wymagać od innych krajów i narodów szanowania Ukraińców jako narodu, który złożył na ołtarzu zwycięstwa nad faszyzmem największą liczbę ofiar, dotąd nie będziemy mieli silnego państwa narodowego, które stworzyli, na przykład, Żydzi właśnie jako ofiary wojny. Ukraińcy to nie zwycięzcy, a ofiary wojny, i nie mniejsze niż Żydzi. A dlatego mamy nie mniej praw niż Żydzi do stworzenia własnego państwa narodowego, gdzie we wszystkich sferach życia politycznego, gospodarczego, wojskowego, informacyjnego, kulturalnego, kościelnego rządziliby przedstawiciele rdzennego narodu, który największym poświęceniem wśród narodów świata wywalczył święte prawo do odrodzenia narodowego z popiołów wojny. I pierwszym krokiem w tym kierunku musi stać się odmowa flirtowania z byłymi nieukrytymi i tajnymi organizatorami wojny oraz świętowania tak zwanego Dnia Zwycięstwa według cudzych scenariuszy. Dni zakończenia II wojny światowej powinny pozostać dniami pamięci, kiedy wszyscy Ukraińcy, zgodnie z chrześcijańskimi tradycjami, będą modlić się w świątyniach oraz przy grobach wszystkich ofiar i wszystkich uczestników wojny. W imię pojednania Ukraińca z Ukraińcem! W imię Ukrainy, a nie jej katów, którzy do tej pory nie okazali skruchy! bandyckiej grupy i norylskie powstanie. Magadański sąd obwodowy wydał kolejny wyrok — rozstrzelanie. Po 42 dniach nadeszła decyzja Sądu Najwyższego — zamienić karę śmierci na 25 lat łagrów o szczególnie surowym rygorze i 5 lat „pozbawienia praw”. Tak trafiłem do Magadańskiego obozu politycznego, gdzie przebywał Łewko Łukjanenko. Swoją drogą, Łewko Hryhorowycz po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości dwukrotnie przyjeżdżał do mnie na chutor. Obiecuje wydać moje wspomnienia o życiu obozowym. Dzięki Bogu, dożyłem osiemdziesięciu pięciu lat, cieszę się, że Ukraina jest niepodległa. Prawdę mówiąc, wtedy, w podziemiu i łagrach, niepodległość wyobrażałem sobie inaczej. Moim obecnym najskrytszym pragnieniem jest, aby Ukraina stała się ukraińską i aby zniknęła z niej bolszewicka idea.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński
Od trzydziestu lat Mykoła Kurczyk mieszka w rodzinnym domu na chutorze Charałuh. Przed tym, jak sam zaznacza, przeszedł surową i nieludzką szkołę prób. Po raz pierwszy w ręce czekistów wpadł w 1944 roku pod zarzutem współpracy z UPA.
— Te podejrzenia miały podstawy — mówi chutorianin — bo OUN skierowała mnie na szkolenie i właśnie w Stary Nowy Rok — 14 stycznia 1943 roku — składałem przysięgę wierności Ukrainie. Na początku zajmowałem się pracą propagandową, rozpowszechniałem literaturę. Potem wykonywałem „poważniejsze” zadania. Wielokrotnie w sztabie „UPA-Północ”, który stacjonował na chutorach Charałuskich, widziałem Klima Sawura, dobrze znałem Bulbę-Borowca.
W 1947 roku Kurczyka skazano na najwyższy wymiar kary, ale wkrótce karę śmierci w Związku Radzieckim tymczasowo zniesiono, i to uratowało mu życie. Rozstrzelanie zamieniono na 25 lat obozów koncentracyjnych.
— W 1954 roku w więzieniu pobiliśmy kilku sekotów i znowu trzeba było przejść przez sąd — kontynuuje opowieść Mykoła Kurczyk. — Postawiono mi od razu dwa zarzuty: organizacja
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zdjęcie: Oles Dmytrenko
Julija Owczynnykowa
Impulsem do refleksji nad krajowym eterem radiowym, a dokładniej nad jego krajowym charakterem, stały się dane podane podczas niedawnego briefingu nowo wybranego pierwszego zastępcy przewodniczącego Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii Andrija Myroszniczenki. Komentował on sukcesy tej instytucji w okresie, gdy kierował nią Witalij Szewczenko: „W czasie jego pracy pozytywnie zmieniły się najważniejsze wskaźniki krajowego eteru telewizyjnego i radiowego. Na przykład w 2004 roku udział języka ukraińskiego w eterze kanałów telewizyjnych wynosił 60 %, kanałów radiowych — 26 %, w 2008 roku te wskaźniki zmieniły się: telewizja — 89 %, radiofonia — 85 %. Udział krajowego produktu audiowizualnego w 2004 roku w eterze kanałów telewizyjnych wynosił 41 %, kanałów radiowych — 28,5 %, w 2008 roku w eterze kanałów telewizyjnych — 81 %, kanałów radiowych — 55 %. Udział utworów krajowych autorów i wykonawców: w 2006 roku wynosił 10,3 %, w 2007 — 30 %, w 2008 — 55 %. Narodowa Rada nadal będzie pracować nad tym, aby ukraiński eter telewizyjno-radiowy pozostał ukraiński”.
Nie będę kwestionować sukcesów Narodowej Rady w dziedzinie upowszechniania języka ukraińskiego w eterze. Rzeczywiście zabrzmiał on w radiu w ostatnich latach. Chociaż ostatnie apele niektórych nadawców telewizyjno-radiowych o zmniejszenie w ich licencjach udziału języka ukraińskiego z 90–100 % do 75 % w pewnym stopniu zniwelowały wcześniejsze wysiłki Narodowej Rady na rzecz jego wprowadzenia, to jednak te zmiany w licencjach nie są sprzeczne z obowiązującym ustawodawstwem. Choć są bezsprzecznym krokiem wstecz od zobowiązań, na podstawie których ci nadawcy wygrywali w konkursie. A jeśli chodzi o krajowy produkt audiowizualny oraz utwory krajowych autorów i wykonawców, rzeczywisty obraz jest dalekim od tak pomyślnego. Ustawa Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do Ustawy Ukrainy »O telewizji i radiofonii«” jasno określa normy dla nadawców telewizyjno-radiowych Ukrainy dotyczące udziału krajowego produktu audiowizualnego. Artykuł 9 „Ochrona interesów państwa i krajowej produkcji telewizyjno-radiowej” (ust. 1) zawiera m.in. takie wymaganie: „W ogólnej objętości nadawania każdego nadawcy telewizyjno-radiowego co najmniej 50 procent powinien stanowić krajowy produkt audiowizualny lub utwory muzyczne ukraińskich autorów bądź wykonawców”. Ustawa ta definiuje również pojęcie krajowego produktu audiowizualnego jako „programy, filmy, utwory audiowizualne wytworzone przez osoby fizyczne lub prawne Ukrainy”. Właśnie z tego wychodziłam, starannie przysłuchując się w ostatnich dniach niektórym krajowym stacjom radiowym i notując utwory muzyczne, które rozbrzmiewały w ich eterze.
Do utworów narodowych zaliczała oczywiście piosenki nie tylko po ukraińsku, ale także po rosyjsku czy w innych językach, w wykonaniu rodzimych artystów, a także stworzone przez ukraińskich autorów. Postanowiła przeanalizować wyłącznie sieciowe stacje radiowe, ponieważ nadają one nie w jednym, lecz w wielu regionach Ukrainy. Niektóre z nich, jak na przykład „Radio-5”, „Radiokompanija „Gala”, „Radio ONE” czy „TRK „Klasyk Radio”, podjęły na siebie zobowiązanie nadawania nie 50, zgodnie z ustawą, lecz 100 % narodowego produktu audiowizualnego.
ZE WIECZORA DO RANKA — ROSYJSKA PRZEKŁADANKA
Do bezsprzecznych liderów w nadawaniu rodzimych utworów audiowizualnych chciałam najpierw zaliczyć „L’Радіо” (TOV „TRK „Radio Kokhannia”). W jego eterze, dajmy na to, w pierwszych dniach maja rzeczywiście brzmiało wielu wykonawców ukraińskich, a nawet ukraińskojęzycznych. Ale… tylko w dni robocze. W weekendy ta „idylla” jakoś znikała. Dlatego palmę pierwszeństwa postanowiłam oddać „Naszemu Radiu” (ZAT „Nasze Radio”), w którego eterze prawie co druga piosenka powstała na Ukrainie. Na przykład między 17 a 18 godziną 7 maja wśród innych wybrzmiały tu utwory w wykonaniu N. Mohylewskiej, Lamy, Ani Łorak, Wiery Breżniewej, zespołów „Awiator” i „WIA Hra”. Sześć z 12 piosenek stworzono lub nagrano przynajmniej na Ukrainie. Dalej również uznaję za ściśle ukraińskich nawet takich wykonawców jak Wiera Breżniewa, B’janka, zespół „WIA Hra” czy Walerij Meładze, choć nazwać ich w stu procentach ukraińskimi można bardzo warunkowo. Ale bez nich wyniki moich dalszych badań byłyby jeszcze bardziej żałosne. Sporo ukraińskich artystów można usłyszeć także na falach „Hala-Radio” (ZAT „RK „HALA”). Dajmy na to, 7 maja od 16.00 do 17.00 zaśpiewali tu Mika Newton, Witalij Kozłowski, Walerij Meładze, zespoły „Para normalnych” i „Gouache”. To tylko pięć piosenek z 16, które zabrzmiały w tej godzinie muzycznej, co według prostych obliczeń stanowi około 31%. Dla sprawiedliwości zaznaczę, że w późnych wieczornych i nocnych godzinach na „Naszym Radiu” i „Hala” brzmi niemal wyłącznie produkt muzyczny nie tylko ukraiński, ale wręcz ukraińskojęzyczny, co, z jednej strony, jest miłe, z drugiej — pewnym znęcaniem się nad Ukraińcami. Bo żeby zaspokoić swoje potrzeby muzyczne, będą musieli nie spać. Ale nie ten fakt jest szczytem bluźnierstwa wobec narodu rdzennego, lecz to, o czym będzie mowa dalej. Najpierw zapytałam rodziców, których wykonawców z ich młodości chętnie słuchaliby w radiu. Okazało się, że w młodości słuchali nie tylko moskiewskiego „Majaka”, lecz także kijowskiego „Promienia”, chodzili na koncerty nie tylko Alli Pugaczowej, Michaiła Bojarskiego, „Samocwietow”, lecz także Nazarija Jaremczuka, Wasyla Zinkewycza, Pawła Dworskiego, Lewka Dutkiwskiego, Lilii Sanduleski, Alli Kudłaj, Nadiji Szestak, tria Mareniczów, duetu Anisimowych, Oksany Biłozir, Witalija Biłonożki, Olgi Makarenko, Olega Kulika, Anatolija Matwijczuka, Ołeksandra Tyszczenki, Wiaczesława Chursenka, WIA „Smerczka”, „Switjaz”, „Kobza”, „Czerwona ruta”, „Watra”, „Czeremosz”, „Wodohraj”, „Krajany”, „Oreoł”, „Zajwir”, „Fata Morhana”, „Anna—Marija”, „Wysokyj zamok”, „Zahrawa” itp. Zgodzicie się, że dziś takich nie usłyszy się często. Absolutnymi liderami pogardy dla utworów rodzimych autorów i wykonawców okazały się, jak się okazuje, stacje radiowe „Ukraińskiego Holdingu Medialnego”. A spośród nich — „Radio 5-Retro-FM” (TOV „TRK „NBM-Radio”), słuchając którego przez cały dzień zauważasz, że ukraiński wykonawca retro brzmi tam tylko JEDEN raz — po prognozie pogody. Ale zdarza się, że w pewne dni lub godziny antena muzyczna tej stacji nagle staje się nie tylko ukraińska, ale ukraińskojęzyczna. Zapewne kierownictwo „UMH” dobrze wie, kiedy dokładnie ich stacje sprawdza Krajowa Rada. Tymczasem w licencji „TRK „NBM-radio” czytamy: „Koncepcja programowa nadawania TOV „TRK „NBM-Radio”, m. Kijów: minimalny udział narodowego produktu audiowizualnego (w tym produkcji własnej): 24 godziny na dobę, 100%”. To samo zapisano w zaktualizowanych licencjach TOV „Firma „Wołyń” i innych stacji radiowych, które wcześniej nadawały na swoich falach projekt „Radio ONE”, a teraz występują pod znakiem „Radio Alla”: „Minimalny udział narodowego produktu audiowizualnego (w tym produkcji własnej): 24 godziny na dobę, 100%”. Jednak 7 maja od 14.00 do 15.00 słyszymy tu piosenki w wykonaniu A. Pugaczowej (dwie), Dż. Friske, L. Agutina, S. Michajłowa, T. Owsijenko, W. Saltykowa, D. Bilana, F. Kiorkowa, K. Orbakajte, rozbrzmiewa kilka zachodnich utworów i tylko JEDNA piosenka — w wykonaniu naszej Ani Łorak. Spośród 13 utworów, które zabrzmiały w ciągu godziny, to stanowi około 7,5% produktu narodowego. Powtarzamy eksperyment z „Radiem Alla” już 8 maja od 17.00 do 18.00. Tu wynik lepszy: już dwie piosenki z 14 pochodziły od ukraińskich wykonawców — Jewgenii Własowej i Ariny Domski. Ale to jeszcze nie najgorszy wskaźnik wśród stacji „Ukraińskiego Holdingu Medialnego”. Na przykład na „Europa Plus” 3 maja od 11.00 do 12.00 zabrzmiała tylko jedna piosenka ukraińskiego pochodzenia — od Hajtany. A 8 maja od 15.00 do 16.00 — ani jednego rodzimego utworu. W dokumentach czytamy: „Koncepcja programowa nadawania TOV „TRK „Jewropa Plus Kyjiw”, m. Kijów: minimalny udział narodowego produktu audiowizualnego (w tym produkcji własnej): 19 godzin na dobę, 79,17%”. I gdzie one są? Podobny obraz na „Awtoradio” (DP „TRO „Dowira”). 2 maja od 13.00 do 14.00 dwie piosenki z 13 należały do ukraińskich wykonawców — Lilu i zespołu „Awiator” (15%). A 8 maja od 13.00 do 14.00 na tej samej stacji — pełne „rodzime zero”, bo spróbujcie zaliczyć do grona rodzimych M. Szufutynskiego, A. Swirydową, O. Bujnowa, O. Terlejewą, A. Pugaczową, M. Bojarskiego, zespoły „Lube”, „Rok-ostrowa” i kilka anglojęzycznych utworów. Tymczasem w licencji DP „Teleradioorganizacja „Dowira”, m. Kijów
(„Авторадіо”) minimalny udział narodowego produktu audiowizualnego (w tym produkcji własnej) — 15 godzin na dobę, 62,5 %. Stołeczne „Радіо Шарманка” (PP „Kompanija »Nowa chwylja«”, TOW „Radio Szarmanka”) należy do innej struktury medialnej, lecz w swojej niechęci do rodzimej muzyki jest bliskie kolegom. W jego koncepcji programowej czytamy: „Minimalny udział narodowego produktu audiowizualnego (w tym produkcji własnej): 22 godziny na dobę, 92 %”. Tymczasem 2 maja w godzinach 10.00–11.00 na jego playliście z 13 kompozycji tylko dwie wykonali nasi artyści — L. Krawczuk i Bianka. Pozostałe są nieukraińskie: E. Otradnaja, A. Swiridowa, „Bracia Grim”, „Mister Kredo”, didżeje Smesz i Piligrim, „Goście z przyszłości”, „Premier-minister”, „Komety”, „Oda”, F. Kirkorow. 8 maja w godzinach 10.00–11.00 — znowu tylko dwie rodzime kompozycje, od zespołu „VV” i Wiery Breżniewej. W ciągu następnej godziny — znowu dwie ukraińskie piosenki, od Witalija Kozłowskiego i Ani Lorak (około 15 %). A to na radiostacji „popowej”, gdzie z dopasowaniem do formatu rodzimego produktu muzycznego nie ma problemów, jak na przykład z ukraińską składową muzyczną dla radia „Szanson”. Trzy piosenki od ukraińskich wykonawców zabrzmiały w eterze „Dobrego radia »Szanson«” (ZAT „TRK »Lider«”) w godzinach 11.00–12.00 2 maja („Czarowna charkowianka”, zespół „TIK” i Ani Lorak). Trzy piosenki z 13 — to już 23 %, ale w żadnym razie nie 50! Mniej więcej na tym samym, a czasem nawet wyższym poziomie „ukraińskości” produktu muzycznego — stacje „1-ej Ukraińskiej grupy radiowej”. Rozrywkowe Radio Nr 1 „Luxx FM Schід” (TOW „TRK Klas”) (słucham z satelity z Donieckiem) 3 maja w godzinach 10.00–11.00 zaproponowało trzy piosenki z 14 w wykonaniu A. Prichodko, S. Łobody, duetu Potapa i Nastii Kamieńskich (21 %), 8 maja w godzinach 14.00–15.00 — także trzech wykonawców: Arktika, Biłyk w duecie z Bondarczukiem i zespół „Para normalnych”. Ogólnoukraińska sieć radiowa „Melodija” (AT „ONIKS”) 2 maja w godzinach 12.00–13.00 ucieszyła nawet czterema rodzimymi piosenkami — w wykonaniu J. Wojs, J. Własowej, W. Breżniewej, Sofiji Rotaru (cztery z 15 — to mniej więcej 26 %). Jednak już 8 maja w godzinach 18.00–19.00 tylko półukraiński zespół „VIA Gra” bronił honoru narodowego produktu audiowizualnego na fali radia „Melodija”, w którego koncepcji programowej zaznaczono: „Minimalny udział narodowego produktu audiowizualnego (w tym produkcji własnej): 17 godzin na dobę, 70,8 %”. Jedna zaś piosenka z 11 na godzinę to zaledwie 9 %. Na „Stylowym radiu” „Pereć-FM” (TOW „TRK »Nota«”, TOW „TRK »Stolycia«”) 7 maja w godzinach 18.00–19.00 troje Ukraińców — T. Powalij, H. Krychewski i W. Miładze „rywalizowali” z siedmioma Rosjanami: Chili, Iraklij, S. Michajłow, S. Czernakow, L. Agutin, H. Liepsa i zespołem „Technologia”. Trzy kompozycje z 10 — to już 30 %, ale… znowu w żadnym razie nie 50. Analizować eter kolejnej sieciowej radiostacji tej grupy radiowej — Radio „MFM Station” (TOW „TRK Nowa chwylja”, TOW „TRK Klas”) nie zamierzono, ponieważ tam rozbrzmiewa wyłącznie muzyka anglojęzyczna, a anglojęzycznych ukraińskich wykonawców można wyliczyć prawie na palcach jednej ręki. Zatem o procencie narodowego produktu na tej fali można się tylko domyślać. A oto radiostacja firmy „Tawr Medija” — „Dance radio „Kiss
FM” nie analizowała z innego powodu. Utwory tam są zazwyczaj bez słów, a ich pochodzenie trudno ustalić. Stacja radiowa „Русское радио” Україна” (TOV „TRO „Russkoe radio” — Ukraina”) dostarczyła interesującego materiału do badań. Kto tylko nie śpiewał 7 maja w godzinach 13.00–14.00! I Allegrowa z Lepsem, i I. Krutoj, i Ju. Antonow, Alsu oraz A. Siedokowa, zespoły „Ляпис Трубецкой”, „Не пара”, „Рондо”, „Гости из будущего”, „Несчастный случай”, „Мираж”. Jednak honor ukraińskiego produktu bronili tylko dwaj nasi wykonawcy: Wiera Serdiuczka i Tina Karol — 14% ukraińskiej produkcji na godzinę. Dla sprawiedliwości zaznaczę, że już 8 maja w godzinach 19.00–20.00 „Russkoe radio” znacznie poprawiło wynik: T. Powalij, A. Diomidowa, W. Miładze, Tina Karol, zespół „Niki-ta” — około 33%. Choć w licencji „Русского радио” figuruje „minimalny udział narodowego produktu audiowizualnego (w tym produkcji własnej): 15 godzin na dobę, 62,5%”. W „Ogólnokrajowej sieci «Hit-FM»” (TOV „Teleradiokompaniia «Media Market»”, m. Kijów) ten wskaźnik w koncepcji programowej jest jeszcze wyższy — 19 godzin na dobę, 79,2%. Jednak słuchając emisji 7 maja w godzinach 15–16, zauważam pięć kompozycji z 13 pochodzenia krajowego — w wykonaniu Ju. Fiedotowa, W. Breżniewej, Je. Własowej, Maksimy oraz grupy „VIA Gra”. To 38%. Powtarzam badanie 8.05.2009 w godzinach 16.00–17.00. Wynik gorszy: 20% (Ju. Fiedotow, „VIA Gra” i „Bumboks” — trzy piosenki z 15). Dla pełnego obrazu „przeskanowałam” też emisję kilku półsieciowych stacji. Obraz jest taki sam, niepocieszający. „Narodne radio” (Przedsiębiorstwo „Radiokompaniia «Super-Nova»”) 9 maja 2009 roku w godzinach 17.00–18.00 — cztery piosenki pochodzenia krajowego z 15 (Ani Lorak, T. Powalij, T. Gwierdcyteli z piosenką H. Tatarczenki „Wiwat, korol” oraz zespół „Quest Pistols”) — około 26%. 10 maja w godzinach 11.00–12.00 słucham „Radio ROKS — Ukraina” (PP Firma „Liamin”). Format stacji jest rockowy. Wydawałoby się, czy nie da się zapełnić całego czasu antenowego materiałem ukraińskim, skoro w tym stylu jest go więcej niż dość. Tymczasem tylko trzy kompozycje z 13 są nasze: od zespołów „Płacz Jeremiego”, „Ocean Elzy”, „Skriabin”. „Dusziewne radio” (TOV TRK „Kijewskie Wiedomosti” — teleradioefir”) 10.05.2009 w godzinach 12–13 „ucieszyło” aż dwoma ukraińskimi wykonawcami — Taisiją Powalij i Sofią Rotaru. Mogłabym wymienić i innych, którzy śpiewali tej godziny, ale nie mają oni żadnego związku z Ukrainą. „Prosto Radio.O” (ATZT TRO „Radio.O”) słucham 10 maja w godzinach 13–14. I tylko JEDNA piosenka „Oceanu Elzy” spośród zagranicznych utworów. Następnej godziny przełączam się na „Radio Nostalgie” (TOV „TRK «Nostalgia»”) i nie słyszę ANI JEDNEJ kompozycji o rodzimych korzeniach. To samo zauważam na fali TOV „Miuzik Radio”. I to już nie jest tendencja. To prawidłowość.
