Strona · s. 4strona oryginału ↗
DROGA DO NIEŚMIERTELNOŚCI Notatki uczestnika akcji „Proświty” i Ukraińskiej Partii Ludowej „Ostatnią drogą Kobziarza”
Слово Просвіти, №20 за 2011 рік
Jaka ona była, ostatnia droga Tarasa Szewczenki przez Ukrainę? Jak żegnali swojego proroka w drodze na wieczny spoczynek w ojczystej ziemi jego rodacy-Ukraińcy? Co dla nas znaczy słowo, duch, przykazania Kobziarza dzisiaj? Odpowiedzi na te pytania starają się znaleźć uczestnicy oświatowej, historyczno-kulturoznawczej akcji „Ostatnią drogą Kobziarza”, której organizatorami są Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Ukraińska Partia Ludowa. Petro ANTONENKO Zdjęcia autora My, uczestnicy tej akcji, tego pochodu, poszliśmy tą samą trasą, którą przewożono przez Ukrainę trumnę z ciałem Tarasa Szewczenki podczas jego ostatniej drogi-pochówku z Petersburga do Kaniowa. Tą drogą wyruszyli aktywiści „Proświty” i UPL, artyści, pisarze. Głuchów, obwód sumski. Pierwsze ukraińskie miasto na tym żałobnym szlaku. Hetmańska stolica Ukrainy w XVIII wieku. Tutaj, jak i praktycznie wszędzie na drodze do wiecznego spoczynku, Kobziarz bywał nie raz, podróżując po Ukrainie. 20 lat temu, podczas podobnego pochodu z okazji 130. rocznicy pochówku Szewczenki, przeprowadzonego przez Ruch i „Proświtę”, ustawiono znak pamięci, który zaświadcza, że właśnie tutaj biegła ostatnia droga Kobziarza. Podczas ostatniej drogi trumnę z prochami wnoszono do cerkwi, gdzie odprawiano nabożeństwa żałobne, żegnano się z poetą. Niektóre z tych świątyń zachowały się do dziś. Oto i w Głuchowie, w centrum miasta, stoi cerkiew św. Mikołaja. Właśnie tutaj głuchowianie żegnali się z Szewczenką 150 lat temu. I właśnie przy tej świątyni powinien był zostać postawiony ów znak pamięci. Ale wtedy, podczas akcji w 1991 roku, wciąż panowały prawa Związku Radzieckiego i komunistycznej władzy. I miejscowe władze nie pozwoliły postawić znaku w centrum miasta, przy świątyni. Więc proświcianie i działacze Ruchu ustawili go kilkaset metrów dalej, na niewielkim placu, na zakręcie kijowskiej drogi... Obecne władze miasta i rejonu naśladują swoich poprzedników sprzed 20 lat: nie pozwoliły uczniom i studentom miasta wziąć udziału w akcji uczczenia Szewczenki! Państwowej, zaznaczmy, daty. Ale przy znaku pamięci witali nas aktywiści Sumskiej obwodowej i Głuchowskiej rejonowej organizacji „Proświty” i UPL, mieszkańcy miasta. Nabożeństwo żałobne, jak i wszędzie, odprawił ksiądz UKP Patriarchatu Kijowskiego. Głuchów Ludzka pamięć nie zgasła przez półtora wieku. Na wiecu przemawiał radny miejski, wykładowca Głuchowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego Wiktor Zajika. Opowiedział nam, że kilkadziesiąt metrów od tego miejsca 140 lat temu stała jeszcze jedna cerkiew. Więc kiedy trumnę z ciałem Szewczenki wieziono tą drogą, ksiądz tej cerkwi poprosił procesję o zatrzymanie się, wyprowadził na ulicę wszystkich swoich parafian (właśnie zakończyło się nabożeństwo) i odprawił nabożeństwo żałobne. „Tym księdzem był mój prapradziad” — z dumą poinformował pan Wiktor, aktywny proświcianin. Tutaj, na akcji, przewodniczący Głuchowskiej „Proświty”, były rektor uniwersytetu pedagogicznego, znany krajoznawca Wołodymyr Kurylenko, aktywiści Towarzystwa: pisarz, krajoznawca Wadym Rajewski, poeta, dziennikarz Mykoła Hureć, opowiedzieli o ciekawych działaniach miejscowych prośwician. Ich szczególną dumą jest stowarzyszenie literackie, które wydało już trzy almanachy miejscowych autorów, przygotowało czwarty. Kierownik pochodu, zastępca przewodniczącego Sekretariatu UPL, przewodniczący Czernihowskiej obwodowej organizacji partii i członek zarządu obwodowej „Proświty” Wołodymyr Stupak przeprowadził nagrodzenie laureatów Ogólnoukraińskiego konkursu prac uczniowskich „O jakiej Ukrainie marzył Taras Szewczenko”. Zwycięzcy z rejonu głuchowskiego otrzymali prezenty: książki, płyty multimedialne, plakaty z symboliką państwową. W zasadzie jest to produkcja „Proświty”, w szczególności kolejne wydanie „Kobziarza”. Takie same prezenty wręczono również zwycięzcom uczniowskiego konkursu na najlepszego recytatora utworów Szewczenki, placówkom oświatowym i bibliotekom miasta. Zaznaczę, że takie same nagrodzenia, wręczanie prezentów miały miejsce również na wszystkich kolejnych wydarzeniach akcji. Krolewiec, kolejne miasto na Sumszczyźnie, to następny punkt pochodu. Przy głównej ulicy, w skwerze, ustawiono pomnik Tarasa Szewczenki, kilkadziesiąt metrów dalej — ten sam znak pamięci, kamień milowy ostatniej drogi poety. Miejsce pamiętne, na tak zwanej Ohijiwszczynie, naprzeciwko posiadłości starego rodu Ohijewskich. Po nabożeństwie żałobnym i wiecu wchodzimy na tę posiadłość. Pozostałości starego parku, w głębi którego cudem ocalały dom Ohijewskich. Na nim tablica pamiątkowa: w tym domu przebywał Taras Szewczenko 25—26 sierpnia 1859 roku. Datę ustalono z dokładnością do godziny, i nie gdzie indziej, a w protokołach żandarmskich. To była ostatnia podróż Szewczenki przez Ukrainę. Na rozkaz władz został ponownie wysłany z ojczystej ziemi i jechał pod czujnym nadzorem żandarmów. U Ohijewskiego Taras przenocował dlatego, że żona gospodarza Hlafira była rodzoną siostrą braci Łazarewskich, dawnych i dobrych przyjaciół poety. Krolewiec od dawna znany jest Ukrainie i światu ze słynnych ręczników. Właśnie z nimi związana jest historia, którą niektórzy badacze uważają jedynie za piękną legendę, ale w którą szczerze wierzą miejscowi mieszkańcy. Mówią, że Taras zamówił u jednego miejscowego mistrza ręcznik na swój przyszły ślub. Stało się inaczej, niż planowano: Szewczenko przybył do Krolewca w maju 1861 roku w trumnie. I mistrz, który przechowywał ręcznik na ślub Tarasa, nakrył nim trumnę poety… Tę legendę opowiedzieli nam honorowa przewodnicząca Krolewieckiej „Proświty”, krajoznawczyni Nina Wituszko, swoją drogą autorka naszej gazety, oraz dyrektor miejscowego muzeum Anatolij Karas. Oni też pokazali nam posiadłość, kamień z tabliczką, który świadczy, że właśnie tutaj nocowała trumna z ciałem Szewczenki, kilkusetletni dąb, który podziwiał Taras. Jeśli chodzi o dom i ogólnie posiadłość Ohijewskich, to miejscowi proświcianie, krajoznawcy doprowadzili do ustanowienia tabliczki, która zaświadcza, że jest to zabytek historyczny. A
Baturyn, jeszcze za ich namową władze lokalne przeznaczyły środki na renowację tego pustego, dość zaniedbanego budynku. Planuje się tu otwarcie muzeum ręcznika królewieckiego oraz świetlicy ku czci Szewczenki. Baturyn. Hetmańska stolica Ukrainy przez kilkadziesiąt lat, rezydencja czterech hetmanów. Ostatnim był sławny hetman Ukrainy Iwan Mazepa, który rządził tu przez 21 lat. Znowuż, ostatnia droga Kobziarza wiodła przez miejsca, w których wielokrotnie bywał. A Baturyna, którego sławną i tragiczną historię Szewczenko dobrze znał i opisał, oczywiście nie mógł ominąć. Tutaj szkicował cerkwie, malował te święte ruiny, które pozostały po spalonej kozackiej stolicy. W tym roku mija 20 lat, odkąd czernihowski Ruch i „Proświta” zorganizowały w Baturynie pierwsze Ogólnoukraińskie święto kozackie, którym zapoczątkowano odrodzenie miasta w naszej historycznej świadomości. Uczestnicy marszu mieli okazję zwiedzić odrodzony Baturyn. Do listopada 2008 roku, kiedy obchodzono 300-lecie zniszczenia miasta przez wojska moskiewskie i śmierć wszystkich 14 tysięcy mieszkańców Baturyna, w zasadzie zakończono wieloletni, ogromny program odrodzenia historycznego Baturyna. Zainicjował go i doprowadził do końca Wiktor Juszczenko. I cokolwiek by kto dziś nie mówił o poprzednim prezydencie, to, co zrobiono w Baturynie, robi wrażenie. Zarówno w pełni odtworzona cytadela Twierdzy Baturyńskiej, jak i wreszcie, po 200-letnim zapuszczeniu, odrestaurowany pałac oraz zespół pałacowo-parkowy Cyryla Razumowskiego, ostatniego hetmana Ukrainy, który jest pochowany w mieście, w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego. Wszędzie tego niedzielnego dnia spotykaliśmy grupy turystów, wszak obecnie miasto odwiedzają tysiące gości z Ukrainy i całego świata. Nawiasem mówiąc, Baturyn zaprasza wszystkich na tradycyjne Ogólnoukraińskie święto kozackie, które w tym roku odbędzie się w niedzielę, 12 czerwca. W Baturynie do uczestników marszu dołączyli pierwszy zastępca przewodniczącego UNA, deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajec, duża delegacja czernihowskiej „Proświty” oraz UNA. Akcja odbywała się w centrum miasta, przed cerkwią Pokrowską, wzniesioną w 2008 roku, również w ramach programu odrodzenia Baturyna. Cerkiew Pokrowska była jedną z głównych w kozackim mieście, gdyż właśnie Pokrowa to dawne święto kozackie. Niestety, tak jak i ty-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
