Strona · s. 10strona oryginału ↗
CZY ZBUDUJEMY CERKIEW KOBZARZA?
Слово Просвіти, №20 за 2011 рік
Zakończenie. Początek na str. 8
“…kiedy Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki w 2003 roku zawarło umowę z NTKU o zainicjowaniu telemaratonu „Cerkiew Tarasowa”, Borys z zapałem zabrał się do tej pracy. Oto on, uroczysty, uśmiechnięty i natchniony, na ekranie. Brzmi jego głos… „Wszyscy my, szanowni telewidzowie, stajemy odtąd twórcami wielkiej Szewczenkiany XXI wieku. Dołączając do świętej sprawy budowy świątyni Tarasowej, stajemy się budowniczymi najnowszego duchowego fundamentu już Niepodległego swojego państwa. My, dziennikarze, będziemy tę sprawę kontynuować. I chcemy, abyście razem z nami sercem, duszą dotknęli błogosławionych zakątków Ukrainy, uświęconych imieniem Tarasa. Daleko nie wszyscy będą mogli pobyć w takich miejscach. I właśnie Pierwszy Narodowy wchodzi do waszych domów z Szewczenką XXI wieku. Bez Tarnowskich nie mielibyśmy dzisiaj Szewczenkiany, bez mecenatu przede wszystkim każdego z nas nie będzie Tarasowej świątyni. Zbudujemy w pokoju — będziemy w pokoju!” On zwoływał Ukrainę na wielką tołokę, umiał wlać w ludzkie dusze wiarę, nadzieję i miłość. Nie na darmo program został wysunięty do zdobycia Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki. Ale tym bardziej gorzko i przykro było mi czytać liczne „oświadczenia-protesty”, „notatki służbowe”, „doniesienia” pod adresem Ołeksandra Sawenki lub Tarasa Steckiwa (eks-prezydenci NTKU) o tym, że audycja nie wyszła na antenę lub doznała nieuzasadnionych skróceń, albo na jej zdjęcia nie znalazły się środki i o innych nieuczciwych „tele-dywersjach” wokół niej. Zacytuję wersy odezwy do T. Steckiwa (wówczas prezesa NTKU), któremu nie było do tego programu, bo przygotowywał transmisję „Eurowizji”. „Narodowy telemaraton „Cerkiew Tarasowa” ma stworzyć telewizyjną Szewczenkianę, za co wdzięczne nam są miliony widzów — od uczniów i nauczycieli po emerytów. Dzięki teleprogramowi zobaczyli Baturyn i Kaczanówkę, Humań i Subotów, Siedniów i Kamieniec, Międzybóż i Myrhorod. Program stał się miejscem dyskusji ukraińskiej inteligencji. J. Swerstiuk, M. Siadrystyj, B. Olijnyk, P. Mowczan, M. Żułynski, N. Matwijenko, N. Kriukowa — i nie tylko oni byli uczestnikami audycji. Jestem pewien, są one niezbędne obecnie. Zamówienie państwowe planuje wyjście programu do 200-lecia naszego Kobzarza. Ale wy, szanowny panie prezesie, swoim ustnym rozporządzeniem zdjęliście ją z anteny i od 12.09.2005 r. ona nie wychodzi. Jako autor i prowadzący, jako po prostu widz narodowo świadomy, jako dziennikarz, który ma swój dorobek na polu walki o niepodległość, protestuję przeciwko takiej zniewadze wobec programów narodowego telemaratonu „Cerkiew Tarasowa” i wymagam od Pańskiego zespołu należytego wykonania Zamówienia Państwowego”. Broniąc prawa do anteny, Borys zwracał się o wsparcie do wielu znanych mężów stanu i autorytetów kultury. Ale nikt z nich nie zaradził sprawie. I ucieka się do jeszcze jednego stanowczego protestu. Z notatki służbowej: „22.08.2005 r. o 14.10 w programie NTKU kilka razy przebiegł pasek: „W znaku protestu przeciwko zniewadze wobec programów Szewczenkiany „Cerkiew Tarasowa” — kradzieży 10 min. czasu antenowego i przeniesienia programu na „głuchy” czas antenowy — będziemy wychodzić na materiałach archiwalnych. Oświadczamy: w NTKU rozpoczęły się represje przeciwko Szewczenkianie i programom zamówienia państwowego. I to w kraju, gdzie Prezydentem jest W. Juszczenko!” To było ostatnie wyjście „Cerkwi Tarasowej” na antenę… Ta walka była wyczerpująca, zabrała wiele sił. Do ostatka wierzył, że sprawiedliwość zwycięży, że będzie mógł zrealizować zamierzone: stworzyć telewizyjną „Encyklopedię miast i wsi Ukrainy”, nakręcić cykl dokumentalnych esejów o historii wielkich Ukraińców, którzy z różnych przyczyn opuścili Ojczyznę i przyczynili się do rozwoju innych państw i narodów — „Powrót z Iriju”. Opracowanym autorskim projektom nie było dane się spełnić. Podcięty ciężką chorobą, Borys sam odleciał w zaświaty…” Wtedy, w ponurym marcu 2006 roku, na podwórzu pod kolumnami na Chreszczatyku, 26 (z Borysem Hrywaczewskim żegnano się pod otwartym niebem) po raz pierwszy przestraszyłam się o tych, których mogę w pełni nazwać budowniczymi Cerkwi Tarasowej — cerkwi jednoczenia. W społeczeństwie coraz wyraźniej brzmiał temat rozłączenia, temat rozłamu państwa i prowadzili go nie nasi ofiarodawcy, a państwowi panowie i panie. Cerkiew Tarasowa — to zryw do zjednoczenia narodu, a władzę interesowało zupełnie inne zjednoczenie. Później, latem 2006 roku, podpisawszy deklaratywny i dekoracyjny Uniwersał, W. Juszczenko powie dziennikarzom „to szansa na polityczne zjednoczenie kraju”. To znaczy, na zjednoczenie polityków tego kraju. Polityków czasem jednoczą wspólnie wypracowane dokumenty, których szybko się wyrzekają. A ludzi, naród jednoczą
Borys Hrywaczewski przy Dębie Tarasa sprawy, w które wkładają duszę. Tygodnik „Słowo Proświty” pozostawał jedyną siłą informacyjną akcji z miesięcznym nakładem 32 400 egzemplarzy. A jeśli nie możesz donieść informacji w pełnej objętości do szerokiej społeczności — czekaj podejrzeń, plotek, narzekań. Jedną ze swoich ostatnich audycji Borys Hrywaczewski kończył słowami: „Ja zawsze pilnowałem, żeby nie poniżyć swojej godności i jestem dumny z tego, że nie poniżyłem moimi działaniami godności mojego narodu. Wierzę w gwiazdę Ukrainy!” Idea Cerkwi Tarasowej — to jest jeden z przejawów i wyrazów godności ukraińskiego narodu. I zrobienie wszystkiego, aby ona powstała w Kaniowie, jest sprawą godności wszystkich ofiarodawców, a znaczy — i moją, jako redaktora gazety i dziennikarki, proświcianki. Znowu zaczęliśmy pukać do władczych drzwi. Najwyższych i… najgłuchszych: odpowiedzi nie było, chociaż do oficjalnych listów dodawaliśmy jeszcze szpalty naszego tygodnika. W listach darczyńców figurowały autorytatywne imiona Borysa Olijnyka (jeden z pierwszych), Liny Kostenko, Iwana Dziuby, Oksany Pachlowskiej, Borysa Dowhania, wszystkich członków ówczesnego Komitetu Szewczenkowskiego, znane nazwiska ukraińskich artystów, pisarzy i naukowców… Wśród ofiarodawców — kolektywy szkół, całe wsie — jak Kosmacz z przysiółkami czy donieckie osiedla robotnicze… W tych zaiste świętych księgach Cerkwi Tarasowej żywi i umarli, ale naszych głosów nie słyszą… Trzeba oddać sprawiedliwość: Prezydent Wiktor Juszczenko w Kaniowie bywał nie raz, nie dwa. Nawet zaproponował stworzenie parku rzeźb — bohaterów utworów Szewczenki, patronował akcji „Złota podkowa Czerkaszczyzny”. Wreszcie, sam powrócił do idei Cerkwi Tarasowej, gorąco poparł ją, wyraził nadzieję, że do ofiarodawców dołączą znani ukraińscy biznesmeni. Chociaż tych ostatnich w listach zauważono nie było. Natomiast pojawili się swoi rekordziści — ludowy uzdrowiciel J. M. Konecznyj, proświcianin ze wsi Dzwiniacz w rejonie bohorodczańskim obwodu iwanofrankiwskiego (obecnie nieżyjący) przekazywał sumy, które ogółem stanowiły 22 370,00 hrywien. Otrzymawszy Nagrodę Narodową im. T. H. Szewczenki w 2008 roku, przekazała swoją dziesięcinę na Cerkiew Tarasową i autorka tych wersów („SP”, nr 15, 10—16 kwietnia 2008 r.). Choć powoli, ale suma na koncie Cerkwi Tarasowej rosła. 6 marca 2009 roku wynosiła ona 905 136 hrywien. W plikach, które przechowują się w redakcji, — 4000 adresów i nazwisk — indywidualnych i zbiorowych ofiarodawców.