SWOICH SŁUCHAJ UNOCZI… Słuchanie dalszych krajowych stacji odechciało mi się. Po prostu nie ma sensu. W innych przedziałach czasowych sytuacja z ukraińską muzyką niewiele różni się od opisanej. Ktoś mi zarzuci, że rzekomo w nocy krajowi wykonawcy brzmią częściej. Ale takiego twierdzenia nie chcę przyjąć. Bo inaczej jak szyderstwem z Ukraińców takiego „brzmienia” nie da się nazwać. Zarzuty o nieznajomość-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Nie akceptuję także rosyjskojęzycznej muzyki ukraińskiej, bo każdą usłyszaną piosenkę starannie identyfikowałam na podstawie tekstu za pomocą wyszukiwarki internetowej. Dowiedziawszy się, kto jest wykonawcą, interesowałam się jego biografią. I ani razu nie usłyszałam na ukraińskich falach nawet takich rosyjskojęzycznych wykonawców z naszego kraju, jak Lamour, Red Fox, Tori Joy, XS, Milos, Katy Manhattan, „Алібі” („Alibi”), „Диверсанти” („Dywersanci”), „Тріши” („Triszy”), „Каблы” („Kabły”), Meriem, Mjata, Nikol, Marta, Maks Bajskich, Masza Fokina, Wika Antonowa, Asija Achat, Alona Winnicka, Kamalija, Kateryna, Olha Poliakowa, Olha Cybulska, Julianna Prado, Dmytro Klimaszenko, Borys Aprel, Dantes i Olijnyk, Maks Hordiejew, Natalia Morozowa, Julia Nelson, „Група 69” („Grupa 69”) czy Tetiana Niedielska. Sporo rosyjskojęzycznych piosenek jest także w repertuarze innych ukraińskich artystów. Niech to będzie uwagą dla „Русского радио” („Russkoje Radio”). W ciągu pół godziny łatwo składam w odtwarzaczu playlistę z kilkuset nie tylko przeciętnych, ale wręcz przebojowych kompozycji ukraińskojęzycznych, których chętnie słucham ja i moi przyjaciele. Trzeba tylko chcieć je znaleźć. U naszych stacji radiowych chęci, jak się wydaje, brak. Mogę też zaproponować szereg rodzimych nazwisk i nazw zespołów na projekty w rodzaju „Dyskoteki lat 80.” czy 90. Przecież w tamtych latach tańczono nie tylko przy tych rosyjskich czy zachodnich wykonawcach, których proponują nam rodzimi nadawcy, lecz także przy ukraińskich: Rusia, „Wieczirnia szkoła”, „Supierduet «Kanikuły»”, Sanu, Jarynku, Oleśu Zoriana, Olhę Junakową, Jurka Jurczenka, L. Krawczuka, Irczyka, Tarasa Kurczyka, Wilena, Karynę Płaj, przy zespołach „Wan–Hoh”, „Fantom–2”, „Turbo–techno–saund”, „Akwa-Wita”, „Szaobao”, „Step”, „The Wyo”… Radziłabym właścicielom i menedżerom rodzimych mediów zwrócić się po doświadczenie do Połtawskiej Obwodowej Państwowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii. Kiedyś, przebywając w Połtawie, usłyszałam w państwowej stacji radiowej FM całodobowy program, który składał się nie tylko z ukraińskich, lecz wyłącznie z ukraińskojęzycznych wykonawców. I każdą piosenkę naprawdę chciało się słuchać! Nic podobnego nie usłyszy się w stolicy, nie mówiąc już o sieciowych nadawcach. Możliwe, że podobny repertuar jest także na innych obwodowych państwowych stacjach radiowych. Jednak, jak wykazało moje kolejne badanie, w zakresie FM nadają tylko dziesięć obwodowych stacji radiowych – z Żytomierza, Zaporoża, Ługańska, Łucka, Połtawy, Sum, Użhorodu, Chersonia, Chmielnickiego i Czerkas. Pozostałe nadają na falach ultrakrótkich lub średnich, co równa się nadawaniu w próżnię, ponieważ tych fal prawie nikt już nie jest w stanie odbierać. Jeszcze gorzej wygląda sytuacja z trzema programami Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy. Pierwszy program w zakresie FM wśród obwodowych
Fedir SZEWCZUK, zastępca przewodniczącego rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, zasłużony dziennikarz Ukrainy, m. Berszad, obwód winnicki
Mam zwyczaj, słuchając radia lub oglądając telewizję, śledzić język używany na antenie. Miło jest, gdy słyszę mówcę, który szanuje zarówno siebie, jak i słuchacza. Ale, niestety, jest bardzo wiele przykładów przeciwnych. Najbardziej przykre jest to, że poziom przygotowania językowego dziennikarzy wielu centralnych kanałów telewizyjnych (radia dotyczy to w mniejszym stopniu) nie tylko jest niski, lecz wręcz karykaturalny. Kiedy słyszę, jak niektórzy, z przeproszeniem, dziennikarze demonstrują ignorancję, wyłączam telewizor… Nie mogę pogodzić się z tym, że znęcają się nad słowem. Przykładów jest bez liku. Mężczyznom o nazwiskach zakończonych na -enko, -єнко, -o często robią z nich kobiety, bo nazwisk się nie odmienia. Tak bracia Kliczki stali centrów można usłyszeć tylko w Łucku, Kirowohradzie, a od niedawna także w Sewastopolu; drugi kanał „Promień” – tylko w Kijowie oraz częściowo w Użhorodzie i Zaporożu (fragmentami na falach obwodowych stacji państwowych), a trzeci kanał „Radio Kultura” – tylko w Łucku. Całe zespoły trzech narodowych kanałów radiowych, które aktywnie propagują kulturę narodową, a zwłaszcza muzykę, również działają prawie nigdzie. Bo, powiedzmy, „Promienia” nie ma nawet na falach ultrakrótkich i średnich, a sieć przewodowa, w której jeszcze się utrzymywał, zamiera. Kiedyś byłego przewodniczącego Krajowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii Witalija Szewczenkę dziennikarze zapytali, dlaczego Radio Narodowe otrzymuje jedynie pojedyncze licencje w paśmie FM, i to w niewielkich centrach rejonowych. Witalij Fedorowycz przekierował te pytania do Państwowego Komitetu Telewizji i Radia oraz do NRKU. Mianowicie, nie składają wniosków i nie wykorzystują częstotliwości, które już istnieją (w paśmie ultrakrótkim i średnim). A Krajowa Rada, jego zdaniem, jedynie wydaje licencje, dodatkowo na zasadzie konkursu. Ale z mojej pamięci wynika, że wiele częstotliwości FM wystawionych na konkurs w obwodowych miastach, o które Narodowa Radiokompania składała wnioski. Jednak wygrywali je ci, którzy obecnie, według słów Andrija Myroszniczenki, nadają 55% narodowego produktu audio, czyli utworów krajowych autorów i wykonawców, a według moich badań – od 0 do 30 (w najlepszym razie) procent. Owszem, w niektórych godzinach. Jednak ogólnej sytuacji lekceważenia krajowej muzyki to zasadniczo nie zmienia. Przy okazji, sytuacja niemal całkowitej nieobecności Narodowej Radiokompanii w jedynym obecnie dostępnym dla słuchaczy paśmie FM zasługuje na rozpatrzenie przez Radę Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. Bo znane z dzieciństwa „Mówi Kijów” może obecnie usłyszeć znikoma liczba słuchaczy radiowych. I to już nie tylko jest niezbędne, lecz trzeba NATYCHMIAST PRZELICZYĆ I ZAKAZAĆ DLA TRZECH KANAŁÓW RADIOWYCH OGÓLNONARODOWEGO NADAWANIA ORAZ OBWODOWYCH PAŃSTWOWYCH KANAŁÓW RADIOWYCH częstotliwości FM co najmniej w obwodowych centrach i największych miastach rejonowych. Bo mówi się, że wolnych częstotliwości już nie pozostało. Tymczasem sąsiednia Rosja aktywnie rozwija państwowe nadawanie w paśmie FM, tworząc sieci państwowych kanałów radiowych, takich jak „Majak FM”, „Wiesti FM”, „Radio Kultura”, „Junost FM”, „Radio Orfiej”, „Radio Zwiezda”. Rosyjska muzyka na ich falach oczywiście nawet nie podlega dyskusji. Niestety, czy na szczęście, nie ma na świecie żadnego kraju, w którym mogłabym lub przynajmniej miała prawo legalnie słyszeć w eterze język ukraiński, ukraińską muzykę.
Tłumaczenie maszynowe
14 maja w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyło się święto języka ojczystego — uroczyste zamknięcie IX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Olena SZULHA. W przeddzień ogłoszono, że pierwsze nagrody wręczać będzie Prezydent Wiktor Juszczenko. Jednak, jak przewidywał współprzewodniczący rady koordynacyjnej konkursu Mychajło Słaboszpycki, nie przyszedł. Przekazał pozdrowienia dla zwycięzców i organizatorów konkursu, które odczytał zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Jurij Bohucki. Odczytano również pozdrowienia od Premiera Ukrainy oraz Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy. Nie przyszli także przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, choć obiecywali. Zatem najwyższe struktury władzy grzecznie wymigały się od udziału w ceremonii. Lecz te nieprzyjemne „szczegóły” nie umniejszyły radości zwycięzców, którzy dumnie stali na scenie jednego z najbardziej prestiżowych teatrów kraju. Dla najmłodszych było to pierwsze wielkie zwycięstwo, przede wszystkim nad sobą, nad codziennością. Nie mniejszym wydarzeniem zwycięstwo stało się także w życiu starszych — studentów wyższych uczelni, uczniów szkolnictwa zawodowego, licealistów i kadetów wojskowych placówek edukacyjnych. Witali ich minister edukacji i nauki Ukrainy Iwan Wakarczuk oraz prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij. Wśród gości była duchowa elita narodu: Bohater Ukrainy Borys Olijnyk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy akademik Mykoła Żułynski, wiceminister edukacji i nauki Ukrainy Pawło Polanski, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Petro Perebyjnis, akademik Lubow Maćko, rzecznik UCP KP biskup Jewstratij (Zoria), członek prezydium NAN Ukrainy akademik Jarosław Jackiw, przewodniczący rady nadzorczej prezydenckiego funduszu Leonida Kuczmy „Ukraina”, były minister spraw zagranicznych Ukrainy Anatolij Złenko, deputowany ludowy Ukrainy Wołodymyr Stretowycz, dyrektor Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji Ołeksandr Udod, były więzień polityczny Mychajło Kosiw, córka prezydenta Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej Kyryła Osmaka Natalija Osmak, córka więźniów politycznych Iryny i Ihora Kałynciwów Dzwenysława Kałyneć-Mamczur, deputowani ludowi, działacze społeczno-polityczni, twórcza inteligencja. Przyszli na święto, ponieważ uważają za obowiązek uhonorować zwycięzców, ich mentorów, za których plecami stoi 5 milionów uczestników. Wszak konkurs imienia Petra Jacyka to najbardziej skalny projekt budujący naród, który podnosi prestiż języka ojczystego, solidaryzuje Ukraińców całego świata. Dlatego święto transmitowały „Radio „Kultura” oraz radio „Era”. Ceremonię wręczenia nagród prowadzili artyści ludowi Ukrainy, laureaci Nagrody Szewczenkowskiej Natalija Sumśka i Anatolij Chostikojew. W programie artystycznym święta wystąpili: Taras Kompanyczenko i zespół „Chorea Kozacka”, artyści Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki Taras Postnikow i Daryna Mamaj, zespoły amatorskie. Dyplomami honorowymi Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy oraz Dyplomami Ligi Ukraińskich Mecenasów nagrodzono nauczycieli, którzy przygotowali zwycięzców, wśród których są przedstawiciele wszystkich regionów Ukrainy. Minister edukacji i nauki Iwan Wakarczuk dziękował Lidze Ukraińskich Mecenasów, wszystkim Ukraińcom, którzy dbają o język ojczysty, rozwijają go i rozpowszechniają na świecie. „Miliony młodych intelektualistów swoją pracą demonstrują, że język żyje i rozwija się. Miło witać najlepszych znawców języka. W tym roku Ministerstwo Edukacji i Nauki wsparło finansowo konkurs na szczeblu państwowym. W przyszłości będziemy dbać o państwową protekcję” — obiecał minister. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, zwracając się do zwycięzców, powiedział, że wierzy w magnetyczną siłę słowa: „Zwyciężyliście inercję, okoliczności, które przeszkadzają w utwierdzaniu języka ukraińskiego. Kiedy zbieramy się razem, tworzymy skupisko energii, okazujemy zwycięskiego ducha, ściągamy, zszywamy okaleczone pole energetyczne języka ojczystego. Nauczyciele, zaszczepiając miłość do słowa, zwyciężają codzienność, pokonują bariery. Razem zwyciężamy, wypełniamy głęboką historią teraźniejszość i jutro”. Mówcy nie raz wspominali dobrym słowem pamięć Petra Jacyka, ukraińskiego milionera, który mawiał: „Chcę pracować dla Ukrainy”. Teraz miliony tych, którzy biorą udział w konkursie jego imienia, niosą ducha słowa, odczuwają jego piękno, smak, swoistość. Akademik Jarosław Jackiw, jeden z „ojców chrzestnych” konkursu, proponował zaangażować do niego obcokrajowców, którzy uczą się języka ukraińskiego. Obiecał w czasopiśmie „Switohlad”, które redaguje, wprowadzić rubrykę, gdzie drukowane będą utwory zwycięzców i uczestników konkursu. Przewodniczący rady nadzorczej konkursu, sekretarz rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor Baraniw również wniósł propozycję. „Proponuję na następnych uroczystościach nie odczytywać pozdrowień od oficjalnych osób — byłych i obecnych. Raz w roku nasi rządzący swoją obecnością mogliby pobłogosławić patriotyczny maraton językowy, który stał się symbolem kulturowego renesansu. Przekazują przez posłańców nie przez nich przygotowane teksty. Jeśli nie będą odwiedzać takich świąt, poziom konkursu nie będzie wzrastał. Choć jest on i tak dość wysoki, chciałoby się podnieść go jeszcze bardziej, tym bardziej że są ku temu możliwości”. Święto zakończyło się, wieńcząc finał dziewiątego turnieju językowego o skali międzynarodowej. Skrzydlaci zwycięzcy zabrali do swoich szkół prezenty, najmilsze wrażenia, doświadczenie. Teraz żyjemy w przededniu jubileuszowego dziesiątego konkursu. Przygotowują się miliony młodych znawców języka ojczystego, przygotowują się mecenasi. Czy znajdą oni wspólny język ze strukturami władzy, czy znowu będziemy nadepnąć na tradycyjne ukraińskie grabie? zły, lecz wcielają w życie jego ludzie niepiśmienni, którzy zamienili dobrą sprawę w karykaturę. Nie władają ani rosyjskim, ani ukraińskim. To pieniądze wyrzucone w błoto. Czy nie lepiej byłoby je wykorzystać na przygotowanie audycji kulturoznawczych, audycji o kulturze języka. Wszak filmy z takimi napisami to profanacja i w takiej formie są niepotrzebne. …Za każdym razem, gdy idziemy z żoną na rynek, zwracam uwagę na ceny. Niektóre są tak barwne, że nie mogę przejść obojętnie. Powiedzmy, „sosiski”, „smażone mózgi” i inne neologizmy dały mi podstawę do wyciągnięcia wniosku o pojawieniu się nowej pisowni — „bazarowej”. Innymi słowy, wszystko to jest wytwór „smażonych mózgów”. Więc, oglądając niektóre programy telewizyjne i filmy z napisami, wspominam bazarowych „gramatyków” i zastanawiam się: kiedy wreszcie nauczymy się szanować siebie i swój język? Surżyk na ekranie telewizora nam w tym nie pomoże.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
braćmi Kliczko, nie udało się również Andrijowi Szewczence. A to powinien wiedzieć każdy uczeń. Dlaczego zatem dziennikarze uparcie nie chcą przestrzegać norm ukraińskiej ortografii? Odpowiedź, moim zdaniem, jest taka. Na co dzień posługują się językiem rosyjskim, a ukraiński jest dla nich jedynie sposobem zarobku… Kiedyś zacząłem było zapisywać językowe „wpadki” z ekranu telewizora, ale po kilku dniach zarzuciłem tę sprawę, bo zrozumiałem, że w bardzo krótkim czasie trzeba by kupować nowe zeszyty… Prawda, pewne barwne przykłady jednak zachowały się. Do dziś wywołuje uśmiech moment, który utkwił mi w pamięci, gdy prowadząca wiadomości na jednym z kanałów opowiadała o tym, jak niektórzy obywatele zmieniają swoje nazwiska przez ich… niezgrabność (najwyraźniej niezgrabność).
Ось інший приклад мене обурив. W jednej z telepremier pokazano przedstawiciela organów ścigania Krymu, a w napisach na ekranie informowano, że to odpowiedzialny pracownik milicji albo prokuratury… Symferopolskiej obwodu. Jak bardzo trzeba być nieznającym języka, żeby wprowadzić na ekran taki błąd! Czy ten, kto przyjmował do pracy takiego pracownika, nie rozumiał, że wszystkie te językowe i geograficzne nowotwory są powielane i wpływają na poziom zaufania do kanału? A ostatnio na jednym z kanałów telewizyjnych oglądałem film „Torba inkasenta”. I już po kilku minutach interesowały mnie nie fabuła, lecz napisy. Dobrze znam język rosyjski, jednak ukraiński jest moim ojczystym. I nie mam żadnej potrzeby korzystania z napisów, które tylko odrywają uwagę od oglądania. Moim zdaniem są one przydatne wyłącznie osobom z wadami słuchu. A ludziom, których nie jest obojętne piękno ojczystego słowa, dają one nic innego, jak tylko irytację. Inną sprawą byłoby, gdyby przekład był profesjonalny. Tymczasem są to same niestosowności i bezsensy. Na przykład rosyjskie zdanie „Он возле частников крутится” przetłumaczono: „Ten kręci się koło czosnku”. Jakiego czosnku? Tego, który rośnie na grządce? Czyż trudno było zajrzeć do słownika, gdzie jest tłumaczenie: prywaciarz? W innym miejscu tego samego filmu słyszymy: „Вы за дебилов нас имеете?”, a czytamy: „Ви за wybielów nas macie?”. Skąd wzięli się „wybielé”? Już nie mówię o tym, że w napisach pojawiają się zdania „Głos ma Mykoła Mykołajowicz Karpenko” i „głowa dzwoniła” itd. I przyszło mi na myśl: zamysł tworzenia napisów do rosyjskojęzycznych filmów nie-
Tłumaczenie maszynowe
Serhij KLYMKO
Informacja jako towar już dawno wypiera jego materialną stronę, a proces ten ulega urzeczywistnieniu w postępie Internetu. Coraz więcej gazet i czasopism ogranicza swoje nakłady, a często całkowicie przenosi się w przestrzeń wirtualną. Światowy kryzys finansowy przyspieszył ten proces i wiele prestiżowych czasopism straciło możliwość ukazywania się w drukarniach. Jednak kryzys wydawnictw drukowanych w Starym Świecie i Ameryce, postępujące przechodzenie mediów do sieci kontrastuje z boomem nakładów w Indiach, Rosji i na Ukrainie. Tutaj rozwój rynku elektronicznego i „realnego” prasy jest równoległy. Prawie wszystkie drukowane wydawnictwa periodyczne Ukrainy są zduplikowane w Internecie — aby rozszerzyć audytorium czytelnicze. Samodzielne zaś wydawnictwa internetowe zyskują coraz większą popularność wśród czytelników przede wszystkim dzięki prostocie dostępu. Zasadnicza różnica między wydawnictwami drukowanymi a elektronicznymi to możliwość komentowania tych drugich, co przekształca publikację w perspektywę czy nawet w powód do interaktywnej komunikacji między dużą liczbą czytelników. Taki „plus”, między innymi, całkiem może wpływać na politykę redakcyjną — w warunkach, gdy czytelnicy stale i masowo wyrażają opinie wprost na „łamach”. Poszczególne wydawnictwa zobowiązują swoich pracowników nawet do prowadzenia elektronicznego dziennika-bloga, który staje się oddzielnym produktem informacyjnym. Prasa elektroniczna, do tego, ma przewagę w operatywności, niemal natychmiast publikując wiadomości. Stały dostęp do archiwum daje możliwość śledzenia genealogii publikacji, nie opuszczając głównego tekstu. Jednak utrzymanie uwagi czytelnika w granicach jednego wydawnictwa to trudne zadanie. Proces czytania w Internecie zazwyczaj odbywa się w dość chaotyczny sposób, kiedy czytelnik sukcesywnie przechodzi przez krzyżowe odnośniki tekstowe z innych stron elektronicznych, a nie zgodnie z określoną hierarchią. Poruszając się niekończącym się labiryntem zasobów internetowych,
Jewhen BUKET
Blog (od ang. blog, web log, „dziennik sieciowy czy dziennik wydarzeń”) — to serwis internetowy, którego główną treścią są wpisy, obrazy czy multimedia, regularnie dodawane. Dla blogów charakterystyczne są krótkie wpisy o tymczasowym znaczeniu. Blogerami nazywa się autorów blogów. Według wersji gazety „Washington Profile”, za pierwszy blog uważa się stronę Tima Bernersa-Lee, gdzie od 1992 roku publikował on wiadomości. Szerokie wykorzystanie blogów rozpoczęło się w 1996 roku. W sierpniu 1999 r. firma komputerowa „Pyra Labs” z San Francisco otworzyła stronę Blogger. Była to pierwsza bezpłatna usługa blogowa. Termin „blogosfera” pojawił się 30 grudnia 2001 roku. Blogosfera oznacza ogół wszystkich blogów jako wspólnotę czy sieć społecznościową. Ukraińskie setki tysięcy blogów zazwyczaj są ściśle powiązane między sobą, blogerzy czytają i komentują siebie nawzajem, odsyłają do siebie, i tak tworzą własną subkulturę. Blogosfera — to ważne środowisko badania opinii publicznej, często bierze się ją pod uwagę w pracach akademickich i nieakademickich, które badają współczesne globalne tendencje społeczne.
on dowiaduje się coraz więcej informacji z nowych źródeł. Ukraina w mniejszym stopniu niż Europa Środkowa i Ameryka, ale aktywnie włączona jest w globalny proces informatyzacji. Rosnąca podaż rodzi kulturę konsumpcji informacji, a to odbija się na czasie, który użytkownicy spędzają przed monitorem. Praca i rozrywka w jednej przestrzeni tworzą nowy sposób spędzania czasu, który socjologowie określają jako infotainment. Biblioteka, tradycyjne centrum wiedzy i stały adres badacza, również stopniowo migruje do użytkownika komputera osobistego. Na świecie działa kilka globalnych programów zapewnienia otwartego dostępu do książek i archiwów. Do tych programów przyłączona jest także Ukraina. Miliony książek i dokumentów są digitalizowane i przenoszone do sieci. Biblioteki elektroniczne,
W ukraińskim Internecie aktywnie naświetlana jest działalność wielu organizacji społecznych. Nie jest wyjątkiem Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Oficjalną stronę towarzystwa, której stronę tytułową liczba których stale rośnie, dają możliwość posiadania pod ręką ogromnego dorobku ludzkości, ułatwiając pracę naukowcom i miłośnikom literatury. Do uzupełnienia kolekcji pewnych bibliotek może dołączyć sam czytelnik, wgrywając własne teksty na ich stronę. Wolny dostęp do wiedzy — to jeden z priorytetowych kierunków zrównoważonego rozwoju ludzkości, skierowanego na wsparcie różnorodności kulturowej. Położenie wiedzy jako takiej ze zmianą środowiska swojej materialności, zdaniem wielu, również skazane jest na transformację. Wiedza, którą wiązano wcześniej z osobowością, szkołą, mając jako nośnik pewną grupę „wtajemniczonych”, teraz, według słów Jeana Baudrillarda, przekształca się w „informację”, pozbywając się cech osobowościowych. W tym sensie specyfika narodowa w pewwidzicie na zdjęciu, można znaleźć pod adresem: prosvitjanyn.org.ua. Także w światowej sieci funkcjonuje cały szereg dodatkowych portali proświtańskich. Wśród nich już dobrze znany naszym czytelnikom serwis „Słowa Proświty” — slovoprosvity.org.ua, Kijowskiego Obwodowego Towarzystwa „Młoda Proświta” — molodaprosvita.at.ua, Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego WUT „Proświta” — www.prosvita.poltava.ua itd.
Tłumaczenie maszynowe
Olena TUNIK
Błędem byłoby sądzić, że w Internecie brakuje materiałów w języku ukraińskim. Historia, kultura, obyczaje, sztuka, prace naukowe rodzimych uczonych — to dalece niepełny wykaz tematów, które można poznać dzięki światowej sieci. Jeszcze pod koniec XX wieku trudno było znaleźć takie rzeczy w Internecie, dziś sytuacja jest zupełnie inna. Wśród ukraińskojęzycznych źródeł informacji pierwszeństwo należy do „Wikipedii”. Obecnie ten portal odwiedza ogromna liczba użytkowników. Wygoda i szczególna cecha „Wikipedii” polega na tym, że każdy może redagować artykuły i dodawać własne materiały. Zatem „Wolna encyklopedia” to pierwszy poradnik użytkownika. Nie należy jednak sądzić, że cała informacja z „Wikipedii” jest bezwarunkowo wiarygodna. Korzystając z niej, sprawdźcie fakty w źródle drukowanym. Istnieje wiele innych stron, na których wiarygodność i zakres informacji o ukraińskiej kulturze i historii są znacznie większe. Jedna z nich — „Izbornyk” — historia Ukrainy IX—XVIII w. Źródła pierwotne i interpretacje — to projekt elektronicznej biblioteki dawnej literatury ukraińskiej. Biblioteka to zbiór elektronicznych książek i tekstów, połączonych tematyką i ideą. Ideą projektu jest dążenie do zebrania możliwie największej liczby utworów piśmiennictwa ukraińskiego nie tylko jako przypadkowego zestawu tekstów różnych epok i autorów, lecz na tle całościowego procesu kulturowo-historycznego, w którym stawałyby się zrozumiałe jedność, ciągłość i tożsamość literatury ukraińskiej, mimo oczywistych zerwań w kodzie językowym. Biblioteka dzieli się na działy, z których główny to „Kroniki”. Zebrano tu kroniki i dokumenty historyczne, nie tylko w przekładzie czy opracowaniu, lecz także w języku oryginału. Działy „Historia” i „Literaturoznawstwo” podają informacje referencyjne o koncepcjach, modelach i stanie badań nad ukraińskim procesem kulturowym, literackim i państwotwórczym. Monografie Natalii Jakowenko, Zenona Kohuta, Leontija Wojtowycza i innych autorów pozwalają spojrzeć na piśmiennictwo ukraińskie w szerokim kontekście historycznym, zrozumieć proces literacki przez pryzmat współczesnego rozumienia minionych wydarzeń politycznych. Prace naukowe na temat historii ukraińskiego języka literackiego zostały włączone do działu „Językoznawstwo”. Dział „Politologia” reprezentują prace na temat narodu, nacjonalizmu, państwowości. Beletrystykę i dodatkowe teksty można znaleźć w dziale „Biblioteka”. Są tu mapy historyczne, gramatyki i leksykony oraz wiele innych ciekawych materiałów. Znakomitym źródłem informacji jest strona „Biblioteka literatury ukraińskiej”. Zebrano tu twórczość ludową, literaturę, krytykę, encyklopedie, skrzydlate słowa, słowniki, wypracowania szkolne i wiele innych rzeczy. Jednak wszystkie te „informacyjne giganty” mogą nie zawierać tego potrzebnego i najciekawszego, czego pragniecie szukać. Bardzo wiele światowych bestsellerów z psychologii, filozofii, ekonomii, zarządzania itd. istnieje tylko w tłumaczeniu rosyjskim. W programach nauczania dla uczniów i studentów przewidziano poznawanie takich prac. Dlatego trzeba sięgać po materiały, jakie są. A dublowanie takich prac w języku ukraińskim to zjawisko rzadkie. Zatem istnieje możliwość własnego przekładu. Obecność w Internecie to wizerunek kraju w przestrzeni informacyjnej i kulturowej. Należy jednak pamiętać, że nie wolno go utożsamiać z rozpowszechnieniem języka narodowego w przestrzeni światowej. Zaletą jest właśnie prezentowanie informacji o wspólnocie narodowej w możliwie jak największej liczbie języków.
Tłumaczenie maszynowe
Obecnie największym segmentem ukraińskojęzycznego Internetu jest sieć wirtualnych dzienniczków i wizytówek. Najpopularniejszą platformą wśród ukraińskich blogerów jest LiveJournal. Według danych firmy SUP, która opiekuje się sektorem krajów „cyrylickich” w LiveJournal, liczba ukraińskich blogów wynosi około 100 tysięcy. Istnieją blogi na innych platformach — anglojęzycznych i rosyjskich (Blogger.com, LiveInternet.ru, Diary.ru, Mail.ru); społeczność blogerów stand-alone; kilka społeczności na ukraińskich platformach blogerskich (Bigmir.net, Meta.ua, Hiblogger.net). Wśród ukraińskich serwisów informacyjnych rozpowszechniona jest praktyka tworzenia blogów dla autorów i znanych osób — własne blogi otworzyły „Ukraińska Prawda”, „ЛігаБізнесІнформ”, „Kореспондент”, „Новинар”. Odrębną platformę blogową dla zwolenników stworzyła siła polityczna „Narodna Samooborona”. Są też pojedyncze blogi — na przykład „iBlog”, poświęcony Internetowi w języku ukraińskim. W maju 2007 roku zainicjowano projekt Blogoreader — pierwszy w ukraińskim Internecie, który relacjonuje ukraińską blogosferę: najważniejsze wydarzenia i wiadomości. Przedstawia on ciekawe blogi, blogerów, strony i serwisy. Tak więc według podsumowania za 2007 rok łączna liczba witryn w ukraińskiej blogosferze wynosiła 122 tysiące, przy czym tylko 9 tysięcy z nich było po ukraińsku, tyle samo po rosyjsku, a pozostałe zawierały publikacje w kilku językach. Zdecydowana większość badaczy tego zjawiska skłania się ku poglądowi, że pełnowartościowa ukraińska blogosfera znajduje się na razie w stadium zarodkowym. Charakterystyczne dla niej są wyizolowanie blogerów od siebie, słabe więzi komunikacyjne, ogromny ilościowy wzrost blogów i, w konsekwencji, przewaga prywatnych dzienniczków nad tematycznymi. W 2008 roku wzrost liczby blogów wyhamował. Przyczyną stało się kolejne novum 2008 roku, które wyznaczyło nowe tendencje w ukraińskim Internecie: portale społecznościowe. Ich fala, a dokładniej tsunami, uderzyła w ukraińską sieć i pochłonęła znaczną część odbiorców. Rosyjskie „Odnoklassniki” i „V kontakte” uderzyły pierwsze, zabierając niemal wszystkich użytkowników
(pierwsza — starszych, druga — młodszych), a po tym druga fala uderzyła „Konektem”, „Profeo” itd. Portale społecznościowe zawładnęły ukraińską publicznością. To również stało się jedną z przyczyn spadku ilościowego wzrostu blogosfery — ci, którzy nie mieli bloga, dali się porwać portalom społecznościowym, a ci, którzy go mieli, stanęli przed wyborem: i to, i tamto, czy tylko jedno z tych? Czy język ukraiński istnieje dziś w Internecie? Bezsprzecznie! Jeśli jeszcze pod koniec lat 90. minionego stulecia prawie go tam nie było, to obecnie można swobodnie znaleźć dowolną informację po ukraińsku. Jednak przewaga rosyjskiego jest odczuwalna. Zgodnie z danymi statystycznymi liczba blogerów i innych twórców treści „światowej sieci” piszących po ukraińsku w Ukrainie już dogania rosyjskojęzycznych, a ich aktywność jest 2,5 raza wyższa. Oznacza to, że w ciągu najbliższych pięciu lat przestrzeń ukraińskojęzyczna niemal całkowicie zaspokoi potrzeby użytkowników w naszym kraju. A jeszcze bardziej prawdopodobna będzie taka perspektywa, jeśli w państwie wreszcie pojawią się zlokalizowane na język ukraiński oprogramowanie oraz ustawa o państwowym języku ukraińskim.
Tłumaczenie maszynowe
Dzisiaj można usłyszeć frazę w rodzaju „Nowiniarze w swoich siedzibach przy warsztatach”. Co to jest? To o dziennikarzach, którzy pracują w biurach przy komputerach. Tylko w języku Jurka Zełeneho. Ma on własną słownikowo-językową stronę w Internecie, czy też „imienkę w wszechsieci”, która zawiera słownik oryginalnych neologizmów, zaproponowanych do użytku. Niedawno Jurek zawitał w gości do nas, nowiniarzy, aby podzielić się przemyśleniami. – Nie ja zacząłem tworzyć nowe słowa na gruncie stałego leksykonu. W latach 20.—30. ubiegłego wieku żyli ludzie, którym była właściwa „irracjonalna wola”, czyli tworzyli oni nie dla pieniędzy i sławy. I owocnie zajmowali się rozwojem języka. A ja wyrosłem w otoczeniu rozmaitych mądrych maszyn. Swego czasu, kiedy zacząłem opanowywać warsztat (komputer), to zetknąłem się z tym, że wszystko jest w mało zrozumiałym dla mnie języku angielskim. Więc użytkownik musi uczyć się nie tylko oprogramowania, ale jeszcze i języka, ponieważ angielski zna, z reguły, w granicach średnio statystycznej radzieckiej szkoły. To bardzo trudne i hamuje przebieg nauki. Oto dowiedziałem się, że istnieją społeczności, które ukrainizują oprogramowanie. Zacząłem wyszukiwać ukrainizatory, instalować sobie na maszynie, i pierwsze, co rzucało się w oczy – były przepełnione słowami, które albo są kalkami z rosyjskiego, albo transliteracją z angielskiego. Przez wszechsieć dowiedziałem się, że ludzie kruszą kopie nad tym, jak przetłumaczyć pewne słowo. I odnosiło się wrażenie, że oni nawet nie podejrzewali, iż w naszym zasobie słownictwa są odpowiedniki. Na przykład, do dziś można usłyszeć spór, jak poprawnie przetłumaczyć „attachment” – „dodatok” czy „prykrіplennia”. A w języku ukraińskim jest cudowne słowo „dołuczyty”. Więc chciałem naprawić sytuację. Nic osobistego, tylko pragmatyzm. Jeśli będziemy to robić, to zdołamy przyspieszyć proces edukacji, a ja bardzo chcę, żeby naród był wykształcony. – Ależ, panie Juriju, my wszyscy używamy słów obcojęzycznych, dobrze je znamy i lubimy. – My je będziemy używać. Ale potrzebne są zmiany na poziomie systemowym. Pytam językoznawców, jakie nowo utworzone słowo weszło do powszechnego użycia w ciągu ostatnich 20 lat. W terminologii wąskobranżowej prawie ich nie ma. Więc przez 20 lat nasz ukochany słowiczy język nie zrodził ani jednego słowa. Nowotwory istnieją tylko w niezwykle wąskich kręgach, na poziomie wąskich społeczności. Chcę, żeby człowiek, który po raz pierwszy siada przy komputerze, korzystał z klawiatury, na której byłoby napisane nie „enter”, a „wwid”, nie „page up”, a „dohory” itd. Przy całej mojej nienawiści do sowietów, zastałem czas, kiedy istniały rosyjskojęzyczne klawiatury. Obecnie są programiści, nie gorsi od zagranicznych, ale oni obsługują nie własny rynek, a zagraniczny. Kiedy ukraiński programista coś opracowuje, najpierw tworzy angielskojęzyczną powłokę, a potem – ukraińskie wykończenie. Tymczasem technika rozwinęła się już na tyle, że użytkownik za wszystkimi jej funkcjami nie nadąża. Więc uprościć jej postrzeganie jest niezwykle ważne. Przez 20 lat Czesi, Słoweńcy, Łotysze, Islandczycy stworzyli wszystko, co dotyczy oprogramowania warsztatowego. W Islandii jest instytut, który nad tym pracuje. Łączność mobilną Islandczycy nazywają idiomem, który oznacza czarodziejską nić, za pomocą której komunikują się wróżki. A tymczasem kraj z 300 tysiącami mieszkańców – to jak Tarnopol z okolicznymi wsiami. Czyżby byli sprawniejsi niż my? – Czy planuje Pan drukować słowniki? – Słownik wydany na papierze już w momencie wyjścia, jeszcze nie straciwszy zapachu farby, moralnie się starzeje. Język musi być żywy. A popularyzacja mojej teorii przyjdzie, kiedy wszechsieć będzie w każdym domu. Moim zdaniem, słowniki tylko się kurzą. Wszystkim znajomym mówię: jeśli odnosicie się do mojej teorii przychylnie, weźcie z moich opracowań choć trzy słowa do użytku. Ale używajcie ich wszędzie i tak, żeby było zrozumiałe. Tylko to przyniesie korzyść. – Jak los doprowadził Pana do takiego dziwacznego, jak uważa większość ludzi, hobby? – Urodziłem się w Czortkowie w obwodzie tarnopolskim. Syn wojskowego, który służył w różnych miastach, prawie 10 lat mieszkał w Czechach jako przedstawiciel okupacyjnego kraju. Starsze klasy, technikum, instytut – w Tarnopolu. W Kijowie jestem od 2001 roku. Czyli stykałem się w swoim życiu z wielojęzycznością. Pracuję w związku, który zajmuje się poszukiwaniem nowych nabytków muzycznych. Wcześniej byłem prowadzącym, redaktorem w telewizji. W połowie lat 90. pisywałem do kilku tarnopolskich gazet, miałem własny biznes w sklepie muzycznym „Sto pudiw”, prowadziłem różnorodne rubryki muzyczne, w szczególności listy przebojów. Jakoś zdecydowaliśmy słowo „hit-parad” zamienić na „dachiwkę”, bo piosenki jakby wznoszą się do góry po stopniach. Tak wszystko się zaczęło. – Czy nie próbował Pan zwracać się do organów władzy z propozycjami? – Uważam, że to nie przyniesie skutków. U nas do władzy w ogóle jest wstrętny stosunek. Odpowiednio wszystko, co będzie szło od władzy, ludzie nie przyjmą. Krzyczą o jakiejś przymusowej ukrainizacji. Osoby, które przejmują się językiem, prawie nie mają wpływu. Nowa pisownia istnieje, ale nie działa. Język ukraiński do tej pory postrzegają przez pryzmat rosyjskiego. Dochodzi do śmiesznego. Kiedy do nas przyjeżdżał Albert Gore, sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych, tłumacz nazwał go „whore”.
używając miękkiego „h”, co po angielsku oznacza „dziwkę”. — Panie Juriju, a co poradziłby Pan ludziom nieobojętnym w dziedzinie języka? — Zaczynać od przedszkola i ławy szkolnej. Choćby nie wiem co mówiono o ukrainizacji, zaczyna się ona od klawiatury. Kiedy pojawi się klawiatura z ukraińskim alfabetem jako głównym, to będzie pierwszy krok. Należy ukrainizować oprogramowanie — choćby w korytarzach najwyższej władzy państwowej. A ludzie będą postrzegać język tak, „jak powie telewizor i gazeta napisze”. Warto przerobić szyldy, napisane tak, jakbyśmy żyli w Londynie. Od tych, którzy przychodzą na ukraiński rynek, trzeba wymagać opracowania nazw w języku ukraińskim. Pieniądze wydane na ukrainizację można im zrekompensować kosztem podatków. Pozytywną rzeczą, którą mimo wszystko zrobiono na szczeblu państwowym, jest dubbing filmowy. To był prawdziwy czyn, bo imion tych, którzy to robili, już nikt nie pamięta. Właśnie tak wszystko powinno się odbywać — cicho i wyraźnie. — A nie próbował Pan zrobić czegoś pożytecznego w polityce, choćby porozmawiać z kimś z deputowanych ludowych? — Prędzej sam zostanę deputowanym, jeśli znajdę partię, która będzie wdrażać moje idee. — Jest Pan adeptem „światopoglądu naturalnego”. Co to takiego? — Uważam, że wszystkie światopoglądy religijne, niezależnie od wyznań, to opium dla ludu. W rzeczywistości człowiek jako istota biologiczna jest przywiązany do jednego bóstwa — Słońca. Jeśli go jutro zabraknie, wszyscy umrzemy. Więc jestem za naturalnością. Byli nawet ukraińscy ekonomiści, którzy według cykli słonecznych określali wartość dodaną. I ta teoria jest mi o wiele bliższa niż wypociny Karola Marksa. Więc i język trzeba uczynić bardziej naturalnym. Rozmawiała Ludmyła ILJENKO rosyjskojęzycznych programów telewizyjnych, seriali i innego produktu w języku ukraińskim, i to tak, że nie zrozumieć bez trudności. Ale i to jest znacznie lepsze niż nic, dlatego pozostaje mieć nadzieję, że to zjawisko tymczasowe. Zatem stan języka państwowego nie jest optymistyczny, jednak i to już postęp w porównaniu z minionymi latami. Miło wiedzieć, że język ojczysty, choć powoli, zdobywa audytorium. Najbardziej absurdalne jest to, że nie zdołały go pokonać ani carskie ukazy i cyrkularze, ani maskowane postanowienia KC KPZR, a obecnie ginie on przez obojętność i nieświadomość tych, którzy powinni go pielęgnować i rozwijać, być jego nosicielami. Aby Ukraina znów przemówiła po ukraińsku, potrzeba przede wszystkim, aby ludzie czuli się Ukraińcami, a to zadanie nie na rok, a nawet nie na dziesięć lat. nowe — z pisaniem tekstów w języku państwowym i rosyjskim jednakowym rozmiarem czcionki. Tę decyzję motywowali oni także tym, że z języka rosyjskiego korzysta większość ludności półwyspu. „Krym jest jednym z międzynarodowych centrów kurortowo-turystycznych, który co roku odwiedzają miliony turystów, a także jednym z najczęściej odwiedzanych przez oficjalne delegacje i przywódców państw obcych regionów Ukrainy” — zaznaczono w przyjętym przez Radę Najwyższą autonomii dokumencie. O tym, ile tysięcy hrywien będzie kosztować to wprowadzenie, nie informuje się.
Tłumaczenie maszynowe
Język jest podstawową cechą etniczną narodu, ale czy my, Ukraińcy, zachowujemy swoją niepowtarzalność i oryginalność? Czy posługujemy się językiem, o którego zachowanie nasi przodkowie walczyli przez setki lat? Jak mówią współcześni i czy ten słowny koktajl ma coś wspólnego z językiem klasyków literatury ukraińskiej?
Tę sytuację można zaobserwować także w szkołach wyższych. Biorąc pod uwagę takie okoliczności, wyciągamy wniosek, że dla stołecznej młodzieży język ukraiński jest językiem oficjalnym i zdecydowanie nie środkiem komunikacji.
KTO JEST WINNY? Taka już jest ukraińska mentalność, że jeśli ktoś jest winny, to obowiązkowo sąsiad. Wiadomo, że Naddnieprzańszczyzna od 1654 roku znajdowała się pod władzą Rosji, dlatego przyjęło się uważać, że Wschodnia Ukraina jest bardziej zrusyfikowana z powodu polityki wobec języka ukraińskiego, którą prowadzili wszyscy — od cara po pierwszego sekretarza. Oczywiście twierdzenie, że ta polityka nie miała wpływu lub że takiego zjawiska nie było w historii Ukrainy, jest absurdem. Wszystkich środków zastosowanych po to, by wymazać język ukraiński z użycia i ze świadomości ludowej, nie sposób wyliczyć. Można uznać za dziwne już to, że mimo wszystko dziś nie traktujemy języka ukraińskiego jak „narzecza wielkiego i mocarnego ruskiego języka”. Spójrzmy jednak na te sprawy z drugiej strony. Zachodnia Ukraina również podlegała polityce polonizacji, madziaryzacji itd. Co więcej, jeśli Naddnieprzańszczyzna była monolitycznie częścią jednego państwa, to zachód był rozszarpany między różne państwa, co także nie służyło narodowi ukraińskiemu. Jednak dla mieszkańca Zakarpacia, Galicji czy Wołynia rozmawianie językiem ojczystym to sprawa honoru, w przeciwieństwie do przeciętnego mieszkańca stolicy. Sądząc po tym, można wyciągnąć wniosek, że język, którego wybieramy do komunikacji, to kwestia nie zależności od czynników zewnętrznych, lecz wyłącznie świadomości narodowej. Jej brak maskujemy wymówkami w rodzaju „niemodne” czy „bez perspektyw”.
OD PRZESZŁOŚCI DO TERAŹNIEJSZOŚCI Trudno nazwać obecny okres sprzyjającym rozkwitowi języka państwowego. Sądząc po asortymencie księgarni czy kiosku z prasą, można by pomyśleć, że językiem państwowym nie jest ukraiński. Na przykład przeciętny kiosk z prasą liczy prawie 400 wydawnictw, z których ukrainojęzycznych jest około 30. Należą tu także wydania dwujęzyczne, które odpowiednio najpierw wydawano po rosyjsku, a dopiero później po ukraińsku. Wydań młodzieżowych po ukraińsku prawie nie ma, dlatego trzeba „delektować się” rosnącymi kosmopolitami czymś w rodzaju „Юная леди” czy „Мадмуазель”, które na dodatek ukazują się po rosyjsku. Zatem jeśli dla najmłodszych jeszcze istnieją wydawnictwa w języku ojczystym, to nastolatkom nie pozostaje nic innego, jak czytać po rosyjsku. Z telewizją i radiem sytuacja jest inna. W związku z Ustawą Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do Ustawy Ukrainy »O telewizji i radiofonii«” stacje telewizyjne i radiowe muszą teraz prowadzić nie mniej niż 75% nadawania w języku ukraińskim, lecz to, jak to robią, budzi współczucie dla nieszczęsnych didżejów, którzy nieudolnie próbują naśladować ukraiński. Kogoś irytuje dublowan-
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor Chomenko, Krym
Deputowani autonomii uznali, że napisy w języku ukraińskim na informacyjno-wskazówkowych i innych znakach drogowych są dla nich niewystarczająco zrozumiałe, dlatego polecili służbie dróg samochodowych na Krymie, wspólnie z organami samorządu i administracjami rejonowymi, do 1 czerwca tego roku zainstalo-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
“Taras Szewczenko maluje wiejskie podwórze”. Sepia, 1845 r. ścielić drogę Kobzarowi, która pokryła się zielonymi gałęziami, jak zielonym dywanem… Jak wieźli, to przed całą procesją niesiono portret Kobzara, i cały lud do małego dziecka widział, jaki on był żywym”. T. Szewczenko został pochowany 10 maja (22 według nowego stylu) 1861 roku o siódmej godzinie wieczorem. Chłopi i studenci przez kilka dni usypywali mogiłę. Po pogrzebie, ostatni raz oddawszy cześć zmarłemu poecie, wszyscy uczestnicy pogrzebu z Kijowa i innych miejsc zaczęli się rozjeżdżać… 12 maja 1861 roku, kiedy H. Czestachiwski odwiedził mogiłę, aby ostatni raz przed wyjazdem pokłonić się “ojcu i przyjacielowi”, i wyszedł na wysoką górę, to zobaczył osieroconą mogiłę, i niewysłowiony smutek ścisnął jego serce: nie chciało się rozstawać z miejscem, gdzie spoczęło ciało “ukochanego i drogiego Kobzara”. Więc postanowił zostać na jakiś czas na rodzinnej Ukrainie, wśród swojego narodu, pooddychać jej powietrzem po osiemnastoletniej nieobecności i usypać mogiłę nad prochami “ojca Tarasa”. 12 maja H. Czestachiwski osiedlił się w małej wsi, półtorej wiorsty od centrum miasta i dwie i pół — od mogiły. Słysząc o tym, że ciało Szewczenki przywieziono i pochowano w Kaniowie, nieustannie przybywali ludzie, aby spojrzeć na mogiłę i pokłonić się prochom zmarłego. We wspomnieniach H. Czestachiwskiego zapisano: “O Tarasie wie cała pańszczyźniana Ukraina, że on był jej ojcem, obrońcą, że on położył się koło Kaniowa. Przychodzą ludzie ze słobód pokłonić się jego mogile. Ja często zastaję koło mogiły prostych słobożan: stoją, zdjąwszy czapki, podparłszy się na kijach, z tobołkami za plecami, i patrzą na mogiłę tak, że ja jeszcze ani razu w swoim życiu nie widziałem tak szczerego, cichego, wzruszającego spojrzenia ludzkiego, jakby w tej mogile zakopana była ostatnia nadzieja ich na lepszy los”. Podczas porządkowania mogiły Hryhorij Czestachiwski przebywał wśród chłopów i odnosił się do nich, “jak należy uczciwemu człowiekowi i chrześcijaninowi, łaskawie i przyjaźnie, słowem, po bratersku i jak rodak dla nich, sam z chłopów. Na różne ich pytania dotyczące jakichś nieporozumień wyjaśniał im, jak ma być i jak “ja rozumiem”. Pogrzeb Szewczenki wywołał zaniepokojenie urzędników. Kaniowski powiatowy marszałek szlachty zwrócił się ze specjalnym listem do kijowskiego gubernialnego marszałka szlachty, w którym wyrażał trwogę w związku z masowym odwiedzaniem mogiły poety jako świętego miejsca. Kilka dni po pogrzebie, 16 maja 1861 roku, kijowski generał-gubernator nakazał kaniowskim policjantom niezwłocznie zbadać, “kto właśnie ze studentów wygłaszał przy pogrzebie Szewczenki mowy i na czym one polegały”, a także “użyć wszelkich starań, aby zdobyć te mowy”. Poruszyli się i miejscowi ziemianie, obawiając się masowego przybycia chłopów na mogiłę T. Szewczenki i agitacji wśród nich, co, ich zdaniem, mogło doprowadzić do niepożądanych skutków. Ziemian trwożyły plotki o rozmowach, które prowadzili chłopi: “Wkrótce nadejdzie Tarasowa noc, w którą będą rżnąć panów”. Nie tylko miejscowi ziemianie i policjanci, ale i kijowski generał-gubernator, a także III Oddział carskiej kancelarii byli niezadowoleni z obecności w kraju H. Czestachiwskiego. Szef korpusu żandarmów książę W. Dołgorukow donosił o Czestachiwskim carowi Aleksandrowi II: “Czestachowskij był wywołany do Kijowa i tam generał-gubernator udzielił mu najsurowszego upomnienia, nakazując mu niezwłocznie powrócić do S.-Petersburga, do miejsca służby, i wraz z tym zobowiązał go podpisem, aby nie przyjeżdżał do powierzonego jego, księcia Wasilczykowa, zarządowi kraju”. Hryhorij Czestachiwski zmuszony był opuścić rodzinną i miłą jego sercu Ukrainę. Jednakże pochowano go w rodzinnej ziemi. W tym wielka zasługa Wasyla Tarnowskiego (młodszego), w posiadłości którego w Kaczanówce znalazł ostatnie schronienie przyjaciel i współpracownik Wielkiego Kobzara. Hryhorij Mykołajowycz pozostawił potomnym nieśmiertelną pamięć o poecie nie tylko w postaci wspomnień, ale i w dziełach malarskich “Chłopi przy trumnie T. H. Szewczenki”, “Trumna T. H. Szewczenki w drodze do m. Kaniowa” i innych. Jego pióra jest również wiersz na pogrzeb Szewczenki: “Szumi, huczy Dniepr szeroki”.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij RYZHENKO, m. Pryłuki obwodu czernihowskiego. „Tarasową górę widać całej Ukrainie! Widać ją dzisiaj wszystkim kontynentom kuli ziemskiej. Nigdy ścieżki tutaj nie zarosną. Swoich pochodni ludzkość nigdy nie zapomni!” Ołeś Honczar. Hryhorij Mykołajowycz Czestachiwski (1820—1893) — ukraiński malarz. Poznał T. H. Szewczenkę w 1858 r. w Petersburgu, często widywał się z nim w ostatnim okresie życia poety. Dzięki H. Czestachiwskiemu zachowało się niemało ciekawych zapisów, które dają możliwość głębszego i pełniejszego naświetlenia poszczególnych epizodów życia i twórczości Wielkiego Kobziarza. Tak, w szczególności, do Czestachiwskiego należy zapis opowieści Szewczenki o jego nauce w Akademii Sztuk Pięknych oraz przyjaźni ze Szternbergiem i Briułłowem, dokonany pod koniec życia poety. Dokładna data zapisu nie jest znana. Nie jest on dosłowny, zrobiony z pamięci niedługo po opowieści Kobziarza. Po raz pierwszy został wydrukowany w czasopiśmie „Kijewskaja starina” w 1895 r. z przypisem redakcji: „Ten zapis znaleziono w papierach zmarłego H. M. Czestachiwskiego, które teraz znajdują się w zbiorach W. W. Tarnowskiego”. Drukując zapis Czestachiwskiego, redakcja czasopisma w przypisie charakteryzowała tego malarza jako jednego „z niewielkiego kółka przyjaciół T. H. Szewczenki w ostatnich dwóch latach jego życia”. Wspomnienia H. Czestachiwskiego o T. Szewczence dodają wiele istotnych akcentów do biografii Wielkiego Kobziarza. Zostały w nich starannie zebrane i przekazane fakty, związane z życiem i pracą poety. Petro Żur w książce „Duma o ogniu” przytoczył ciekawe szczegóły, które zapisał H. Czestachiwski, a które przekazują opowieść samego T. Szewczenki: „To było właśnie w święta wielkanocne w Jahotynie… Siedzę ja, rysuję. Aż słyszę, coś za mną szeleści. Dosłyszałem, że ludzkie kroki. I przemówiło: „Wybaczcie mi, bądźcie łaskawi, proszę was z całego serca, wypijcie kieliszeczek”. Ja obejrzałem się i widzę: stoi z buteleczką, i nalało kieliszeczek wódki, i częstuje mnie. A to, widać, takie szczere i dobre, i samo już, widać, pod kieliszkiem. Ja wypiłem, podziękowałem. A ono wyciąga z kieszeni paschy: „Oto, bądźcie łaskawi, zagryźcie świętym chlebem”. I nalało i drugi. Ja wypiłem i drugi. A tu wyszła z chaty i kobietka w chuście i też prosi na obiad. Ja poszedłem, a ludzie zobaczyli i zeszli się do chaty ludzi z dziesięciu. Ja usiadłem na pokuciu z uczciwym ludem i jadłem obiad. A potem mi poznosili i kraszanek, i pasch, i wszelkiej maści rzeczy. I każdy prosi: „Bądźcie łaskawi, weźcie ode mnie”. A to sobie, a to sobie, i tak, jak w Bożym raju. Zjadłem obiad wesoło między tym czystym i szczerym sercem prostym naszym ludem w trzeci dzień święta”. O tym opowiedział T. Szewczenko H. Czestachiwskiemu w 1859 roku. W dorobku Szewczenki jest rysunek, który zarejestrowano w pierwszej księdze pierwszego tomu jego „Dziedzictwa artystycznego” nr 111 — „T. H. Szewczenko rysuje wiejskie podwórko”. H. M. Czestachiwski w spisie dzieł, które pozostały po śmierci Szewczenki w jego pracowni, zauważa, że tutaj Taras Hryhorowycz przedstawił siebie. Choć rysy malarza są niewyraźne, szczególny liryzm rysunku, wykonanego przezroczystą sepią na lekkim ołówkowym szkicu, nastrój, którym jest przepełniony, zmuszają do przychylenia się do opinii Czestachiwskiego. Atmosfera życzliwości, szczerości rozlana jest w tym utworze, którym Szewczenko podkreśla swoje pokrewieństwo i nienaruszalny związek z narodem, jakby poeta chciał powiedzieć: „Tutaj ja swój człowiek, tutaj mnie spotykają i przyjmują, jak rodzonego”. Po śmierci Tarasa Szewczenki Hryhorij Czestachiwski, zgodnie z testamentem, był jednym z organizatorów pochówku jego na Górze Mniszej koło Kaniowa. Początkowo Szewczenkę pochowano na cmentarzu smoleńskim w Petersburgu. 22 kwietnia 1861 r., w przeddzień przewiezienia prochów Wielkiego Kobziarza na Ukrainę, H. Czestachiwski naszkicował ogólny wygląd mogiły Szewczenki. 26 kwietnia na mogiłę Tarasa Hryhorowycza przybyli jego najbliżsi przyjaciele i znajomi. Trumnę wykopali i włożyli do ołowianej trumny, postawili na żałobny wóz. Przyjaciele, znajomi pożegnali się z prochami poety. Trumnę przykryli czerwoną kitajką — „zasługą kozacką”, i żałobna procesja ruszyła przez cały Petersburg do dworca. Odprowadzać trumnę do nowej mogiły od petersburskiej społeczności został oddelegowany przyszły historyk O. Łazarewski (wtedy właśnie ukończył Uniwersytet Petersburski) oraz malarz H. Czestachiwski. Przez całą drogę Czestachiwski robił szkice spotkań i pożegnań prochów Szewczenki. Te szkice zachowały się do dziś. Na nich widzimy żałobną karocę, trumnę, przykrytą kitajką, zasmucone postacie wieśniaków. Później H. Czestachiwski wspominał: „Towarzystwo Ukraińców w Petersburgu wybrało mnie do przewiezienia z Petersburga do powiatu kaniowskiego ciała zmarłego małorosyjskiego poety Szewczenki i do pochowania go na miejscu, które on sam wybrał za życia. Z tej okazji otrzymałem od władz pozwolenie na dwudziestoośmiodniowy urlop do guberni kijowskiej i, przybywszy do miasta Kijowa, przekazałem ciało poety w pełną dyspozycję jego braciom i siostrze, którzy postawili trumnę w cerkwi Narodzenia na Podolu 6 maja wieczorem, a 7, odprawiwszy panichidę, przenieśli na noc na parowiec „Kremenczug”. 8 maja o siódmej godzinie rano parowiec odszedł od przystani i popłynął Dnieprem do Kaniowa”. Po tym, jak trumnę przywieziono do Kaniowa, rozpoczęły się żałobne uroczystości. „10 maja z Kaniowa i z okolicy zebrało się tyle ludu — pisał O. Konyski — ile, może, Kaniów i nie widział na swoim wieku. Po uroczystym nabożeństwie całego soborowego duchowieństwa protopop Mackiewicz wygłosił w cerkwi mowę. Wskazawszy na wielkie zasługi i znaczenie Szewczenki jako narodowo-narodowego poety, mówca rzekł: „Ty, starodawny Dnieprze, który szczycisz się swoimi falami siwymi! Tobie sądzono na swoich żebrach-falach przywieźć do nas szczątki Szewczenki; opowiedzże ty nam o drogim dla każdego Ukraińca człowieku-kobziarzu. Był czas, że o naszej Ukrainie myślano, że ten kraj niezdolny do wysokich uczuć i myśli; ale Szewczenko udowodnił, że kraj ten, gdzie zapomniano o oświacie ludowej, ma duszę i serce, przystępne do wszystkiego wysokiego i pięknego. Tak, zmarły bracie! Świat twój rozjaśni się przed ludźmi: oni zobaczyli twoje czyny dobre… Miną wieki, i dalecy potomkowie dzieci Ukrainy zobaczą i poznają, kim był Taras Szewczenko! Pragnąłeś ty, bracie, żyć w Kaniowie: oto i żyj do końca świata. A ty, Ukraino! Pobożnie czcij”
Hryhorij Czestachiwski i Taras Szewczenko nasze miasto, bo u nas spoczywają kości Tarasa Szewczenki…”. Z soboru procesja pogrzebowa ruszyła na Górę Czerniecza, gdzie studenci Uniwersytetu Kijowskiego, bracia i krewni zmarłego oraz chłopi, którzy znali poetę za życia i szanowali jego pamięć, już wykopali grób. Hryhorij Czestachiwski w liście z 20 czerwca 1861 r. do F. I. Czernenki (aktywnego działacza ukraińskiej hromady w Petersburgu, któremu przekazano na przechowanie bibliotekę Szewczenki), opowiadał: „…wynieśli trumnę, postawili na kozacki wóz, nakryli czerwoną kitajką, a zamiast wołów zaprzęgli lud chrzczony i powiezli, jak należy, dzieci swojego ojca, który powrócił z dalekiego kraju do swojego domu. Jak ruszyli do cerkwi, to powiozło młodzi, mężczyźni i nasza kijowska hromada”. Wkrótce dołączyli do nich kobiety i dziewczęta. „Drogie kaniowskie dziewczęta, — zaznacza H. Czestachiwski, — wiozły ojca Ukrainy dobrych wiorst z osiem albo i wszystkie dziesięć, bo trzeba było daleko, daleko dookoła objeżdżać lasem, bo takie góry wszędzie, że z wielkim trudem zejdziesz pieszo, a jechać nie ma mowy… Które dziewczęta nie miały gdzie przytulić się do wozu Kobziarza, dawaj łamać gałęzie i
Tłumaczenie maszynowe
Nina HNATIUK Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Ile bym razy nie czytała Tarasa Szewczenki, zawsze znajduję coś nowego, według słów Liny Kostenko, jakiś nieśmiertelny dotyk duszy. Tak było i tym razem. Podsumowując wyniki Ogólnoukraińskiego festiwalu dzieci i młodzieży „Szewczenko w moim sercu”, ludowa artystka Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, przewodnicząca zarządu organizacji charytatywnej „Fundusz Szewczenkowski — XXI wiek” Łarysa Kadyrowa zacytowała Kobziarza: „Dziękuję Ci, wszechmogący Boże, że obdarzyłeś mnie uczuciem człowieka, który kocha i widzi to, co piękne, doskonałe w Twoim nieuczynionym ręką nieskończonym stworzeniu. Gdyby piękno we wszystkich swoich obrazach choćby na połowę ludzkości miało swój błogosławiony wpływ, wtedy szybko zbliżalibyśmy się do doskonałości i wreszcie ucieleśnilibyśmy sobą boskie przykazanie boskiego nauczyciela”. Widzieć i kochać to, co piękne, zbliżać się do doskonałości, wytrwale szukać w sobie talentu i pragnąć oddać go ludziom — czyż nie taki jest cel festiwalu, zapoczątkowanego w 2004 roku przez niestrudzoną Łarysę Kadyrową przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” oraz związków twórczych. Ten festiwal nabiera siły, autorytetu, staje się międzynarodowym. Oto i w tym roku do auli Akademii Kijowsko-Mohylańskiej zebrali się młodzi poeci, recytatorzy, muzycy, artyści, historycy i krajoznawcy, a także ich rodzice, pedagodzy, działacze Proświty, działacze społeczni, aby odebrać nagrody, ucieszyć się sukcesami zwycięzców festiwalu, powiedzieć im dobre słowa… Bardzo trudno było wyłonić najlepszych, wszak nawet wtedy, gdy ktoś zapominał słowo czy wers wiersza, tak się denerwował, tak przeżywali za niego rodzice i nauczyciele, że nawet to zasługiwało na uwagę. Tak było, między innymi, z Witalijem Trofymenkiem, który przyjechał z matką z Budapesztu. I dlatego dyplom Funduszu Szewczenkowskiego, jestem przekonana, chłopak będzie przechowywał przez całe życie, gdziekolwiek by nie mieszkał. Czy nie najmocniej oklaskiwali uczestnicy i goście festiwalu sympatyczną, uśmiechniętą dziewczynę w wyszywanej koszuli — Radomyrę Szewczenko, która została zwyciężczynią konkursu literackiego. Młoda poetka, która mieszka i uczy się w Hamburgu, należy do ukraińskiej społeczności tego niemieckiego miasta, przeczytała wiersz poświęcony nieśmiertelności ducha Tarasa:
Nieśli ciebie — z Golgoty. I kitajka — Na całunie poranna zorza — Czerwieniła się. Potomkowie Naływajki Nieśli chować swego Kobziarza. Dniepr zamarł. I wszyscy w poważnym smutku Żegnali się z tobą — na zawsze. I jak modlili się w ciężkiej zadumie: „Nie opuszczaj nas, Ojcze nasz, nie odchodź!” Usłyszał — i nie odszedł. Został z nami, Żeby w każdym sercu
Zdjęcie na pamiątkę: organizatorzy i uczestnicy konkursu
Zespół grających na sopiłkach ognik zapali, Żebyśmy, pochyliwszy się nad jego słowami, Zdobyli wolę żyć i tworzyć, Żeby Ukraina ostała się w niepogodę, Żeby nie pochylić bujnej głowy. Kobziarzu, ty żyjesz w sercach narodu I będziesz żył, dopóki my żywi! Student Winnickiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego Petro Osypenko mistrzowsko przeczytał poemat „Kobziarz”. Amatorzy studenckiego teatru „Iskra Prome-
Radomyra Szewczenko i Łarysa Kadyrowa teja” kolegium KMPU im. B. Hrinczenki pokazali inscenizację poematu „Wiedźma”, a ich koledzy z teatru dramatycznego „Harfa serca mego” Kijowskiego Kolegium Medycznego nr 3 — fragmenty z „Nazara Stodoli”. Oni też zajęli pierwsze i drugie miejsca w konkursie teatralnym. Zwycięzcą muzycznych zmagań młodych talentów został zespół grających na sopiłkach Kijowskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 9. Jego kierowniczka, nauczycielka Raisa Marczenko, powiedziała, że w ich szkole niedawno było prawie 400 grających na sopiłkach. Cóż to za cud! Ale dyrekcji szkoły zależało, żeby dzieci grały w piłkę nożną, a nie wykonywały „Dumy moje”. I dlatego przy miejscowej „Proświcie” założono chór i zespół grających na sopiłkach, w którym są i nauczyciele, i uczniowie. „Kiedy słuchasz zespołu grających na sopiłkach, napływa łza, bo widzisz — Ukraina jest! Chcemy być Europejczykami, ale nie trzeba zapominać o swojej ukraińskiej duszy”, — powiedział, witając występy młodych, radny Rady Kijowskiej Zorian Szkiriak. Dyplomy, listy pochwalne, książki zwycięzcom konkursu wręczali zasłużony działacz sztuki, pisarka Sofija Majdanska, laureat nagrody literackiej im. M. Rylskiego, tłumacz Wołodymyr Żytnyk, zastępca przewodniczącego OT „Proświta” Mykoła Nesterczuk, kierownik wydziału propagandy OT „Proświta” Switłana Feszczenko. Wyróżniając grupę pedagogów dyplomami „Proświty”, Mykoła Nesterczuk nie tylko podziękował opiekunom młodych artystów, historyków, krajoznawców za twórcze poszukiwania, wytrwałość, pasję w wychowywaniu utalentowanej przyszłości Ukrainy, ale także wyraził przekonanie, że rejonowe i obwodowe oddziały „Proświty”, obwodowe organizacje krajowych związków pisarzy, artystów, kompozytorów, twórców ludowych w przyszłym roku zrobią wszystko, aby o festiwalu wiedziało jak najwięcej uzdolnionych dzieci. Wszak o turnieju młodych talentów wiedzą w Budapeszcie i Hamburgu, a z jakiegoś powodu nie słyszano we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Czerniowcach, Dniepropietrowsku, Doniecku, innych miastach Ukrainy. W tym roku wielu dyplomantów jest z Konotopu. Ale czyż tylko tam są utalentowane dzieci? Jak zauważyła Łarysa Kadyrowa, w 2004 roku w festiwalu wzięło udział 1476 uczestników z całej Ukrainy. Pisali wiersze i opowiadania o T. Szewczence, ilustrowali jego utwory, opracowywali trasy wycieczkowe po miastach i wsiach Ukrainy, gdzie bywał nasz narodowy geniusz, pisali o jego życiu i twórczości artykuły i szkice. Najważniejsze — dotrzeć do dzieci z ideami konkursu, a inspiracji i zapału młodym nie brakuje. Kiedy na dziedzińcu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej uczestnicy i goście festiwalu sadzili wierzby, chłopcy i dziewczęta starannie je podlewali. Tacy właśnie my, starsi wiekiem i doświadczeniem, mamy skrapiać młode talenty twórcze miłością i uwagą, żeby nie zbiedniała Ukraina w talenty, żeby w każde serce zapadło jasne, życiodajne słowo Tarasa. Niech jak najwięcej młodych ust powie: „Szewczenko w moim sercu”.
na zawsze swoje serca. W 2008 roku minęło 145 lat od czasu opublikowania zbioru Rajko Żynzifowa z pierwszymi przekładami na język bułgarski poezji Szewczenki, gdzie autor zamieścił dane o samym poecie, wzięte z lutowego wydania czasopisma „Narodnoje cztienije” (1860). Warto wspomnieć jeszcze jednego młodzieńca — studenta Uniwersytetu Świętego Włodzimierza, który w maju 1861 roku w Kijowie wystąpił z płomienną mową nad trumną Wielkiego Kobziarza. Był to Mychajło Drahomanow, który ostatnie lata przeżył w Sofii, wykładając historię powszechną na Uniwersytecie Sofijskim. Wierzy się, że pomnik Szewczenki stanie się drogi nie tylko dla Ukraińców mieszkających w Bułgarii, ale także dla bułgarskiej społeczności, bo wiele literackich i naukowych dróg prowadzi do Kobziarza.
Tłumaczenie maszynowe
Antonina JAKIMOWA, Bułgaria
Dej, Boże, kiedyś, choćby na starość stanąć
Na tych górach okradzionych
W małej chacie.
Choć serce udręczone,
Nadgryzione smutkiem,
Przynieść i złożyć
Na dniprowych górach.
Taras Szewczenko, „Sen”
Prorocki dar Szewczenki objawił się również w tym, że już latem 1859 roku, płynąc na lewy brzeg Dniepru do Michaiła Maksymowicza, nakreślił miejsce swojego wiecznego spoczynku. Na jego rysunku „Pod Kaniowem” widać Czernieczą Horę.
Tej ziemi 22 maja 1861 roku właśnie oddano Kobzarza na wieczny spoczynek. Po raz pierwszy w historii ukraińskiej wspólnoty w Bułgarii nadarzyła się okazja, by okazać cześć geniuszowi narodu ukraińskiego, składając kwiaty pod niedawno odsłoniętym pomnikiem Wielkiego Kobzarza w Sofii. Autorem pomnika jest ukraiński artysta Ihor Hrecznyk. Stworzył on postać młodego Szewczenki, który trzyma w dłoniach „Kobzarza”, a nad nim szumi wierzba. Takimi samymi młodymi byli również pierwsi tłumacze poezji Szewczenki w Bułgarii, Rajko Żinzifow i Luben Karawelow, którzy z młodzieńczym zapałem zanurzyli się w poezję Kobzarza, pozostawiwszy w niej
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. na str. 1. Wydaje się, że naszemu krajowi, w którym przez wieki starannie wyniszczano wszystko, co narodowe, w tym jego nosicieli, gdzie do dziś trwa deprecjacja tradycyjnych norm moralnych i wartości, zachowuje się niepewność w ocenie wydarzeń historycznej przeszłości narodu ukraińskiego, jak nigdy potrzebna jest jednolita polityka państwowa wobec systemu patriotycznego wychowania młodzieży — jednego z głównych składników bezpieczeństwa narodowego każdego państwa. Nie przypadkiem znany amerykański politolog Z. Brzeziński w tej sprawie kilka lat temu podkreślał: „Główny problem, który stoi przed Ukrainą, to brak głęboko zakorzenionej narodowej świadomości odpowiedzialności obywatelskiej. To kluczowy problem, z którym kraj znalazł się sam na sam” („Hołos Ukrajiny”. — 2003. — 24 paźdź.). Ale formowanie patriotycznych uczuć i świadomości narodowej młodych obywateli Ukrainy powinno budować się nie na abstrakcyjnej ideologii, a na konkretnych przykładach heroicznej walki naszego narodu o wolność i niepodległość Ojczyzny. Dlatego właśnie studenci, opierając się na wiedzy szkolnej, przemyślawszy węzłowe etapy naszej przeszłości w kursie „Historii Ukrainy” w szkołach wyższych, są zdolni postrzegać historię jako podstawę naszego dalszego postępu i jako geopolityczny czynnik rozwoju Ukrainy. Zważywszy na to, uwzględniając obecny stan polityczny Ukrainy oraz biorąc pod uwagę niewypowiedzianą, ale dobrze zaplanowaną i podstępną wojnę przeciwko naszemu państwu, której przejawy, w szczególności, widzimy w niedawnym kryzysie gazowym, przebiegłych zakusach nadania językowi rosyjskiemu statusu regionalnego w południowo-wschodnich obwodach kraju, antyukraińskiej kampanii informacyjnej w rosyjskich mediach, teleekranowej propagandzie kosmopolitycznej antykultury, niemoralności i rozwiązłości, katedra ukrainoznawstwa (obecnie katedra dokumentoznawstwa, działalności informacyjnej i ukrainoznawstwa) Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego w 2006 r. zainicjowała „List otwarty wykładowców szkół wyższych m. Tarnopola do Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, Premiera Ukrainy, ministra oświaty i nauki Ukrainy w sprawie sytuacji kursu „Historia Ukrainy” w szkołach wyższych Ukrainy” (zob. czasopismo „Mandriweć”. — 2006. — nr 3. — s. 3–8; gazeta „Nacija i derżawa”. — 2006. — 23 maja; „Homin Ukrajiny”. — 2006. — 11 lipca (Toronto, Kanada); „Personal plus”. — 2006. — 7–13 czerwca). „My, wykładowcy szkół wyższych m. Tarnopola, — czytamy w liście, — wyraźnie uświadamiamy sobie, że obecnie w procesie nauczania i wychowania właśnie poprzez naukę historii Ukrainy powinna być szeroko propagowana ukraińska idea narodowa i państwowa, specyfika procesów państwowotwórczych na ziemiach ukraińskich. Jesteśmy przekonani, że próżnię duchową, która obecnie panuje w naszym społeczeństwie, można wypełnić jedynie poprzez szerokie studiowanie wieloaspektowego dziedzictwa historycznego narodu ukraińskiego. Przecież historia Ukrainy jest jedną z niewielu, a może i jedyną dyscypliną w szkołach wyższych o profilu niehumanistycznym, która kształtuje u studentów poczucie patriotyzmu, wychowuje w nich zainteresowanie i szacunek do ojczystego kraju, swojego narodu, pomaga im zająć wyraźne stanowiska państwowotwórcze…”. Jeśli odpowiedzi na „List otwarty…” z aparatów Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, Premiera Ukrainy były szablonowe — w rodzaju „Państwa pismo otrzymano i odesłano do rozpatrzenia do MON z prośbą o powiadomienie Państwa o podjętej decyzji”, to odpowiedź z Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy (nr 41—21/1221 z 28.04.06) była znacznie obszerniejsza i bardziej optymistyczna. Między innymi zaznaczono tam: „Podzielając poglądy autorów listu o znaczeniu nauki historii Ukrainy w kształtowaniu u studentów poczucia patriotyzmu, szacunku do ojczystego kraju i swojego narodu, uważamy, że pytanie o możliwe wyłączenie tej dyscypliny z planów nauczania i programów szkoły wyższej jest wydumane”. Wydawałoby się, oto ona — sprawiedliwość. Cieszcie się. Jednak, jak się okazało, cieszyć się było za wcześnie, ponieważ w odpowiedzi Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy mowa była tylko o roku akademickim 2005/2006 i nic nie mówiono o perspektywach historii Ukrainy w szkołach wyższych o profilu niehumanistycznym. Jeszcze smutniejszym był fakt, że w projekcie Branżowego standardu szkolnictwa wyższego tego przedmiotu w szkołach wyższych o profilu niehumanistycznym nie przewidywano. Zamiast tego figurowała „Historia współczesnego świata”. Jaki miał być nowy kurs, nie wiadomo. Obecnie znane są dwie koncepcje historii współczesnego świata i obie są zorientowane na naukę historii powszechnej. Pierwsza przewiduje naświetlenie istoty procesów politycznych rozwoju światowego na różnych odcinkach historii XX – początku XXI w., ich logiki, związków przyczynowych i dynamiki, ewolucji idei i partii politycznych, treści najnowszych tendencji rozwoju społeczno-politycznego. Zgodnie z drugą koncepcją, historia współczesnego świata obejmuje najważniejsze wydarzenia historii światowej od początku epoki przemysłowej do naszych dni (XV–XXI w.). Głównym przedmiotem jej nauki są transformacje społeczno-polityczne i społeczno-ekonomiczne wspólnot ludzkich, ich wielowiekowy postęp kulturowo-cywilizacyjny, międzynarodowe i. Lecz, przekroczywszy granicę Związku Radzieckiego, Armia Czerwona zaczęła walczyć na terytoriach innych krajów. Przez analogię do wojny ojczyźnianej 1812 roku, były to już zagraniczne wyprawy Armii Radzieckiej. Niechby wyzwoleńcze, ale jednak poza granicami ojczyzny. Prawda, jeśli Stalin i jego naśladowcy uważali, że wszystko podbite (wyzwolone) aż do Berlina — to terytorium wielkiego imperium, to teza, że wojna trwała 1941–1945, w pewnej mierze się usprawiedliwiała. Nadszedł czas przywrócić sprawiedliwość historyczną. Nie sądzę, by ktoś oponował, wychodząc z interesów politycznych czy partyjnych. Przecież 9 maja tak i pozostaje Dniem Zwycięstwa nad faszyzmem.
międzypaństwowe stosunki z ich uwarunkowaniami i konkretnymi konsekwencjami, stosunki etnonarodowe. Nasuwa się wniosek, że te siły, które nie zdołały zbić ukraińskiej nauki historycznej z drogi demokracji i obiektywnego badania procesów kształtowania się państwowości narodowej na antyukraińskie i totalitarne manowce, postanowiły choćby w uczelniach wyższych o profilu niehumanistycznym rękami Ministerstwa Oświaty zorganizować likwidację nauczania historii Ukrainy poprzez zastąpienie jej historią współczesnego świata. Swoją drogą, pragnę przypomnieć oponentom, że historia powszechna (w naszym przypadku historia współczesnego świata) jest w wystarczającym stopniu nauczana w szkole ogólnokształcącej. Dlaczego więc historię powszechną można studiować na uczelniach wyższych, a ukraińską — nie wolno? Za zachowaniem odrębnego kursu historii Ukrainy na uczelniach wyższych o profilu niehumanistycznym opowiedzieli się wszyscy, którym nie jest obojętna przyszłość Ojczyzny. Wszak, według słów czołowego pracownika naukowego Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy profesora O. Udoda, nasze społeczeństwo jeszcze nie wyszło ze stanu transformacji i do dziś pozostaje w niewoli stereotypów radzieckiej (wielkomocarstwowej rosyjskiej) historiografii. „Jeszcze nie wyrobiono nawyku — pisze on — rozpatrywania wszystkich światowych wydarzeń (współczesnych i minionych) przez pryzmat własnych interesów narodowych. Nasz politykierstwo jeszcze dość łatwo daje się wciągnąć w obchody „jubileuszowych” dat nie naszej historii (60-lecie zakończenia wojny przeciwko niemieckim nazistom Ukraina świętowała 9 maja, podczas gdy kraje europejskie — 8 maja 2005 r.; według kanonów stalinowsko-breżniewowskiej historiografii oddano palmę pierwszeństwa w ustanowieniu Sztandaru Zwycięstwa nad Reichstagiem M. Kantarii i M. Jegorowowi, zapominając o Bohaterze Ukrainy O. Berestcie, który dostąpił tego zaszczytu dopiero 6 maja 2005 r.), trwa (i narasta) bezprecedensowa presja Rosji na ukraińskie wydawnictwa historyczne, ekspansja rosyjskich (niestety, dość dobrych pod względem treści i ładnie wykonanych poligraficznie) książek historycznych na ukraiński rynek. Stosunek 9:1 na korzyść rosyjskiej książki jeszcze bardziej podkreśla nasze zacofanie w walce o kształtowanie świadomości narodowej i tożsamości historycznej. Właśnie w tej sferze potrzebny jest rozsądny protekcjonizm państwowy — wsparcie kursu historii Ukrainy jako priorytetowego, opracowanie i realizacja Narodowego programu „Ukraińska książka historyczna”, założenie serii programów telewizyjnych, przeprowadzanie międzynarodowych konferencji w celu nawiązania stałego kontaktu ukraińskich uczonych z zagranicznymi kolegami, co skróci dystans (metodologiczny, organizacyjny, kadrowy itd.) krajowej nauki historycznej do światowej” („Ukraiński czasopismo historyczne”. — 2005. — nr 2). Z przejęciem mówili o ciągłym skracaniu liczby godzin przeznaczanych na naukę historii Ukrainy na uczelniach wyższych o profilu niehumanistycznym oraz o zagrożeniu likwidacją nauczania tej dyscypliny także uczestnicy III Międzynarodowego Kongresu Naukowego Historyków Ukraińskich, który odbył się w Łucku od 17 do 19 maja 2006 r. Biorąc pod uwagę krytyczną sytuację, Kongres na końcowym posiedzeniu plenarnym 18 maja 2006 r. jednogłośnie przyjął Uchwałę w sprawie statusu kursu „Historia Ukrainy” na uczelniach wyższych („Dzień”. — 2006. — 31 maja). W dokumencie, między innymi, zaznaczono: 1. Ministerstwu Oświaty i Nauki Ukrainy wyrazić swoją wizję przyszłości kursu „Historia Ukrainy” na uczelniach wyższych. 2. Na szczeblu Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, NAN Ukrainy w październiku 2006 r. przeprowadzić Ogólnoukraińską konferencję naukowo-praktyczną, poświęconą stanowi, problemom i perspektywom nauczania historii Ukrainy na uczelniach wyższych kraju, na której jasno określić status tego przedmiotu nauczania. 3. Autorytatywnej komisji złożonej z doświadczonych wykładowców historii Ukrainy na uczelniach wyższych przygotować projekt nowego programu z historii Ukrainy dla studentów kierunków niehistorycznych i poddać go szerokiej dyskusji specjalistów. Wymienione działania przyniosły efekt — kurs „Historia Ukrainy” na uczelniach wyższych został zachowany. Jednak, jak się okazało, niedługo. Obecnie problem pojawił się ponownie. Bez wątpienia ukraińscy historycy są pełni determinacji, by zachować w planach nauczania dyscyplinę „Historia Ukrainy” jako priorytetową wśród przedmiotów humanistycznych oraz zapewnić na jej naukę wystarczającą liczbę godzin. Jednak są oni gotowi także na szerokie dyskusje nad tym problemem, które celowo byłoby przeprowadzić na specjalnej Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej, zaproponowanej przez III Międzynarodowy Kongres Naukowy Historyków Ukraińskich. W szczególności uważam, że niezłym wariantem kompromisowym zastąpienia kursu „Historia Ukrainy” mogłyby być takie dyscypliny naukowe, jak „Historia ukraińskiej państwowości” czy „Socjopolityczna historia Ukrainy”. Wychodząc z nowej filozofii szkolnictwa wyższego, zorientowanej na kształtowanie u studentów umiejętności stosowania wiedzy zdobytej w szkole ogólnokształcącej oraz przystąpienia Ukrainy do procesu bolońskiego, możliwym wariantem do dyskusji nad kwestią optymalizacji nauczania historii Ukrainy na uczelniach wyższych mógłby stać się kurs pod roboczym tytułem „Ukraina i świat”, gdzie historia Ukrainy byłaby naświetlana w kontekście historii światowej. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Zasługuje na uwagę także opinia kijowskiego profesora I. Juszczuka, który proponuje wprowadzić na wszystkich uczelniach wyższych jako obowiązkowe cztery przedmioty ukrainoznawcze, przeznaczając na każdy z nich po 70 godzin audytoryjnych (łącznie — 280 godzin audytoryjnych, co będzie stanowić mniej niż 7 procent całego czasu audytoryjnego): a) praktyczny kurs języka ukraińskiego (skierowany na jak najpełniejsze opanowanie właśnie języka potocznego, środków wyrazu i stylistyki ukraińskiego języka literackiego z elementami lingwistyki komunikacyjnej — I rok); b) najnowsza literatura ukraińska (społecznie ważne utwory ukraińskich pisarzy, których nie naucza się w średniej szkole ogólnokształcącej, mające charakter narodowo-wychowawczy — II rok); c) historia ukraińskiej państwowości (powinna to być przede wszystkim analiza błędów i osiągnięć narodu ukraińskiego na jego historycznej drodze — III rok); d) kultura ukraińska (ten kurs ma sprzyjać zachowaniu ukraińskich narodowych tradycji kulturowych i w żadnym wypadku nie może być zastępowany nauką kultur zagranicznych, jak to dzieje się teraz, IV rok). Cykl wymienionych dyscyplin ukrainoznawczych powinien kończyć się obowiązkowym zintegrowanym licencjackim egzaminem państwowym („Ukraina młoda”. — 2005. — 4 sierpnia). Zatem, wyrażając się terminologią piłkarską, dziś piłka jest po stronie Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Jestem przekonany, że Ministerstwo zdaje sobie sprawę ze znaczenia nauki dyscyplin ukrainoznawczych w ogóle, a historii Ukrainy w szczególności, na uczelniach wyższych o profilu niehumanistycznym. Dlatego ostateczną decyzję podejmie nie kuluarowo, lecz wysłucha opinii ukraińskich historyków i w najbliższym czasie zorganizuje Ogólnoukraińską konferencję naukowo-praktyczną, poświęconą stanowi, problemom i perspektywom nauczania historii Ukrainy na uczelniach wyższych kraju, gdzie wreszcie zostanie jasno określony status tego przedmiotu nauczania. Taką postawę należycie przyjmą zarówno specjaliści, jak i społeczeństwo w ogóle. Mykoła ŁAZAROWYCZ
Tłumaczenie maszynowe
Piotr Krawczenko, nauczyciel historii, Kijów
Zwracam się do redakcji „Słowa Proświty” z problemem, który niepokoi nauczycieli historii. W nauce historycznej nadal korzystamy ze stalinowskiej historiografii. Tak, wszystkie ukraińskie podręczniki historii twierdzą, że Wielka Wojna Ojczyźniana zakończyła się 9 maja 1945 roku. Ale wojnę nazywa się ojczyźnianą dlatego, że w niej naród broni swojej Ojczyzny.
Tłumaczenie maszynowe
Ałła AKSOM, główny specjalista wydziału wykorzystania informacji dokumentów CDAMLM Ukrainy. Pamięć jest niezniszczalna. Patrzy na nas ze starych frontowych fotografii, nie pozwala zgasnąć dla potomnych żadnej z heroicznych stron historii Zwycięstwa. Nasza przeszłość i teraźniejszość są połączone mostem pamięci, którą przechowuje Centralne Państwowe Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy. Można tam znaleźć informacje o życiu i twórczości ukraińskich pisarzy Mykoły Szpaka, Ołeksy Desniaka, Mychajła Hajdabury, którzy oddali życie w imię przyszłości w rozkwicie młodości i talentu. W 2009 roku minęło 100 lat od dnia urodzin ukraińskiego poety Mykoły Szpaka. Mykoła Ipolytowycz Szpak (Szpakiwski) urodził się 23 lutego 1909 roku we wsi Łypky w obwodzie żytomierskim (obecnie rejon popilniański). Był jednym z pierwszych uczniów Łypkiwskiej dwuletniej szkoły rolniczej. Wykazał się nieprzeciętnymi zdolnościami malarskimi, które zaprowadziły go w 1927 roku do Kijowskiej szkoły zawodowej artystyczno-przemysłowej. Później Szpakiwski studiował w Kijowskim Instytucie Rolniczym, jednak nie porzucił ćwiczeń poetyckich. Pewnego razu z kilkoma wierszami przyszedł do kijowskiej filii „Mołodniaka”. Wspierany przez znanych poetów, Mykoła Szpak zaczął drukować utwory na łamach gazet i czasopism. W latach 1928—1929 ukazały się drukiem jego poezje „Wybyrała płoskiń”, „Kwituje żyto”, „Hej pidu do klubu ja”, „Sonce zołotawu mic”, „Weczir”, które weszły do drugiego zbioru jego utworów. Pierwszym wierszom właściwe są świeżość postrzegania świata, rześkość, miłość do życia, szczerość. Przeglądając rękopiśmienne arkusze materiałów archiwalnych M. Szpaka, znajdujemy wiele notatek do przyszłych utworów poetyckich. Niemało twórczych zamysłów roiło się w duszy poety, niemało planów chciał zrealizować. Jednak pozostały one niezrealizowane. Wojna przekreśliła zamysły. Mykoła Szpak przez pewien czas przebywał w Charkowie, ale rwał się do Kijowa, bo właśnie pod stolicą Ukrainy toczyły się krwawe walki z faszystami. Więc poeta stał się aktywnym uczestnikiem obrony Kijowa. 18 września 1941 r. Szpak wystąpił w radiu z patriotycznymi wierszami. A wkrótce z grupą wojsk trafił niedaleko Boryspola w okrążenie. Próby przebicia się do swoich były daremne. Mykoła trafił do niewoli. Koncentracyjny obóz, a więc głód, choroby. Przypadkowe ocalenie. Wyzdrowiawszy, Mykoła Szpak kontynuował walkę na tyłach wroga. Razem z przyjaciółmi rozwinął antyfaszystowską pracę agitacyjną we wsiach rejonów korninskiego, popilniańskiego, fastowskiego. Poeta wiedział, że na niego polują, jednak nie przerywał walki. Życia nie żałuję, Co kwiatem ledwie stało, By w przyszłości Ono kwitło. 19 lipca 1942 roku Mykoła Szpak i Petro Radczenko poszli do domu pisarzy i nie wrócili. Ich ślady giną w katowniach gestapo. Niedługa twórcza droga była pisana Mykole Szpakowi, bo zginął w wieku 33 lat, kiedy jego poetyckie słowo nabierało siły i artystycznej doskonałości. Wśród przyjaciół M. Szpaka wyróżnia się postać O. Desniaka, któremu tej wiosny minęło 100 lat od dnia urodzin. Urodził się Ołeksa Hnatowycz Rudenko 17 marca 1909 r. we wsi Bondariwka w rejonie sosnyckim w obwodzie czernihowskim. Krajobrazy nad Desną, którymi obfitują liczne utwory pisarza, naprowadziły go na myśl, by przyjąć za pseudonim nazwisko Desniak, z którym wszedł do ukraińskiej literatury. Zdobywszy wyższe wykształcenie, Ołeksa pracował jako dziennikarz. W czernihowskich gazetach i almanachu stowarzyszenia literackiego drukował opowiadania, szkice, artykuły. Z wczesnych utworów zwracają uwagę opowiadania „Hali — takij, jak ja jiji sobi uja Wlaju”, „Arza”, „Alikowa tajemnycia”. Różne pod względem tematyki, mają wewnętrzny związek, naznaczone są liryzmem i psychologizmem. Pierwsze z nich podpisane jest prawdziwym nazwiskiem. Uderzają łagodne słowa, którymi kończy się utwór „Hali — takij, jak ja jiji sobi uja Wlaju”. Jest to świadectwo filozoficznego stosunku do życia, do kobiety: „...dzisiaj Hala przyszła do nas, przynosząc świeży zapach wiosny, która tak bujnie rządzi na ulicach... Na tym zapisy urywam, bo co będzie jutro — nie wiem. Te wspomnienia napisałem jej na pamiątkę. Niech one (a chciałbym tego) przypominają jej — dobrej i szczerej — te dni, kiedy wywoływała wiosnę w piersiach moich, kiedy jeszcze raz zrozumiałem, że najlepsze słowo na świecie — »żyć«. Bo z tym słowem połączone są najlepsze dążenia i uczucia człowieka”. W 1937 roku w Państwowym Wydawnictwie Literackim wyszła powieść Ołeksy Desniaka „Desnu perejszły bataljony”, która utwierdziła autora wśród pierwszorzędnych pisarzy Ukrainy. Za rok pojawiły się jeszcze dwie książki — powieść „Udaj-rika” i opowiadanie „Połk Tymofija Czernjaka”. We Lwowie zaczęło wychodzić czasopismo „Literatura i mystectwo”, którego redaktorem został O. Desniak. Tutaj wydrukowano jego opowiadania „Nad mohyloju berizka” i „Bil u serci”. W 1940 roku wyszło opowiadanie „Turhajśkyj sokil”. Od samego początku wojny Ołeksa Desniak jest w szeregach obrońców Ojczyzny. Pisarz dopiął wyjazdu na front. We wrześniu 1941 roku dołączył do obrońców Kijowa. Wspomina o tym Mykoła Szeremet: „We wrześniowe dni 1941 roku, kiedy realnie była nakreślona złożoność sytuacji wojennej pod Kijowem, spotkałem Desniaka w redakcji gazety armijnej, gdzie pracował razem z pisarzami M. Szpakiem, Ju. Koreckim... Sytuacja była bardzo złożona, ale mocno wierzyliśmy w zwycięstwo i w Kijowie pozostawaliśmy do ostatnich dni na swoich posterunkach”. Wspominając o frontowych spotkaniach po śmierci przyjaciela w walkach, Andrij Małyszko pisał: I krok nie odbije się w północ echem Mojego najdroższego Desniaka. Ołekso! Jakie my przeszliśmy drogi! Wojny i niepokojów, i okrążenia czas... Życiowa droga O. Desniaka również trwała tylko 33 lata, ale i w tym krótkim czasie pisarz stworzył ponad 100 szkiców, opowiadań i pięć wielkich utworów, które stały się zauważalnym zjawiskiem w ukraińskiej literaturze pierwszej połowy XX w. Rówieśnikiem Mykoły Szpaka i Ołeksy Desniaka był pisarz Mychajło Hajdabura, którego twórczość również przypadła na lata 30. Mychajło Denysowycz Hajdabura urodził się 13 maja 1909 r. we wsi Werbowe w rejonie połohiwskim w obwodzie zaporoskim. Po rewolucji razem z ojcem pracował w kuźni. W 1928 roku kierował domem chłopskim. W 1932 roku ukończył fakultet robotniczy przy Kijowskim Instytucie Artystycznym, wstąpił do Odeskiego Instytutu Artystycznego. W roku szkolnym 1932—33 nauczał w Werbowym. Po powrocie ze służby we Flocie Bałtyckiej pracował w Hulajpolu jako sekretarz redakcji gazety rejonowej. „Skromny i powściągliwy, rozważny, zakochany w morzu, i dla niego było ogromną radością, kiedy pierwsza książka opowiadań »U mori« wyszła z druku”, — wspomina Ołeksandr Kopyłenko. Była to jedyna książka w ukraińskiej literaturze o...
czerwonoarmistów. Żona Mychajła Hajdabury w liście do O. Kopyłenki o książce “W morzu” pisała: “Często czytam te wersy, napisane jego ręką, i wydaje mi się, że rozmawiam z Mychajłem i jakby słyszę jego głos”. Krytyka przychylnie przyjęła książkę młodego autora, przyjęto go do Związku Pisarzy. Po tym nazwisko Hajdabury często pojawiało się na łamach gazet republikańskich i obwodowych, gdzie drukował szkice, korespondencje, opowiadania. Powieść “Oddanie” przyjął do druku charkowski “Literaturnyj żurnał”, weszła ona do drugiej książki powieści i opowiadań Hajdabury. …Początek czerwca 1941 r. Ani świeżego numeru czasopisma, ani drugiej książki nie udało mu się zobaczyć. Zaledwie rozpoczęła się wojna, oficer floty Mychajło Hajdabura znalazł się na okręcie wojennym Floty Bałtyckiej. Dowództwo zaproponowało mu pracę w gazecie wojskowej, lecz on odpowiedział: “Będę pisał, kiedy rozbijemy faszystów”. I pozostał Mychajło Hajdabura na okręcie najpierw jako pracownik polityczny we Flocie Bałtyckiej, później walczył w Sewastopolu. Dowodząc oddziałem piechoty morskiej podczas obrony Sewastopola w 1942 roku, Mychajło Hajdabura zginął. Utalentowani artyści Mykoła Szpak, Ołeksandr Desniak, Mychajło Hajdabura odeszli z życia w rozkwicie sił twórczych. Ale śmierć nie ma władzy nad tym, co tworzono w imię narodu.
Tłumaczenie maszynowe
W ramach krajowego programu prezentacyjno-rankingowego „Wizerunek biznesowy Ukrainy. Osiągnięcia narodowe” swoje dokonania prezentują nominowani do srebrnego wyróżnienia „Uznanie roku 2009” — Szkoła Bałcka Południowoukraińskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. K. Uszynskiego oraz Kolegium Rejonowe we Włodzimiercu w obwodzie rówieńskim. Szkoła Bałcka Południowoukraińskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. K. Uszynskiego to nowoczesna placówka z wysokim poziomem przygotowania kadr oświatowych. We wrześniu 2008 roku świętowała 78. rocznicę założenia. W tym okresie szkoła przygotowała ponad 15 tys. nauczycieli szkół podstawowych w specjalnościach: język angielski, wychowawca w szkole z internatem, kierownik dziecięcego zespołu chóralnego i choreograficznego, pedagog społeczny. Proces dydaktyczno-wychowawczy w szkole zapewniają wysoko wykwalifikowani pedagodzy. Zespół wykładowców placówki to 12 wykładowców-metodyków, 30 starszych wykładowców, 32 osoby odznaczone odznaką „Wzorowy pracownik oświaty Ukrainy”, jedna — odznaką „Wasyl Suchomłynski”, siedem — „A. S. Makarenko”. Szkoła posiada dobrą bazę materialno-techniczną: gabinet metodyczny; dwa budynki dydaktyczne, w których mieści się 29 gabinetów lekcyjnych; dwie klasy początkowe szkoły podstawowej-liceum, wchodzące w skład kompleksu; pracownie komputerowe; bibliotekę; czytelnię; sale sportową i choreograficzną; stołówkę; dwie szklarnie. Na wydziale stacjonarnym uczy się 620 studentów, na zaocznym — 75. Studenci są stałymi uczestnikami i laureatami regionalnych oraz obwodowych olimpiad przedmiotowych, Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, stypendystami Prezydenta Ukrainy oraz Rady Najwyższej Ukrainy. Wśród nich są zwycięzcy obwodowej olimpiady z wychowania fizycznego wśród uczelni I—II stopnia akredytacji. Zespół pedagogiczny jest dumny z każdego absolwenta: poetki, laureatki nagrody im. Jewhena Małaniuka Natalki Pokład, dyrektora Naukowo-Metodycznego Centrum Edukacji Średniej Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy J. Zawalewskiego, zastępcy dyrektora Odeskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego L. Zadorożnej, pracownika wydziału oświaty i działalności naukowej Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej T. Pić, zastępcy przewodniczącego Bałckiej Rejonowej Administracji Państwowej O. Neczyporuk. Za znaczący wkład w rozwój krajowej oświaty oraz przygotowanie wysoko wykwalifikowanych kadr dla szkoły podstawowej zespół pedagogiczny szkoły został nagrodzony honorowymi dyplomami Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej.
Tłumaczenie maszynowe
Dobrze znane nie tylko w rejonie, ale i poza granicami obwodu rówieńskiego jest Kolegium Rejonowe we Włodzimiercu. Kształci się tu 864 uczniów z różnych regionów Ukrainy. Głównym zadaniem kolegium jest stworzenie optymalnych warunków dla samorealizacji jednostki w systemie szkoła—kolegium—uczelnia wyższa w środowisku edukacyjnym placówki oświatowo-wychowawczej na wsi. W Kolegium Rejonowym we Włodzimiercu działa system pracy z dziećmi uzdolnionymi, który obejmuje kształcenie przedprofilowe i profilowe. Istnieją klasy z pogłębionym nauczaniem fizyki, matematyki, chemii, biologii, historii, prawa, filologii ukraińskiej i obcej. Dla wszechstronnego rozwoju osobowości działają kółka przedmiotowe, sportowe i choreograficzne, a także kółka pieśni ludowej i estradowej. Uczniowie uczęszczają do studiów wokalnych, chóralnych, dętych i teatralnych. Działa nowoczesne centrum biblioteczno-informacyjne z dostępem do Internetu, pokój relaksacji psychologicznej, centrum komputerowe, sale wykładowe, sportowe, treningowe i aula. Wśród uczniów kolegium są zwycięzcy rejonowych i obwodowych etapów ogólnoukraińskich olimpiad przedmiotowych z dyscyplin podstawowych oraz konkursu-obrony prac naukowo-badawczych Małej Akademii Nauk. W celu zachęcenia uczniów do nauki i podniesienia prestiżu wiedzy, uczniowie za wysokie osiągnięcia w procesie edukacyjno-wychowawczym oraz aktywny udział w życiu kolegium otrzymują stypendium. Placówka współpracuje z Narodowym Uniwersytetem „Akademia Ostrogska”, Narodowym Technicznym Uniwersytetem Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny”, Kijowskim Narodowym Uniwersytetem Technologii Żywności, Kijowskim Narodowym Uniwersytetem Technologii i Designu, Kijowskim Narodowym Uniwersytetem Kultury i Sztuki, Sewastopolskim Narodowym Uniwersytetem Energii Jądrowej i Przemysłu oraz Narodowym Uniwersytetem „Politechnika Lwowska”. Kolegium posiada licencję AB nr 420067 Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy i prowadzi przygotowanie zawodowe młodzieży szkolnej w specjalnościach operator składu komputerowego oraz szwaczka.
Mykoła PETRENKO, m. Lwów
Na świecie nie ma nic piękniejszego niż drzewa. Na świecie nie ma nic hojniejszego niż drzewa. Tylko przy drzewach, w lesie, możecie poczuć, jak jaśnieją wasze zmysły, jak powoli odpływa tęsknota, jak wasza dusza uwalnia się spod władzy marności. Służyć drzewom, służyć lasowi — to los wybranych przez niebo. To jest szczęście! Przypomnijmy napis na cokole pomnika naszego największego umysłu, Hryhorija Skoworody: „Szczęśliwy, kto połączył w sobie obowiązek ogólny z prywatnym — to jest prawdziwe życie”. Wołodymyr Bondarenko całe życie służy drzewom, lasowi. Ukończył Czuhujewo-Babczańskie Technikum Leśne, później — Lwowski Instytut Technologii Drewna. Pracował w laboratorium naukowo-badawczym leśnictwa Kiszyniowskiego Instytutu Rolniczego, obecnie jest profesorem Narodowego Uniwersytetu Technologii Drewna — tak od niedawna nazywa się instytut, w którym Wołodymyr Bondarenko zdobywał zawód leśnika. Prowadzi tam systematyczne badania naukowe, wykłada, kieruje działalnością naukową młodszych kolegów. Wymieńmy przygotowane przez niego książki, fachowe i popularnonaukowe, o tematyce ochrony przyrody: „Leśnymi ścieżkami”, „Obcowanie z przyrodą”, „Zwierzęta naszych lasów”, „Pierwsze postacie ukraińskiego leśnictwa”. Jest autorem przedmowy i współautorem „Słownika terminologicznego z leśnictwa”. Kto zna Wołodymyra Bondarenkę, jest przekonany: wie on o lesie prawie wszystko. Wie, jeśli odwołać się jeszcze do biblijnych źródeł, dlaczego drzewa wyciągają się do słońca, dlaczego orzeł wznosi się, by szybować w bezkresną wyżynę, dlaczego słowik wybiera dla swojego gniazda właśnie taką odległość od ziemi, dlaczego dąb dodaje nam męstwa i odwagi, dlaczego brzoza wczesną wiosną dzieli się z nami swoim sokiem, dlaczego gady wypełzają ze szczelin, dlaczego samotne wilki wylewają swoje żale księżycowi. Ale nie wie, skąd pojawia się i dokąd znika miłość. Poszukiwania odpowiedzi na to pytanie doprowadziły go do literackiego grona, do towarzystwa podobnego do leśnego: wszak jak cedr na wysokich zboczach przeplata się korzeniami, by stać się jednolitym, odpornym organizmem w odwiecznej walce o przetrwanie, tak i w towarzystwie, które przyjęło go za swojego, bliskiego, ciągną się niewidzialne nici zrozumienia, jedności ze wszystkim, co istnieje, odwiecznego braterstwa. I tutaj osiągnięcia Wołodymyra Bondarenki są również znaczące: kilkanaście przeważnie poetyckich książek, w których leśna aura jest widoczna i odczuwalna, gdzie słowo oddycha spokojem i pięknem. Jednocześnie z troską o obecny i przyszły stan gospodarki leśnej kraju, obecnie drapieżnie grabionej, a także o naszą ograbaną świadomość. Wymieńmy najbardziej zauważalne: „Poranne rosy”, „Skraj lasu”, „Trzy drzewa”, „Leśnikami jesteśmy, przyjacielu mój”, „Dęby w dąbrowie”, „Alfabet z lasu”. Już z tytułów widzimy, że niektóre z nich adresowane są do najmłodszych czytelników. Przyjaciele żartują: Bondarenko należy do ludzi, którzy promieniują ozonem. Ale w żartach zawsze jest cząstka prawdy. Oto przypadek, który charakteryzuje samego poetę. Niedawno wydał w wydawnictwie „Spolom” dla wnuków i innych najmłodszych czytelników wesołe „Dyniusie-brzuchacze”. Niesie do domu cały stos książeczek — a na podwórku bawią się dzieci sąsiadów. Więc Bondarenko obdarowuje każdego nową książeczką. Aż jedna, chyba najmłodsza, zrozumiała i podbiega do niego: „A to pan sam napisał?” — „Tak — rozpromienił się Bondarenko — to ja!”. Tej wiosny Wołodymyr Bondarenko skończył 70 lat. Poważny wiek dla leśnika-naukowca, dla pisarza. Zresztą dla wielu drzew również. W ich towarzystwie czuje się najlepiej. Na jubileuszowe spotkania przyjęło się zakładać wszystkie odznaczenia. A kiedy idziesz do lasu, nie trzeba zakładać munduru z generalskimi pagonami, by popisywać się przed leśnymi braćmi. Ja uczonego i pisarza w takim stroju nie widziałem. Może dlatego, że wśród literatów rangi i tytuły nie odgrywają roli. Choć i tutaj Wołodymyr Bondarenko ma prawo do rangi znacznie wyższej niż szeregowy.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana BIDZILA, m. Bereżany, obwód tarnopolski
Od kilkunastu lat Bereżany chętnie odwiedzają Węgrzy, którzy gorliwie czczą historię swojego narodu. Szczególne miejsce dla obywateli Węgier stanowi zamek bereżański. Właśnie tutaj 6 maja 1703 roku przywódca powstańców, przewodnik ogólnonarodowej wojny wyzwoleńczej narodu węgierskiego w latach 1703–1711, książę Transylwanii (Siedmiogrodu) Ferenc II Rákóczi wydał manifest, w którym wzywał naród węgierski do powstania przeciwko austriackiej dominacji. O tym przypomina pamiątkowa tablica na murze zamku, którą tradycyjnie ozdabia się wieńcami pamięci z wstęgami w barwach węgierskiej i ukraińskiej flagi państwowej. Taka uroczystość odbyła się także niedawno. W niej uczestniczyli goście z miasta Nyíregyháza i innych miejscowości Węgier, przedstawiciele fundacji „EuroKlip — EuroZvyazok”, a także przedstawiciele władz lokalnych. Obecni mieli możliwość wysłuchania wystąpień uczestników spotkania, wśród których byli regionaliści, nauczyciele szkół i uczelni wyższych, przedstawiciele samorządu, w tym z Szabolcs-Szatmár-Bereg — jednego z komitatów Węgier, graniczącego z Ukrainą. Węgrzy wysoko cenią imię księcia Ferenca Rákóczego (1676–1735), prześladowanego i ściganego przez władze austriackie. Rákóczi utrzymywał kontakty z francuskim królem Ludwikiem XIV, był więźniem twierdzy Wiener Neustadt, skąd uciekł do Polski. Ziemia bereżańska była częścią Austro-Węgierskiej Monarchii, dlatego książę, nie bez wsparcia właściciela zamku bereżańskiego, ukrywał się w naszym mieście, stając się przykładem walki o wolność rodzinnego narodu. Życie księcia F. Rákóczego było pełne czynów. Zdołał stworzyć regularną armię, porozumieć się z przywódcami powstania chłopskiego kuruców, wspierał rozwój życia gospodarczego współobywateli. O obaleniu tronu Habsburgów Rákóczi ogłosił w 1707 roku. Jednak jego armia doznawała porażek od wojsk austriackich. Odzyskanie władzy w Transylwanii księciu nie udało się — przeszkodziło zawarcie austriacko-tureckiego traktatu. Prochy księcia Węgrom udało się przenieść do ojczyzny dopiero w 1906 roku. Goście nie ograniczyli się do upamiętnienia wydarzeń historycznych. Zaproponowali współpracę w dziedzinie stosunków edukacyjno-kulturalnych i turystycznych Węgrów i Ukraińców, związanych wspólną historią. Przykładem może być współpraca z miastami i wsiami obwodu zakarpackiego, gdzie pomyślnie rozwijają się kontakty edukacyjno-kulturalne, turystyczne i gospodarcze.
Spotkanie zakończyło się zwiedzaniem zamku, które poprowadził dyrektor rezerwatu W. Zoryk. Podczas rozmowy pojawiła się myśl, by dowiedzieć się, w której dokładnie sali zamku w Bereżanach F. Rakoczy napisał manifest i kto jako pierwszy usłyszał go z ust wodza-mówcy. Może sam właściciel zamku? A może również przyjaciele-powstańcy, wśród których mogli być Polacy i Ukraińcy? Te pytania są kolejnym pomostem do przyjaźni sąsiednich narodów.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Pewnego razu usłyszałem o przykrym zdarzeniu, które go spotkało. Dwaj chłopcy siedzieli na wysokim wzgórzu nad rzeką. Patrzyli na rwące fale, na ciemny las w oddali. O czymś leniwie rozmawiali. Aż nagle jeden niespodziewanie popchnął drugiego, i to tak, że ten koziołkując stoczył się na dół, upadł o krok od rzeki, pomocy, i którego zabili donieccy chłopcy przed pierwszą turą wyborów prezydenckich w 2004 roku za aktywną juszczenkowską propagandę. Dobry wczoraj spełniłem uczynek. Lecz dlaczego pociągnął on za sobą tak smutne wspomnienia? Kto mnie od nich uwolni?
Tłumaczenie maszynowe
* * * Po wojnie, kiedy nas wyzwolili i nie było na to rady (Ludkewycz powiedział: „nie ma rady”), chłopcy, którzy dojrzewali, aktywnie wkraczali w życie. Zmieniły się granice państwowe i geograficzne. Do Europy drogi były całkowicie zamknięte, za to otworzyły się nowe szlaki komunikacyjne, na dworcach pojawiły się nowe rozkłady, zgodnie z którymi pociągi zaczęły kursować do Kijowa, Charkowa, Doniecka, Moskwy, Odessy… Szczególnie przyciągał pociąg Stanisławów—Odessa. Miasto-zagadka, miasto na brzegu morza. Morza! Morze wabiło do siebie wszystkich, a zwłaszcza szesnastolatków. Jeden z nich opowiadał mi kiedyś. Tak wabiła do siebie Odessa, tak chciało się zobaczyć morze, a jeszcze bardziej — wykąpać się w nim, że nie wytrzymał i pewnego razu ukradł ze schowka pieniądze ojca, kupił bilet i popędził do wymarzonego miasta. Zobaczył morze, wykąpał się, zjadł lody, pierożki, wydał pieniądze jeszcze na jakieś drobne pokusy, a na bilet powrotny nie było za co kupić. Cóż robić? Dowiedział się, kiedy odjeżdża pociąg. Wdrapał się na górę na jeden z wagonów, przycisnął się do niego leżąc i tak w wolnej przestrzeni twarzą do dołu pokonywał odległości między miastami i wsiami, a kiedy dojechał do Kołomyi, zsunął się z wagonu i pobiegł do domu. Biedak jeszcze nie wiedział, że cała jego twarz była czarna jak u Murzyna. Długo domywała go matka, a ojciec milczał, ani słowa nie powiedział. Czy wystarczyło wody, czy domyły matki swoje okopcone dzieci, które pragnęły „poznawać w twarz życie” (nie pamiętam, czyj to wers). Wiem, że podobne cierpienia przeżywali i ci, którzy zdobyli sławę zręcznymi wierszami, jednym słowem, ci, którzy spełnili się w życiu, każdy na swój sposób. Dlaczego więc wstydliwie milczą, nie chcą wspominać? Tak czy inaczej należą oni do okopconego pokolenia, które już nigdy i nigdzie się nie powtórzy… * * * On lubił stać na moście i patrzeć na Rybnicę. Miękko płynęły fale… Zgięty, skrzywiony. Wykrzywione ręce i nogi. Mieszkał razem z siostrą. Też kaleką. Dlaczego był taki okaleczony? Pobity, połamany, okaleczony. Tak i zrosły się wykrzywione kończyny. Okaleczał na całe życie. A ten drugi po wielu latach ożenił się, urodził mu się syn. Piękny, bardzo piękny. Wyrastał z takimi mądrymi oczami i z jedną wadą — nie mówił. Był niemy od urodzenia… Lecą bystre fale pod mostem. Nie zatrzymuje się na nich smutne spojrzenie kaleki. Mówią, że umarł. I siostra jego też umarła. A rzeka szumi, obłupuje brzegi i odnosi ze sobą jeszcze jedną historię. * * * Myślę, że dzisiaj wspomina mnie dobrym słowem i, być może, nawet komuś opowiada, ta dziewczyna, której wczoraj podałem rękę na śliskiej górce przy metrze. Zatrzymała się, oparła o ścianę i bała się iść w dół. A po tym, jak podałem jej rękę, wesoło i świergotliwie pokonała ze mną ten zjazd, podziękowała i pobiegła do autobusu… Niestety, nigdy więcej w myślach nie podziękuje mi dziewczyna z mojej wsi za to, że podałem jej rękę… Na studenckich wakacjach, kiedy wracali z wesela chłopcy i dziewczęta, ktoś podstawił jej nogę, ona upadła w dół, ja podszedłem, podałem rękę, pomogłem wstać, a dalej poszedłem z chłopcami. Opowiedziała o tym swojej mamie, a ta — mojej. A potem minęły lata… Od jakiegoś chłopaka ta dziewczyna zaszła w ciążę i w piątym miesiącu mama zmusiła ją do przerwania ciąży. Potem dziewczyna umarła. I leży teraz pod bardzo pięknym pomnikiem na cmentarzu w mojej wsi. A jeszcze myślę, że nigdy już nie wspomni mnie ta dziewczyna, której ja kiedyś podałem rękę. * * * Tylko wtedy odetchniemy swobodnie, pełną piersią, kiedy wybrany przyszły władca powie nam szczerze, kładąc rękę na sercu, coś podobnego, jak powiedział Bohdan Chmielnicki po Beresteczku: „Ja Polskę w Polskę przesunąłem…”* Główny, żeby było komu powiedzieć i — co jeszcze ważniejsze! — było komu usłyszeć… *Wers z poematu Liny Kostenko „Beresteczko” * * * Przed pierwszą wojną światową w mojej wsi naliczano 2400 mieszkańców. Za mojej pamięci — gdzieś 1300, a teraz niby 1200. Tak czy inaczej — mija stulecie od utrwalenia tej cyfry, do której mojej wsi, zdaje się, już nigdy nie uda się dotrzeć. Chyba że zbudować obóz wypoczynkowy dla dzieci, jakiś obiekt przemysłowy, kopalnię czy coś podobnego. Kopalnie kiedyś były w solankach za Austrii i Polski. Dlatego też nazwano wieś Rudniki z akcentem na pierwszej sylabie. Kopalnie dawno zniknęły, została nazwa wsi i góra, która nazywa się Solyszcze. Na tym Solyszczu bardzo lubi paść się bydło, niech nawet trawy nie ma wcale, tylko osty, a bydełko i tak liże korzonki trawy aż do gruntu. Bydło bardzo lubi sól. I jak dobrze, że wieś ani wtedy, ani później nie stała się górniczą. Płycieje Rybnica. Młode kobiety na zarobkach w Europie. Do pierwszej klasy przyszło sześcioro dzieci. Czy więc dotrze wieś do tej największej w swojej historii cyfry? Niech nawet to nie jest cel sam w sobie, ale pamiętać trzeba. I wyciągać wniosek jeden, że światowe kataklizmy spowodowały fale spustoszenia. A chce się tak wyobrazić sobie ten gwar, szum, wir życiowy, który zastygł na fotografiach. Pamiętajmy o tym, że naszych współmieszkańców było kiedyś więcej, jak i wszystkich Ukraińców w całej Ukrainie. * * * W wiejskiej ambulatorium weszła na drugie piętro o dwóch kulach kobieta. A naprzeciwko gabinetu chirurga — gabinet pediatry. I opowiada ta kobieta chirurgowi: — Ja nie mogę patrzeć na ten pokój. (Czyli ten, gdzie przyjmują chore dzieci.) Nie mogę… Po wojnie było tu oddział MGB. Jej zaprowadzili tam, do tego pokoju na drugim piętrze. Przesłuchiwali, męczyli, a potem posadzili miękkim miejscem na rozżarzoną płytę elektryczną. Dziewczyna nie wytrzymała, rozkrzyczała się, wyrwała się i skoczyła przez okno z drugiego piętra. Złamała obie nogi. Zataiła urazę, ból, gorycz na całe życie. Opowiedział mi o tym miejscowy chirurg. Napatrzył się on i nasłuchał różnych historii. A ta poruszyła go chyba najbardziej… Ktoś był przed nami w tym budynku. Robił swoją zwykłą pracę. A jaką? — Pamiętają o tym tylko ściany i niektórzy ludzie, którym udało się przeżyć i którzy nienawidzą tego budynku, chcą o tym opowiedzieć, chcą, żeby ich usłyszano, i — co dziwne — wielu ich słucha, a mało kto słyszy… * * * Jak tylko zacząłem uświadamiać sobie życiowe realia, pamiętam, nasza chata napełniała się dźwięcznym dziewczęcym świergotem. To do mojej starszej siostry Olesi przychodziły jej koleżanki-koleżanki z klasy. Już wtedy przyciągała mnie mowa ich komunikacji. Jak ładnie zwracały się one jedna do drugiej po imieniu: — Maruśko! Hannuśko! Olesiu! Katruśko! Oryśko! Oliusiu! Olenko! Marjanko! Chrystynko! Mówią, że podobna forma zwracania się była charakterystyczna tylko w Rudnikach. W każdym razie, podobnego w sąsiednich wsiach nie obserwowano. Razi słuch, kiedy słyszysz teraz: — Tolik! Witalik! Wika (wszystko jedno, co Tekla, czyli Tatiana), a jeszcze Dima, Petya, Stiopa, Grisha, Wania, jednym słowem, obcojęzyczny wpływ dał o sobie znać. Taka oto ruina… Podstępna, niewidzialna i — co najstraszniejsze — nieuświadomiona. Jak by nazywali teraz swoich bohaterów Czeremszyna i Stefanyk? WE WRZEŚNIU 1939-go
Był we wsi pan, Ormianin z pochodzenia. Bogaty, pyszny, nadęty. Miał ogromny dziedziczny majątek — dom na kilkadziesiąt pokoi. Wieśniacy nazywali ten dom „murem”. Miał parobków, liczną służbę. Opowiadają, że służący zakładali mu na nogi pończochy i kalesony. Był to osobliwy rytuał. Wiejscy chłopcy lubili wyrządzać panu wszelkie szkody. I nagle zwaliła się na głowy ludzi druga wojna światowa. Polscy panowie i ci, którzy należeli do ich warstwy, uciekli ze wszystkim, co zdążyli zabrać, do Rumunii. A nasz panunio czy to przez lenistwo, czy to przez wąskie światopoglądanie, został we wsi. …I przyszli Sowieci. I zaczęli zaprowadzać swój porządek. A kiedy wtargnęli do pańskiego majątku, zastali panunia przy rytuale zakładania kalesonów. Zgnali go z fotela, bosego w kalesonach przywiązali za ręce do jego własnego powozu i powlekli po gruntowej wrześniowej drodze, mówią, że aż do Lwowa. Wątpliwe, by wytrzymał ów piekielny rajd na tak daleką odległość wypieszczony i zniewieściały nasz panunio… W każdym razie zniknął po tym na zawsze. A wiejscy chłopcy, którzy to wszystko obserwowali i którzy przedtem wyrządzali panu wszelkie szkody, patrzyli z urazą, zacisnąwszy pięści, i gotowi byli się za niego mścić, jeszcze nie uświadamiając sobie, że to pędzili boso po twardej drodze ich jeszcze nie zahartowaną młodość…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wiktor CHOMENKO, Krym — Jestem szczęśliwy, że powróciłem do swoich ukraińskich i krymskotatarskich korzeni, że przeżyłem, choć w dzieciństwie chorowałem na gruźlicę i przetrwałem złe czasy. Obecnie mam możliwość odkupienia winy za to, że tak długo byłem oderwany od swoich korzeni — mówi Walerij Magafurowicz. Gdy skończyłem rok, zabrakło ojca, a mama, ciężko pracując, przeszła ze mną Ural, Workutę, Kanał Wołga-Don i wreszcie wróciła na rodzinną Chmielniczyznę, do miasta Sławuty. Tutaj dorastałem, chodziłem do szkoły, mężniałem, zostałem dziennikarzem, wydałem sam pierwszą książkę, którą próbowałem udowodnić sobie i urzędnikom od spraw wydawniczych, że wypuszczać w świat książki mogą nie tylko kolektywy z setkami dusz, jak było za czasów radzieckich, a zaledwie kilku profesjonalistów — to już pełnowartościowe wydawnictwo. Ponieważ pozwolenia nie dawali, wydałem na własny strach i ryzyko, żeby nikogo nie „podstawiać”, własną książkę wierszy „Niechciana odwilż” w zaledwie dwie doby. Była to „najszybsza” książka w ówczesnym ZSRR. Śpieszyłem się, bo wiedziałem, że są tacy, którzy doniosą do odpowiednich instancji o „podziemnym” wydaniu i nie pozwolą się tym zajmować. Tak też się stało. Nadeszła komenda: „Cały nakład — pod nóż”. Ale „tam” się spóźnili: zdążyłem sprzedać wszystkie książki. Z czasem wywalczyłem wymarzoną rezolucję: „Jako eksperyment dać pozwolenie na wydawanie książek”. Od tego czasu rozpocząłem działalność wydawniczą. Prawdziwym zwycięstwem „napiętnowanego” dziennikarza było to, że on — jedyny wśród ukraińskich redaktorów — mimo surowych ostrzeżeń, odważył się na przedruk z „Literackiej Ukrainy” Programu Ludowego Ruchu, jeszcze z dwoma tysiącami egzemplarzy ponadplanowych. Rozdano je na przyszłym Majdanie Niepodległości w Kijowie, po czym czujni funkcjonariusze na rok przed puczem pozbawili go pracy. Przeprowadzaliśmy pierwsze wiece, zbieraliśmy po 10 tysięcy osób przy Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Po raz pierwszy żółto-niebieski sztandar pojawił się tam, kiedy przyszli demonstranci z Równego na czele z Czerwoniem. Wiedzieliśmy, o co walczymy. Wtedy spośród siedmiu kandydatów wygrałem konkurs na stanowisko redaktora naczelnego gazety miejskiej Chmielnickiego. W 1992 roku rada miejska zwolniła mnie z pracy. Mówiłem wtedy: „Jestem wysokim mężczyzną, ciężko mi się schylać”. Od tego czasu w służbie państwowej już nie pracowałem, bo od małego nie zależałem od niczego, oprócz własnego sumienia. …Rozmawiamy przy kominku w znanym wielu twórcom prywatnym biurze przy cichej symferopolskiej ulicy Winogradnej, dokąd przychodzą rękopisy z całej Ukrainy. — Kiedyś na zjeździe pisarzy w Kijowie podeszli krymscy Tatarzy i poprosili o pomoc w zorganizowaniu spraw wydawniczych. Nie odmówiłem. Musiałem w wieku pięćdziesięciu lat zaczynać od zera. Kiedy przyjechaliśmy z żoną Vitą na Krym, były tylko długi — ani pracy, ani przyjaciół. Z czasem pojawili się i przyjaciele, i zamówienia. Ponieważ na Krymie ukraińskie i krymskotatarskie wydania były pomijane przez urzędników, spróbowałem zorganizować wydawanie książek dwujęzycznych. Kilka projektów wsparł Międzynarodowy Fundusz „Odrodzenie”. Wiernymi i niezawodnymi pomocnikami stali się przede wszystkim żona, artysta Ołeksandr Iwanenko, redaktor techniczny Memeduła Useninow, naukowcy i pisarze. Yunus zilustrował, i ona rozeszła się bardzo szybko. Stworzyć książkę — to moje. Zrobię ją najsumienniej, więc eksploatujcie mnie tak, żeby do dna wyssać wiedzę i umiejętności, dajcie mi tę możliwość i nie przeszkadzajcie. A potem idźcie i patrzcie, co wyszło. Wydawałem i mikrokniżeczki, i masywne folianty. Pięciotomnik o losie Tatarów w czasie II wojny światowej stworzyłem w dwa tygodnie. Chcę zdążyć wydać prawdę o losie Ukraińców i krymskich Tatarów. Zmęczyłem się kłamstwem, że ten był wrogiem, a tamten — zdrajcą narodu. Jestem dumny, że udało się przywrócić uczciwe imię setkom ludzi, w szczególności ostarbajterom, których siłą wywieziono do Niemiec. Chcę, żeby do każdego narodu odnoszono się po ludzku, godnie, jak powinno być. Pora przestać przypinać ludziom i narodom jeszcze stalinowskie etykiety, więcej myśleć. Tak, jestem krymskim Tatarem, ale jednocześnie i Ukraińcem. Jest mi obojętne, czy przyjmują to, czy nie. Jeśli człowiek jakiejkolwiek narodowości będzie podły, powiem mu to w oczy. Kryterium — autentyczność duszy, przeżyć, działań, życia, czystość myśli. Do tego dążę całe życie. Tacy są moi autorzy, takich nawet szukam. Nie mam prawa do zwątpienia. Nie mam prawa zmarnować ani minuty. Stawiam siebie w ekstremalne warunki, żeby widzieć, ile jestem wart. Nieustannie ogłaszam wojnę sobie, żeby wypróbować los, inaczej nie będę sobą. Po prostu rano trzeba spojrzeć w lustro, sobie w oczy: jeśli ich nie odwracasz — wszystko w porządku, idziesz dalej, jeśli odwrócisz — pora ratować duszę. Zawsze musimy pamiętać, że idziemy na ostatniej prostej”. Na Krymie on bardzo szybko dał „fory” wielu z tych, którzy żyli tu przed nim, ale tak i nie zdołał wznieść się ponad warunki i konwenanse, rozstać się ze sztampami i kliszami jeszcze radzieckiej epoki, żeby zrealizować misję. Obecnie na półwyspie on jest osobowością, zdolną sprzyjać rozwiązaniu problemów w etnokulturowych procesach odrodzenia, przede wszystkim językowych. Dlaczego tak szczegółowo mówimy o „DOLI”? Po Basyrowie taką drogą (możliwie, w czymś odmienną) przechodziły wszystkie prywatne wydawnictwa. Rodziły się i znikały, nie wytrzymując konkurencji. To naturalny proces. „DOLIA” pozostała, zajęła niszę w wydawnictwie książek. Walerija Basyrowa jako założyciela i dyrektora wydawnictwa nie mogą nie cieszyć osiągnięcia. Ale trzeba iść dalej. I już nie samodzielnie, a z pomocą państwa. Bo właśnie przez jej nieuczestnictwo jeszcze wiele ciekawych, wielkoskalowych projektów pozostało niezrealizowanych. A to wielki błąd w państwowej polityce informacyjnej i kulturalnej. Przecież na półwyspie obecnie krzepnie wspólnota języków i narodowości, kiełkuje nasza przyszłość. Wierzy się, mówi Walerij Basyrow, że nowe profesjonalne wydawnictwa w języku ojczystym będą pojawiać się na Krymie, że otworzy drzwi dawno wymarzona nowoczesna księgarnia, w której literaturę turkijską i ukraińską będą rozpowszechniać w przystępnych cenach, że nasz rząd zrozumie: wydawcy potrzebują natychmiastowego wsparcia, bo właśnie oni zapewniają duchowy pokarm i dzieciom, i dorosłym — wszystkim, którzy pragną stać się osobowościami, patriotami ojczystego kraju i kowalami własnego losu.
Tłumaczenie maszynowe
Krymski poeta, pisarz i wydawca w ciągu dwudziestu lat pracy swojego niewielkiego prywatnego wydawnictwa „DOLIA” własnymi siłami wydał światu około półtora tysiąca wartościowych książek w różnych językach, zrobił dla harmonizacji stosunków międzynarodowych na polietnicznym półwyspie nie mniej niż całe instytucje i struktury władzy. Matka Wałerija Basyrowa jest Ukrainką, ojciec — krymskim Tatarem. Urodził się na Uralu. Założyciel komórek Towarzystwa Języka Ukraińskiego i Ludowego Ruchu Ukrainy na Chmielniczyźnie, redaktor naczelny tamtejszych ukraińskojęzycznych gazet. Laureat prestiżowych nagród, rosyjskojęzyczny poeta i ukraińskojęzyczny prozaik, tłumacz. Przewodniczący Krymskiej Organizacji Republikańskiej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, prezydent krymskotatarskiego PEN-klubu pisarskiego. Pierwszy na obszarach byłego ZSRR prywatny wydawca książek i pierwszy wydawca Koranu w języku krymskotatarskim, ukraińskiej i krymskotatarskiej klasyki oraz współczesnych pisarzy w wielu językach. Autor trzech dziesiątek własnych książek. Kandym i Ołeksandr Hubar, Szakir Selim i Danyło Kononenko, Abliaziz Welijew i Switłana Koczerha. I tutaj od nikogo nie zalezę. Tym, którzy mówią o trudnościach, mówię: ciężko jest obecnie wszystkim, ale pracuj, a będziesz miał wszystko. Zarabiam tylko 10% z książki, ale stale, i wtedy wystarczy mi na życie i twórczość. Swoją pracą dowodzę, że jest to możliwe. Radość mam z tego, że książki wychodzą piękne, bo pragnę każdą z nich przekształcić w dzieło sztuki. Kiedy w 2001 roku wydałem pięćsetną książkę (został nią poemat T. Szewczenki „Kaukaz”, który wyszedł w czterech językach — ukraińskim, krymskotatarskim, rosyjskim i angielskim), zauważyły to miejscowe władze. „DOLIA” otrzymała Nagrodę Rady Ministrów Krymu. Każde nowe wydanie szybko znika z półek księgarń, więc wielu czytelników znajduje je na stronie internetowej W. Basyrowa w Internecie. Na międzynarodowych targach książki „DOLI” tradycyjnie uznaje się za najlepsze, wyróżnia specjalnymi dyplomami za wkład w rozwój wielonarodowej kultury Krymu. Co trzecią książkę profesjonalnego pisarza w „DOLI” wydają bezpłatnie. Ale ta dobroczynność dotyczy tylko artystycznie wartościowego utworu. — Dla mnie wydawnictwo to pasja, a nie sposób zarobku. Dlatego nie wszystkie książki biorę do pracy. Jeśli jakaś nie odpowiada moim upodobaniom czy poglądom, mówię: nie będę drukował. Nie pracuję na wybory, nie drukuję politycznych opusów — zdążyć by wydać duchowe skarby, których jest tak wiele. Trzeba pracować, aby przynosić korzyść ludziom. Teraz możemy konkurować z wydawnictwami Rosji i dalekiej zagranicy. Często można usłyszeć: duszą ukraińską książkę. Nikt nie dusi. Wydawajcie. Umiejcie wydać! Choć nie mamy sponsorów, mecenasów, każdy ma własny cel. Dowodzę wszystkim: kiedy stawia się za cel nie zarabianie pieniędzy, a robienie sprawy, i pieniądze przyjdą, i sprawa się powiedzie. Dziwię się, kiedy koledzy narzekają: nie ma ani zamówień, ani funduszu. Mówię im: róbcie piękne książki, a pojawią się zamówienia. Wystawiajcie rozsądną cenę i nigdy nikogo nie oszukujcie. Wydając piękną książkę, mogę nie otrzymać żadnego zysku. Takie „minusy” — to moje problemy. Ale dałem słowo i dotrzymałem go. Zysk mnie nie interesuje. Zawsze stawiam siebie w ekstremalnych warunkach, aby stale sprawdzać się na wytrzymałość. Jeśli przeszkadzają mi pracować — staję się silniejszy. Ile książek wydano, a za każdym razem się uczę i nie wstydzę się, kiedy coś się nie udało. Szukam, udoskonalam się i chcę, żeby za każdym razem było lepiej. Mówili: na Krymie jest kiepska baza poligraficzna. Spójrzcie na moje książki — każda zrobiona właśnie tutaj. Pierwsze krymskie egzemplarze były tak piękne, że przyjechali do mnie z Niemiec, zamówili książkę dla dzieci dla „ojczyzny drukarstwa”. Potem prosili zrobić książki dla Izraela, zamawiał Jar Sławutycz z Kanady. Wydawałoby się, jest wspaniała baza poligraficzna w stolicy, za granicą, a jadą do mnie. Wiedzą: robić byle jak nie umiem. Zaplanowałem serię „Skarbnica krymskotatarskiej duchowości” — moje tłumaczenia na język ukraiński utworów represjonowanych krymskotatarskich pisarzy. Ułożyłem plan, jakie książki mają wyjść w tej serii, i zdziwiłem się liczbą prześladowanych i zniszczonych mędrców. Kiedy tłumaczyłem, czułem, jak autorzy siedzą w celach, widziałem prycze, na których spali, kraty, przez które wyglądali, byłem razem z nimi. Odłożyłem wszystko i siedziałem od rana do nocy nad tłumaczeniami, które mnie zniewoliły. Pasjonuję się, pracując także nad własnymi książkami. To — moje życie. Przychodzi nastrój — biorę pióro i piszę, choć wokół komputery. Jedyne, czego nigdy nie wiem, — kiedy powstanie wiersz. To olśnienie: zapisałem, nie rozmyślając. Tak i książkę „Oddech porannej rosy”, która wyszła w dziewięciu językach, pisałem nocami w szpitalu, kiedy kilka tygodni siedziałem przy nieuleczalnie chorej mamie. Artysta Ramiz Nitowkin. Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień obwodu kijowskiego.
Niedawno w Odessie ukazała się drukiem książka Ołeha Olijnykiwa „Natchnienie odeskiej duszy: odeskie świątynie oraz towarzystwa dobroczynne i ośrodki”. Autor opowiada historię cerkwi i towarzystw dobroczynnych Odessy, jednocześnie ukazując ukraińską Odessę. Pisze on między innymi: „Mimo wszelkich zakazów w Odessie owocnie pracowały ukraińskie towarzystwa kulturalno-oświatowe. W drugiej połowie XIX wieku takie towarzystwo nosiło nazwę „Hromada”. Za ukraińską działalność patriotyczną zostało ono zakazane. W latach 1905–1909 w Odessie działało największe w Ukrainie pod względem liczby członków towarzystwo kulturalno-oświatowe „Proświta”. Kiedy je zakazano, powstało nowe – „Ukraiński Klub”, a wkrótce także „Ukraińska Chata”, które przetrwało aż do rewolucji 1917 roku. Pod koniec XIX wieku w Odessie aktywnie działał ośrodek ogólnoukraińskiego nielegalnego towarzystwa „Bractwo Tarasiwców”, którego celem było odrodzenie niepodległego i samodzielnego państwa narodu ukraińskiego. W naszym mieście jego najaktywniejszymi członkami byli Iwan Łypa oraz Witalij Borowyk. Towarzystwo to rozgromiła rosyjska żandarmeria”. Marko Kropywnycki uważał Odessę za swój „drugi dom”. Przeżył w portowym mieście 10 lat i wszystkie je poświęcił ukraińskiemu teatrowi. W 1875 roku koryfeusz założył w Odessie teatr ukraiński, łącząc trupę uniwersytetu i odeskiego seminarium z młodzieżową trupą dramatyczną Domu Ludowego na Peresypie w jeden zespół teatralny, o czym pisał w czasopiśmie „Ridnyj kraj” kompozytor i historyk Mykoła Arkas, który sam wówczas grał w tej grupie. W 1898 roku w cerkwi Sritenskiej na Nowym Bazarze w Odessie pisarz Iwan Bunin wziął ślub z miejscową pięknością Anną Cakni. Ołeh Olijnykiw zaznacza, że z narodowości ten klasyk literatury rosyjskiej był Ukraińcem. Jego prawdziwe nazwisko to Buniwski. Ołeh Olijnykiw pisze o Buninie: „To jedyny pisarz, który w opowiadaniu „Step” opisał antyukraińskie pogromy (niszczenie ukraińskiej inteligencji) podczas rewolucji w Imperium Rosyjskim w 1905 roku”. W 1914 roku ukazem Mikołaja II zabroniono obchodzenia dnia urodzin Tarasa Szewczenki. Mimo to nabożeństwo poświęcone 100. rocznicy urodzin Kobziarza odbyło się w przyportowej cerkwi Świętego Mikołaja Cudotwórcy. Ludzi było tyle, że nie można było się przecisnąć nawet pod chórem, nie mówiąc już o dojściu do ołtarza. Ołeh Olijnykiw opowiada: „W Niedzielę Przewodnią, czyli w pierwszą niedzielę po Wielkanocy, a także z okazji obchodów piątej rocznicy odrodzenia państwa ukraińskiego, członkowie odeskiej „Proświty” oraz Kozactwa Czarnomorskiego w cudowny wiosenny poranek 1996 roku pod narodowo-państwowymi i kozackimi sztandarami z kwiatami wyruszyli na Drugi Cmentarz Chrześcijański, aby uczcić pamięć synów Odessy, którzy zginęli zimą 1918 roku w walkach o Ukraińską Republikę Ludową”. Na rozkaz Murawjowa w Odessie zgładzono 5 tysięcy ukraińskich inteligentów (pisarzy, aktorów, pedagogów, lekarzy, inżynierów, oficerów), którzy odważyli się zwrócić sercem ku własnemu narodowi. O. Olijnykiw rozpatruje niszczenie cerkwi w związku z Hołodomorem i zaznacza, że była to próba zniszczenia narodu ukraińskiego duchowo i fizycznie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...rodzi się w absolucie samotności, choćby całe narody tłoczyły się tu właśnie, w pokoju pisarza-czekającego. Zatem poezja leży w samym środku rzeczy, świata rzeczy i istot, leży w środku naszej pierwotnej istoty. Jest ona właściwie najwyższym życiem (istotnie najżywszym przeżywaniem życia) i zarazem dotyka śmierci. W śmierci jest światło poezji. Przed nią nie da się schytrzyć. Przy niej wszelkie dążenia tracą urok. Jest tylko poezja, a nie otaczająca kakofonia. Pisanie to sprawa jednego w towarzystwie wszystkich, w towarzystwie żywych i umarłych. Jedyne słowo, przeniknąwszy przez tłum, wyrywa z niego twarze wszystkich. Dlatego nie sposób ich rozpoznać; dążenie, by za wszelką cenę przyodziać wspólne oblicze jedną twarzą, jednym imieniem, jedną rolą, jest złudne. Niewykonalne jest dążenie, by wtłoczyć wszystko w karnawał liter i książek. Wtłoczyć w byt tam, gdzie wszystkiemu nigdy nie być. W opowieści spod jednej ręki, w biciu jednego serca przebija się opowieść świata. Poezja to bicie serca i zarazem trzepot skrzydła nieosiągalnego ptaka. Ptaka, który zrywa się w niebo chwili, a nie w nieznanej, nienadchodzącej przyszłości. Tak też piszemy, nie zważając zbytnio na zdobycze i niepogody, słuchając umarłych i wypatrując Ocalałych. Zdarzają się dni wężowe, zdarzają się dni jaskółcze. Wpatrujemy się w ciemność wody czasu pod sklepieniami wiecznego mostu.到 to zapewne nasze najpłodniejsze nicnierobienie. Cóż na to poradzisz? Idąc za Henri Michaux, możemy potwierdzić: Poeta nie panuje nad sobą. Jeszcze zapożyczam fragment z Pierre’a Reverdy’ego: „Zdaje się, że zadaniem sztuki, jej rolą nie jest pogrążanie człowieka coraz głębiej w nędzy, cierpieniu i tęsknocie, lecz wyzwalanie od nich, podawanie kluczy do wyjścia, do wzniesienia się ponad ciężar codziennej rzeczywistości, ku wolnemu światu estetycznemu, do którego artysta dąży dla życia i swobodnego oddechu”. Nasze zadanie to odnaleźć wspólne horyzonty. Marzmy razem, w przezroczystym błysku wyjścia ku nim.
Przełożył z francuskiego Dmytro Czystiak
Tłumaczenie maszynowe
Swiatłana ŁOBODYŃSKA
W Dzień Europy w Pierwszym Krajowym transmitowano apel przewodniczącego Komisji Europejskiej Jose Manuela Barroso do obywateli Ukrainy. Oczywiście przewodniczący nie mógł ominąć problemu akcesji do Unii Europejskiej, bolesnego dla Ukraińców. Jedno z jego kluczowych stwierdzeń brzmiało mniej więcej tak: „Dobrze rozumiem dążenie Ukrainy do przystąpienia do europejskiej wspólnoty. Ale nie powinniście się martwić, w rzeczywistości już tam jesteście! Jesteście pełnoprawną częścią europejskiej historii i kultury”. Godzinę po tym przemówieniu, jakby na potwierdzenie, rozpoczęto transmisję długo oczekiwanego konkursu piosenki. Innymi słowy, po co wam Unia Europejska, skoro istnieje „Eurowizja”.
Wiadomo, że konkurs „Eurowizja” wzbudza znaczne zainteresowanie obywateli krajów tzw. bloku wschodnioeuropejskiego. W miarę zmniejszania się przynależności kraju do Europy jako związku politycznego to zainteresowanie rośnie. Mimo niekorzystnych realiów politycznych, minimalnych szans na akcesję do Unii Europejskiej i dostępu do wymarzonych „europejskich dóbr”, dopóki trwa show, daje nam się możliwość poczucia się pełnoprawną częścią tak pożądanej Europy. A w razie zwycięstwa może to trwać jeszcze dłużej. Przypomnijmy zwycięstwo Ruslany w 2006 roku. Kto wtedy zdołał uniknąć kuszącej myśli, że Europa wreszcie nas uznała, lub nawet nadziei, że będzie to miało konsekwencje polityczne?
Zatem dla krajów zorientowanych na integrację europejską „Eurowizja” to szansa, by choćby symbolicznie zaistnieć w wyobrażonej przestrzeni zjednoczonej Europy. Dlatego oprócz piosenek przedstawiają tam także wizję własnego miejsca w „przyjaznej europejskiej rodzinie”, własną strategię integracji europejskiej. Unia Europejska to wspólnota państw zjednoczonych przestrzeganiem określonego zbioru uniwersalnych wartości, zapisanych w jednakowych dla wszystkich wysokich standardach (przynajmniej właśnie za ich nieprzestrzeganie Ukrainy tam nie wpuszczają). Przynależność do tej uniwersalnej przestrzeni ze wszystkich sił starają się zademonstrować kraje uczestniczące w „Eurowizji”. Sumiennie wykonując figury taneczne, pasaże wokalne i wykazując mistrzostwo techniczne, uczestnicy dążą do wykazania zgodności z określonymi kryteriami jakości konkursu. Ponieważ Europa to przede wszystkim wspólna przestrzeń rynkowa, profesjonalizm na „Eurowizji” wydaje się cechą znacznie ważniejszą niż jakiekolwiek zawsze sporne kryteria estetyczne.
Globalny system światowy w idealnej postaci nie przeczy także różnorodności kulturowej. Dlatego popularną strategią na „Eurowizji” jest demonstrowanie własnego niepowtarzalnego wkładu w europejski skarbiec kultury. Najczęściej świadectwem tego wkładu jest koloryt etniczny, który jednak nie podważa istotnej zgodności z ogólnymi europejskimi standardami. Ukraina już nie raz z powodzeniem korzystała z tego chwytu. Lokalna specyfika w postaci „dzikich” huculskich (Ruslana), postradzieckich postaci (Serdiuczka) czy urodziwych słodkogłosych dziewcząt (Ani Lorak) przez trzy lata zapewniała nam wysokie noty.
Co więc nie zadziałało tym razem? Według słów ukraińskiego komentatora „naszej Swiecie” wszyscy eksperci prognozowali miejsce nie niżej piątego. Zgodnie ze znanym aforyzmem wyjątek potwierdza regułę. Zatem to „wyjątkowe” położenie Ukrainy leżało u podstaw sceniczego wizerunku Swiatłany Łobody. Od poprzednich krajowych uczestników „Eurowizji” jej występ różnił się bezpośredniością wypowiedzi dotyczącej rzeczywistego wkładu Ukrainy do europejskiego skarbca. To, co Ukraina może zaoferować Europie na wysokim poziomie, to usługi eskortowe. W tym sensie można nas uznać za z powodzeniem zintegrowanych także z europejską przestrzenią rynkową. Problem tylko w tym, że ten wkład, zainteresowanie którym Europa rzeczywiście okazuje i z którego aktywnie korzysta, nie wpisuje się w atrakcyjny obraz równoprawnej wspólnoty zbudowanej na jednolitych standardach.
Jednak nie przeceniajmy sympatii Europejczyków do naszych poprzednich konkursantów. Wiadomo, że decydującą rolę w głosowaniu odgrywa diaspora. Być może porażka Łobody wiąże się właśnie z tym, że nie zagłosowali na nią ukraińscy zarobkowi migranci. Ich patriotyzm okazał się zbyt wrażliwy na taką bezpośredniość. Przecież dla nich kwestia przynależności do przestrzeni europejskiej jest szczególnie aktualna. W tym sensie obserwowanie własnego kulturowego kolorytu czy wysokiego profesjonalizmu jest oczywiście znacznie przyjemniejsze niż obserwowanie rzeczywistego położenia.
Tłumaczenie maszynowe
Dmitro Czystiak
Na Ukrainie odbyła się Francuska Wiosna. To ponad dwadzieścia wydarzeń kulturalnych na każdy gust: i spektakularne pokazy pirotechniczne „Dziwactwa na wodzie”, i festiwal przedpremierowych pokazów filmowych, i ciekawa wystawa poświęcona sławieniu Dionizosa… Ucieszyła też tegoroczna frankofonia miłośników książek: spotkanie z prozaikiem Martinem Le Coz, prezentacja ukraińskiego przekładu „Kochanka” Marguerite Duras. Natomiast spotkanie z współczesnym francuskim poetą Joëlem Verne’em, które odbyło się w Narodowym Muzeum Literatury z udziałem dyrektora Francuskiego Centrum Kultury w Kijowie Mathieu Ardena oraz licznych słuchaczy, miało zaskakujący temat: rozważania o naturze Poezji. Czym jest Poezja? Jaka jest jej rola w dzisiejszym post-postindustrialnym świecie? Na czym polega jej urok? Na te pytania próbował odpowiedzieć Joël Verne. Proponujemy czytelnikom fragmenty jego przemowy-medytacji, która bardzo rezonuje z poszukiwaniami nie tylko francuskich autorów, ale i każdego poszukiwacza „Tajemniczego Światła” na życiowej drodze.
Joël Verne urodził się w 1954 roku w miejscowości na malowniczych brzegach Loary. Jednak młodzieńca pociągały wędrówki: Europa, Azja, Afryka. „Jestem jakby tym, który nie może się zatrzymać” (Lao Cy). I tu — spotkanie z wspaniałą afrykańską Poezją. Potem — ponad czterdzieści tomów wierszy, notatek z podróży, esejów. Przekłady z farsi i arabskiego. Audycje w radiu „France Culture”. Teraz — Kijów, miasto, w którym „jasna radość przeniknie każdy kamień”. Proste słowa, napisane naprędce na pamiątkę na marginesie mojego notesu. Proste słowa, które tak wiele mówią o Poecie, który potrafi dostrzec tajemnicze mienie w kamieniu. Bo, jak mówi już nasz poeta Mykoła Worobjow: „W każdym kamieniu świeci się”. Poezja naprawdę nie zna granic…
Tłumaczenie maszynowe
Joël VERNET
Wysoka poezja należy wyłącznie do tych, którzy szukali czegoś więcej niż poezji, do tych, którzy wznieśli się ponad to, co ludzkie, i przewyższyli je, do mędrców czy mistyków. Henri Michaux
Piszecie? A po co? Na te odwieczne, wyświechtane pytania nie ma i nie będzie odpowiedzi. „Czym jest poezja? Nie wiemy” (Henri Michaux). To, co wiem w sprawie poetyckiej awantury (czy mam prawo zaliczać siebie do tych awanturników?), jest kroplą w morzu, a raczej w głębinach nieznanego źródła; to wiedza analfabety. Istotnie: wszystko dzieje się przed przygodą mowy, coś mnie ciągnie, jak magnes, ku gwarowi alfabetu. Ku lamentowi alfabetu. Nie, w chwili pisania odmówiono mi jasności myśli. Otóż pisanie to nie zdobywanie wiedzy, lecz pełne uwolnienie. I tu nie ma żadnego cudu, i, sądzę, żadnego natchnienia. Chyba że słowa, stykając się z wydarzeniami, ujawniają zdumienie bytem w świecie, i często z tego zdumienia boleją. Dlatego cała moja wiedza to jedynie intuicja; przed nami ledwie majaczy drżąca ścieżka zdań, ścieżka, która gubi się w gwarze języka, a jednocześnie chodzi mi właśnie o uchwycenie czegoś jak najdalej od tłumów, w nocnej samotności, kiedy po nadmiernie silnej walce, po codziennym czuwaniu zdobywasz nikczemną wiedzę, kradniesz ją poezji i dziwnym alchemicznym zabiegiem wymazujesz wszystko, co istnieje, absolutnie wszystko, oprócz kilku nieczasowych obrazów, wykradzionych rzeczywistości, istniejących tu, przy moim oknie, albo w zasięgu strzału z karabinu, albo dalszych, zatopionych pod sennym napływem dziecięcych wspomnień. To nikczemna wiedza, którą raczej wzbogacają doświadczenie i próby niż tysiące lektur, jakie każdy odbywa, niż miliardy bitów informacji, które nieustannie przenikają ciało i mózg; ta nikczemna wiedza czasem obdarza mnie błyskiem kilku stron, które wypłynęły, tego jestem pewien, z antycznej prapamięci albo z absolutu Teraźniejszości, naszej wspólnej historii. Dlatego poezja chwili jest być może krzykiem ostatniego człowieka na tej ziemi. Można ją oddać na pastwę skalpela współczesnym lub przyszłym pokoleniom. Zaciemnienie, w które zanurzasz się w wierszu, jedynie rozjątrza pragnienie drżącego światła. Światła poezji z nagle uchylonej i zaraz zamkniętej bramy. Światła, które na-
Tłumaczenie maszynowe
Nadija Kyrjan
Zdjęcia autorki
16 maja w Narodowej Operze Ukrainy im. T. H. Szewczenki odbyła się premiera baletu „Peer Gynt” na motywach tego samego tytułu dramatycznego poematu Henryka Ibsena, muzyka Edvarda Griega. Inicjatorem wystawienia był Narodowy Artysta Ukrainy, kierownik artystyczny Donieckiego Akademickiego Państwowego Teatru Opery i Baletu im. A. Sołowianenki Wadim Pysariew. Ten utwór wystawiono dwanaście lat temu w teatrze w Doniecku, rolę Peera Gynta grał Wadim Pysariew. Spektakl wożono do Norwegii, Szwajcarii, recenzje były najlepsze. Ten temat jest interesujący i aktualny dla dzisiejszej młodzieży — postanowił aktor i zwrócił się z propozycją do kierowników Kijowskiej Miejskiej Ukraińskiej Akademii Tańca im. Serge'a Lifara, Jurija Stanisziewskiego i Andrija Läguszczenki, wspólnie stworzyli libretto. Akcja utworu, która rozgrywała się na początku XIX wieku w Norwegii, nawiązuje do dzisiejszych ukraińskich realiów. Tak jak Peer Gynt, roztrwoniwszy życie na wędrówkach po różnych krajach w poszukiwaniu iluzorycznego bogactwa, pod koniec życia zrozumiał, że jego szczęście naprawdę było przy matce, którą zmuszał do cierpienia, i przy ukochanej Solveig, tak i dzisiejsza młodzież, goniąc za dobrami materialnymi, może utracić to, co najważniejsze. „Wszystko jest proste — przekonany jest Wadim Pysariew — nie trzeba nigdzie wyjeżdżać, stwórzmy piękno właśnie tu, na rodzimej ziemi”. I to udało się zespołowi twórczemu — widzowie byli zachwyceni pięknym widowiskiem i długo nie wypuszczali artystów. „Jak lekko i pięknie tańczy młodzież — wzruszone komentowano na sali. — Fruwają po scenie, jak puszki”. „Kiedy na próbie zobaczyłem, że Iwan Bojko, który tańczył główną rolę, dobrze sobie z nią poradził — zaznaczył Wadim Pysariew — byłem zdumiony, bo wiem, jak to trudne”. Jurij Stanisziewski, rektor akademii tańca, również jest zadowolony: „Praca z Wadimem Pysariewem jest dla nas wydarzeniem wybitnym.
Kiedy taki mistrz pracuje z absolwentami i daje im swobodę twórczości — to gwarancja sukcesu”. Obecny na premierze Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Królestwa Norwegii na Ukrainie Olav Berstad zauważył, że duch Ibsena w inscenizacji został zachowany, a także że premiera odbyła się w przeddzień Dnia Konstytucji Norwegii, co jest bardzo stosowne. Akademik Mykoła Żulinski wyraził przekonanie, że z tak utalentowaną młodzieżą nasz balet ma wspaniałą przyszłość.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W Muzeum imienia Pawła Tyczyny w Kijowie odbyło się otwarcie wystawy indywidualnej zaporoskiej artystki Iryny Hresyk „Rytmy plenerów”. Zaprezentowano na niej ponad siedemdziesiąt prac w technice akwareli. Warto zaznaczyć, że wystawę odwiedziły delegacje artystów ze wszystkich obwodów, którzy przybyli na V zjazd Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Wira SEREDA W uroczystym otwarciu wzięli udział zastępca ministra kultury i turystyki Ukrainy Mykoła Jakowyna, dyrektor wystaw przy Ministerstwie Kultury i Turystyki Ukrainy Olha Howdia, zastępcy przewodniczącego NZAU Mykoła Kiszczuk oraz Wołodymyr Zinczenko, dyrektor Muzeum imienia Pawła Tyczyny Tetiana Sosnowśka. Przybyli także córka słynnego zaporoskiego konstruktora, akademika Ołeksandra Iwchenki Natalia Iwczenko oraz jej mąż Edwin Zadorożnyj. Właśnie dzięki ich wysiłkom oraz pomocy firmy „Medwin” i zaporoskiego mera Jewhena Kartaszowa ta wystawa w stolicy Ukrainy stała się możliwa. Wszyscy, którzy zabrali głos podczas otwarcia, podkreślali kunszt i indywidualność prac przedstawicielki współczesnej ukraińskiej sztuki plastycznej, zasłużonej artystki Ukrainy Iryny Hresyk, która uformowała własny styl grafiki kolorowej, co zbliża ją do monumentalnego malarstwa ściennego. Tematyka fabularna została opracowana na podstawie wypracowanego przez nią spójnego systemu wizualnych znaków i symboli, którymi posługują się artyści w różnych technikach i gatunkach plastycznych. Lecz najważniejszą cechą dzieł graficznych jest linearność, sprężysta rytmika. Ta czarująca kobieta jest przewodniczącą Zaporoskiej Organizacji NZAU od 2002 roku, zaznaczył Mykoła Kiszczuk. Jej imię kojarzy się z plenerem „Chortycia przez wieki”, który odbywa się w Zaporożu od 2003 roku. Jest ona nie tylko wśród organizatorów plenerów, ale także ich bezpośrednim uczestnikiem. Dzięki udziałowi w plenerach znanych ukraińskich artystów w Zaporożu uformowano kolekcję dzieł uczestników plenerów. NATCHNIENIE — Z RODZIMEGO KRAJU Iryna Hresyk jest rdzenną zaporoską. Urodziła się na Woznesence (kiedyś była to kozacka wieś, obecnie — dzielnica miasta). Rodzina mieszkała w glinianej chacie z klepiskiem. Pierwszą klasę Iryna ukończyła w tym domu. Z czasem w tym miejscu zbudowano nowe pięciopiętrowe budynki i restaurację „Rosja”. Tata Iryny — znany zaporoski artysta Stanisław Szynkarenko — jeszcze długo chodził z córką na miejsce, gdzie stała ich chata: popatrzeć na drzewa, dopóki ich nie ścięto. Nic dziwnego, że zapach farby towarzyszył Irynie od dzieciństwa. A najlepszą nagrodą w dzieciństwie była wyprawa do pracowni artystycznej ojca. Działalność twórcza artystki rozpoczęła się w 1972 roku od udziału w Ogólnoukraińskiej wystawie młodzieżowej w nowo otwartej Zaporoskiej sali wystawowej. Na otwarciu kijowskiej wystawy zaprezentowano katalogi wszystkich zaporoskich plenerów „Chortycia przez wieki”, a także katalog Iryny Hresyk, który ukazał się z okazji otwarcia wystawy indywidualnej. Według słów samej artystki, plenery dały jej bardzo wiele, zwłaszcza w kwestii wyboru tematu, doskonalenia techniki, umiejętności analizowania. Każdy z odwiedzających wystawę indywidualną miał możliwość znalezienia na płótnach ulubionego tematu do kontemplacji. PĘDZLEM I SERCEM W katalogu „Rytmy plenerów” przedstawione są wszystkie obrazy Iryny Hresyk, stworzone podczas plenerów, w tym także te, które zaprezentowano w Muzeum imienia Pawła Tyczyny. Przeważają pejzaże — wiejskie i miejskie — gdzie splotły się natura i budowle architektoniczne, przeważnie z XIX—XX wieku, wśród których są także starodawne cerkwie. Plener „Chortycia przez wieki” znalazł odzwierciedlenie w krajobrazach Starego Dniepru i rzeki Mołocznej, Sawur-Mohyły i legendarnej Chortycy, Kamiennej Mohyły i Czehrynia. Atrakcją katalogu są serie obrazów „Krym” oraz „Karpaty”. Te prace to rezultat pracy twórczej na plenerach na Przedkarpaciu („Paciorka”), Zakarpaciu („Szajan”), Bojkowszczyźnie („MaXum” w Sławsku), Krymie, w Polsce (Platerów) w latach 2007—2008. Szczególną uwagę przyciągają martwe natury. Łączą one koloryt narodu ukraińskiego, jego życie codzienne, rzemiosła ludowe i rękodzieło oraz dary rodzimej ziemi. Jednym z ulubionych tematów artystki są kwiaty. Maluje ona zazwyczaj z natury — dla niej to odpoczynek. Tak jak wszystkich swoich jasnych bogów nasi dalecy przodkowie obdarzyli złotymi atrybutami, tak i w wielu pracach artystki dominuje złocisto-żółta gama kolorów. Ciekawy jest zabieg graficzny z białym lub czarnym achromatycznym konturem. Do jego zastosowania zainspirował, według słów Iryny Hresyk, wykładowca historii sztuki i teorii koloru Lwowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej Wołodymyr Owsijczuk. Na płótnie „Martwa natura z kosowską ceramiką” — wyroby garncarskie z tradycyjną gamą kolorystyczną na tle połtawskiego ręcznika, płótno oddaje nastroje święta Wielkanocnego i barwy ukraińskich pisanek. Dzieła Iryny Hresyk przechowywane są w Zaporoskim Obwodowym Muzeum Sztuki oraz w dyrekcji wystaw przy Ministerstwie Kultury i Turystyki Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Przy wykorzystaniu naszych publikacji odnośnik do „Słowa Proświty” jest obowiązkowy.
I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniająca usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrn; na 3 miesiące — 12,36 hrn; na 6 miesięcy — 23,42 hrn.
0 9 0 2 0
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Szef redakcji Pawło MOWCZAN
Redaktor naczelny Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZOŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Serhij KLYMKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301220 Nakład w maju — 36 700 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe