Strona · s. 15strona oryginału ↗
NOWA «HISTORIA «KOBZARZA»
Слово Просвіти, №20 за 2011 рік
Jewhen BUKET
Każda kolekcja, a zwłaszcza muzealna, staje się szczególnie interesująca wtedy, gdy jej zawartość dociera do szerokiej publiczności. Jednym z powszechnych sposobów prezentacji zbiorów muzealnych jest katalog. Szeroko znane na świecie dzięki katalogom zbiorów fondowych są tysiące różnych muzeów. I zawsze miło, gdy pojawia się możliwość zapoznania się z przedmiotami skarbca w eleganckim, starannie uporządkowanym wydaniu. Właśnie takie wydawnictwo ukazało się niedawno. Jest to katalog „Wydania dzieł Tarasa Szewczenki oraz grafiki szewczenkiany” Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Zbiór fondowy tego muzeum zaczął się formować stosunkowo niedawno — w latach 70. ubiegłego stulecia. Większość unikatowych wydań szewczenkowskich muzeum nabyło od W. M. Szeremet (Użhorod), N. T. Romanczenko (Lwów), R. S. Czubatego (Kołomyja). Poszczególne książki zakupiono w antykwariatach Kijowa, Petersburga i Moskwy, przekazano z zasobów innych muzeów i bibliotek. Muzealna szewczenkiana znacznie wzbogaciła się dzięki kolekcji Hryhorija Koliadyy, którą znany naukowiec podarował Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Do kolekcji książek trafiło wiele wydań UWAN i NTSz w USA i Europie, UWAN w Kanadzie, a także wiele współczesnych, przekazanych przez Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy, ukraińskie wydawnictwa, zwłaszcza WC „Proświta”, oraz instytucje. Te ostatnie są reprezentowane w katalogu przez książki datowane na 2010 rok. Obecny katalog prezentuje 393 jednostki wydań dzieł T. H. Szewczenki, a także 677 jednostek grafiki szewczenkiany. Przechowywane są tu 300 próbek grafiki książkowej, 144 — sztalugowej, 218 ekslibrisów, 11 pocztówek, trzy plakaty i jeden medal. Wydania książkowe w katalogu przedstawiono chronologicznie (z wyjątkiem prezentacji pełnych zbiorów), prace graficzne — według nazwisk autorów. Katalog zawiera także indeksy tytułów, nazwisk, wydawnictw i miejsc wydania oraz kolorowe wklejki z reprodukcjami. Katalog opracowali pracownicy Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy: Maria Korniejczuk, Halina Karpinczuk, Natalia Hloba i Ludmiła Parijska. Pytamy o nowe wydanie autorkę przedmowy i redaktorkę — kierowniczkę działu naukowo-badawczego muzeum Marię Antonriwnę KORNIEJCZUK. — Pani Mario, co skłoniło Panią i zespół twórczy do wydania katalogu? — Pamiętamy, jak potężnie w latach 60. XX wieku obchodzono daty szewczenkowskie, które dały wówczas impuls nawet do odrodzenia narodowego: to zarówno 1961, jak i 1964 rok, kiedy obchodzono 100. rocznicę śmierci i 150. rocznicę urodzin Wielkiego Kobzarza. Tak samo dziś mamy dwie ważne daty. Muzeum Książki i Drukarstwa jako instytucja państwowa przygotowywało się do 150. rocznicy śmierci Szewczenki. I postanowiliśmy opisać całą muzealną szewczenkianę, czyli wszystkie wydania dzieł Szewczenki przechowywane w zbiorach muzealnych. Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy można powiedzieć, jest młode — formowało się w latach 70. XX wieku, a pierwsza ekspozycja została otwarta
1975 roku. Kiedy jednak zapoznałam się ze zbiorami, byłam zdumiona. Okazało się, że są tu i pierwodruki (czyli wydania utworów T. Szewczenki za jego życia), i bardzo wiele unikatowych wydań już pośmiertnych. Kiedy wszystko obejrzeliśmy i uświadomiliśmy sobie, że jest co prezentować, postanowiliśmy przygotować katalog równolegle z wystawą. Tę bardzo dużą szewczenkowską wystawę — „Władca w królestwie ducha” — otworzyliśmy w tym roku i zaprezentowaliśmy na niej wszystko, co najlepszego posiadamy z szewczenkiany.
— Jak interesujący jest zbiór wydań Tarasa Szewczenki w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy?
— Kolekcja fondowa muzeum to książka i grafika książkowa. Opracowywaliśmy zarówno fundusze książkowe, jak i fundusze sztuk plastycznych. Okazało się, że mamy prawie 400 wydań książkowych i blisko 700 materiałów graficznych — to ilustracje książkowe, grafika sztalugowa, plakaty, ulotki i ekslibrisy. Bez wątpienia najpełniejszą i najciekawszą w Ukrainie kolekcją jest zbiór Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Jednak już sam fakt, że w latach 70. XX wieku udało się odnaleźć wydania Szewczenki za jego życia, jest wielkim osiągnięciem. Są tu dwa „Kobzarze” z 1860 roku, jest „Czyhyryński Kobzar i Hajdamacy” z 1844 roku, poemat „Hamalija” z 1844 roku, a także zagraniczne, niecenzurowane wydanie z 1859 roku pod redakcją Iwana Hołowina „Новые стихотворения Пушкина и Шевченки”, w którym po raz pierwszy wydrukowano poematy „Kaukaz”, „Chołodnyj Jar”, „I martwym, i żywym…”, a także wiersze „Testament”, „Gogolowi”, „Rozryta mogiła”. W opracowaniu graficznym wykorzystano ekslibrisy muzeum, wizerunek budynku muzeum na szmuctytułach, czyli wszystko zrobiono zgodnie z prawami najlepszej sztuki drukarskiej. W wyniku naszej pracy przeprowadzono także atrybucję kolekcji, gdyż niektóre książki były niedatowane i nie miały kart tytułowych. Tak, przez długi czas uważano, że posiadamy pierwszy „Kobzar” z 1840 roku, a okazało się, że to kopia faksymilowa. Porównaliśmy nasz egzemplarz z oryginałem przechowywanym w Instytucie Literatury i nawet gołym okiem było widać, że to faksymile z 1914 roku. Ogólnie wielu ludzi myli to wydanie z oryginałem, gdyż jest ono najbardziej zbliżone do niego, jednak po grafice, papierze i niektórych oznaczeniach typograficznych od razu staje się jasne, że tak nie jest.
— Czy macie dalsze plany dotyczące spuścizny Szewczenki, która jest przechowywana w muzeum?
— Posiadamy również interesujące wydawnictwa szewczenkoznawcze. Szewczenkoznawstwo jako nauka zaczęło kształtować się zaraz po śmierci Tarasa Hrehorowycza, kiedy zaczęto pisać wspomnienia i zbierać materiały o nim. Być może staną się one przedmiotem kolejnego katalogu. Moje koleżanki Natalia Hloba i Halina Karpinczuk obecnie opracowują bardzo ciekawe zbiory i przygotowują katalog „Wydania książki ukraińskiej w Moskwie i Petersburgu w XIX — na początku XX wieku”. Jestem przekonana, że nasza kolekcja ma jeszcze bardzo wiele znalezisk, odkryć. Zbiory to zawsze coś interesującego, dlatego z czasem na ich podstawie powstanie jeszcze wiele nowych wydań.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