KRYZYS EKONOMICZNY I POLITYCZNY STAŁ SIĘ KRYZYSEM „CERKWI TARASOWEJ”
Wiosna 2009 roku — początek kryzysu bankowego. Jak poinformowały „Słowo Proświty” przewodnicząca zarządu Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Ukraińska rodzina” Hałyna Łemec oraz główna księgowa fundacji Nina Łewczenko, w AKB „Kijów” wprowadzono moratorium na zaspokojenie roszczeń wierzycieli, czyli, mówiąc zrozumiale, wkłady zostały „zamrożone” na sześć miesięcy, do 09.08.2009 r. W związku z tym Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska rodzina” podjęła decyzję o zaprzestaniu udostępniania numeru rachunku 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów” i, aby uniknąć jakichkolwiek nieporozumień, prosiła o niewpłacanie środków „Na cerkiew Kobziarza” na wskazany rachunek. MFCh „Ukraińska rodzina” wraz z Podolską filią AKB „Kijów” zagwarantowały zachowanie i wykorzystanie środków ofiarodawców zgodnie z przeznaczeniem. Z inicjatywy Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki w jego Sekretariacie odbyło się spotkanie, któremu przewodniczył Roman Bezsmertny, ówczesny zastępca szefa Sekretariatu, a wśród uczestników byli minister kultury i turystyki Wasyl Wowkun, przedstawiciele Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej, przewodnicząca MFCh „Ukraińska rodzina” Hałyna Łemec. Przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana również zaproszono, ale bez członków Komitetu Organizacyjnego, który należało odnowić i zwołać, a przed nami były wybory… Prezydent osobiście zobowiązał MFCh „Ukraińska rodzina” do zawarcia umów (nr 600-1 i 601-1) z Ukraińskim Państwowym Naukowo-Badawczym Instytutem „UkrNDIprojektrestawracja” na opracowanie przedprojektowych propozycji oraz projektu roboczego. W rezultacie sporządzono dokumentację naukowo-projektową oraz projekty robocze Cerkwi Kozackiej w Kaniowie (Cerkwi Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy) oraz Nadbramnej cerkwi Kobziarza, którą „kanonicznie” nazwano również cerkwią św. Mikołaja Cudotwórcy (22 maja — przeniesienie relikwii św. Mikołaja z Miry, chociaż wcześniej w procesie dyskusji mowa była o nazwie Cerkiew św. Tarasjusza, w dniu którego imienin urodził się Taras Szewczenko). W każdym razie Mikołaj Cudotwórca jest ulubionym świętym Ukraińców. Fundacja „Ukraińska rodzina” na opłacenie wykonanych prac przelała środki w kwocie sześciuset siedemdziesięciu jeden tysięcy dwustu czternastu hrywien 54 kopiejki. Reszta — 233 921 hrywien 46 kopiejek znajduje się na rachunku, którym dysponuje MFCh „Ukraińska rodzina”. Pieniądze również czekają na budowę… O tym, że oba projekty wykonano profesjonalnie, możecie się Państwo, szanowni czytelnicy, przekonać. Ale… Osobiście ja, na przykład, zadałam pytanie, przecież ofiarodawcy zbierali środki tylko na cerkiew Tarasa. I wyjaśnienie, że Cerkiew Kozacka przy memoriale hetmanów powtarza historyczny budynek z XVII wieku, który tam (hipotetycznie) stał, jest warte uwagi i odtworzenia, ale kto zwróci środki wydane na jej projekt z rachunku „Na cerkiew Kobziarza”? Wtedy, w 2009 roku, w przeddzień 195. rocznicy urodzin Kobziarza oraz w warunkach kryzysu finansowego i narastającego kryzysu władzy na Ukrainie, zarówno Fundacja, jak i Zarząd Główny „Proświty” obawiały się całkiem realnej perspektywy bankructwa i utraty zebranych środków, więc propozycja autorytatywnego zgromadzenia w Sekretariacie głowy państwa oraz jego bezpośredni udział i wsparcie wydawały się jedynym w tamtym czasie wyjściem. Tak samo, jak przyszły udział zaangażowanych struktur państwowych i biznesowych, które miały wesprzeć budowę Cerkwi Kozackiej i dołączyć do grona ofiarodawców cerkwi Tarasa. Na wysoką propozycję przystano również dlatego, że oba projekty miała realizować „UkrNDIprojektrestawracja”, która w tamtym czasie prowadziła prace remontowe w Narodowym Rezerwacie Szewczenkowskim i logicznym byłoby, aby realizacja projektów odbywała się pod nadzorem projektantów i przy ich bezpośrednim udziale. Rozważano: kiedy rozpocznie się wznoszenie cerkwi, wtedy zostanie rozwiązana kwestia wznowienia rachunku i zbiórki środków, a w tamtym przedwyborczym czasie nie warto było ryzykować pieniędzmi ludowymi. Wiktor Andrijowycz Juszczenko odwiedził Kaniów, interesował się przebiegiem prac remontowo-konserwatorskich, ale… Jak Państwo wiecie, szanowni czytelnicy, prace te dość operatywnie przeprowadzono pod osobistą kontrolą czwartego Prezydenta Wiktora Janukowycza. I obecnie w Kaniowie prowadzona jest szeroka budowa — od lądowiska dla helikopterów po pomieszczenia gospodarcze na Tarasowej Górze. A cerkiew Kobziarza? A Cerkiew Kozacka, której apologetami są pracownicy rezerwatu? Czyżby dzisiaj, tak samo jak za prezydentów Kuczmy i Juszczenki, nie były one aktualne, nie zasługiwały na wsparcie ze strony władzy? Cerkiew Kozacka — pomnik kozackiej sławy i cerkiew Tarasa — symbol jedności Ukraińców całego świata, symbol zjednoczenia narodu, bez którego nie ma co marzyć o rozwoju gospodarczym państwa… Czyżby więc te projekty musiały zależeć od politycznej pogody, od przynależności do tej czy innej konfesji rządzących, od nieobowiązkowości wysokich rangą urzędników i ich głuchoty na wolę i pragnienia ludzi, narodu, w końcu? Nie ambicje i nie chęć usprawiedliwienia się przed kimś lub kogoś usprawiedliwienia czy potępienia kierują moją ręką. Proszę uwierzyć, to właśnie ten przypadek, kiedy „trzy palce piszą, a boli całe ciało…” Boli serce. Bo istnieje potrzeba Świątyni, której nie można nie rozumieć i nie zrozumieć. Bo nie można obchodzić 150. rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki w ukraińskiej ziemi i nie wiedzieć, po co jego prochy zabrano z carskiej stolicy i przywieziono do Kaniowa, i dlaczego od tamtej pory tysiące tysięcy Ukraińców samoidentyfikowało i samoidentyfikuje się ze słowem Tarasa, z jego testamentami. Bo grzechem jest nie przyznawać, że przyszła cerkiew Tarasa to nie tylko amulet Góry Mnichów, ale i każdego z nas. Bo nie warto żyć i być głuchym na Proroka swojej Ojczyzny, jeśli żyjesz na Ukrainie… Środki na budowę „cerkwi Tarasa” przesłało ponad 4000 ofiarodawców — są to zarówno poszczególni obywatele, jak i kolektywy instytucji oraz organizacji. Listy ofiarodawców „cerkwi Tarasa” drukowane były przez „Słowo Proświty” w nr 39-52 za 2003 rok, nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–26, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 za 2004 r., nr 3, 6, 7, 9, 11, 14, 15, 20, 22, 26–28, 29, 32, 35, 39 za 2005 r., nr 8, 10, 14, 19, 22, 27, 35, 45, 52 za 2006 r., nr 4, 15, 20, 25, 28, 34, 44, 52 za 2007 r., nr 10, 15, 21, 24, 34, 49 za 2008 r., nr 7, 9, 10, 24 za 2009 r. Możecie Państwo przejrzeć je samodzielnie na naszej stronie http://slovoprosvity.org w archiwum pdf, a także za lata 2008–2009 dodatkowo w formacie zwykłej publikacji.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
