Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

W BUDYNKU MONASTYRSKIM

Слово Просвіти, №20 за 2011 рік

Dla Ukrainy Międzynarodowy Dzień Muzeów (18 maja) wykracza daleko poza ramy święta zawodowego. Dzień ten ma, bez przesady, znaczenie ogólnonarodowe. Przecież zdolność do zachowania i pomnażania własnego dziedzictwa kulturowego świadczy o dojrzałości każdego narodu. W przeddzień święta odwiedziliśmy Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, które mieści się na terenie dawnego zabytku architektury Ławry Peczerskiej — w budynku drukarni klasztornej, działającej nieprzerwanie przez ponad 300 lat. Rozmawiamy z dyrektor Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Walentyną Boczkiwską. — Pani Walentyno, proszę opowiedzieć, jakie dokładnie eksponaty są przechowywane w Muzeum Książki i Drukarstwa, na czym polega jego unikatowość? — Kolekcja muzeum liczy 56 tysięcy eksponatów. To wielki zbiór, boję się nawet porównywać go z kolekcjami naszych muzeów narodowych. Nie tylko pod względem liczby eksponatów, ale i pod względem znaczenia im nie ustępuje. Nie bez powodu w 2010 roku, kiedy kończyła się kadencja prezydentury Wiktora Juszczenki, odwiedził on nasze muzeum i podpisał list intencyjny w sprawie nadania nam statusu muzeum narodowego. Niestety, dekret tak się nie ukazał. Mamy w kolekcji 800 starodruków, przede wszystkim „Apostoł” Iwana Fedorowa — pierwsza ukraińska książka drukowana, dwa egzemplarze „Biblii Ostrogskiej” z 1581 roku, dwa egzemplarze pierwszego wydania „Pateryku Kijowsko-Pieczerskiego” z 1661 roku. Nawet Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. I. Wernadskiego nie posiada ani jednego egzemplarza tego pierwszego wydania. Mamy w swojej kolekcji rzadkie europejskie starodruki. Są to książki z XVI—XVII wieku. Ponadto w naszej kolekcji znajduje się ponad 11 tysięcy prac artystów-grafików, w tym szkice Wasyla Kryczewskiego, Wasyla Łopaty, Wasyla Perewalśkiego, Heorhija i Serhija Jakutowyczów — ojca i syna. Prezentowane jest również malarstwo. Raz na dwa-trzy lata organizujemy wystawę poświęconą kierownikom muzeum. Prezentujemy na niej starodruki, grafikę, malarstwo. — Zapewne podstawową pracą dla każdego pracownika muzeum jest praca naukowa. Jakie tematy interesują Panią jako naukowca, czym pasjonują się Pani współpracownicy? — W muzeum pracuję od 1986 roku. Stale zajmuję się dawną książką. Dyrektorem zostałam w 2008 roku. Książki, które Państwo widzą, to nasz ostatni dorobek — „Katalog wydań klasztorów Poczajowskiego i Uniowskiego XVIII—XX w.” (2008 r., nakład 1000 egz.), „Wydania utworów Tarasa Szewczenki oraz graficzna Szewczenkiana” (2011 r., nakład 300 egz.) — to wynik pracy niejednego roku. Dlaczego właśnie teraz ważne jest wydawanie katalogów skarbów znajdujących się w tym czy innym muzeum? Kiedy ukazuje się taki katalog, utrwalamy kolekcję muzeum i mamy możliwość dokładniejszego zbadania zbiorów, co robił dział naukowo-badawczy pod kierownictwem Marii Kornijczuk, która swego czasu przyszła do nas z Narodowego Muzeum im. Tarasa Szewczenki i bardzo dobrze zna twórczość Wielkiego Kobziarza. Po tym łatwiej jest również przechowywać tę kolekcję. Każdy katalog pomaga dokonać precyzyjnej atrybucji zarówno naukowcom, jak i kolekcjonerom ich niekompletnych czy wadliwych wydań. Znajduje się tu opis naukowy, w którym zaznaczono formułę książki, liczbę i typ ilustracji, autorów ilustracji, rozszyfrowano zapisy marginalne (marginalia), historię funkcjonowania książki, w tym również to, jak książka trafiła do naszej kolekcji, która co roku powiększa się o 400 eksponatów. Wiele z nich przekazał dział „Książka i grafika” Narodowego Rezerwatu Kijowsko-Peczerskiego w 1972 roku podczas tworzenia muzeum, są tu też książki podarowane przez osoby prywatne. Tylko w ciągu 2008 roku podarowano nam 25 starodruków. Nie jesteśmy tylko kolekcjonerami tych wydań, ale bardzo szczegółowo je badamy. To nie tylko odkrywanie nowych kart w historii ukraińskiej książki, ale i prowokacja do tego, aby te zabytki kultury, które obecnie znajdują się w rękach prywatnych, trafiły do naszej kolekcji, gdzie jest możliwość ich lepszego zbadania, naświetlenia, głębszego poznania historii całej drukarni. W katalogu wydanym w 2008 roku wskazaliśmy wszystkich darczyńców, pragnę przy okazji jeszcze raz im podziękować. Dziś pracujemy nad katalogiem lwowskich starodruków, katalogiem najlepszych wydań przechowywanych w Muzeum Książki i Drukarstwa. Oczywiście nie mamy największej kolekcji. Większe są w Narodowej Bibliotece im. W. I. Wernadskiego, Narodowej Bibliotece im. W. Stefanyka we Lwowie. Ale opisując naszą, będziemy mieli możliwość utrwalenia tych czy innych książek właśnie w kolekcji naszego muzeum. Pracownicy muzeum badają archiwa historyczne, biblioteki naukowe, pracują w wydawnictwach. Poszczególne tematy bronią na naradach metodycznych. Prowadzimy konferencje naukowe, bierzemy udział w forach naukowych poza murami muzeum. W listopadzie 2010 roku odbyła się u nas pierwsza konferencja poświęcona piśmiennictwu — „Ukraińskie piśmiennictwo i język w manuskryptach i starodrukach”, obecnie przygotowujemy do druku zbiór referatów. Już ogłosiliśmy jej przeprowadzenie również w tym roku — 10 listopada. Mamy nadzieję, że i druga próba będzie interesująca dla naukowców. A wiosną w ramach projektu „Piękno i wieczność” (wystawa portretów kobiecych XVII—XIX w. ze zbiorów muzeum-rezerwatu „Zamek Oleski”) odbyła się międzynarodowa muzealna konferencja naukowa „Rola kobiety w społeczeństwie ukraińskim. Retrospektywa historyczna”. Planujemy uczynić te dwie konferencje tradycyjnymi dla naszego muzeum. — Pani Walentyno, wspomniała Pani o projektach wystawienniczych. Proszę opowiedzieć, jak prezentowana jest sztuka w Muzeum Książki i Drukarstwa. Jakie jeszcze „ciekawostki” może Pani zaproponować zwiedzającym? — Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy posiada dwie sale wystawowe. Powierzchnia dużej sali wynosi 240 m2, małej — 60 m2, wysokość sufitu — 4,5 m. Sale mają oświetlenie sztuczne i naturalne. Przez okna widać złote kopuły cerkwi Ławry Peczerskiej, Sobór Uspieński, Dzwonnicę Ławry… Panuje tu szczególny nastrój i aura. Moim zdaniem muzea dzisiaj to nie miejsce skarbów. Tak, stoimy na straży naszych świętości narodowych, ale muzeum nie powinno być tylko skarbcem. Musimy robić coś, aby ludzie przychodzili tu stale, zastanawiali się i byli aktywni w swoim „myśleniu”. Muzea dzisiaj powinny być bardzo aktywne — duża liczba wystaw, prezentacji, różnorodne projekty, akcje interaktywne — festiwale, warsztaty… Obecnie Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy bardzo aktywnie pracuje w tych kierunkach. I choć nasz zespół jest niewielki, każdy z nas znalazł swoje miejsce. Być może dlatego, że sama nie zapominam tworzyć. Kiedy dyrektor zajmuje się nie administrowaniem, a twórczością, to skłania do twórczości cały zespół. Obecnie część zespołu przygotowuje się do wystawy z okazji 50-lecia Nagrody Szewczenkowskiej. Zostaną na niej zaprezentowani laureaci nagrody w dziedzinie literatury i grafiki książkowej oraz ich dzieła. Otwarcie wystawy odbędzie się 20 maja. Niedawno w muzeum odbył się performans teatru tańca historycznego „A l’entrada”. Wystawili u nas intermedium taneczne w stylu ukraińskiego baroku „Fatalia Blazenska” („Los”) Żartobliwa”). Jest to intermedium z XVII wieku, wzięte z jagiellońskiego zbioru rękopiśmiennego. Takie akcje, prezentacje przyciągają uwagę do dawnych zabytków, wszak Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy znajduje się w pomieszczeniu dawnej ławrskiej drukarni klasztornej, która zaczęła działać na początku XVII wieku i działała nieprzerwanie aż do początku XX wieku. Jest to unikalny fakt dla Europy Wschodniej. W tym budynku tworzono książki, które są prezentowane w naszej ekspozycji, wydawane w XVII wieku, są także książki rękopiśmienne. Już niejedno spotkanie przeprowadziliśmy z Tarasem Kompaniczenką i jego zespołem „Choreja Kozacka”. Na festiwalu książki dziecięcej prowadził on warsztaty śpiewu dziecięcego, uczył dawnego ukraińskiego kursywy, na Boże Narodzenie Taras wystawiał „Sokiryński wertep”. To zdumiewające uczucie — jakby stawało się uczestnikiem jakiejś medytacji. Jego występy są absolutnie adekwatne do tego, gdzie się znajdujemy. Taras lubi śpiewać z poczajowskich bohogłaśników, a my reprezentujemy drukarnię poczajowską, właśnie ten okres, kiedy została założona — na początku XVIII wieku. Właśnie wtedy, w 1790 roku, ujrzały światło dzienne pierwsze bohogłaśniki. Dlatego nam, ludziom, którzy pracują ze starodrukami, słuchanie tych pieśni jest szczególnie przyjemne. Każdego dnia zajmuję się badaniem starodruków, w szczególności bohogłaśników. Zaczytywałam się tymi pieśniami, poświęconymi Poczajowskiej Bogurodzicy, Podhoreckiej Bogurodzicy itd., są tam nuty, ale nigdy wcześniej nie słyszałam, jak to brzmi w śpiewie. — Jak powstał pomysł przeprowadzenia festiwalu ukraińskiej książki dziecięcej „Alfabetowe Królestwo magów i aniołów”? — Zastanawiałam się, co by tu zrobić, aby przeciągnąć nitkę z przeszłości w teraźniejszość, żeby każdy zrozumiał genetycznie, że jest częścią, kontynuacją tej przeszłości, która jest w każdym z nas, obudzić te odczucia. Mam syna, który ma teraz dziesięć lat, więc dobrze znam współczesną literaturę dziecięcą. Do pewnego czasu było dla mnie niezrozumiałe, dlaczego mamy tak wspaniałych współczesnych pisarzy i porywających, fantazyjnych artystów, ale naród mało o nich wie? Otóż po takich rozmyślaniach postanowiłam spróbować zrobić coś czarownego dla dzieci. W połowie października ubiegłego roku na pięciodniowe forum zebrali się artyści-ilustratorzy, pisarze, wydawcy, czyli wszyscy twórcy współczesnej książki dziecięcej. Działała wystawa ilustracji książkowej oraz najnowszych i najlepszych wydań ukraińskiej książki dziecięcej, przeprowadzano performanse, spotkania z wydawcami, autorami, warsztaty z artystami… — Jak popularyzują Państwo działalność muzeum? Wiem, że jest ono dość przyzwoicie reprezentowane w Internecie, właściwie nasze z Panią spotkanie odbyło się dzięki dokładnym informacjom kontaktowym, które są umieszczone na jednej ze stron. — Pierwszym zadaniem, które jako dyrektor postawiłam przed sobą, oprócz tego, żeby zrobić remont w salach wystawowych, było doprowadzenie Internetu. Kiedy podłączyliśmy się do światowej sieci, zrozumieliśmy, że już dawno powinniśmy mieć tam swoje przedstawicielstwa. Po prostu, kiedy, jak mówią Japończycy, widzisz przed sobą cel, dążysz do jego osiągnięcia, to z czasem pojawiają się okoliczności, które pomagają zrealizować to marzenie. I jeśli marzenie jest realne, a nie chmurowe, to wszystko właśnie tak się dzieje. Na przykład, kiedy wydawaliśmy „Katalog wydań klasztorów Poczajowskiego i Uniowskiego XVIII—XX w.”, wszystko szło do rąk: przyszli kolekcjonerzy i podarowali

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn