Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

CZY ZBUDUJEMY

Слово Просвіти, №20 за 2011 рік

Lubow Hołota. Kontynuacja. Początek zob. w nr 19, 12–18 maja 2011 roku. W POLU SIŁOWYM POLITYKI I WŁADZY… „…Walka o Ukrainę zawsze przebiega przez mogiłę Szewczenki” – tak mówił w 2001 roku Ihor Lichowy, ówczesny dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. W 2003 roku, kiedy aktywnie trwała zbiórka datków na cerkiew Tarasa, Ihor Dmytrowycz zawahał się: czy warto wznosić świątynię Kobziarza w uroczysku Monastyrok, obok którego, według hipotezy Z. P. Tarachan-Berezy, stał klasztor kozacki i gdzie już przy Krzyżu-2001 w 2003 roku ustawiono pomnik hetmana kozackiego Pidkowy. A poza tym dyrektor generalny martwił się, jakiej konfesji wspólnota cerkiewna będzie gromadzić się w tej budowli religijnej (cerkiew w Kaniowie, gdzie odprawiano nabożeństwo żałobne za Szewczenkę, należy do tego Kościoła, który podlega jurysdykcji Moskwy). Członkowie Komitetu Organizacyjnego dowodzili, że Szewczenko, podobnie jak Ukraina, jest kategorią wieczną. W związku z tym, że ziemia należy do Rezerwatu, to i Cerkiew powinna być pod jego opieką, poza wszelkimi sporami. W Bazylice Grobu Świętego w Jerozolimie modlą się zarówno prawosławni obrządku wschodniego, jak i katolicy, grekokatolicy, Kościoły ormiański, gruziński, ukraiński posyłają swoje delegacje po święty ogień, odbywają pielgrzymki – tak jest i tak będzie! Po co więc ograniczać Szewczenkę do jakiejś jednej konfesji, skoro sami obywatele Ukrainy, niezależnie od wyznania, określili cerkiew Tarasa jako wyraz sobornej jedności młodego państwa? Składając niekiedy „ostatni grosz”, ofiarodawcy marzyli o tym, aby dzwony tej Świątyni pobłogosławiły młode państwo Ukrainę, nieprzemijającą wartość jej narodu – geniusz Szewczenki. Zaznaczmy, że problemami Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego, jak i kwestią budowy cerkwi Tarasa, aktywnie zajmował się komitet Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości: w grudniu 2003 roku w Kaniowie odbyło się wyjazdowe posiedzenie tego komitetu RN, Komitetu Organizacyjnego, przedstawicieli Narodowego Rezerwatu, Towarzystwa Ochrony Zabytków oraz zarządów architektonicznych, z udziałem ówczesnego mera Kaniowa Wasyla Wasylowycza Kołomijcia. W posiedzeniu brali udział księża trzech konfesji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Postanowiono, że cerkiew Tarasa będzie ponad konfesjami, będzie nieść prawdziwie chrześcijańską miłość. Padła tam również szczególna opinia biskupa Sofroniusza Czerkaskiego i Kaniowskiego UKP PM: „Jeśli przyjechałem ze swoją świtą, a tam będzie stał ktoś drugi (z innej konfesji) i modlił się, to nie przekroczę progu, dopóki on nie wyjdzie, a potem ja wejdę do świątyni. Będzie tu kłótnia? Nie. Przecież myślę, że wszystkie te subtelności wygładzą się, zanim wszystko zostanie zbudowane”. Zatem była – i jest! – nadzieja, że „konfesyjne subtelności”, kiedy cerkiew będzie należeć do rezerwatu, wygładzą się i nie będą powstawać, nie staną na przeszkodzie budowie cerkwi Tarasa. Od tej pory (grudzień 2003 r.) jej wzniesienie zostało uwolnione od sakramentalnego pytania „jakiej jest konfesji?”, ale stało się zależne od rekonstrukcji Rezerwatu. Zwlekano również z kwestią przydziału ziemi, ponieważ nie można było ostatecznie zdecydować o miejscu budowy – zarówno z przyczyn obiektywnych, jak i subiektywnych. W Monastyroku istnieje zagrożenie kurzawkami. Architekci i artyści proponowali, aby Świątynia Tarasowa powstała niedaleko schodów prowadzących na górę Tarasową – jako cerkiew nadbramna. Z czasem pojawił się jeszcze jeden wariant, ale o nim później. Wtedy, jak napisał znany poeta Wiktor Korż, wierzyliśmy, że „Na kaniowskiej skarpie wzniesie się, wzleci w niebiosa kopułami cerkiew Tarasa…” Z tym weszliśmy w 2004 rok, rok przestępny, naznaczony 190. rocznicą urodzin Tarasa Szewczenki. Wydawało się, że do swojej wieloletniej akcji „Kobziarz – do każdej rodziny!”, wydania dwunastoodcinkowego filmu o Szewczence (reżyser – Stanisław Kłymenko), najsłynniejszego Ukraińca, twórcy Biblii narodu ukraińskiego — nieśmiertelnej księgi „Kobziarz”. Akcja „Zbudujmy cerkiew Tarasa!” ukazała światu tysiące ludzkich imion, naświetliła tysiące losów, tragicznych i pięknych, wezwała całe zespoły pracownicze i rodziny do zjednoczenia się wokół imienia Szewczenki, odkryła w charakterach i sercach uczestników zbiórki funduszy na świątynię niezgłębione pokłady dobra, światła, wiary. Ideą przejęli się ludzie w podeszłym wieku — emeryci, którzy przelali na specjalne konto swoje emerytalne hrywny. Całe szkoły, klasy, wydziały uniwersytetów, profesorowie i studenci przeprowadzili zbiórkę i przelali swoje skromne datki. Pisarze Kijowa oraz wielu miast i wsi Ukrainy zaadresowali hojne wpłaty na konto cerkwi Kobziarza. Setki Ukraińców traktują swój udział w akcji Proświty jako samoidentyfikację, określenie swoich ideowych i narodowych orientacji. Dziesiątki ludzi, składając ofiary na Świątynię przy Czerneczej Górze, właśnie w ten sposób uwieczniają jasną pamięć o swoich bliskich i krewnych, którzy już odeszli za ostatnią granicę, a wśród nich — rodzice, którzy przyuczyli swoich rodowitych synów i córki do słowa Tarasa, a także — synowie i córki, którzy wcześnie opuścili ten świat i osierocili niepocieszonych matek i ojców swoich, których tęsknota szuka prześwitu i nadziei w wierszach Szewczenki, w poetyckich testamentach i modlitwach… Jak żaden inny czyn, zbiórka funduszy na cerkiew Tarasa stała się jednoczącym i wysoce duchowym przejawem ukraińskiego charakteru narodowego, nieśmiertelnej duszy naszej: rolnicy, robotnicy, naukowcy, nauczyciele, lekarze, artyści, technicy, urzędnicy, dziennikarze, studenci, uczniowie klas starszych i młodszych przyjęli i aktywnie wsparli ideę budowy Świątyni Kobziarza. Najstarszy uczestnik akcji ma ponad dziewięćdziesiąt lat, najmłodszy — ledwie ukończył trzy lata (jego urodziny rodzice uczcili hojną wpłatą). Redakcja „Słowa Proświty” publikowała nie tylko imiona i kwoty wpłat, ale także adresy, więc każdy może się przekonać, że cerkiew Tarasa buduje cała Ukraina — od Karpat po Morze Czarne. Nie wyznaczaliśmy obwodów, miast i wsi — zwycięzców czy outsiderów, nie „naciskaliśmy” na kierowników obwodowych „Proświt” i nie zwracaliśmy się do władz z prośbami o przyspieszenie zbiórki funduszy, ponieważ uważamy, że to sprawa każdego człowieka — określić swoje możliwości i chęć dołączenia do świętego dzieła, które można zrealizować tylko z jasnymi myślami, czystymi rękami i szczerym, gorącym sercem. Dlatego wśród ofiarodawców na cerkiew Tarasa znajdziecie ludzi różnych narodowości, wierzących różnych wyznań czy też ateistów, którzy rozmawiają różnymi językami, ale mają w swoich sercach szacunek do Tarasa Szewczenki jako ukraińskiego proroka narodowego i wierzą w świętą i niezwyciężoną Ojczyznę, jedyną Ukrainę. Suma zebranych funduszy na budowę cerkwi Tarasa według danych AKB „Kijów” na 17 stycznia 2005 roku wynosi 585 804 hrywny 76 kopiejek. To wynik naszej z wami pracy w ciągu siedemnastu miesięcy, czyli pół tysiąca dni naszego życia. To znaczy, że codziennie Ukraińcy zbierali sumę ponad tysiąca hrywien i ofiarowywali ją na cerkiew Tarasa. W tej sumie jest czyjaś szklanka mleka i kawałek bułki, prezent na urodziny i — najbardziej przejmujące i najbardziej poruszające — po prostu codzienny koszt życia we wszystkich jego potrzebach dla wielu ludzi. Publikując swoją inicjatywę, „Proświta” pamiętała o tym, że rok 2004 to 190. rocznica urodzin narodowego geniusza, jubileuszowy, Szewczenkowski rok. Przecież cerkiew Tarasa wzniesie się nie tylko jako doskonała budowla kultowa trzeciego tysiąclecia: równolegle z lekką i uroczystą świątynią przy Czerneczej Górze ma powstać górna, niebiańska świątynia ducha i ogólnoukraińskiego braterstwa, — i szczerze wierzyliśmy, że kamień węgielny pod nią położy właśnie rok 2004, Szewczenkowski. Jednak wydarzenia polityczne, które jedno po drugim dosłownie wstrząsały i szokowały opinię publiczną, świadczyły raczej o przeciwnym: 22.01.2004 roku ze stanowiska dyrektora generalnego Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego w Kaniowie został zwolniony szewczenkoznawca Ihor Lichowy, wysokiej klasy znawca muzealnictwa. „Panowie obywatele! Pisarze byli Wielkimi ludźmi, do których należał i Szewczenko… Straty Szewczenki jeszcze nie oceniliśmy, która była największą stratą na Ukrainie po ugodzie brzeskiej… Jak uważam, panowie obywatele, śmierć Tarasa… narodowi oczy oświeciła… Wielkie dzieło Szewczenką objawiła… Był prorokiem, który wyszedł z chłopskiego chłopstwa… i płonie w nocy świecą przed nami… jako wielki skarb. Panowie obywatele! Rodacy moi kochani! Nadszedł dla nas wielki czas wielkiej pracy, świętej pracy na korzyść naszego narodu, a mogiła Szewczenki musi nam stać się początkiem nowej nauki i czynów chrześcijańskiej prawdy”. Panko KULISZ, 27 kwietnia 1861 roku, w czterdziesty dzień po śmierci T. H. Szewczenki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn