Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №20 за 2014 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 20 (760), 22—28 maja 2014 Dziesięć najważniejszych przykazań Tarasa Szewczenki 1. Nie ma na świecie Ukrainy, Nie ma drugiego Dniepru. 2. Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim, W ostatniej ciężkiej minucie Za nią Pana błagajcie. 3. W swojej chacie swoja i prawda, I siła, i wola. 4. Módlcie się do Boga jednego, Módlcie się prawdzie na ziemi, A więcej na ziemi nikomu Nie pokłońcie się. 5. Rozkujcie się, bratajcie się. 6. Walczcie — zwyciężcie. 7. Nie oszukujcie samych siebie, Uczcie się, czytajcie, I cudzego się uczcie, I swego nie porzucajcie. 8. Czy jest co lepsze, lepszego na świecie, Jak razem żyć, Braciom dobrym dobro pewne Przeżyć, nie dzielić? 9. W naszym raju na ziemi Nic lepszego nie ma, Jak ta matka młoda Z swoim dzieciątkiem małym. 10. Obnięcie się, bracia moi, Proszę was, błagam! Opracował Iwan SZPYTAL Ziemia czerkaska wita gości

Ziemia czerkaska zebrała gości ze wszystkich zakątków Ukrainy i świata na Międzynarodowe święto szewczenkowskie „W rodzinie wolnej, nowej” oraz Ogólnoukraińskie forum szewczenkowskie „Swoją Ukrainę kochajcie”. Te dwa programy — kulturalny i naukowy — są poświęcone 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki oraz 153. rocznicy powtórnego pochówku Kobziarza w Kaniowie. Około siedemdziesięciu naukowców z różnych ukraińskich uniwersytetów oraz tłumacze „Kobziarza” z zagranicy (ze Słowacji, Polski, Bułgarii, USA, Białorusi, Kazachstanu, Austrii, Rosji) zdawali relację ze swojego odczytania twórczości T. H. Szewczenki, a znani mistrzowie pióra, wśród których także laureaci Narodowej Nagrody imienia Szewczenki oraz ich twórczy koledzy — Ak-Welpasar (Szwecja), Nadija Nikiforowa. „Uczcie się, czytajcie...” (Posłanie) Kataoka Hirosi (Japonia), Uładzimir Niaklajeu (Białoruś), Mykoła Muszynka (Słowacja) spotykali się z mieszkańcami ziemi czerkaskiej, w szczególności rejonów złotonoskiego, drabowskiego, czornobajowskiego, horodyszczeńskiego i innych. Goście odwiedzili Moryńce, Wilszanę, Horodyszcze, Czehryń, byli na prezentacjach książek, filmów, spektakli o tematyce szewczenkowskiej. Odbyła się uroczysta akademia naukowa „Taras Szewczenko w wymiarze narodowym i światowym”, prezentacja „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, uroczystości z okazji 25-lecia muzeum „Kobziarza” T. H. Szewczenki, okrągłe stoły „Etnopsychologiczne źródła oraz autobiograficzne i biograficzne aspekty twórczości Tarasa Szewczenki” (wieś Szewczenkowe) oraz „Narodowe i historiozoficzne koncepty twórczości Tarasa Szewczenki” (miasto Czehryń). Uczestnicy uroczystości wzięli udział w otwarciu wystawy „Malownicza Ukraina” w obwodowym muzeum sztuki, obejrzeli nowo powstałe muzeum we wsi Moszny w rejonie czerkaskim. 22 maja uczestnicy forum przybyli do Kaniowa, na Górę Tarasową, gdzie po złożeniu kwiatów na grobie T. H. Szewczenki odwiedzą muzeum i przeprowadzą podsumowujące posiedzenie plenarne „Światowa duchowa wielkość Tarasa Szewczenki”. Chciałoby się podkreślić twórczą pracę organizacyjną Rady Obwodowej w Czerkasach oraz obwodowej administracji państwowej, wielu czerkaskich naukowców (W. Poliszczuk, W. Pacharenko i in.), szczerość i życzliwość rodaków Kobziarza, którzy święcie przechowują pamięć o nim. Inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Okupowana Ługańszczyzna

A dalej na centralnym placu miasta pojawiły się namioty z flagami-trykolorami i napisami: „Ługańska gwardia”, „Młoda gwardia”. Naturalnie, wszystko to przerodziło się w rozpędzanie proukraińskich pokojowych majdanów przez prorosyjsko, separatystycznie nastawionych zbirów z hasłami „Rosja! Rosja! Putin!”, w zajmowanie budynków administracyjnych, a w końcu — budynku Służby Bezpieczeństwa oraz ogromnego arsenału broni. Ze zdziwieniem wszyscy dowiedzieli się, że instytucje państwowo-polityczne i służby specjalne przeszły od neutralności na stronę uzbrojonych po zęby prorosyjsko nastawionych „pokojowych protestujących”. Dalej poszło według krymskiego scenariusza: referendum „O państwową samodzielność obwodu ługańskiego” i utworzenie tak zwanej Ługańskiej Republiki Ludowej (Ługandy). Dzisiaj w porządku obrad samozwańczych „przywódców” ŁRL znajduje się apel do rosyjskiego prezydenta W. Putina o wprowadzenie na ługańską ziemię rosyjskich wojsk i przyjęcie samozwańczej jednostki administracyjnej w skład Rosji, a także osobny apel do kierownictwa Białorusi i Kazachstanu — o wstąpienie do Unii Celnej. W rezultacie na Ługańszczyźnie kwitnie rozbój, haracze, maruderstwo, zabójstwa pokojowych obywateli, prześladowania (przede wszystkim Ukraińców) ze względu na przynależność etniczno-narodową. W pełnej krasie ujawniła się piąta kolumna: komuniści, regionali, pracownicy budżetówki (nie tylko kierownicy instytucji, ale i zwykli nauczyciele, lekarze i inni), którzy zaczęli niszczyć ukraińską symbolikę i wystawiać rosyjską, żądają rozmawiania wyłącznie po rosyjsku. A oznaką lojalności stały się „koloradowe” wstążki i kokardy. ŁRL wprowadziła stan wyjątkowy w Ługańsku (od 23.00 do 6.00), wyłączono ukraińskie kanały telewizyjne: „1+1”, „1-szy Narodowy”, „5-ty”, natomiast włączono „Rosja-24” z antyukraińskimi wiadomościami i propagandą. Jakże w takich warunkach bezwładu, chaosu, rosyjskiego ekstremizmu i szowinizmu przeżywają Ukraińcy, którzy czują się „wyrzutkami” na ojczystej ziemi? Obecnie skupia ich i jednoczy tylko jedna potężna na terenach Ługańszczyzny ukraińska organizacja społeczna — obwodowe zjednoczenie „Proświty” imienia Tarasa Szewczenki. Nie przypadkiem na ulicach pojawiły się alternatywne wobec prorosyjskich napisy: „Sława Ukrainie!”, „Bohaterom sława!”, „Ługańszczyzna to Ukraina!”, namalowane ukraińskie symbole państwowe. Rozpowszechniane są ulotki z wezwaniami do ignorowania zarządzeń samozwańczego kierownictwa ŁRL, wstępowania do ukraińskich oddziałów samoobrony, niszczenia punktów kontrolnych separatystów, wspierania materialnie i technicznie Ukraińskiej Armii oraz wojskowych, którzy przybywają na tereny Ługańszczyzny w celu ochrony ludności cywilnej. Pod wpływem tego wszystkiego zachodzi potężny proces samoidentyfikacji Ukraińców. A wielu obywateli Ukrainy na Ługańszczyźnie, którzy nie są etnicznymi Ukraińcami, szybko zrozumiało, że Ukraina to nie Rosja i co mogą stracić: ukraińską Ojczyznę, miejsce pracy, dobrobyt rodziny, perspektywy dla siebie i swoich dzieci. Niedawno odbyło się rozszerzone posiedzenie Zarządu obwodowego zjednoczenia „Proświty”, na którym podsumowano pracę prośwician w ekstremalnych warunkach, kiedy obok rozbrzmiewają strzały i przelewa się krew. Zatwierdzono działalność przewodniczącego obwodowej „Proświty” i całego aktywu proświciańskiego. Skorygowano zgodnie z wymogami czasu pracę zjednoczenia oraz społecznego Komitetu Szewczenkowskiego, który kontynuuje działalność przy „Proświcie”. Zatem 22 maja, w dniu powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Ukrainie, we wszystkich miastach i rejonach obwodu odbędą się akcje proświciańskie, festiwale, manifestacje. Iwan ZABIYAKA, członek NSJU, kandydat nauk historycznych. Czyżby tak po prostu miał zostać nadany językowi rosyjskiemu jeśli nie status drugiego języka państwowego, to jakieś inne preferencje, żeby nie tylko przybysze, którzy mieszkają tu dziesięciolecia czy nawet stulecia, nie wykazali tolerancji wobec Ukrainy, nie zdołali nauczyć się choćby na poziomie potocznym języka rdzennej ludności, sami nie wspięli się na wyższy szczebel kultury? Wszystko może być. Ale nie ma nic tak bezwyjściowego, żeby nie znaleźć z tego wyjścia. A ponieważ mowa o drugim języku państwowym, to o nim będziemy mówić. Zatem, powiedzmy, w obwodach donieckim i ługańskim trzeba będzie coś zrobić z językiem rosyjskim. Tutaj już nigdzie się nie ucieknie. Politycy kwestią językową tak się doigrali, że zawleczkę jednak wyciągnęli i wybuch nastąpił. Ale po prostu nadać status drugiego języka państwowego językowi rosyjskiemu, to, wiecie, jak powiedzieć „sam jesteś głupi”. Do tego w tych samych regionach część ludności mówi jakimś tam, ale ukraińskim, a część nawet językiem literackim. Musimy ich chronić. Oddać ich na pastwę innym nie mamy prawa. Rosja, patrzcie, jak chroni! Dlatego wszystko musi być zapisane bardzo, bardzo szczegółowo i delikatnie, ponieważ odpowiedni status języka rosyjskiego, wszystkim to wiadomo, bardzo boleśnie uderzy w język ukraiński i może stać się zaraźliwym wirusem dla innych wschodnich, południowych i, być może, niektórych centralnych obwodów. Przecież w każdym obwodzie, zwłaszcza w jego centrum, miastach przemysłowych i osadach, niemało ludzi mówi po rosyjsku, znając też ukraiński. „Jakoś łatwiej”. I trzeba będzie to wszystko rozwiązywać na poziomie ustawodawczym. Dlatego w tym ustawodawstwie proponuje się zapisać takie normy, warunki: 1. Te normy rozciągają się tylko na te regiony, które wyraziły chęć wprowadzenia odpowiedniego statusu języka rosyjskiego. 2. W tych regionach, gdzie ten status zostanie rozciągnięty, władanie dwoma językami (ukraińskim i rosyjskim) przez wszystkich obywateli jest obowiązkowe. 3. W tych regionach, gdzie ta norma zostanie rozciągnięta, niezbędne jest prowadzenie dokumentacji w dwóch (ukraińskim i rosyjskim) językach. 4. Przestrzeń informacyjna danego regionu musi być ściśle rozdzielona 50 na 50 procent (radio, telewizja, Internet). 4. Ta norma dotyczy także produkcji drukowanej (media, książki itp.). 5. Ta norma dotyczy także placówek kulturalno-oświatowych i naukowych, zarówno formy własności państwowej, jak i prywatnej. 6. Zapisać normę odpowiedzialności karnej za jakiekolwiek negatywne, znieważające... Ukraińcy Ługańszczyzny dotąd nawet nie uświadamiali sobie, że będą przebywać w stanie wewnętrznej okupacji, podczas której prześladuje się wszystko, co ukraińskie: język, tradycje, kulturę, nawet zwykłe powitania po ukraińsku. Dla wielu niezwykłymi początkowo wydawały się takie napisy na płotach, budynkach: „Ługańsk był, jest i będzie rosyjskim miastem!”, „Zabij banderowca!”, „Zabij chochoła!”. Napisy w kolorowym wykonaniu imitowały flagę Federacji Rosyjskiej; oprócz tego obok nich rysowano także sam trykolor. Wielkim zdziwieniem stało się to, że ani rada miejska, ani milicja, ani służba bezpieczeństwa na to nie reagowały. cji. W szczególności w Ługańsku — prezentacja artprojektów (z okazji 200-lecia Tarasa Szewczenki) znanych ługańskich artystów Konstantyna i Piotra Siewierdinów, w rejonie swatowskim — VI Swystuniwski Konkurs-Festiwal im. Szewczenki. Później zostanie przeprowadzony wspólnie z Departamentem Oświaty i Nauki Obwodowej Administracji Państwowej kolejny XI obwodowy zjazd kółek szkolnych pielęgnowania języka ukraińskiego. 17 maja w lokalu Proświty odbyło się zakończenie kursu wyższego Szkoły Ukrainoznawstwa, gdzie przez dwa lata uczono się języka ukraińskiego pod kierunkiem 5 wolontariuszy-wykładowców i nauczycieli języka ukraińskiego. 21 absolwentów otrzymało Certyfikat Ogólnoukraińskiego Komitetu Ochrony i Rozwoju Języka Ukraińskiego z podpisem Przewodniczącego komitetu, deputowanego ludowego Ukrainy Ołeksandra Donija. Następnego dnia członkowie Proświty odwiedzili pododdziały Sił Zbrojnych i Gwardii Narodowej Ukrainy, stacjonujące na terenie obwodu. Żołnierzom przekazano „Kobziarzy” Tarasa Szewczenki, inną literaturę, lokalne i ogólnoukraińskie gazety, w szczególności „Słowo Proświty”, sprzęt sportowy, apteczki polowe, pościel i środki higieny osobistej, artykuły spożywcze. Zarząd obwodowego zjednoczenia „Proświty” przekazał do audycji „Ukraińska paralela” radia obwodowego obiektywne dane sondażu ludowego w obwodach ługańskim i donieckim z 1–2 maja 2014 roku na temat nastawienia większości Ukraińców naszego regionu na jedność Ukrainy, na pozostanie obwodu ługańskiego w składzie jednolitego niepodległego państwa ukraińskiego. Ta ważna informacja ma pomóc Ukraińcom — naszym rodakom — właściwie się zorientować w przededniu wyborów prezydenckich. Można przytoczyć mnóstwo konkretnych przykładów zachowania przedstawicieli piątej kolumny w różnych sferach życia społecznego: tak, wielu kierowników w placówkach humanistycznych nie mogło doczekać się tak zwanej „rosyjskiej ważna wypowiedź, stosunek także do tych, którzy mówią w tym czy innym języku, i o językach w ogóle (w rodzaju „ten cielęcy język”, „ten kacapski język”, „ten banderowski język” itd.). 7. Opracować odpowiednie testy ze znajomości dwóch języków dla tych, którzy ubiegają się o stanowiska państwowe absolutnie we wszystkich strukturach państwowych (w szczególności siłowych). Nie zdałeś — nie masz prawa zajmować odpowiednich stanowisk. 8. Dla tej samej kategorii obywateli opracować także testy ze znajomości historii, kultury. Nie tylko kandydaci na Prezydenta (czy też sami Prezydenci) powinni wiedzieć, kiedy rozpoczęła się, powiedzmy, II wojna światowa. Proponuję te normy wprowadzić do projektu nowej „Ustawy o językach na Ukrainie” po to, aby wprowadzenie drugiego języka państwowego — rosyjskiego — nie było czymś w rodzaju taryfy ulgowej dla tych, którzy nie są w stanie nauczyć się języka ukraińskiego, a z drugiej strony — aby zmniejszyć rusyfikację w innych regionach Ukrainy. Niedawno przeczytałem, że nie tylko rozumienie, ale przede wszystkim mówienie dwoma i więcej językami sprzyja rozwojowi umysłowemu człowieka, a w średnim i podeszłym wieku nie wywołuje demencji. Jestem przekonany, że dla depresyjnych regionów Ukrainy będzie to niezwykle pożyteczne. wiosny”! A teraz zmuszają podwładnych do komunikowania się wyłącznie w języku rosyjskim, poniżając ich i grożąc im utratą pracy, a nawet życia. Przypiąwszy „koloradową” wstążkę, dyrektorzy poszczególnych szkół nie tylko dają przykład uczniom i nauczycielom, by powielali ich zachowanie, ale zombują świadomość młodych i dorosłych, nastawiając ich antyukraińsko. Pomieszczenia większości szkół w obwodzie zostały udostępnione 11 maja do przeprowadzenia nielegalnego referendum ŁNR (na czyje polecenie?). Nastroje separatystyczne przejawiają kadry dyrektorskie i nauczycielskie w placówkach oświatowych Ługańska, Brianki, Krasnego Łucza, Pierwomajska, rejonów perewalskiego, markowskiego, staniczno-ługańskiego, troickiego. A jednocześnie można przytoczyć mnóstwo przykładów patriotyzmu, oddania Państwu Ukraińskiemu, idei narodowej. Tak na przykład zatrzymany w domu przez separatystów i wywieziony do ich gniazda członek zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta”, docent Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wołodymyra Dala Konstantyn Filimonenko pod groźbą utraty życia nie wyrzekł się języka ukraińskiego, działalności proświty. Aktywistkę Proświty, dyrektor Zespołu Szkół nr 42 w Ługańsku Ołeksandrę Szewczenko „aresztowała” w miejscu pracy grupa uzbrojonych separatystów i wywiozła na przesłuchanie do ich sztabu. Odrzuciła ona propozycję komunikowania się w języku rosyjskim oraz oskarżenia o ukrainocentryzm. Żądano od niej zaprzestania nauczania w języku ukraińskim oraz wychowywania uczniów na przykładzie życia i działalności Tarasa Szewczenki. Pod naciskiem demokratycznej opinii publicznej separatyści zmuszeni byli wypuścić członkinię Proświty. I na tym tle wielkie zdziwienie budzi to, że na „okrągłe stoły”, niedawno przeprowadzone w Kijowie i Charkowie, tradycyjnie zaproszono te same osobistości, które doprowadziły Ukrainę do takiego stanu; wśród nich także osławieni ługańscy regionaliści Jefremow, Czerkasow, Hołenko, Krawczenko. I wcale nie zaprasza się kierowników patriotycznych organizacji społecznych oraz nieobojętnych Ukraińców-patriotów, którzy mają co opowiedzieć i zaproponować konkretną drogę wyjścia z sytuacji na terenach wschodnioukraińskich. Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Mykoła POLISZCZUK, członek korespondent NAMN Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy 4. kadencji; Lubomyr PYRIH, akademik NAMN, członek korespondent NAN Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy 1. kadencji; Petro OSADCZUK, poeta, Petro PEREBYJNIIS, poeta; Ołeksandr SZEWCZENKO, doktor nauk medycznych, profesor Co robić z językiem ukraińskim na terytorium Ukrainy? Popieramy! W tym krytycznym i niebezpiecznym dla naszego Państwa czasie popieramy apel „Żyć po nowemu” („Słowo Proświty”, nr 18 z 2014 r.), podpisany przez znanych działaczy społeczności ukraińskiej. Wykorzystujemy w tym celu przekonujące „Trzy argumenty za wycofaniem kandydatów na korzyść Poroszenki” deputowanego ludowego Ukrainy 3, 4 i 5. kadencji Borysa Bespałego. „Fakt przeprowadzenia wyborów prezydenckich jest ważniejszy od nazwiska zwycięzcy. …Po raz pierwszy ich przeprowadzenie jest pod taką groźbą. Nawet pierwsza tura, a druga — tym bardziej. …Każdy dzień między turami to mina z mechanizmem czasowym… Musimy wybrać prezydenta już w pierwszej turze… Jest to pewne, jeśli kandydaci-państwowcy wycofają się na korzyść tego z największym poparciem. Takim jest Petro Poroszenko. Drugi argument. Zwycięstwo już w pierwszej turze jest tak przekonujące, że o nielegalności wyborów nie może być mowy. Trzeci argument. …Z kandydatów Euromajdanu jest on najbardziej akceptowalny także dla oponentów. …Dla konsolidacji narodu to nie drobnostka”. Zatem, jeśli wy, szanowni kandydaci, rzeczywiście jesteście państwowcami, postąpcie po państwowemu! Zapewnijcie wybór prezydenta w pierwszej turze wyborów 25 maja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗
W naszym przypadku są to eksponaty dotyczące życia i spuścizny twórczej poety i malarza. Właśnie to określiło profil Muzeum (jak zapisano w Statucie — literacko-artystyczny). I przedstawienie jego, Tarasa Szewczenki, drogi życiowej i twórczej jest głównym zadaniem ekspozycji. A ponieważ u Szewczenki zarówno talent poetycki, jak i malarski rozwijały się jednocześnie, to przedstawienie całego jego dorobku na tle biografii daje możliwość pokazania całościowej osobowości twórczej. Nierzadko linie poetycka i malarska przecinały się — poemat i płótno „Kateryna”, obraz i poemat „Hamalija”, poemat i sepia „Niewolnik”, szkice na marginesach poematu „Mariana-mniszka”… Lista jest długa. Te same tematy, wątki, postacie, krajobrazy znajdowały odzwierciedlenie w utworach literackich i malarskich niemal do ostatnich dni i były ściśle związane z konkretnymi kartami biografii. Właśnie na tych zasadach bazuje muzeum Szewczenki: zasada chronologiczno-tematyczna daje możliwość pokazania, jak wydarzenia z życia wpływały na twórczość, jak twórczość zmieniała życie Szewczenki. Wszak misją muzeum jest pokazanie osobowości, która zmieniła historię. Stworzenie nowej, pełnowartościowej, nowoczesnej, wysokiej klasy artystycznej ekspozycji bez wiedzy, uwzględnienia, zrozumienia podstaw ekspozycji akademickiej, jak pokazuje praktyka, jest niemożliwe. Widzimy to na przykładzie przekształconej ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Dyrektor generalny D. W. Stus w marcu 2012 roku (czasopismo „Muzejnyj prostir”, nr 3, s. 16) zadeklarował potrzebę transformacji muzeum — w Dom Szewczenkowski, w którym „badanie i odtwarzanie epoki historycznej, w której żył i tworzył artysta, wszechstronne badanie osobowości artysty da możliwość zbudowania centrum rozwoju współczesnej kultury Ukrainy wokół postaci Szewczenki jako największego autorytetu moralnego dla wszystkich mieszkańców Ukrainy”. Czyli Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki, według zamysłu D. Stusa(?), przekształca się w centrum rozwoju współczesnej kultury Ukrainy. Startem takiej „transformacji” muzeum stała się likwidacja w grudniu 2012 roku sali, która kończyła ekspozycję i była poświęcona światowej sławie Szewczenki. Później zdjęto mozaikę Mykoły Storożenki „Szewczenko-prorok”. Kolejnym krokiem, 04.03.2013 roku, przed dniem urodzin Szewczenki, stała się likwidacja pierwszej sali ekspozycji, której głównym tematem były właśnie narodziny Poety. W pierwszej (!) sali zorganizowano wystawę z prezentacją karykaturalnego wizerunku Szewczenki, co wywołało liczne narzekania i pojawienie się uszczypliwych publikacji w prasie. W ten sposób ruina najpierw „wieńca” ekspozycji — sali sławy, a potem także jej „pierwszego fundamentu” — sali narodzin, doprowadziła do tego, że ekspozycja zawisła w powietrzu. Zniesławiona i pozbawiona głowy, w lipcu 2013 roku została zniesiona do magazynu zbiorów. Od razu na podwórzu zaczęto kopać wykop, a dalej — zamurowywać drzwi i okna oraz przebijać nowe otwory w ścianach pałacu z tabliczką ochronną na fasadzie. Na zapytania deputowanych ludowych dotyczące niszczenia zabytku i ekspozycji dyrekcja odpowiedziała (strona internetowa muzeum, 17.08.2013 roku), że żadne zagrożenie dla budynku głównego korpusu — pałacu Tereszczenki — nie istnieje, a jeśli chodzi o ekspozycję, to „rada naukowo-metodyczna pracuje jednocześnie nad projektem nowej ekspozycji pod roboczym tytułem „Szewczenko: Boskie powołanie”. Projekt przyszłej ekspozycji rzeczywiście po dwóch miesiącach został przedstawiony na stronie internetowej muzeum. Od razu wywołał krytykę na łamach gazet i dyskusję na samej stronie muzeum, lecz to do niczego nie doprowadziło. 08.11.2013 roku odbyła się debata publiczna nad projektem ekspozycyjnym z udziałem przewodniczącego Komisji Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości W. Kyryłenki, deputowanych ludowych O. Bryhyncia, M. Matios, byłego ministra kultury I. Łychowego, przewodniczącego „Proświty” P. Mowczana, kulturoznawcy, członka głównej rady Towarzystwa Ochrony Zabytków M. Bilaszewskiego, profesora J. Kowaliwa, artysty ludowego A. Hajdamaki, znanych muzealników miasta Kijowa, pisarzy i dziennikarzy. Uczestnicy debaty wyrazili zaniepokojenie z powodu „braku systematycznej pracy przy przygotowaniu muzeum do jubileuszu Tarasa Szewczenki, istniejącymi naruszeniami ustawodawstwa o ochronie zabytków, skłonnością administracji do podejmowania decyzji w kuluarach i otwartego ignorowania utrwalonego wizerunku ukraińskiego Geniusza, do nieuzasadnionych eksperymentów”. W podsumowaniu debaty publicznej członkowie Komisji Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości podjęli odpowiednią decyzję — zalecić Narodowemu Muzeum Tarasa Szewczenki: 1. Uwzględnić uwagi i propozycje wyrażone przez uczestników debaty. 2. Ujawnić listę autorów projektu w celu poinformowania opinii publicznej. 3. Zapewnić społeczeństwu i mediom otwartość w kształtowaniu odnowionej ekspozycji muzeum. 4. Zrezygnować z praktyki przeprowadzania wydarzeń i wystaw, które nie mają żadnego związku z Tarasem Szewczenką. 5. Zapewnić przestrzeganie w pracy muzeum priorytetu języka ukraińskiego. 6. Koncepcyjnie przestrzegać w całej ekspozycji muzealnej zasady całościowego odtwarzania osobowości Szewczenki. 7. Wpisać tematykę Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego w kontekst życia i twórczości Tarasa Szewczenki. 8. Przejrzeć decyzję dotyczącą głównego wejścia do muzeum. Żadnego z zaleceń Komisji Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki nie uwzględniło. Podobnie jak krytycznych uwag na łamach gazet „Słowo Proświty”, „Literaturna Ukrajina”, „Deń”, „Hołos Ukrajiny”, „Ukrajina mołoda” i innych. Znaleziono inną drogę — zwrócić się ze skargą do największego na Ukrainie znawcy spraw muzealnych W. Janukowycza: „…przedstawiciele „ukraińskiej opinii publicznej” (właśnie tak, w cudzysłowie — N. K.) przy wsparciu przewodniczącego Komisji Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości Wiaczesława Kyryłenki, podburzają społeczeństwo i publikują w prasie nieprawdziwe fakty na temat prac remontowo-konserwatorskich oraz nowej ekspozycji muzeum”. Nie zdążył Wiktor Fiodorowicz interweniować. Ani decyzją siłową, ani siłowym sposobem (też się zdarzało, wiemy). Ale od tego nie lżej. Dzisiaj już nie trzeba publikować „nieprawdziwych” faktów na temat prac remontowo-konserwatorskich — wandalizm został dokonany, można go już oglądać na żywo, ogólnie i w szczegółach: 1. Główne wejście do pałacu zamurowano. 2. Historyczną przybudówkę zburzono. 3. Na miejscu ogródka wewnętrznego dziedzińca (w strefie rekreacyjnej), tuż przy i na równi z pałacem „wbił się” metalowo-szklany potwór, który zasłonił sobą sam dziedziniec, większą część zabytku oraz oficyny. 4. Zamurowano wejście do pałacu od strony dziedzińca i przebito otwór drzwiowy w ścianie zabytku. 5. Zamurowano szereg okien pierwszego i drugiego piętra. 6. Zniszczono malowidła al fresco pierwszej sali. 7. Przebito przejście w ścianie sali nr 2. 8. 3. salę zamknięto i trasę amfiladową po pałacu zlikwidowano. 9. Salę nr 15 przedzielono ścianą, w której przebito drzwi w celu stworzenia… komórki dla elektryków! A 9 marca 2014 r. „przekształcona” ekspozycja stanęła w ukończonej formie. Wchodząc do muzeum, oczywiście, „tylnym” wejściem — paradne zamurowane i zasłonięte statuą Tarasa Szewczenki, którą muzealnicy z wewnątrz wyeksmitowali na ulicę. Do niej, do Szewczenki, wcześniej gość wchodził, przechodząc od drzwi przez luksusowy westybul. Było to uroczyste wstępowanie do Poety. Teraz trzeba jakoś od tych „tylnych”, jak dla czeladzi, drzwi kluczyć. Jakie tu już wstępowanie! Ale — o przekształconej ekspozycji. Uwspółcześnionej. Coś tu, prawda, nie w porządku z „czystością gatunku”. Uwspółcześniona — powinno znaczyć: zasadniczo ta sama, ale uzupełniona, być może, nowymi eksponatami, wyposażona w najnowocześniejsze środki wideo, nawigacyjne itp… Ale nie, wręcz przeciwnie — mamy zupełnie nowy „produkt”. Oto jak oceniła takie uwspółcześnienie Oksana Zabużko: „Doszło do radykalnej zmiany całej koncepcji Muzeum… bez zrozumienia, że chodzi… o ogólnonarodowe dziedzictwo, ba, więcej — o symboliczne, kulturowe oblicze kraju, że w nim jakakolwiek ingerencja koncepcyjna jest możliwa tylko po długiej i żmudnej pracy przygotowawczej w warunkach absolutnej przejrzystości i osiągniętego konsensusu społecznego. Inaczej niż skandalicznym takiego podejścia nie nazwiesz”. Jeszcze jesienią 2013 roku zapoznanie się z anonimowym „Tematyczno-ekspozycyjnym planem (TEP) uwspółcześnionej ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki: „Taras Szewczenko: Boskie powołanie” wywołało szereg pytań. Pierwsze — dlaczego dokument jest anonimowy? Mętne wyjaśnienia, że to produkt twórczości rady naukowo-metodycznej, wyglądają, delikatnie mówiąc, dziwnie. Jedno, że ta rada nie jest jakąś nietrwałą czy zakonspirowaną strukturą, wchodzi do niej określona liczba konkretnych osób, a poza tym — zrozumiałe, że nie wszyscy członkowie rady mogą pracować nad takim projektem (potrzebne jest odpowiednie doświadczenie). Drugie pytanie dotyczyło pierwszej sali, w szczególności zadeklarowanej tezy: „Pierwsza sala, którą otwiera się odnowiona ekspozycja, przedstawia kontekst historyczny, te przesłanki, które sprzyjały pojawieniu się Człowieka z Boskim powołaniem…” (TEP, s. 1). I tutaj przypomina się wyrażone przez D. W. Stusa „objawienie”: „Przyzwyczailiśmy się powtarzać, że Szewczenko jest wielki. Ale kiedy mówisz to uczniom, musisz wyjaśnić, w jaki sposób wielki? Tutaj ważne jest postawienie Szewczenki w kontekście historycznym. Wszak kiedy on (Szewczenko czy kontekst? — N. K.) się pojawił — u nas jeszcze nie było alfabetu! To już jest kontekst. Dzieci powinny to zrozumieć i zobaczyć. W społeczeństwie informacyjnym bardzo ważne jest, jak informacja jest „zapakowana” (tak! — N. K.), jaki ma format podania”. („Hołos Ukrajiny”, 22.11.2013 r.). Ale kiedy, przekroczywszy próg pierwszej sali, w tym miejscu, gdzie była kobza, spotykasz spojrzenie Katarzyny II (a właśnie jej portret wita zwiedzającego na głównej ścianie), głowę wierci nieodstępne: „Cóż to za przesłanki „kontekstu historycznego”, przez które ta likwidatorka Ukrainy „sprzyjała” „pojawieniu się Człowieka z Boskim powołaniem?”. Być może to Ukazy o likwidacji najpierw hetmanatu (1764 rok), potem Siczy Zaporoskiej (1775 rok), a potem „Ta caryca — srogi wróg Ukrainy, głodna wilczyca” („Wielki loch”), zniewoliwszy Ukrainę, „dokończyła wdowę-sierotę” („Sen”)? Anegdotyczne „Nie wstaniemy, mamo!” nagle staje się wymownym przesłaniem, strategicznym wstępem do całej ekspozycji. W tymże liście-skardze do W. Janukowycza deklarowano: „Dlatego na 200-lecie konieczne jest stworzenie nowej ekspozycji, w której zostanie przedstawiony cały dorobek twórczy artysty bez ideologicznych nawarstwień przeszłości”. Co do przeszłości — nie wiadomo. A ze wszystkimi tymi katarzynami, mikołajami, dubeltami w ekspozycji bardzo odczuwalne jest „nawarstwienie” przedprzeszłego i teraźniejszego, czyli już nie radzieckiego, a rosyjskiego, imperialnego. Brakuje tylko Putina, którego — miał rację, najwyraźniej, artysta Anatolij Hajdamaka w wywiadzie dla Radia Kijowskiego — z niecierpliwością czekano w muzeum 9 marca. Być może doktryny imperialne, tak drapieżnie ujawnione dzisiaj okupacją Krymu, wypuściły swoje macki w muzeum Szewczenki? I Szewczenkowe „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie przesłanie”, które do niedawna rozwijało się jako porywająca i dramatyczna historia ukraińskiego geniusza i proroka poprzez nierozerwalną więź poezji i malarstwa, stało się w roku świętowania 200-letniego jubileuszu nieaktualne? I ktoś według własnego uznania zaczął przekrawać życiorys Szewczenki? A dominanta ekspozycji pod nazwą słynnego tryptyku Szewczenki, która przedstawiała środkami muzealnymi życie („Los”), twórczość („Muza”), rezonans społeczno-artystyczny („Sława”) i była kluczem oraz obrazowym kodem do zrozumienia koncepcji, okazała się niestosowna na „tym święcie”, i ją w roku jubileuszowym, jak pisał Taras, „wynieśli na śmietniczek Mikołaja”? I już zwiedzającym nie do patetycznie zadeklarowanego, ale przedstawionego w kopiach tematu „Terra Cossaccorum” — kopie portretów Mazepy, Chmielnickiego, Honty, Zalizniaka, które zawieszono pod samym sufitem. A „Świat na żelaznych słupach” (tak nazywa się temat o dzieciństwie Szewczenki 1814—1829) — w ogóle „zabłąkany świat”. Gubi się w kącie sali, w szklanym sześcianie metryka (!), jakby to był przeciętny, a nie unikalny eksponat, który zawsze był w centrum sali, skupiając na sobie uwagę zwiedzających. Przeczytawszy w koncepcji, że w pierwszej części ekspozycji „Taras Szewczenko: Boskie powołanie” zwiedzającemu zostanie objawione „uświadomienie nieodpartego”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mierami graficzne prace Szewczenki, prezentowane w jednym rzędzie: „Mieżyhirski Spas”, „Autoportret z 1843 roku”, „Niewolnik” i… z jakiegoś powodu kopia akwareli W. Szternberga „Jarmark” (po co ona tu?), „ubrane” w jednakowo duże białe plastikowe ramy, na białym tle passe-partout, są całkowicie niereprezentacyjne. Szczególnie w porównaniu z olejnymi obrazami W. Szternberga, wiszącymi nad nimi w bogatych drewnianych, złoconych ramach. W tej sali powinna być mowa o pierwszej podróży Szewczenki na Ukrainę (1843 rok), gdzie przejawia się on przede wszystkim jako malarz, ponieważ z utworów poetyckich pisze tylko „Rozkopaną mogiłę” i „Tryznę”. Lecz skrócenie powierzchni ekspozycyjnych prowadzi do konieczności uszczuplania przestrzeni dla Szewczenki. A podobne „uszczuplenia” nie kształtują, lecz deformują samą ekspozycję. Po co eksponować płótna W. Szternberga tam, gdzie powinny być olejne prace T. Szewczenki?! Po co prezentować w kopiach akwarele z albumu z 1845 roku (a to już druga podróż na Ukrainę), skoro album nie wchodzi w skład kolekcji muzealnej, i nie eksponować akwafort z „Malowniczej Ukrainy”? Twórczość malarska Szewczenki z obu podróży na Ukrainę jest okrojona i eksponowana na dwóch ścianach trzeciej sali oraz w szklanej gablocie na filarze. Cała ściana oddana jest pracy W. Szternberga „Przeprawa przez Dniepr”. A napisane na Ukrainie w 1843 roku olejne prace T. Szewczenki „Rodzina chłopska” i „Na pasiece” pełnią obecnie rolę… tła w sali nr 11 — „Sala obrazu »Katarzyna«” (1842, Petersburg). Co z tego wszystkiego może zrozumieć zwiedzający o znaczeniu podróży Szewczenki na Ukrainę w latach 1843 i 1845, a także o jego ewolucji jako artysty? Pierwsza część ekspozycji, zadeklarowana w koncepcji jako ukazująca: „życiową drogę i poetycki dorobek geniusza”. Zgodnie z tą deklaracją w czwartej sali zaprezentowano rękopiśmienny zbiór „Trzy lata”. „Powstanie Ukraina i rozproszy ciemność niewoli, zajaśnieje świat prawdy, i pomodlą się na wolności dzieci niewolnicze” — wiersze, które wywołały detonację w świadomości ówczesnego społeczeństwa. W programowym dokumencie Bractwa Cyryla i Metodego — M. I. Kostomarow „Prawo Boże” (księga bytu narodu ukraińskiego), ostatni, 109. paragraf stwierdza: „Ukraina będzie niepodległą Rzecząpospolitą w związku słowiańskim”. Znaczenia „Trzech lat” Tarasa Szewczenki trudno przecenić. Za to — łatwo zniwelować. Wystarczy powiesić na ścianie powiększoną do rozmiaru plakatu kopię akwaforty autoportretu T. Szewczenki z 1845 roku (ze świecą), do tego w szklanej oprawie. Następnie postawić obok szklany prostopadłościan z faksymilowym wydaniem zbioru „Trzy lata” i rozrzucone na dole (na poziomie listwy przypodłogowej) kartki z tego zbioru. Naprzeciw plakatu ustawić półtorametrowy świecznik (z zasobów Ławry Peczerskiej, z numerem inwentarzowym tych zasobów KPŁ-m-10513), częściowo zasłaniający widok na plakat (powiększenie około 20 razy). I to wszystko — nie ma tematu „Trzy lata”. Są papierki pod nogami. Zdarzyło mi się widzieć, jak dzieci z wycieczki kładły się na podłodze, by przeczytać, co na nich napisano. Interaktywność! Krążąc przy świeczniku, nie rozumiejąc, czy tu modlą się przed plakatem Szewczenki, czy czołgają się wokół oszklonych autografów, zwiedzający rusza dalej. Co więc miałby zobaczyć w piątej sali ekspozycji? Zgodnie z logiką odtwarzania życia i twórczości Szewczenki powinno to być przedstawienie dziesięciu lat zesłania (1847—1857), powstania książeczki zapiskowej, napisania dwudziestu powieści, dziennika, rysunków i szkiców z okresu wypraw aralskiej i karatauskiej (około czterystu). Mając to wszystko na uwadze, niezrozumiałe jest, dlaczego na i tak okrojonej dla samego Szewczenki powierzchni znajduje się dość miejsca na portrety cesarza Mikołaja I i szefa żandarmerii hrabiego Orłowa, ale nie ma go dla dziennika Poety. Ponadto brak mapy Morza Aralskiego, narysowanej w kolorze, na której Taras Szewczenko osobiście zaznaczał wyspy. To część jego życia i po prostu ciekawy dla zwiedzającego fakt. W centrum sali, w gablocie, znajduje się strzelba, która daje zrozumienie, że Szewczenko został zesłany do wojska, a obok strzelby — kartki z faksymilowego wydania książeczki zapiskowej. Dziwne połączenie. Temat zakazu pisania dla Szewczenki najwyraźniej należy przedstawić w inny sposób. Na obu ścianach widzimy kopie prac graficznych Szewczenki, znów oprawione w tanie, plastikowe, białe ramy z takimi samymi białymi passe-partout, które niszczą oryginalność każdej pracy. Nawiasem mówiąc, równie tanie i ujednolicone ramy oraz passe-partout są używane w całej ekspozycji do prezentowania zarówno oryginałów, jak i kopii prac Tarasa Szewczenki. Co to jest — brak smaku, nieprofesjonalizm czy jakaś zła premedytacja? Trudno zgadnąć, dlaczego w ekspozycji jest tak mało rzeczy, które by ilustrowały zadeklarowaną w koncepcji drogę życiową i poezję. Na całe zesłanie (1847—1857) oraz pobyt w Astrachaniu, w Nижнim Nowogrodzie i Moskwie (1858) aż… trzydzieści eksponatów na powierzchni 43 m kw.! Otóż mamy tu ten przypadek, kiedy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «», s. 3

«Przeładowanie» Szewczenki

Zakończenie. Początek na str. 3. Powołanie, by być poetą”, a do tego „z dominującym naświetleniem twórczości poetyckiej: tradycja — nowatorstwo, europejski kontekst kulturowy, w szczególności literacki; znaczenie poetyckiego geniuszu Szewczenki”, przystępuję do dokładniejszego przeglądu ekspozycji. Pierwsza sala rezultatu nie dała. Tekstu, który wprost świadczy o źródłach poezji Szewczenki, w sali już nie ma: Bywało, w niedzielę, zamknąwszy mineję, Ojciec prosi dziada, by ten opowiedział O Koliwszczyźnie, jak kiedyś bywało. („Hajdamacy”) Pośrodku sali nr 2, na górnej półce jednego z czterech, złączonych razem, pionowych szklanych równoległościanów, znajduję balladę „Przyczynna” (almanach „Łastiwka”, 1841). Obchodząc to szklane zbiorowisko, w czwartym znajduję jeszcze „Hajdamaków” (1841), „Czyhyrynśkyj Kobzar” i „Hajdamaków” (1844) oraz „Hamaliję” (1844). Książki leżą jak zwykłe eksponaty. A gdzież słynny „Kobzar” z 1840 roku? Według twierdzenia nieznanego autora koncepcji, „dominanty sal ekspozycyjnych… opracowane są w taki sposób, aby jak najgłębiej przedstawić dorobek Szewczenki poety i malarza”. Ponieważ pierwsza część ekspozycji to bardziej o poecie, logiczne jest, że dominantą tej sali powinien być Poeta. Powinien być! Ale nie jest! Nagle, jak spod naparstka, pojawia się zadeklarowany w TEP temat „Kriepostnoj Pietierburg” („Pańszczyźniany Petersburg”) — z portretami wykupionych poddanych i ogłoszeniem o cenach wystawionych na sprzedaż ludzi. Pokręciwszy się przy szklanych kubach, w prawym rogu sali zauważam jeszcze jeden kub. Podchodzę. Skromnie na półce leży „Kobzar” z 1840 roku. Ten słynny, w którym wybrzmiało surowe ostrzeżenie dla imperium: Śmiej się, srogi wrogu! Lecz nie bardzo, bo wszystko ginie — Sława nie polegnie. („Do Osnowjanenki”) Tych słów w ekspozycji już też nie ma. Jest nieczytelna kopia autografu „Dumka” („Ciężko-trudno na świecie żyć”). Oto i cały raźno zadeklarowany podtemat: „Kobzar Tarasa Szewczenki: ukraińska wersja romantyzmu” (TEP, str. 23). Oto taki „romantyzm”. Oto takie „dominanty”. Oto taki „kontekst”. Czy to muzeum w taki ekspozycyjny sposób produkuje swoją „wersję” konceptualnego uwspółcześnionego literaturoznawstwa? I właśnie dlatego odcina złoty fundusz kolekcji muzealnej — oryginały portretów ukraińskich klasyków? Czasopisma XIX w., gdzie zamieszczono recenzje „Kobzara” — „Majak”, „Litieraturnaja gazieta”, „Syn otieczestwa”, „Otieczestwiennyje zapiski”? A gdzież tam, na dnie tego szklanego kubu, czyli poniżej poziomu, leżą „Eneida” I. Kotlarewskiego, „Kozyr-diwka” oraz „Szelmenko-denszczyk” H. Kwitki-Osnowjanenki. To i cały „Proces literacki pierwszej połowy XIX wieku na Ukrainie” (TEP, str. 23—24). Na lewo od „litprocesu” w szklanej „zbroi” zauważam na ścianie „Autoportret” 26-letniego „przedstawiciela petersburskiej bohemy”. Dziwne tylko, dlaczego znawcy bohemy wcisnęli go w kąt, na peryferie, bliżej zamkniętych drzwi? Zaczepiwszy wzrokiem o filiżanki, spodki, tace, szkatułki, nożyki, kopie portretów wykupionych chłopów pańszczyźnianych, ogłoszenia prasowe o cenach za „sprzedajnych ludzi”, nie mogę pojąć, dlaczego to wszystko jest nawalone w muzeum Szewczenki jak na bazarowym straganie. Dlaczego jest tu miejsce na temat „pańszczyźniany Petersburg” z jego kopiami, a nie ma miejsca na olejne portrety klasyków literatury ukraińskiej (Skoworoda, Kotlarewski, Kwitka-Osnowjanenko, Hułak-Artemowski)? Nie ma miejsca na temat „Szewczenko i teatr”, na kącik ucznia Akademii, na obrazy malarzy — uczniów Briułłowa: Ławrowa, Boryspolca, Soshenki, Baszyłowa. „Chcemy pokazać ekspozycję, która opowiadałaby, że wrodzony dar Szewczenki-rysownika ujawnił się jeszcze przed nauką w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych” — deklarowała zastępczyni dyrektora muzeum T. Czujko (gazeta „Deń”, nr 183, 10.11.2013 roku). Informacja do przemyślenia: w ekspozycji z lat 2006—2013 malarski talent Szewczenki jeszcze przed wstąpieniem do Akademii Sztuk Pięknych był reprezentowany przez 13 prac — były to portrety, kompozycje historyczne (Rzym, Grecja, Ukraina), wątki biblijne. Dzisiaj zaś — tylko dwie! Co przeszkodziło zrealizować wyżej wymieniony zamiar? Może nieuzasadnione „zagęszczenie” Szewczenki? — Na 72 m kw. (sala nr 2) upychają czternaście lat (1829—1843) życia Szewczenki! Sposób i poziom przedstawienia życia i twórczości Szewczenki, zastosowany i zrealizowany w sali nr 2, jest typowy dla całej ekspozycji. Rozczłonkowanie twórczości na Szewczenkę-poetę i Szewczenkę-malarza okazało się nie do wykonania. Nie rozczłonkowuje się on! — „Dobrze wiedziałem, że malarstwo to mój przyszły zawód, mój chleb powszedni, lecz zamiast studiować jego głębokie tajemnice, i to pod kierunkiem takiego nauczyciela, jakim był nieśmiertelny Briułłow, komponowałem wiersze” („Dziennik”, 01.07.1857 roku). Bo przecież „…znać, od Boga i głos ten i te słowa…” — święty dar, któremu grzech się opierać. Ale przecież deklarował: „Malarstwo to mój zawód”. Przeżywał prawdziwą mękę z powodu zakazu malowania, nie mniejszą niż z powodu niemożności pisania. Jak rozdzielić akwarele Szewczenki, „półlegalnie” stworzone na zesłaniu, i wciąż potajemnie zapisywane w wierszowniku wiersze!? Jeśli chodzi o cytowane w nazwie ekspozycji słowa „boskie powołanie”, to wyrażenie to, jak wiadomo, dotyczy misji rytownika. Panowie, czytajcie Szewczenkę uważnie i odpowiedzialnie! Z osiemdziesięciu eksponatów w sali nr 2 Szewczenko jest reprezentowany przez dwanaście prac malarskich, a „dominujące naświetlenie twórczości poetyckiej” sprowadziło się do trzech krótkich fragmentów z „Pryczynnej”, „Do Osnowjanenki”, „Tiażko-ważko”. Słowem, dalej niż deklaracje o priorytetowym przedstawieniu Szewczenki-poety sprawa nie posunęła się. Mącąc zwiedzającym w głowach, modernizatorzy mieszczą w jednej sali to, co było w czterech. W rezultacie takiej „operacji specjalnej” modernizatorzy proponują swoją „wersję Szewczenki” — nie Poety, który zmienił świadomość swojego narodu, a poety, który stworzył „ukraińską wersję romantyzmu” (TEP, s. 23). A żmudne rozdrabnianie struktury na tematy, podtematy, rozdziały — to sposób na pogrzebanie tych tematów na zawsze. Przede wszystkim przy realizacji zadeklarowanego. Na przykład wskazana w TEP podtemat: „Po prostu owidiuszowe przemienienie (tak w tekście — N. K.) (Szewczenko T. „Artysta”). Akademia Sztuk Pięknych. Pobyt w towarzystwie Briułłowa. Rozdział „Briułłow — wzorzec „boskiej sztuki”; Niezapomniane wykłady-improwizacje Briułłowa. Największa szkoła — Ermitaż” — w ekspozycji reprezentowany jest aż… dwoma eksponatami, które dotyczą K. Briułłowa (litografią z jego autoportretu z 1848 roku, która wisi na ścianie, oraz ryciną „Ostatni dzień Pompei”, która leży na dnie szklanego sześcianu w zupełnie innym miejscu). Zwiedzający został oszukany. On „owidiuszowych przemienień”, niezapomnianych wykładów-improwizacji i właściwie „boskiej sztuki” wraz z „największą szkołą — Ermitażem” — w ekspozycji nie widzi. I w ogóle, wielomówność TEP-u — to nie więcej niż słowa napisane na papierze. Eksponatów, które odkrywałyby napisane, w ekspozycji brak. Do wszystkiego jeszcze dochodzą „architektoniczne zabawy” pani Łarysy Skoryk, autorki projektu niby-restauracji, a faktycznie nielegalnej przebudowy budynku. Zamurowali jedno z trzech okien drugiej sali. Przebili w ścianie przejście, zmieniając w ten sposób trasę między salami — żegnaj, słynna amfilado pałacu Tereszczenków!.. Zdezorientowany zwiedzający zaczyna błądzić tam i z powrotem, przechodząc już obejrzane, gubiąc się w tematyce, w chronologii, grupy wycieczkowe zderzają się jedna z drugą… To rzeczywiście coś nowego w praktyce muzealnej! Kiedy trafiasz, według obecnej numeracji, do sali nr 3 — rozumiesz, że oglądać szczególnie nie ma czego. Niewielkie pod względem roz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Lapidarność jest siostrą nieprofesjonalizmu. Ostatnim dwóm latom życia Szewczenki przeznaczono szósty salę o powierzchni 114 metrów kwadratowych, największą salę ekspozycyjną. Logika nie jest widoczna. Już zwyczajny eklektyzm. Na przykład z jakiegoś powodu obok siebie znajdują się dwa komplety mebli z różnych gatunków drewna — komplet z drewna mahoniowego sąsiaduje z kompletem z karelskiej brzozy. Co więcej, ten ostatni utrudnia zwiedzającym podejście do autoportretu Szewczenki z 1859 roku, który jest zaklinowany w rogu sali. Jak zaznaczono w koncepcji, sala nr 7 jest „zasadniczo nowa” — „sala-symbol, dominantą której są wiersze Szewczenki «Żywa dusza poety święta…» (memoria — wieczna energetyka geniusza: Poety, Artysty, Osobowości)”. To sala, w której mowa o śmierci Szewczenki, pochowaniu i przeniesieniu prochów na Ukrainie. Wszystkich 18 eksponatów prezentowanych obecnie w tej sali znajdowało się w poprzedniej ekspozycji. Wszystkie co do jednego! Na czym polega tu „zasadnicza nowość”, to już pytanie do autorów ekspozycji. Jeśli głównym zadaniem nowej ekspozycji było sprawić, by Szewczenko przestał być głównym bohaterem — to im się udało. Desakralizacja Szewczenki dokonała się w pełni: od wystawionej na ulicy rzeźby „Prorok Ukrainy” autorstwa J. Prokopowa przed zamurowanym centralnym wejściem do pałacu — po wystawioną na ulicy rzeźbę Szewczenki znanego Leo Mola przed szklaną piramidą zaprojektowaną przez L. Skorik, której bez tego szklanego potwora pałac Terszczenków jawił się jako „…nędzne, prowincjonalne muzeum” („Dzień”, nr 183, 10.10.2013). A potem ta desakralizacja, jak grzyb, pożarła jedenaście z osiemnastu sal, w których mieściła się poprzednia ekspozycja. Mówiąc ściśle, zastosowano i zrealizowano szczątkową zasadę eksponowania Szewczenki jako „głównego autorytetu dla wszystkich mieszkańców Ukrainy”. Antymuzealne jest umieszczanie eksponatów na poziomie podłogi. Bo podłoga jako powierzchnia ekspozycyjna nie figuruje w żadnym podręczniku muzealnictwa. W powszechnie uznanej encyklopedii muzealnej „Ogólna muzeologia” F. Wajdachera (2005 rok) tym bardziej. I w żadnym muzeum świata. Dla kogo jest ta ekspozycja? Po co jest ta ekspozycja? Dlaczego zwiedzającemu proponuje się rebus? Dlaczego ma on niemal na czworakach szukać, zamiast od razu widzieć kluczowe eksponaty? Czy przyszedł do „krętego” labiryntu? Konstrukcja ekspozycji i jej artystyczna aranżacja zostały wykonane nieprofesjonalnie. W rezultacie — bogata kolekcja zasobów, składająca się z różnych rodzajów eksponatów — obrazy i książki, meble typologiczne, przedmioty codziennego użytku z epoki, dokumenty, memoria zarówno Szewczenki, jak i kręgu jego znajomych, rzeźba, grafika, przedmioty z metali szlachetnych, instrumenty muzyczne, dywany, ikony, fotografie — pozostała poza ekspozycją… Zadeklarowany w „Koncepcji unowocześnionej ekspozycji Narodowego Muzeum T. Szewczenki” podział na poetę: „Część pierwsza (sale 1—7) i artystę: „Część druga (8—14) jest a priori błędny. A zastosowanie tego podziału w ekspozycji uwidoczniło jego błędność. „Część pierwsza” faktycznie pokazała dominację artysty, a nie poety. Na przykład w sali nr 2 Szewczenko-artysta jest przedstawiony 12 dziełami, a poeta — 4 książkami i 3 fragmentami wierszy. Taka tendencja jest widoczna we wszystkich salach bez wyjątku. W „Koncepcji” czytamy: „Część druga: zmienne tematyczne ekspozycje, odsłaniające geniusz T. Szewczenki-artysty; prezentacja tradycji sztuki ludowej i kultury jego ojczyzny, wpływ Akademii Sztuk Pięknych i przeczucie nowych stylów”. Samo sformułowanie „zmienne ekspozycje” jest nonsensem. Istnieją zmienne wystawy. Na terenie stałej ekspozycji (a takową zgodnie ze Statutem jest ekspozycja Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki) wystaw zmiennych być nie może. Jakiś anonim według własnego uznania postanowił prezentować w stałej ekspozycji naprzemiennie „tradycje sztuki ludowej i kultury jego ojczyzny, wpływ Akademii Sztuk Pięknych i przeczucie nowych stylów”, a nie życie i spuściznę twórczą Tarasa Szewczenki, jak reguluje Statut muzeum (Rozdział 2. Cel i kierunki działalności muzeum). Zniszczono zasady muzealnej ekspozycji: · ekspozycję stałą (stacjonarną); · chronologiczno-tematyczną zasadę prezentacji materiału. Tę właśnie zasadę już w 1860 roku w swojej „Autobiografii” zastosował sam T. Szewczenko — chronologiczną zasadę przedstawiania faktów własnej biografii, ważne wehikuły, związki przyczynowo-skutkowe między wydarzeniami pozwoliły czytelnikom zrozumieć logikę wydarzeń: życie wpływało na twórczość — twórczość wpływała na życie. I jeśli iść za Szewczenką — a za kim innym iść?! — najnaturalniej jest budować ekspozycję zgodnie z jego własną wizją swojego życia i twórczości. Mówiąc ściśle, jego „Autobiografia” jest przewodnikiem do działania dla twórców ekspozycji jego muzeum. Od 1949 do 2013 roku muzealnicy kierowali się Szewczenką. Dopóki anonimowym autorom nowej ekspozycji nie przyszło do głowy redagować Geniusza! Rezultatem tej „redakcji” jest „unowocześniona” ekspozycja, kaleka ze złamanym kręgosłupem, będąca „produktem” części naukowej muzeum, za którą zgodnie z instrukcją stanowiskową odpowiada zastępca ds. pracy naukowej T. P. Czujko. Okazuje się, że anonimowi — nie do końca anonimowi! Po co więc dzielono twórczość Szewczenki na dwie części? Z koncepcji: „…uwydatnić osobliwości każdego etapu jego życia i twórczości”. Co zatem mamy? A mamy w pierwszej części ekspozycji niewłaściwie ściśniętą biografię, niewyeksponowaną twórczość poetycką i masę materiału w kopiach. W drugiej części tematyczna prezentacja dorobku artystycznego Szewczenki (który miał odsłonić geniusz Szewczenki-artysty) została wyrwana z kontekstu jego życia. A grupowanie dzieł według gatunków, co widzimy w obecnej ekspozycji, nie pozwala dostrzec ewolucji artysty, zrywa związki spuścizny artystycznej z poezją i życiem. „W każdej z tych sal (nr 8—14) będzie można argumentacyjnie mówić o osiągnięciach Szewczenki w odpowiednim gatunku” (kierowniczka działu muzeum T. Kalinina, „Słowo Proświty”, nr 45, 14–20.11.2013). W praktyce jednak wycieczka kończy się w sali nr 7. Przewodnik żegna się z grupą. I nikt „w każdej z tych sal” nie mówi argumentacyjnie „o osiągnięciach Szewczenki w odpowiednim gatunku”. Oto taki „dyskurs”. Specyfika malarskiej spuścizny Szewczenki polega na tym, że 90% jej to grafika, czyli prace wykonane na papierze. Wiadomo, że ten materiał jest bardzo wrażliwy na światło, temperaturę i wilgotność. Dlatego w żadnym muzeum świata prace na nośnikach papierowych nie są wystawiane na stałą ekspozycję — to je po prostu niszczy. Prace olejne, akwaforty (grafika drukowana) w muzeum zawsze były eksponowane na stałej ekspozycji, ponieważ nie są one tak wymagające. Natomiast oryginały akwarel, sepii, prac ołówkiem prezentowano w ekspozycji w ograniczonej liczbie, a na corocznych, specjalistycznych wystawach — w dużym zakresie. Zgodnie z instrukcją o warunkach i sposobie eksponowania dzieł graficznych, która reguluje ograniczony termin ekspozycji grafiki i nie dopuszcza jej stałego pokazywania, muzeum nie ma prawa ryzykować tymi 263 relikwiami, przechowywanymi w zbiorach. Informacja: Dla dokumentów, poezji, prozy, rysunków (ołówek, akwarela, sepia) „nośnikiem informacji”, czyli tym, na czym zostały napisane lub namalowane, jest papier. Istnieją odpowiednie instrukcje dotyczące ich przechowywania. Instytut Literatury im. Szewczenki, gdzie przechowuje się rękopiśmienną spuściznę Szewczenki, przestrzegając tych zasad, nie pokazuje rękopisów co miesiąc. Ostatnia duża wystawa rękopisów ukraińskich klasyków, wśród nich Szewczenki („Raritet”), odbyła się w 2001 roku w Narodowym Muzeum T. Szewczenki. Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki od 09.03.2014 roku rozpoczęło stałą ekspozycję grafiki Szewczenki, idąc na „świadome naruszenie wymogów instrukcji, opracowanych przez ekspertów i specjalistów. A to już jest przestępstwo!” (W. Honczaruk, naukowiec z 35-letnim stażem muzealnym). Jak zaznacza kierowniczka działu szewczenkoznawstwa Instytutu Literatury, doktor nauk filologicznych W. L. Smilańska: „Ważne… nie tylko eksponować te czy inne relikwie Szewczenki, ale przede wszystkim dbać o ich zachowanie dla następnych pokoleń. Dlatego w żadnym wypadku nie może być mowy o umieszczaniu w stałej ekspozycji oryginałów akwarelowych rysunków, sepii, graficznych rysunków Szewczenki”. Przed otwarciem ekspozycji pracownicy muzeum przekonywali: „…będzie mikroklimat, niezbędny do przechowywania oryginałów” (T. Kalinina, „Słowo Proświty”, nr 45, 14–20.11.2013). „Czyli wszystkie warunki, aby pokazywać grafikę i jej nie szkodzić — zostaną stworzone”. — Zapewniała 23.11.2013 roku główna kustoszka zbiorów J. Szylenko (http://1tv.com.ua/uk/news/2013/11/23/49508). Ze wszystkich obietnic na dzisiaj mamy: eksponaty w salach są eksponowane, o warunkach ich ekspozycji porozmawiano, a w prasie, radiu i telewizji wciąż słyszymy jak mantrę deklaracje o oryginałach spuścizny Szewczenki pokazywanych po raz pierwszy w pełnym zakresie. Czym zatem, poza zagrożeniem dla zachowania prac graficznych T. Szewczenki, przejawiła się zadeklarowana w projekcie nowość ekspozycji? Жодного нового оригінального експоната, крім портрета Катерини II, в експозицію не внесено. 3. Typowe metalowe szyny z linkami, na których obecnie wiszą eksponaty (styl ekspozycji wzoru z 1949 roku, przeciwko któremu tak protestowali „nowatorzy”!). 4. Tanie białe ramy i jednolite passe-partout do wszystkich prac, niezależnie od tego, czy są to kopie, czy oryginały, co ostatecznie wyprało z krwi malarski dorobek Szewczenki. Dopełnieniem wyposażenia, które „wieńczy” artystyczną aranżację ekspozycji, są draperie na oknach. W jednych salach to rolety (w zabytku architektury XIX wieku!) — całkowicie szare płótno. W innych salach — zasłony koloru myszy. Oto cała nowatorskość artystycznej aranżacji ekspozycji. Druga próba masowej inwazji na Szewczenkę we własnym muzeum (pierwsza — 2004 rok) osiągnęła swój cel. Muzeum, wbrew Statutowi, przeakcentowano z „literacko-artystycznego” na „artystyczne”. Administracja muzeum, na czele z D. Stusem, ignorując protesty przeciwko dewastacji zabytku i rozczłonkowaniu ekspozycji, rozstawiła własne akcenty w życiu Szewczenki. „Jeśli w 1989 roku próbowano przedstawić (Szewczenkę) jako narodowego proroka…, to pokolenie, które przyszło po jakimś czasie, chce pokazać Szewczenkę i tradycyjnego, i swojego” (T. Czujko, (http://1tv.com.ua/uk/news/2013/11/ 23/49508). Kto i kiedy ze strony Ministerstwa Kultury wyraził zgodę na taką koncepcję i na taki tematyczno-ekspozycyjny plan? Kto i kiedy ze strony Ministerstwa Kultury Ukrainy, nie kontrolując przebiegu remontu i budowy ekspozycji, wyraził zgodę na usunięcie mienia i wyposażenia, które znajdowało się w niezwykle dobrym stanie? Kto i kiedy zawarł umowę z architektem L. Skorykiem na artystyczną aranżację muzeum? Kto i kiedy zatwierdził kapitalną budowę szklanego potwora w strefie rekreacyjnej zabytku? Kto odpowie za dewastację zabytku architektury z pierwszej połowy XIX wieku — budynku, w którym mieści się Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki? Administracja muzeum nie uwzględniła „drobiazgu” — spuścizna Szewczenki należy nie do administracji, nie do zespołu, nie do jakiejś spółki akcyjnej, lecz do narodu ukraińskiego. I to nie daje prawa do samowolnych, pospiesznych eksperymentów. A podatnicy, za których pieniądze „po ciemku” przeprowadzano „transformację” muzeum o wartości 50,01 mln hrywien, chcą wiedzieć: kto i kiedy „upoważnił” D. Stusa, by został „transformatorem” samego T. Szewczenki? Wprowadzając tę „transformację”, muzealnicy przeżywali: „Jeśli zespołowi muzeum nie dadzą pracować, Szewczenko pozostanie taki jak dawniej — chłopskim geniuszem wśród ręczników i kilimów. A czy w takim przypadku świat nas zrozumie? Czy młode pokolenie zobaczy akademika grafiki, ukraińskiego Rembrandta, artystę Tarasa Szewczenkę, geniusza, poetę, pisarza, malarza i myśliciela” (strona muzeum, 19.11.2013 roku). Ach, te wyświechtane słowne klisze, ta tania obłuda… W styczniowe i lutowe dni 2014 roku, w czasie, gdy zwolennicy „petersburskiej bohemy” niszczyli muzeum, młode pokolenie na Majdanie ze słowami Szewczenki „BORYCIE SIĘ — POBORECIE!” padało pod kulami snajperów. To nie piękna metafora — to zobaczył i usłyszał cały świat. Natalia KLYMENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kolonizatorzy Krymu stali się „kolektywnym Putinem”

Ołeksander SZOKAŁO Wojska NKWD (ponad 32 tysiące) rozpoczęły operację specjalną deportacji o świcie 18 maja 1944 roku i zakończyły o 16:00 20 maja. Ludziom dawano kilka minut na spakowanie się i ciężarówkami zwożono do stacji kolejowych, a stamtąd eszelonami wywożono na zesłanie. Według wspomnień naocznych świadków, tych, którzy stawiali opór lub nie mogli iść, rozstrzeliwano na miejscu. W drodze zesłańców karmiono rzadko i przeważnie słonym jedzeniem, a ludzi męczyło pragnienie. W telegramie NKWD na nazwisko Stalina zaznaczono, że wysiedlono 183 155 osób. A po wojnie wysłano jeszcze wszystkich żołnierzy, oficerów oraz ewakuowanych. Podczas wysiedlenia i w pierwszych latach zesłania zginęło z głodu i chorób około 110 000 krymskich Tatarów – ponad 46 % od ogólnej liczby wysiedlonych, co czterokrotnie przewyższa straty tego narodu w wojnie. Główną część krymskich Tatarów wysiedlono do Uzbekistanu oraz w sąsiednie rejony Kazachstanu i Tadżykistanu, resztę rozsiedlono na Uralu, w Maryjskiej ASRR i obwodzie kostromskim. W czerwcu 1944 roku deportowano także krymskich Ormian, Bułgarów i Greków. Po wysiedleniu krymskich Tatarów z Krymu przemianowano tam prawie wszystkie miejscowości, których nazwy miały pochodzenie krymskotatarskie (a to ponad 80 % od ogólnej liczby miejscowości Krymu). Krymskich Tatarów pozbawiono prawa powrotu na ojczyznę (w odróżnieniu od niektórych innych deportowanych narodów, które powróciły pod koniec lat 1950.). Ten zakaz formalnie zniesiono w 1974 roku, a faktycznie — w 1989, od kiedy to rozpoczęły się masowe powroty narodu na Krym. Wysiedliwszy z Krymu rdzenny naród, bolszewicki reżim w zamian aktywnie zasiedlał go rosyjskimi wojskowymi emerytami, którzy już w obecnych ukraińskich realiach odegrali swoją decydującą Smutny uśmiech… Żałosny uśmiech i piekący, jak piekące łzy, które kapią z zasmuconych starczych oczu Achmeta… Wyblakłych oczu niegdyś wyprostowanego i młodego Achmeta… Co myśli Achmet, patrząc zapłakanymi starczymi oczami w dal… Życie przeżyte stary Achmet wspomina. ……….. …“Dawniej lepiej było”… Patrzy posiwiały Jeltigen na dzieci, w słonecznym promieniu zachwyca się nimi, a kiedy pod wieczór pobiegnie od gór do doliny niebieski cień, przysłuchuje się głosowi siwych starców, którzy zbierają się posiedzieć przy kawiarni. Lepiej dawniej było. — Lepiej było, — mówi dziewięćdziesięcioletni Musladyn, siedząc obok imama. — Kiedy trzeba, deszcz był, kiedy nie trzeba, nie był, robactwo liści nie jadło; pszczoły — tak były, kozy — tak były, dwie pary bawołów u każdego były. Dobrze było. Słuchają Musladyna Tatarzy i wzdychają. — Dawniej lepiej było*. ………… — Dawniej lepiej było, — myśli stary Achmet, patrząc w dal, i łzy starcze kapią z wyblakłych żałosnych oczu Achmeta. Potem gorzej było… Przyszli z północy, wichrem śmiertelnym po stepach, po górach przelecieli, weszli w duszę, w skrzynię starego Achmeta, pobili, potłukli, zrujnowali… separatystyczną rolę jako “piąta kolumna”. Właśnie ta “piąta kolumna”, która składa się z rosyjsko-prorosyjskiej mniejszości, określiła na marcowym pseudoreferendum los ukraińskiego Krymu. Ależ to był fars z fikcyjnym wyrażeniem woli pod 97 %. W rzeczywistości w referendum wzięło udział do 30 % obywateli, a za przyłączeniem do Rosji zagłosowała połowa z nich — 15 %. Paradoksalny wniosek z tego farsu wyciągnął rosyjski historyk Jurij Felsztinski: “Do marca 2014 roku można było dyskutować na temat, czy Krym to “odwiecznie rosyjska ziemia” czy nie. Po okupacji Krymu i przeprowadzeniu tam referendum z 97 % wynikiem Krym pozostał odwieczną ukraińską ziemią, okupowaną przez Rosję. I tę ziemię, oczywiście, trzeba będzie zwrócić”. Z Krymu Rosja rozpoczęła bitwę o Ukrainę pod hasłem “Z powrotem, do imperium”. Krym, jak i Ukrainę w ogóle już ponad 300 lat gnębi agresywny kolonizatorski reżim Rosji. Ale rosyjscy imperialni ideolodzy wywodzą swoją obecność na Krymie niemal z epoki wczesnego paleolitu. Iwan Szpytal w artykule “Jak Nikita Chruszczow uratował wielki naród przed całkowitym z europejskie ubranie i nawet wstydził się własnej swojej mahometańskiej brody i chował jej końce pod szeroki krawat. Jednak Tatarzy nie podzielali poglądów swojego chana. Oni wybrali sobie drugiego, a Sahinowi przyszło uciekać. Z Kerczu idzie ruskie wojsko przekonywać Czyngisowych potomków o wspaniałych właściwościach cywilizowanego chana. 7.000 Tatarów porąbano pod Bakczysarajem. Bakczysaraj, Kafa znowu zajęte i spalone. Większą część kaffskich mieszkańców wybito za zdradę. Drugie tatarskie wojsko razem z nowym Selim-Chanem pobito pod Bałakławą”. “Zaczyna się przekonywanie innym sposobem. Suworow dostaje rozkaz przesiedlić z Krymu wszystkich chrześcijan, czyli Greków, Ormian, wśród których byli najlepsi rzemieślnicy i kupcy krymscy. Ponad 3.000 ludzi najbardziej działających i najwybitniejszych pędzi się w 1778 roku na brzegi Morza Azowskiego, na ziemię pomiędzy Berdiańskiem a Donem. Siła ich ginie po drodze od strasznej zimy. Całe okręgi pustoszeją. 8 kwietnia 1783 roku — manifest o przyłączeniu Krymu do Rosji. Sahin-Girej jedzie jako emeryt do Kaługi”. “Koniec końców, zaczęło się przyłączanie Tatarów do cywilizacji, 1785—88 lat tysiące Tatarów, szczególnie w sąsiedztwie z portami, sprzedają za bezcen swoje ziemie i biegną do Anatolii, do Rumelii. Krymski sędzia Sumarokow, który był na Krymie w 1802 roku, liczy liczbę przesiedleńców na 300.000 i zapewnia, że przesiedlenie zostało zrobione z woli Potiomkina. Ale choćby tam co było, krymska ludność, która równała się dawniej niszczeniem pluskwami-terrorystami” (“Ukraińskie Słowo”, nr 32— 34, 2005) ironizuje: “…Pierwsi etniczni Rosjanie Krymu zamieszkali jaskiniowe paleolityczne stanowiska: Kiik-Koba, Czokurcza… O krymskiej “ruskości” mówią także pozostałości antycznych miast: Chersonezu, Kerkynitydy, Myrmekionu, Nimfejonu, Tyritake i in. Jak widzimy i nosem czujemy, “tutaj rosyjski duch, tutaj Rosją pachnie”. Przenikliwie odkrył niszczycielstwo rosyjskiego kolonializmu na Krymie artysta-myśliciel Maksymilian Wołoszyn w artykule “Kultura, sztuka, zabytki Krymu”: “…W XVIII wieku Dzikie Pole zalewa Krym nową falą barbarzyńców. Tym razem to poważniejsze i dłuższe, bo ci barbarzyńcy — Rosjanie, za ich plecami nie chwiejne i płynne fale koczowniczego narodu, a ciężkie fundamenty Petersburskiego imperium. …Jeszcze z pierwszej połowy XVIII wieku, od wypraw Münnicha i Lacy’ego, zaczyna się niszczenie ogniem i mieczem krymskich sadów i osiedli. Po przyłączeniu, za Katarzyny, ponad 500 000, według pierwszego spisu z 1793 roku, wynosiło zaledwie 205 617 osób, obojga płci i w każdym wieku, licząc w tym rosyjskie wojsko, kozaków, urzędników oraz wszystkich Rosjan i innych przybyszów, którzy osiedlili się tutaj w ciągu 10 lat od dnia przyłączenia Krymu do Rosji. A Tatarów naliczono tylko 60 000”. …“Znaczne wysiedlenie Tatarów miało miejsce później w 1812 r., zachowały się o nim tylko przekazy. Ostatecznie, po wojnie krymskiej, w latach 1860—1863, przesiedliło się do Turcji z Krymu, według oficjalnych danych, 192 360 dusz tatarskich mężczyzn i kobiet, czyli 2/3 całej populacji”. …“Według tych samych oficjalnych danych z 1863 r. całkowicie opustoszało 784 tatarskich wsi i aułów w Taurydzie, a w samym tylko powiecie perekopskim opustoszało 278 aułów. Jeśli dodać te 784 wsie do 1000 wsi spalonych przez hrabiego Münnicha oraz do nie wiadomo ilu spalonych przez księcia Italijskiego (Suworowa. — O. W.) i księcia Dołgorukowa, oraz do nie wiadomo ilu opustoszałych w 1788 i 1812 r., kiedy wysiedliło się wiele tysięcy Tatarów, to pytanie o dobrodziejstwa europejskiej cywilizacji dla muzułmańskiego barbarzyństwa co najmniej powinno pozostać pytaniem…”. Słyszeliście?! Słuchajcie dalej!.. …“Za Potiomkina znaczna część Tatarów wysiedla się… Ziemie pozostają dla krewnych i meczetów… Ale czy nie lepiej, żeby przeszły do sędziów i administratorów? Do Petersburga wysyłane są prośby o nagrodzenie pustymi ziemiami, niczyimi, takich a takich urzędników, 18 maja obchodzono 70. rocznicę masowej deportacji-ludobójstwa krymskich Tatarów. Oficjalnie w postanowieniu Komitetu Obrony ZSRR z 11 maja 1944 roku krymskich Tatarów oskarżono o “zdradę Ojczyzny”, o współpracę z niemieckim reżimem okupacyjnym. A w rzeczywistości: “Stalin postanowił zniszczyć krymskich Tatarów, bo to naród, który nie jest służalczy, on nigdy nie znał niewolnictwa. A Stalin przywykł rządzić niewolnikami. Dlatego bardzo podobali mu się Rosjanie — byli niewolnicy, potomni niewolnicy. Tysiącletnie niewolnictwo, nic tu nie poradzisz” (Ernst Kudusow, przewodniczący moskiewskiego stowarzyszenia krymskich Tatarów). I to jest fakt historyczny. Ruś-Moskowia-Rosja istnieje dzięki niewolnictwu podbitych narodów, swoich poddanych – “rosjan”, i sama przez 200 lat była niewolnikiem Złotej Ordy, a suwerennym państwem stała się dopiero na początku XVIII w., przestając płacić trzystuletni haracz Chanatowi Krymskiemu. Cała dalsza ekspansja Rosji przeciwko Krymowi — to zemsta niewolników na wolnych ludziach. Sprawiedliwy wyrok wydał “rosjanom” wielki rosyjski pisarz, autor epopei “Słońce umarłych” o wielkim głodzie z 1921 r. na Krymie Iwan Szmielow: “Naród, który nienawidzi wolności, ubóstwia niewolnictwo, kocha łańcuchy na swoich rękach i nogach, brudny, fizycznie i moralnie gotowy w każdej chwili gnębić wszystko i wszystkich”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ostap Wysznia. Tatarskie życie

I ciemne były oczy Achmeta, ciemne dla życia pełnego dzikiej radości… I schylił się Achmet przed jedwabiami, przed mundurami, przerażony powtarzając: — Selam alejkum, barina. Sto trzydzieści siedem lat powtarzał Achmet: — Barina!.. Aż zarzuciła czerwony czadr na Stary Krym rewolucja… ________ Słuchajcie, dobrzy ludzie, jak carowie z carewiczami przyłączali stary „buśurmański” Krym do „chrześcijańskiej cywilizacji!”. Słuchajcie uważnie! …„Aby przyłączyć Krym do tej chrześcijańskiej cywilizacji, którą my sami posiadaliśmy, trzeba było przede wszystkim go podbić. Podbój ten dokonał się w kilku zbyt zdecydowanych natarciach. W 1736 roku hrabia Mініх, który rozgromił był stutysięczną armię tatarską i samego chana Kaplan-Gireja z twierdzy perekopskiej, tak gorliwie wziął się do czyszczenia Krymu, że Bakczysaraj i inne główne miasta, kiedy Mініх odszedł, popadły w całkowitą ruinę, a stepy zupełnie opustoszały. W 1737 roku drugi rosyjski feldmarszałek, hrabia Lacy, przeszedł tak samo po całym Krymie, lecz wkroczył innymi wrotami, przez Geniczi, Arabacką Kosą. Kiedy chan Mengli-Girej zamierzał go zamknąć i zniszczyć na tej wąskiej „kosie”, zdobywając twierdzę Arabacką, to roztropny feldmarszałek zrobił sobie tratwy z beczek i z własnych wozów i spokojniutko przepłynął przez Syw aż na step nad Karasiem. Rozbiwszy wojsko Mengli-Gireja i zdobywszy szturmem jego szańce, hrabia Lacy, z tą samą niemiecką gorliwością, zaczął niszczyć miasta i step. Spalił był 1000 wsi, które ocalały były od Mініха, jedynie z tego powodu, że nie leżały mu po drodze. Udana robota rozochociła sławnego feldmarszałka i w następnym roku (1738) znów wyruszył w pochód na Krym, już nie przez Geniczi, lecz wprost przez Syw, który obmielał był od zachodnich wiatrów. Ale pochód, jak się okazuje, był niemożliwy z tej prostej przyczyny, że na Krymie nic nie pozostało po pochodach 1736 i 1737 roku, a wojsko nie znajdowało sobie żywności, wbrew genialnemu aforyzmowi wielkiego wojskowego geniusza: wojna żywi wojnę”. …„W 1771 roku książę Wasyl Dołgorukow znów zdobył był szturmem i zniszczył miasta: Perekop, Arabat, Kafę, Kercz, Jenikale, Bałaklawę, Kozłów (Eupatorię), Bałbek i Tamań. Po tym Tatarzy, zdawało się, mogli się uspokoić: dano im za chana Sahin-Gireja, który robił wszystko, aby pojednać się z europejską i chrześcijańską cywilizacją: oddał Rosji niektóre twierdze, jeździł w karocy, siedząc jadł, ubierał swoją gwardię w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

lecznicy płucnej wymierało — właśnie na gruźlicę — to wskaźnik stylu i charakteru rosyjskich kulturtregerów”. Bolesny temat krymski zajmuje szczególne miejsce w twórczości mądrze ironicznego Ostapa Wyszni. W wydaniu “Uśmiechy” (t. 3, 1928) zamieszczono 21 uśmiechów o Krymie, a jeden z nich “Tatarowe życie” — “smutny” i zadziwiająco aktualny. W tym “smutnym uśmiechu” w pełni ujawniła się charakterystyczna cecha unikalnej popularności humoru Wyszni, który M. Chwylowyj określił pięcioma cechami: pachnący, delikatny, okrutny, śmieszny i jednocześnie głęboko tragiczny. Właśnie okrutne i tragiczne uśmiechy Wyszni “odgrywały rolę karabinów maszynowych w zaciętej bitwie lat 20. przeciwko agresywnemu rosyjskiemu imperial-szowinizmowi” (J. Ławrynenko). Siła mądrego ukraińskiego humoru Wyszni jest nieprzemijająca. Kontynuację końcowej myśli Ostapa Wyszni o “czerwonym Krymie” znajdujemy u białoruskiej pisarki Swiatłany Aleksijewicz, że kolonizatorzy Krymu przekształcili się w nędznego i strasznego “czerwonego człowieka”, “kolektywnego Putina”. A tą publikacją przypominam również o 125-letnim jubileuszu Ostapa Wyszni (Pawło Mychajłowycz Hubenko urodził się 13 listopada 1889 r.). I woził Achmet panią łodzią po sinym morzu, a pani na łodzi Achmeta “kochała” i pieniądze Achmetowi płaciła… I siedzi teraz stary Achmet, patrzy starczymi łzawymi oczami w dal i wspomina… — Zawieziesz panią w góry… “Kochasz-kochasz”… Cały dzień i całą noc “kochasz”… A pani wciąż mało… — Zawieziesz panią łodzią… “Kochasz-kochasz”, pośrodku morza szerokiego — “kochasz-kochasz”… Od wieczora do rana “kochasz”, a pani wciąż mało… Przyniesiesz pani czereśni, soczystych, “kochasz-kochasz”… A pani mówi: — I jutro przyjdź koniecznie… Pieniądze daje… Czekoladą karmi****… A w domu u Achmeta żona, w domu — dzieci… im jeść trzeba… A winnice Achmeta, a sady Achmeta u “chrześcijańskich” cywilizatorów. A w sadach tych pałace, a w sadach tych wille, gdzie mieszkają panie, które Achmet “kocha”… Czadrę czerwoną na stary Krym narzuciła rewolucja… I Czerwony Krym teraz… __________________ * Z legendy “Delykly Kaya”. N. Marks. “Legendy Krymu”. ** Jewg. M a r k o w. “Szkice Krymu”. Wyd. 1902 r. *** Ibid. **** Ja nie wymyślam. Ja przekazuję słowa żywego człowieka… Tylko ja łagodzę i zmieniam je, bo papier nie wytrzyma. — O. W. 1928

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Temat, który nie podlega zapomnieniu

Krym, odcięty od Morza Śródziemnego, bez kluczy do Bosforu, z dala od jakichkolwiek szlaków handlowych, dusi się na dnie głuchego worka. Zewnętrznej agonii Krymu odpowiada wewnętrzna. Początkiem wszelkiego południowego gospodarowania jest woda. Tatarzy i Turcy byli wielkimi mistrzami nawadniania. Potrafili wyłapywać najdrobniejszy strumień wód gruntowych, kierować go glinianymi rurami do przestronnych zbiorników, umieli wykorzystywać różnicę temperatur, która powoduje opadanie pary i rosy, umieli niczym układem krwionośnym nawadniać sady i winnice na zboczach gór. Zamiast wspaniałych miast… Rosjanie zbudowali kilka nędznych miast powiatowych według rosyjskiego szablonu i… dla katarzyńskiej reklamy ponazywali je pseudoklasycznymi imionami — Sewastopolami, Symferopolami, Eupatoriami. …To muzeum złego smaku, które pretenduje do rywalizacji z międzynarodowymi europejskimi kurortami na Riwierze, zapewne tak i pozostanie na Krymie jedynym w swoim rodzaju pomnikiem „epoki rosyjskiej”. …Fakt, że ziemię nieustannie odbierano ludziom, którzy kochali i umieli ją uprawiać, a na ich miejsce osiedlali się ci, którzy umieli niszczyć to, co uporządkowane; że pracowitą i lojalną ludność tatarską zmuszano do kilku tragicznych emigracji do Turcji, bo w błogim klimacie wszechrosyjskiej gruźlicy takie a takie zasługi. Rozkaz zostaje wydany i pod nazwą pustej niczyjej ziemi odchodzą do szanownych cywilizatorów krymskich tatarskie sady i winnice. Mierniczowie mylą się i przez pomyłkę, zamiast 5000 dziesięcin, wytyczają 13000”. „Jakiś Tatar dowiaduje się, zdziwiony, że sprzedał swój majątek rosyjskiemu panu i dostał za niego tyle a tyle pieniędzy, a jako że jest niepiśmienny, przy takich a takich świadkach, podpisał się taki a taki***”. Słyszeliście?! Słuchajcie dalej!.. „Przy starodawnym prawie tatarskim, że nauka dzieci jest obowiązkowa, że dzieci od 6 do 15 lat, chłopcy i dziewczęta, powinny uczęszczać do szkoły, panowanie carskich chrześcijańskich cywilizatorów doprowadziło do tego, że 95 procent krymskiej ludności jest niepiśmienna, zupełnie niepiśmienna: i po „chrześcijańsku”, i po „busurmańsku”! ………… I kapią starcze łzy ze smutnych oczu starego Achmeta… „Wcześniej było lepiej”… Bo potem zginał się Achmet przed jedwabiami i przed mundurami: — Selam alejkum, pani! A „pani” brała Achmeta za przewodnika po górach i „kochała” Achmeta… Kochała i pieniądze płaciła… I przychodził Achmet do pani, jagody przynosił, a pani zapraszała Achmeta do jedwabnego łóżka i „kochała” i pieniądze płaciła… I nosił Achmet pani mleko, ser, masło, a pani go „kochała” i za „miłość” pieniądze płaciła… Andrij BONDARCZUK, pisarz, dziennikarz, honorowy obywatel Wołynia, honorowy obywatel Łucka, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji W historii naszego narodu jest wiele tragicznych stron. Szczególnie przybyło ich po przewrocie październikowym 1917 roku. Przerażające żniwo wojny domowej, II wojny światowej, represje, rozstrzeliwania, rozkułaczanie, kolektywizacja, wielkie głody lat 1921—1922, 1932—1933, 1946—1947 pochłonęły dziesiątki milionów istnień. W ciągu 26 lat Ukraina przeżyła trzy (!) Wielkie Głody. Świat czegoś takiego nie znał. Te przerażające, zakrojone na szeroką skalę tragedie wywodzą się z jednego korzenia — dążenia naszych nieprzyjaciół do zniszczenia, ujarzmienia ukraińskiego narodu, jego ducha. Nie mamy moralnego prawa o tym zapominać. Przede wszystkim w interesie naszych dzieci, w interesie młodego i przyszłych pokoleń. Bo zapomniane, a tym bardziej moralnie niepotępione zło ma tendencję do powracania. Najwyraźniej nieprzypadkowo ideowi spadkobiercy sprawców tych tragedii, którzy niedawno byli u władzy, próbowali stłumić naszą pamięć historyczną o zbrodniach. Mało tego, nawet je usprawiedliwić: niekorzystnymi warunkami pogodowymi, koniecznością ekonomiczną, przedawnieniem, wybaczeniem. Lecz zbrodnie przeciwko ludzkości nie mają ani terminu przedawnienia, ani usprawiedliwienia. A kłamstwo adwokatów zbrodni leży na wierzchu. W latach 1932—1933, kiedy Ukraina była na Słuczu i Zbruczu podzielona między dwóch okupantów — ZSRR i Polskę, po obu brzegach rzek jednakowo świeciło słońce, padały deszcze. Jednak na ziemiach, gdzie budowano „świetlaną przyszłość”, szalała głodowa śmierć, a na ziemiach przeciwległego brzegu głodu nie było. Chociaż tam ludzie żyli bardzo biednie, jednak okazywali miłosierdzie swoim braciom Ukraińcom. Lecz ich wozy z chlebem przy granicy zawracano: „Zawracaj! U nas żadnego głodu nie ma!”. Ze wszystkich republik tylko Ukraina była otoczona łańcuchem oddziałów zaporowych, aby nie wypuszczać i nie wpuszczać nikogo, i w tym samym czasie, gdy straszliwy pomór kosił miliony Ukraińców, państwo WKP(b)-KPZR wysyłało odebrane umierającej Ukrainie ziarno za granicę. Zginęło 7—10 milionów ludzi — całe europejskie państwo. Przykro, ale gaśnie zainteresowanie władzy takimi wydarzeniami, niedawni możnowładcy wypleniali nawet wzmianki o nich ze szkolnych podręczników. Stowarzyszeniu Badaczy Wielkich Głodów na Ukrainie państwo nie przeznaczyło na działalność ani kopiejki. A czas też pracuje przeciwko pamięci — odchodzą w niebyt świadkowie, nie wszystkie archiwa są otwarte, badania na ten temat nie są finansowane. Lecz o ile tragedia lat 1932—1933 została mniej więcej zbadana, o tyle powojenny Wielki Głód jest prawie zapomniany, nadal pozostaje białą plamą naszej historii. A pochłonął on 1—1,5 miliona istnień. Niezbadanym tematem jest miłosierdzie, moralny wyczyn ludności Zachodniej Ukrainy, która ratowała miliony głodujących z Południa, Wschodu, Centrum Ukrainy w latach 1946—1947. Oto tylko jedna informacja. Kierownik wydziału rolnego KC KPU Warszawski melduje swojemu kierownictwu: od lutego 1946 roku Zachodnią Ukrainę nakryła fala głodujących ze wspomnianych regionów, a także Rosji… „Latem 1946 roku — pisze on — potok ludności wiejskiej wskazanych obwodów nie zmniejszył się. W czerwcu organy milicji transportowej USRR zdjęły tylko z pociągów towarowych 62 400 osób. A w ciągu dwóch kolejnych dekad lipca 97 tys. 633 osoby”. Mimo biedy i niedostatku, mieszkańcy „banderowskiego” kraju dzielili się z przyjezdnymi ostatnim kęsem. Uwzględnijmy też czas: tutaj wciąż trwała heroiczna walka UPA z oddziałami karnymi i regularnymi wojskami bolszewików. Jednak, na przykład, na Wołyniu nikt z głodujących od UPA nie ucierpiał. Więc poczuwszy dobro i gościnność miejscowych ludzi, wielu przyjezdnych przyrosło do tej ziemi, zostało tu żyć, założyło rodziny. Wymienię tylko jednego. To Hryhorij Ołeksandrowycz Hurtowyj, urodzony w kozackim zaporoskim kraju ze wsi Kornijiwka. Przeżył tam Wielki Głód lat 1932—1933, podczas następnego, powojennego, z grupą swoich ziomków przyszedł ratować się na Wołyń. Tutaj, w osadzie Torczyn, spotkał dobrych ludzi, znalazł swój los. Wołyńska ziemia stała się dla niego ojczystą. Stworzył wspaniałe muzeum krajoznawcze, napisał kilka książek o tematyce historycznej, został zasłużonym pracownikiem kultury, autorytatywnym człowiekiem. Hryhorij Ołeksandrowycz wystąpił z inicjatywą stworzenia pomnika chrześcijańskiego miłosierdzia wołynian, którzy ratowali głodujących. Pomysł przychylnie przyjęła społeczność. Poprzednia władza początkowo też go poparła, ale później zahamowała. Obecna początkowo kontynuowała, ale później przyhamowała. Najwyraźniej dlatego, że pomnik będzie przypominał ideowym spadkobiercom sprawców Wielkiego Głodu o zbrodniach ich poprzedników. Taki znak wdzięczności wszystkim zachodniakom za ich moralny wyczyn w niełatwych również dla nich latach, powinien był powstać przynajmniej w jednym z regionów, skąd masowo przyjeżdżali głodujący. Lecz dobro zapomina się szybko. Przeciwnie, znajdują się ludzie, którzy rozpalają między tymi regionami wrogość, upubliczniają schizofreniczną ideę rozłamu Ukrainy, bezpodstawnie wypominają „my was karmimy”. Lecz opamiętajcie się! To mówi wasza okaleczona komunistyczną ideologią świadomość, tabu na prawdę historii nie pozwala wam przejrzeć. Nie ma podstaw do popisywania się: Południe (w szczególności Donbas, Krym), Wschód też dawno karmią się z budżetu państwa. Hryhorija Ołeksandrowycza znałem dobrze, pomagałem i pomagam zrealizować jego pomysł. Ale największym bólem dla niego była wiadomość od jego ziomków, że tam zapominają o strasznej biedzie, o ukraińskim języku, pieśni. A jego wdzięcznością dla wołynian była pełna poświęcenia praca, ofiarność oraz inicjatywa upamiętnienia moralnego wyczynu wołynian. Autor tego materiału jest jednym z tych, którzy przeżyli te niełatwe czasy, pisze o nich, bada ten temat. Szczera wdzięczność tym, którzy pracowali i pracują nad nim — ukraińskim i zagranicznym badaczom. Jednak ta literatura ukazuje się w znikomych nakładach, a świadków, dzieci wojny, staje się coraz mniej. Bolesny temat nie podlega zapomnieniu. Chodzi nie tyle o udokumentowane już w archiwach, muzeach, w książkach fakty, co o zachowanie, utrwalenie wspomnień ludzi o wydarzeniach, których byli naocznymi świadkami, ich krewnych, bliskich: kto się ratował, kto ratował. Żyjących na Ukrainie i za granicą. Ich opowieści staną się dokumentami historii. Obecna władza ma wiele pilnych i ostrych problemów, skarbiec jest pusty. Więc liczyć trzeba tylko na własne możliwości, na dobrowolnych pomocników jako współautorów przyszłej książki. Tytuł jej, najwyraźniej, będzie taki: „Zapomniany Wielki Głód. Zapomniane miłosierdzie. 1946—1947 rr.”. Do teczki z tym nagłówkiem trafiły już pierwsze materiały. Chodzi nie tylko o zachodni region. Bardzo potrzebne są wspomnienia ludzi z najbardziej poszkodowanych obwodów Południa, Wschodu, Centrum Ukrainy. Realizować tak zakrojony na szeroką skalę zamysł ograniczonymi siłami jest niemożliwe. Dlatego ze szczera i pokorną prośbą zwracam się przede wszystkim do świadków (a są to przeważnie dzieci wojny), ich krewnych, bliskich, do swoich kolegów dziennikarzy, pisarzy, krajoznawców, do pracowników oświaty, archiwów, kultury, historyków, deputowanych wszystkich szczebli, wykładowców i studentów uczelni wyższych, właściwie wszystkich nieobojętnych na historię swojego kraju, rodu, Ukrainy. Tak, na przykład, tworzyli narodową księgę-memoriał, księgę-budziciela „33-i. Wielki Głód” w 1990 roku Lidija Kowalenko i Wołodymyr Maniak, fundamentalne wydania „Czarna księga Ukrainy” (opracował Fedir Zubanycz), dwutomnik „Pamięć narodu: ludobójstwo na Ukrainie głodem 1932—1933 lat. Świadectwa” Stowarzyszenie Badaczy Wielkich Głodów na Ukrainie, Fundacja Ukraińskiego Ludobójstwa, Instytut Historii Ukrainy NAN Ukrainy. Opracowali Ołeksandra Weselowa, Ołeksandr Nikiliew i inni. Mogą to być i nowe, nieznane świadectwa, opowieści, zapisy, i już upublicznione w drukowanych, elektronicznych, przewodowych mediach, ogólnoukraińskiej, regionalnej, branżowej, rejonowej prasie. Autorstwo każdego, źródło zostanie zachowane. Grupa robocza czeka na Państwa materiały i z góry jest wdzięczna za pomoc w społecznie ważnej sprawie. Adres elektroniczny: [kontakt ukryty] lub ([kontakt ukryty]) Adres pocztowy: 43005 m. Łuck-5 skr. poczt. 29

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zniknięcia w 1991 roku Związku Radzieckiego z politycznej mapy świata). Historia inicjowania i budowy pomnika Szewczenki na amerykańskiej ziemi nie była spontaniczna. Marzyli o tym emigranci z Ukrainy od dnia, w którym trafili za ocean. Tym bardziej nie miała ona żadnego związku z wybuchem ukrainofobicznej histerii Kremla. Po raz pierwszy ideę uczczenia autora „Kobziarza” na amerykańskiej ziemi ogłoszono w styczniu 1898 roku, kiedy w Pensylwanii założono Towarzystwo imienia Szewczenki, którego jednym z celów ogłoszono budowę mu pomnika jako „największemu synowi Ukrainy-Rusi” (doniesienie gazety „Swoboda” A. Honczarenki). Potem próby się powtarzały, ale dopiero ze zbliżaniem się 100-lecia śmierci T. Szewczenki, które przypadało w 1961 roku, jednocząca idea zaczęła wcielać się w rzeczywistość. Do Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki (NTSz) dołączył Ukraiński Komitet Kongresowy Ameryki (UKKA). A we wrześniu 1960 roku został utworzony Komitet Pomnika Szewczenki na czele z L. Dobrianskim (UKKA), R. Smal-Stockim (NTSz) oraz J. Szewelowem (Ukraińska Wolna Akademia Nauk w USA). Projekt poparli senator-republikanin J. Javits i kongresmen A. Bentley. Zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem USA, rezolucję w sprawie budowy pomnika jednogłośnie zatwierdziła izba

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…»

Tylko Taras Szewczenko mógł wypowiedzieć te słowa… Tylko on mógł (i miał prawo!) tak zwrócić się do Ukraińców… Dlatego też obecnie — w roku 200-letniego jubileuszu Wielkiego Poety i Artysty, kiedy przeżywamy najtrudniejszy okres w umacnianiu odradzającej się ojczystej Niepodległości, wszystko, co przez niego napisane, odczytuje się i rozumie głębiej; wszystko, co z nim związane, widziane jest w nowym świetle. Ukraina bez wątpienia będzie kontynuować swoją historyczną drogę do Europy. Właśnie dlatego myślmy o przyszłości, przemyślujmy wczorajszość i dzisiejszość oraz wyciągajmy zdecydowane wnioski dotyczące mitów o szczególnym „braterstwie” z północnym sąsiadem. Teraz, gdy cała międzynarodowa demokratyczna wspólnota okazuje wsparcie Ukrainie i potępia moskiewskiego najeźdźcę, pewnym odzwierciedleniem obecnych wydarzeń wydają się strony kroniki utrwalania niegasnącego w wiekach wizerunku T. Szewczenki i jego Słowa (ukraińskiego słowa) na świecie. Witalij ABLICOW. Pomnik Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie, a Jurijowi (George’owi) Waszyngtonowi w Kijowie. Badacze-szewczenkolodzy doliczyli się 1384 pomników T. Szewczenki, ustawionych na naszej planecie (1256 — na Ukrainie, 128 — w 35 krajach zagranicznych). Nikt z działaczy kultury na świecie nie może rywalizować z autorem „Kobziarza”. Wszystkie monumenty, popiersia, stele wzniesiono jako symbole uznania unikalnego talentu i wolnościowych dążeń wybitnego Ukraińca. Historia wzniesienia pomników T. Szewczenki w stolicy USA i ZSRR jest zarówno pouczająca, jak i poznawcza w kronice ogólnoświatowego czczenia Poety-Artysty, dlatego istnieje potrzeba powrotu do letnich dni 1964 roku. Świat w tamtym okresie przeżywał względne uspokojenie, kruchą równowagę w napiętej atmosferze „zimnej wojny” — ideologicznej konfrontacji dwóch światowych supermocarstw jądrowych — sojuszników-zwycięzców w II wojnie światowej. W październiku 1962 roku ekscentryczny łżedemokrata i pseudoliberał Nikita Chruszczow, który przejął sztafetę zarządzania komunistycznym imperium od kremlowskiego krwawego dyktatora Stalina, postanowił zaostrzyć amerykańsko-radziecką rywalizację, potajemnie rozmieszczając na terytorium Kuby (wyspie w odległości około 100 kilometrów od granic USA) radzieckie rakiety. Jedynie dzięki opanowaniu i zrozumieniu, że trzecia wojna światowa może stać się ostatnią na planecie Ziemia, Prezydent USA J. Kennedy znalazł kompromisowe rozwiązanie dla uniknięcia tragedii — rakiety pospiesznie zwrócono do ZSRR. Świat odetchnął z ulgą. Zrozumiałe, że militarna i ideologiczna konfrontacja to rzeczy nieporównywalne. Ale wydarzenia czerwca 1964 roku w Waszyngtonie i Moskwie z nie mniejszą uwagą przyjmowała światowa opinia publiczna. Międzynarodowa wspólnota była zdumiona skalą antyamerykańskiej kampanii, rozpętanej przez Moskwę z powodu odsłonięcia w zamorskiej stolicy pomnika Tarasa Szewczenki na cześć 150. rocznicy wielkiego Poety-Artysty. Tak autor „Kobziarza” podzielił świat na tych, którzy wyznawali cywilizowane ogólnoludzkie wartości duchowe, i tych, którzy otwarcie ignorowali je, żyjąc zatrutymi wspomnieniami o imperialnej przeszłości (przegrawszy w ekonomicznej rywalizacji z wolnym światem, doprowadziwszy ZSRR do całkowitego bankructwa, kremlowscy liderzy doprowadzili do. Pomnik T. Szewczenki w Waszyngtonie przedstawicieli, a także senat. Decyzję (jako odpowiednią ustawę) podpisał prezydent D. Eisenhower. Środki na pomnik zebrała amerykańska emigracyjna społeczność. W lipcu 1962 roku inicjatorzy otrzymali 17 projektów przyszłego monumentu, które musiało rozpatrzyć autorytatywne jury, w składzie którego byli artysta A. Andrusiw, pisarz U. Samczuk, amerykańscy twórcy — szefowie związków twórczych i przedstawiciele środowisk uniwersyteckich. Jury, które zebrało się w Ukraińskim Instytucie Ameryki, wyłoniło zdobywcę pierwszej nagrody konkursu, rzeźbiarza L. Mołodojanina (nagroda 1500 dolarów). Druga nagroda przypadła A. Darahanowi (1000 dolarów) — autorowi pomnika T. Szewczenki w Winnipeg (Kanada). Wybrano miejsce budowy pomnika w prestiżowej dzielnicy amerykańskiej stolicy, gdzie znajduje się kilka ambasad. Entuzjastów, którzy dokładali starań, aby marzenie milionów zagranicznych Ukraińców się spełniło, witał listem ówczesny Prezydent USA J. Kennedy. Budowę monumentu rozpoczęto z wiarą, że nadejdzie czas i w Kijowie powstanie pomnik J. Waszyngtona (niestety, to się nie stało, chociaż od dnia odrodzenia Ukraińskiej Niepodległości minęło ponad dwadzieścia lat). Pomnik w Winnipeg. Reakcja Kremla była błyskawiczna, ale skazana na porażkę. Amerykańskie wydarzenia wywołały poruszenie w moskiewskiej wierchuszce partyjnej. Przypomniano sobie historię z wydaniem w Kijowie (oczywiście pod ścisłą kontrolą Moskwy) pierwszej ukraińskiej encyklopedii „URE”, która była odpowiedzią na ukazanie się „Encyklopedii ukrainoznawstwa” (projekt zrealizowany przez europejskie Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki w Sarcelles niedaleko Paryża). Pierwszy tom „EU” wyszedł w 1949 roku (cały projekt — trzy tomy części ogólnej i 10 tomów słownikowych). Tomy „URE” zaczęły pojawiać się dopiero po dziesięciu latach. Wtedy ZSRR kierował już N. Chruszczow. Nawet po kryzysie karaibskim pozostał on zagorzałym zwolennikiem rywalizacji między kapitalistycznym a socjalistycznym systemem politycznym, wzywał za wszelką cenę „dogonić i prześcignąć Amerykę”, za co otrzymał w historii miano woluntarysty (zwolennika idei realizacji programów nie zgodnie z logiką obiektywnych praw postępu społeczeństwa, a subiektywnymi decyzjami poszczególnych osób). W ten sposób Taras Szewczenko i jego twórczość stali się obiektem bacznej uwagi liderów dwóch supermocarstw oraz ich otoczenia. Oficjalna Moskwa, jak tylko mogła, starała się wpłynąć na przebieg waszyngtońskich wydarzeń. Przede wszystkim zainicjowano ostrą wojnę informacyjną między Moskwą a Waszyngtonem (ściślej mówiąc, między kremlowskimi ideologami a przywódcami amerykańskiej diaspory ukraińskiej). Nie z własnej woli uczestnikami tej żabio-mysiej wojny stali się znani przedstawiciele krajowej elity twórczej i naukowej. 29 listopada 1963 roku w „Literaturnej Ukrainie” opublikowano „Słowo do Ukraińców, do ukraińskiej społeczności w USA, do Komitetu Pomnika T. H. Szewczenki”. 34 sygnatariuszy zaadresowało za ocean list protestacyjny, w którym ostrzegali zarówno diasporę, jak i oficjalne osoby w USA przed próbami wykorzystywania imienia Szewczenki w celach politycznych (nazwisk sygnatariuszy nie wymieniamy, ponieważ, jak okazało się później, większość z nich dowiedziała się o liście z oficjalnej prasy; o ich zgodę na udział w brudnej kampanii nikt nie pytał — wszystko rozstrzygał kijowski KC KPU). Można by zrobić tylko jeden wyjątek. I to tylko dlatego, że W. Korotycz (właśnie o nim mowa) swoich ideologicznych upodobań nie zmienił: jeszcze niedawno był aktywnym zwolennikiem i obrońcą minionej grabieżczej władzy, co więcej, był osobistym propagandystą jej lidera-recydywisty w telewizji i mediach. W ogóle, jeśli być dokładnym, to ukrainofobiczna, anty-szewczenkowska wojna informacyjna Kremla nie ustawała nigdy. Autora „Kobziarza” pragnęli uczynić „swoim” wszyscy. Ze wspomnień wiadomo, że N. Chruszczow mówił tak: „Puszkin — to dobrze, ale to obszarnik, a Szewczenko — to chłop, pańszczyźniany”. Jeśli chodzi o wydarzenia, o których mowa, to w lutym 1961 roku gazeta „Swoboda” (założona przez ukraińską diasporę jeszcze w 1893 roku) opowiadała swoim czytelnikom o aktywizacji brudnej kampanii dotyczącej decyzji o budowie pomnika T. Szewczenki. Moskiewska gazeta „Sowietskaja kultura” udostępniła swoje łamy literaturoznawcy M. Parchomience (w 2-tomowym „Słowniku szewczenkowskim” przedstawionym jako szewczenkoznawca (?!) i ten wystąpił z artykułem „Taras Szewczenko i orędownicy zimnej wojny” (24.12.1960). Fałszywą podróbkę przedrukowała kijowska „Radianśka kultura” 29.12.1960 roku. Kontynuowała temat „Literaturna hazeta”, gdzie poprzedniego autora poparł kandydat nauk O. Mazurkewycz (również przedstawiony w 2-tomowym „Słowniku szewczenkowskim” jako akademik-szewczenkoznawca (?!)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zakończył się ten wybuch “walki przeciwko fałszerzom T. Szewczenki i jego twórczości” publikacją w “Radiańskiej Ukrainie” (organie KC KPU) “wierszydła”, jak ironizuje “Swoboda”, H. Płotkina “Pomnik Kobziarza”. Wymieniony z nazwiska nie oszczędził w swoim opusie wczorajszego sojusznika ZSRR w II wojnie światowej Prezydenta USA D. Eisenhowera, włożył w jego usta takie słowa: Jeśli mojej myśli Senat ufa, Niech rzeźbiarze ulepią ukraińskiego barda, Ale właśnie barda, a nie buntownika… Żywego byśmy ukarali srogo, Ale dla zmarłych nie ma więzienia: Imię Kobziarza — to waluta ideowa, którą pozyskamy zwolenników my. Kończy się to bredzenie tym, że: Szewczenko ściska rękę Fidelowi Castro I śle patriotom Laosu pozdrowienia. Podobną niepiśmienną pisaniną obfitowały strony radzieckiej prasy latem 1964 roku. Zresztą, dla obiektywizmu zauważmy, że oficjalna Moskwa i w tamtych latach (jak i dzisiaj) nie żałowała środków na kampanie propagandowe (na przykład do udziału w antyszewczenkowskich działaniach wciągnięto nawet dziennikarzy niektórych amerykańskich wydawnictw periodycznych). Jednak nie zahamowało to wysiłków zwolenników T. Szewczenki. Dość powiedzieć, że do udziału w działaniach dotyczących wzniesienia pomnika zaangażowano czterech prezydentów USA: H. Trumana, D. Eisenhowera, J. Kennedy’ego i L. Johnsona. W skład honorowego Komitetu pomnika Szewczenki weszło 85 senatorów i kongresmenów, ponad stu gubernatorów, merów miast oraz innych znanych Amerykanów, w szczególności przyszły prezydent USA R. Reagan, który w latach 60. ubiegłego wieku był aktorem Hollywood. O zrozumieniu skali postaci Poety-Artysty mówią nagłówki licznych przemówień i publikacji poświęconych wydarzeniu: “Europejski bojownik o wolność”, “Szewczenko. Pomnik wyzwolenia, wolności i niepodległości wszystkich zniewolonych narodów” itp. W Senacie USA w tamtych dniach wybrzmiało przemówienie-kazanie kapelana Senatu doktora Fredericka Browna Harrisa pod tytułem “Wieża Ducha — Nowa statua Wolności”, jako pierwszym na kontynencie amerykańskim. W Waszyngtonie są pomniki, na przykład Bolivara czy Joanny d’Arc, ale są one darami Wenezueli i Francji. T. Szewczenko jest pierwszym, którego uhonorowano wielkim monumentem, zbierając środki — dobrowolne datki — przez obywateli USA. Dzisiaj mamy możliwość mówić o naszych zamorskich zwolennikach — milionach etnicznych Ukraińców. Potomkowie przybyszów z Ukrainy są wśród senatorów i kongresmenów, dyplomatów i ekonomistów, generałów i admirałów, sędziów oraz laureatów Nagrody Nobla i innych prestiżowych nagród i wyróżnień. Obecny sekretarz stanu USA J. Kerry w swoich notatkach biograficznych twierdzi, że jest potomkiem księcia Jarosława Mądrego (linia rodowa rodziny Kerry obecna jest w drzewie genealogicznym brytyjskiego dworu królewskiego, z którym kijowski książę miał więzi rodzinne). Ale zostawmy siwą przeszłość. M. Chruszczow, wspierając wzniesienie moskiewskiego pomnika T. Szewczenki, nie zapomniał i o sobie. Właśnie w 1964 roku został laureatem Szewczenkowskiej nagrody z literatury (?!). Jednak wpływu na siebie humanistycznej w charakterze twórczości autora “Kobziarza” lider partyjny wyraźnie nie odczuwał. Właśnie jemu należy się programowe wezwanie: “Jesteśmy przeciwko pokojowemu współistnieniu w sferze ideologii”, którym po jezuicku posługiwali się różni susłowy-małanczuki, którzy, tak jak Tarasa Szewczenkę, niszczyli w więzieniach lub zsyłali na Sybir ukraińskich patriotów w czasach totalitarnego reżimu. Sztafetę od M. Chruszczowa przejęli jego obecni kremlowscy polityczni potomkowie, którzy swoją agresją przeciwko Ukrainie przekonali świat: Rosja była i jest dzisiaj krajem, którego polityka bazuje na wielkomocarstwowym szowinizmie, ksenofobii i odziedziczonym po caracie autorytaryzmie. xxx Jak aktualnie brzmią wersy z napisu na pomniku T. Szewczenki w Waszyngtonie: “Ten monument Tarasowi Szewczence, ukraińskiemu poecie XIX wieku i bojownikowi o niepodległość Ukrainy oraz o wolność całej ludzkości, który pod obcą rosyjską imperialistyczną tyranią i kolonialnymi rządami zwracał się do Waszyngtona z jego “nowym i sprawiedliwym prawem”…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Taras Szewczenko — historyk i polityk

Twórcza grupa nauczycieli języka ukraińskiego i literatury z placówek oświatowych miasta Chmielnickiego z powodzeniem współpracuje z towarzystwem „Proświta”. Niedawno, w ramach edukacyjno-oświatowego projektu „Wieczny jak naród”, odbyło się kolejne spotkanie, podczas którego podstawą komunikatów stały się materiały pracy naukowej Łuki Łuciwa „Taras Szewczenko — pieśniarz ukraińskiej sławy i wolności”. Książka, wydrukowana w USA w 1964 roku, jest własnością Domu Ludowego „Proświty”, gdzie też odbyło się zebranie. Pomnik w Moskwie, któremu przepowiadał, że odtąd przedstawiciele narodów, które jeszcze pozostają w statusie kolonii, „u stóp tego wielkiego Ukraińca będą wołać: „O, Boże, jak długo, jak długo?”. Nawiasem mówiąc, wydarzenia, które towarzyszyły wzniesieniu pomnika T. Szewczenki, jeszcze bardziej zjednoczyły diasporę. Na przykład w uroczystościach wzięli udział znani teraz także na Ukrainie wybitni hollywoodzcy aktorzy Jack Palance (Wołodymyr Palahniuk) oraz Mike Mazurki (Mychajło Mazurkewycz). Jack Palance po wystąpieniu w języku ukraińskim przeczytał w angielskim tłumaczeniu na uroczystościach ku czci Szewczenki poemat „Meni odnakowo, czy budu…” (Nie dbam o to, czy będę…). Od 1964 roku 27 czerwca, kiedy w Waszyngtonie 34. prezydent D. Eisenhower odsłonił pomnik T. Szewczenki, uważany jest w USA za dzień ukraiński. Moskwa wyprzedziła Amerykę o trzy tygodnie. W stolicy ZSRR pomnik T. Szewczenki odsłonięto 10 czerwca 1964 roku. Tutaj M. Chruszczow nie tylko dogonił Amerykę, ale i wyprzedził ją. Innymi słowy, wziął rewanż za przegraną w stworzeniu pierwszej współczesnej ukraińskiej encyklopedii. Ponieważ w totalitarnym Związku Radzieckim wszystko rozstrzygali liderzy KPZR, to i konkurs, i inne działania odbywały się formalnie. Tym bardziej, że czasu zespół autorski młodych rzeźbiarzy i architektów miał niewiele. Czołowi pisarze Ukrainy M. Rylski i P. Tyczyna protestowali przeciwko interpretacji wizerunku autora „Kobziarza”, ale ich głosy utonęły w falach ogólnego „odobriamsa”. Tym bardziej, że kroczący w zadumie Poeta, ubrany w szynel-pelerynę (której nigdy w życiu nie nosił!), spodobał się M. Chruszczowowi. Wszystko to miało swoje naturalne konsekwencje: pośpiech w wznoszeniu monumentu doprowadził do tego, że zaistniała potrzeba jego renowacji, która trwała całą dekadę. Zatem można mówić nie o odnowionym, a o nowym pomniku T. Szewczenki. Dziś stało się wiadome więcej na temat sprowokowanej przez Moskwę zaciętej konfrontacji ideologicznej między ZSRR a USA. Precedens uhonorowania T. Szewczenki — przedstawiciela narodu, który nie należy do historycznych współzałożycieli USA, był. Walentyna POPŁAWSKA, kierownik grupy twórczej, nauczyciel-metodyk Szkoły Ogólnokształcącej nr 8, m. Chmielnicki. Autor tej książki należy do tego ukraińskiego pokolenia, które czynem i słowem, albo — dokładniej — bronią i piórem walczyło o miejsce dla Ukrainy na świecie. Wiadomo, że doktor filozofii, członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, ukraiński dziennikarz, literaturoznawca, krytyk literacki Łuka Jurijowycz Łuciw urodził się w 1895 roku na Lwowszczyźnie. Zdobywał wykształcenie w Gimnazjum w Drohobyczu, a później jednocześnie studiował na Uniwersytecie Karola oraz na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Pradze. Obronił dysertację na temat „Taras Szewczenko w literaturach słowiańskich”. Walczył w szeregach Ukraińskich Strzelców Siczowych oraz Ukraińskiej Armii Halickiej. Emigrował do USA. Łuka Łuciw jest autorem książek o M. Szaszkiewiczu, O. Kobylańskiej, I. France, W. Stefanyku i T. Szewczence. Złożywszy broń po walkach wyzwoleńczych, Łuka Łuciw wziął do rąk jeszcze straszniejszą dla wroga broń — pióro, i swoją twórczością kontynuował zapoczątkowaną niegdyś bronią walkę o ukraińską prawdę i wolność. Zmarł Łuka Jurijowycz Łuciw w 1984 roku w USA. Praca naukowa Łuciwa jest dla nas ważna tym, że analizuje on twórczość Szewczenki nie przez pryzmat komunistycznej ideologii, jak to robili radzieccy szewczenkolodzy, a prawdziwie, bezstronnie. Autor badania cytuje w swojej pracy wielu znanych szewczenkologów: P. Kulisza, S. Smal-Stockiego (studiując na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Pradze, słuchał jego wykładów), I. Pilhuka, L. Biłeckiego, M. Rylskiego, Je. Małaniuka, M. Kostomarowa, D. Doroszenkę. Bardzo często na stronach swojego badania autor polemizuje z ówczesnym dyrektorem Instytutu Szewczenkowskiego przy Akademii Nauk USRR Je. Kyrylukiem. Właśnie Je. Kyryluk negatywnie wypowiadał się o Łuce Łuciwie, oskarżając go o zniekształcanie historii literatury ukraińskiej i sprzedajność. Na co Łuciw mu odpowiedział: „Je. P. Kyryluk nie może zrozumieć, że w wolnym świecie można bezinteresownie pracować zgodnie ze swoim sumieniem”. Czyli utwory Szewczenki badacze analizowali różnie, zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Badanie Łuciwa łączy dwa najważniejsze aspekty w twórczości T. Szewczenki — historyczny i polityczny. Zgadza się on z opinią historyka D. Doroszenki, że „Szewczenko miał swoją własną myśl, swoje własne poglądy, które nie zawsze zgadzały się z myślami i poglądami jego uczonych przyjaciół”. On swoją genialną intuicją czasami nawet wyprzedzał poglądy, do których dochodziła ukraińska historiografia. A Drahomanow twierdził, że „Szewczenko stał przed swoimi uczonymi przyjaciółmi, kijowskimi słowianofilami i gorącą myślą społeczną, i takim samym ukraiństwem”. Na posiedzeniu do dyskusji wybrano utwory „Kobziarza”, które dotyczą różnych wydarzeń historycznych i postaci. W szczególności — poemat „Zastupyła czorna chmara” (Zastąpiła czarna chmura), który poświęcony jest jednemu z najwybitniejszych hetmanów Ukrainy, Petrowi Doroszence. Szewczenko stoi po stronie Doroszenki, który nie chciał służyć Moskwie. Wyraża żal z powodu tego, że „Zapomnieli na Ukrainie sławnego hetmana”. Je. Kyryluk twierdził, że Doroszenko złożył klejnoty i przeszedł na stronę Rosji. Boi się napisać, że Moskwa nie pozwoliła Doroszence żyć na Ukrainie i że hetman przebywał na zesłaniu, tak jak Szewczenko, kiedy pisał ten poemat. Łuciw twierdzi: „Biedniż ci uczeni i nieszczęsna ta nauka, która musi wykrzywiać prawdę o utworze poety. Tak oto przyszło ukraińskiej zniewolonej nauce służyć Moskwie, oszukując ukraiński naród w tak ważnej sprawie, jak twórczość jego największego poety”. Ostatnim utworem Szewczenki, który badał Łuka Łuciw, była poezja „Buwały wojny j wijśkowiji swary” (Bywały wojny i wojskowe swary). Tutaj Szewczenko wspomina zdrajców w liczbie mnogiej, bo było ich wielu. To zmoskwiczeni Ukraińcy, którzy „gryzą, żrą i niszczą stary dąb”, a stary dąb — to, oczywiście, Ukraina. Ale Szewczenko nie był pesymistą, wierzył, że od korzeni zielone pędy rosną. Zatem narasta młode pokolenie. I kiedy te pędy wyrosną — Ukraina zdobędzie wolność. Z takim twierdzeniem Łuki Łuciwa zgodzili się wszyscy uczestnicy nauczycielskiego zebrania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

lidera zespołu “Choreja kozacka” Tarasa Kompaniczenki. Niezapomniane wrażenie wywarł zespół Szkoły sztuki choreograficznej “Soneczko” z Żytomierza inscenizacjami “Majdan. Niebiańska Sotnia” oraz “Chrońcie Ukrainę”. Zdjęcie Hanny Oborskiej. Dyrektor Instytutu języka ukraińskiego NAN Ukrainy, przewodniczący jury konkursu Pawło Hrycenko nie ukrywał zachwytu. “Po takiej demonstracji siły naszej kultury narodowej wszystkie słowa są zbędne. Powiem tylko, że w ostatnim czasie irytuje mnie nie tylko “miłość” starszego brata, ale i to, jak reagujemy na te oświadczenia. Narzucono nam i narzuca się pozycję obrony. A my musimy przejść do ataku, bo za nami tysiącletnia historia, wielka kultura europejska. Za nami takie tradycje, że nawet to, co właśnie widzieliśmy — być może, milionowa cząstka wszystkiego, co posiadamy. Z naszego domu kultury rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego (kierownik artystyczny — zasłużony pracownik kultury Ukrainy, profesor KNUKiM Petro Andrijczuk; koncertmistrz — Ołeksandr Mahalis); Hryhorij Hrebiniczenko, solista zasłużonego ludowego zespołu pieśni i tańca “Darnyczanka”; laureat ogólnoukraińskich konkursów chór “Obołoń” (kierownik artystyczny Ołeksandr Swerdjuk); studentka Kijowskiego narodowego uniwersytetu kultury i sztuki Ołena Hreczko; trio bandurzystek, siostry Zahrijczuk (Wira, Nadija, Lubawa) (studentki tego samego uniwersytetu); zespół wokalno-instrumentalny “Rozmaj”; solistka Narodowej filharmonii Ukrainy Tetiana Szkolna. Wiersze o matce przeczytały najmłodsza uczestniczka koncertu — uczennica Kijowskiego gimnazjum biotechnologii nr 157 Daryna Horenko; laureat międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów recytatorskich, uczeń Kijowskiej szkoły ogólnokształcącej nr 67 Iwan Remezowski; uczennica 7 klasy Biłohorodskiej szkoły ogólnokształcącej nr 1 Darija Zinczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Musimy przejść do ofensywy

Uroczystość rozpoczęli prowadzący: spiker ukraińskiego radia Hanna Koronenko oraz poeta Pawło Szczyrycia. Zaszczytny obowiązek wniesienia państwowej flagi Ukrainy powierzono licealistom Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna. Prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady nadzorczej konkursu, profesor Wołodymyr Zahorij podziękował uczestnikom konkursu, rodzicom, którzy wychowali tak wykształcone, utalentowane dzieci, nauczycielom, darczyńcom wspierającym konkurs oraz wszystkim, którzy rozumieją, że państwo to nie tylko granice, terytorium, struktury władzy, ale przede wszystkim język, który łączy nas wszystkich. Dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, pisarz Mychajło Słaboszpycki, przypomniał, że za poprzedniej władzy Ministerstwo Oświaty i Nauki, które powinno opiekować się konkursem, ignorowało go. „Ale przetrwaliśmy dzięki ludziom, którzy wspierali tę sprawę” — powiedział Mychajło Fedotowycz. Odczytał on pozdrowienia od Światowego Kongresu Ukraińców. W imieniu pełniącego obowiązki prezydenta Ukrainy Ołeksandra Turczynowa pozdrowienia odczytał wiceminister oświaty i nauki Ukrainy Pawło Polanski. Zdjęcie Hanny Oborskiej. Następnie odbyło się wręczenie nagród pieniężnych zwycięzcom od pisarzy Wiktora Baranowa, Pawła Mowczana, Iwana Korsaka (Ukraina), Łesi Tkacz (Australia), Romana Kolisnyka (Kanada); od Związku Ukrainek Australii, Fundacji im. Bahrianego; od działaczki społeczno-politycznej Julii Tymoszenko; od deputowanych ludowych Petra Poroszenki, Jurija Derewianki, Bohdana Beniuka, Iryny Farion, Ołeha Tiahnyboka, Mykoły Tomenki, Borysa Tarasiuka, Lilii Hrynewycz, od gazety „Słowo Proświty”, prywatnej spółki akcyjnej „Firma Farmaceutyczna „Darnycia”, publicznej spółki akcyjnej „Obołoń”, prywatnej spółki akcyjnej „Eksimed”. Wśród sponsorów są także Liga Ukraińskich Mecenasów, gazeta „Deń”, Fundacja Mykoły Tomenki „Ridna krajina” oraz kijowskie wydawnictwa: Wydawnicze Centrum „Proświta”, „Akademija”, „Akademwydaw”, „Znannia”, „Łybid”, „Weselka”, „Smołoskyp”, „Ukrajinśkyj pysmennyk”, „Pulsary”, „Jarosławiw Wał”. Niezwykle barwny i patriotyczny był program artystyczny. Zespół bojowego hopaka z Wysznewego wykonał „Kozacki taniec”, wspaniale wystąpił zespół wokalny „Kalynonka”, ucieszył nowymi odkryciami li- Zdjęcie Hanny Oborskiej. Zdjęcie Hanny Oborskiej. Z Akademii Kijowsko-Mohylańskiej profesorowie szli na cały świat i tam zakładali wyższe uczelnie. Na naszych ziemiach była kolebka wiary chrześcijańskiej, nauki i kultury. A my teraz z jakiegoś powodu musimy się bronić, obiecywać komuś, że będziemy komuś dogadzać. Trzeba robić tylko to, co jest potrzebne narodowi ukraińskiemu, a nie „starszemu” bratu. Wynika to również z naszego konkursu. Sprawdziliśmy prawie 5 tysięcy prac. Niezależnie od tego, jakie zadania otrzymywały dzieci — piszą o Szewczence, o France — a wychodzi Ukraina, niepodległość, wychodzi rozkaz dla przyszłych prezydentów: żeby Ukraina była silna, zjednoczona terytorialnie, językiem, ruchem ducha. Piszą to ludzie wolnego europejskiego myślenia. To nowa ukraińska generacja. Nie mają idei konsumpcjonizmu, lecz ideę tworzenia. Ta młodzież już bierze na siebie odpowiedzialność za kraj. Musimy ich wesprzeć”. Szczególnie ciepło obecni przyjmowali zwycięzców z Krymu, Ługańska, Doniecka. Od „Słowa Proświty” nagrodę otrzymał uczeń szkoły średniej nr 33 z Symferopola Isa Sejtiahjajew. Wręczając dziecku nagrodę imienia swoich rodziców, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor Baranow wypowiedział znaczące słowa: „Każde cywilizowane państwo powinno mieć swoje obowiązkowe i niezbywalne atrybuty: hymn państwowy, flagę i język państwowy. Tak się złożyło, że do jednego z tych atrybutów — języka — niektórzy członkowie naszego społeczeństwa mają stosunek jak do przedmiotu handlu, przedmiotu przeciągania wyborców od jednej partii politycznej do drugiej. Jest to niedopuszczalne”. „Dzisiejszy koncert był swoistą wycieczką po naszej literackiej ekspozycji: od kołysanki do najnowszych tekstów ukraińskich poetów, poświęconych matkom — powiedziała zastępca dyrektora muzeum Raisa Sennikowa. — Dzień Matki jest obecnie tradycyjny. Chciałoby się, aby tak samo przyjęło się u nas święto Ojca, wszak ojciec i matka to dwa skrzydła ludzkiego szczęścia”. Mykoła Nesterczuk nagrodził najaktywniejszych uczestników święta dyplomami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz „Kobzarami”. Na zakończenie poeta-proświcianin Petro Szulha przeczytał wiersze z nowej książki, poświęcone „kobietom-boginiom-opiekunkom”. Kobieta to matka-opiekunka, dobry anioł domowego ogniska, pełna cierpliwości, miłości i dobra. Będziemy zawsze całować spracowane matczyne ręce, które wyhodowały nie jeden sad, wychowały nie jedno dziecko. Stronę przygotowała Nadija KYRIAN. W Kijowskim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbyła się uroczysta ceremonia wręczenia nagród zwycięzcom XIV konkursu im. Petra Jacyka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jesteście naszą modlitwą, mamo

Historia tego święta rozpoczęła się w 1907 roku, kiedy Amerykanka Anna Jarvis z Filadelfii wystąpiła z inicjatywą uhonorowania matek w pamięci o swojej matce. Anna napisała listy do instytucji państwowych, organów ustawodawczych i wybitnych osobistości z propozycją, aby jeden dzień w roku poświęcić uhonorowaniu matek. W 1910 roku stan Wirginia jako pierwszy uznał Dzień Matki za oficjalne święto. W 1914 roku prezydent USA Woodrow Wilson ogłosił drugą niedzielę maja świętem narodowym na cześć wszystkich amerykańskich matek. Śladem USA drugą niedzielę maja ogłosiły świętem 23 kraje. Ponadto ponad 30 krajów obchodzi to święto w inne dni. Po raz pierwszy w Ukrainie święto to zorganizował Związek Ukrainek Kanady w 1928 roku, w następnym roku dotarło ono do Galicji. W 1939 roku władza radziecka je zakazała. Dopiero dzięki wysiłkom ukraińskich organizacji kobiecych powróciło ono do Ukrainy i od 1990 roku stało się świętem państwowym. Uczestników wydarzenia powitał sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk: „Dla każdego matka to rzecz święta: to dobro, czułość, symbol miłości i natchnienia. Dla Ukraińców to jedno z najważniejszych świąt. Trudno zrozumieć tych, którzy mogli zakazać takiego święta — to szczyt cynizmu. Taras Szewczenko, którego 200-lecie obecnie obchodzimy, wyraził uczucia wszystkich Ukraińców: „Nie ma nic lepszego, jak ta matka młoda ze swoim dzieciątkiem małym”. Z propozycji prowadzącej święto, utalentowanej poetki, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Wiktorii Rutkowskiej, obecni uczcili pamięć tych matek, których już nie ma wśród nas. Prowadząca przypomniała słowa wybitnego Ukraińca, dziennikarza, tłumacza, obrońcy praw człowieka, więźnia sumienia Wałerija Marczenki: „Mój bezcenny skarb, światło, które rozprasza ciemność, materia dobra, którą wywołuję w wyobraźni zawsze, kiedy jest mi smutno”… A poświęcił on je swojej mamie Ninie Mychajliwnie, pedagogowi, szestdziesiątnicy, dzielnej kobiecie, która święcie strzegła pamięci o synu i kontynuowała jego dzieło do ostatnich dni swojego życia. Dla najdroższej na świecie osoby, swojej mamy Łarysy Petriwny i dla wszystkich matek, siostrzeniec Wałerija Marczenki, laureat międzynarodowych konkursów Witalij Marczenko zagrał szereg utworów. Pieśni o matkach wykonali laureat ogólnoukraińskich konkursów chór ludowy „Kniaża wolnycia” wiejskiego Domu Kultury w Biłohorodce. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbył się wieczór poświęcony Dniu Matki. W Ukrainie święto to uosabia trójjedność tego obrazu — rodzonej matki, przeczystej Dziewicy Maryi, Matki Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ścieżkami, którymi chadzał Taras

200-lecie wielkiego Kobziarza, naszego narodowego geniusza, którego Słowo stało się bezprzykładnym i najpotężniejszym czynnikiem ukraińskiego narodo- i państwowotwórstwa, obchodzą, zważywszy na obecną sytuację w państwie, kto jak może. Fundacja charytatywna „Tarasowa ziemia”, kaniowscy proświcianie przy wsparciu lidera rynku autobusowego korporacji „Etalon” (prezes Wołodymyr Butko) 15 maja br. zorganizowali press-tour dla kijowskich i czerkaskich dziennikarzy „Wędrówka ścieżkami Kobziarza”. Mykoła CYMBALUK Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ …i wstawajcie! Swoją wędrówkę dziennikarze rozpoczęli od Tarasowej, niegdyś Czernieczej góry. Przewodnikiem zgodził się być znany kaniowski krajoznawca i historyk, jeden z najbardziej gruntownych badaczy życia i twórczości Tarasa Szewczenki, proświcianin, przewodniczący zarządu Fundacji Mychajło Jefremowycz Iszczenko. Złożywszy kwiaty na grobie Kobziarza, pokłoniwszy się jego geniuszowi, uczestnicy odwiedzili jeszcze jedno pamiętne miejsce — skromny znak pamięci w miejscu samospalenia Ołeksy Hirnyka. Człowieka, który w geście protestu przeciwko drwinom ówczesnej moskiewskiej władzy z Ukrainy i Ukraińców dokonał samospalenia… A dalej nasz szlak wiódł kilka kilometrów od grobu Kobziarza do tej wsi, której wieśniacy ubóstwiali Tarasa, a M. F. Bilaszewski później zapisał tyle prawdziwych historii, opowieści i legend o nim. Pekari Z tej wsi, na obrzeżach której ustawiono pamiątkową stelę o wielokrotnym pobycie w niej Tarasa Szewczenki, w szczególności ostatnim, w 1859 roku, zaczynał on zbliżać się do wymarzonego własnego obejścia. Dwa lata później, będąc już w Petersburgu, wciąż nie porzucając nadziei, Taras Hryhorowycz napisze: A ja tak mało, niewiele Błagałem u Boga — tylko chatę, Jedną chateńkę w gaju, I dwie topole koło niej… Ja tylko chateńkę w tym raju Błagałem, i dotąd jeszcze błagam, Żeby choć umrzeć na Dnieprze Choć na maleńkiej górze. Wtedy było prawie wszystko uzgodnione z dziedzicem Parczewskim, do którego należały okoliczne wsie i grunty wokół Kniażej góry. Tutaj, jak zaświadczał latopis (a z czasem liczne historyczne i archeologiczne źródła to niepodważalnie potwierdziły), stał słynny gród Rodeń — drugie, jeśli nie pierwsze pod względem znaczenia miasto czasów Rusi Kijowskiej. Właśnie tutaj wpadała do Dniepru nie mniej słynna rzeka Roś, która dała nazwę (lub odwrotnie) jednemu z najpotężniejszych słowiańskich plemion. Więc Szewczenko wiedział o tym na pewno, kiedy wybierał miejsce na malowniczych Naddnieprzańskich górach dla swojej przyszłej chaty. Poszczególne wierzchołki gór — szczytów, jak mówią tutejsi ludzie, osiągają dość przyzwoitą wysokość. Góry, pocięte głębokimi urwiskami-jarami, to stromo urywają się do Dniepru, to trochę od niego odstępują, tworząc różnopoziomowe tarasy. Na jednym z nich, który leży u podnóża Wielkiego Grodziska, zatrzymał swój wybór Szewczenko. Zaświadczył o tym pekarowski 80-letni dziad Opanas Diaczenko akademikowi M. F. Bilaszewskiemu, który opublikował ten fakt w czasopiśmie „Kijewskaja starina”. Teraz w tym miejscu znajduje się stacja meteorologiczna Kaniowskiego rezerwatu biosfery Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. Chata Zastępca przewodniczącego zarządu Fundacji Maksym Rylski odszukał projekt i plan chaty, wykonany ręką Tarasa Szewczenki. Sporządził je w sierpniu 1860 roku. Kserokopie dwóch akwareli — fasady i fasady bocznej oraz właściwego planu — Maksym Rylski pokazał dziennikarzom. W pewnym sensie jest to typowa, choć przestronna wiejska chata, ale krzyżowa w swojej podstawie. Szersze i dłuższe ramiona chaty tworzą jej szczyty, mniejsze — przedsionek i ganek, które są jakby zewnętrznym przedłużeniem sieni, dzielących wewnętrzną przestrzeń na pół. Znamienne jest to, że w jednym skrzydle poeta marzył o urządzeniu tak zwanej pracowni, której szerokie okno miało wychodzić na północny wschód. Stąd otwierała się majestatycznie porywająca perspektywa na potężny Dniepr i bezkresną równinę Lewobrzeża — dawną Hetmańszczyznę. A tam, na przełaj, rzut beretem do Prochoriwki, nad którą wznosi się Mychajłowa góra: tutaj rozłożył się majątek Mychajła Maksymowycza, pierwszego rektora Uniwersytetu Kijowskiego, jednego z największych ukraińskich intelektualistów i najbliższego przyjaciela poety. Prochoriwka Ale nie tak szybko i łatwo przyszło tam dotrzeć naszej grupie dziennikarzy. Droga wiła się przez las. Autobus, choć przystosowany do naszych niełatwych dróg, cały czas wstrząsał się od wpadania w liczne wyboje, kałuże, buksował w piasku, ale uparcie parł do przodu i w górę… Niegdyś luksusowy majątek Maksymowyczów, słynący ze swojego cudownego starodawnego parku, za czasów sowieckich przekształcono w sanatorium Ukrprofzdrawnicy. W swoim majątku Maksymowycz przeżył trzydzieści lat. Było to ulubione miejsce pielgrzymek ukraińskiej inteligencji. Przyjeżdżali tu klasyk literatury rosyjskiej Ukrainiec Mykoła Hohol i olbrzym ukraińskiej i światowej kultury muzycznej Mykoła Łysenko, etnograf, ekonomista, pedagog Tadej Rylski i wybitny rosyjski przyrodnik, geolog i uczony gleboznawca Wołodymyr Dokuczajew, publicysta, historyk, literaturoznawca, działacz społeczny Mychajło Drahomanow i, oczywiście, nasz geniusz — Taras Szewczenko. Ale bywali tu i tacy, jak Mychajło Pogodin, autor antynaukowej teorii o rosyjskich etnicznych korzeniach ukraińskiej ludności Naddnieprza. Ten ostatni próbował przekonać Mychajła Maksymowycza, którego badania wyraźnie dowodziły „niebraterstwa” Rosjan z Ukraińcami. Taras Szewczenko głęboko szanował i po bratersku kochał gospodarza majątku i jego żonę. Przyjaźnił się z małżeństwem Maksymowyczów przez wiele lat, poznał ich jeszcze w 1845 roku w Kijowie. Poeta korespondował z Mychajłem Ołeksandrowyczem i jego żoną Marią Wasyliwną. Zachowało się dziewięć listów poety do nich i tyle samo Maksymowycza. Nie zachowały się, niestety, tylko te budynki, w których tętnił wysoki ukraiński duch kulturalny jej gospodarzy i ich gości. Ostatni budynek, w którym mieszkał i pracował Szewczenko, został zburzony już w niedawnych, sowieckich czasach. Ale rodzima przyroda, w odróżnieniu od ludzi, okazała się bardziej miłosierna dla naszej pamięci narodowej: wciąż stoi w parku prawie 700-letni, jak twierdzą specjaliści, rozłożysty dąb, pod którym lubił odpoczywać i pracować rzadki i pożądany gość na Mychajłowej górze — Taras Szewczenko. Stąd podziwiał krajobrazy kaniowskich gór, szerokość dnieprzańskich rozlewisk i szmaragdową zieleń łąk. Właśnie tutaj poeta ukończył poemat „Maria” i napisał piękne portrety gościnnych i miłych gospodarzy. Moje dumy aż do ciebie!.. Jeśli iść od centrum Prochoriwki do Dniepru starą drogą, dawną nasypową groblą XVIII w., na stromym zboczu przed samym lustrem wody pośród bezludzia piaszczystych brzegów i zarośli wierzbiny z daleka widać granitową stelę na postumencie. Na oszlifowanej stronie wyryto strofy z poematu Szewczenki „Kaukaz”: Wiatr cichy z Ukrainy Poniesie z rosą Moje dumy aż do ciebie!.. A pod nimi dodano: “Tutaj zostanie ustawiony pomnik T. H. Szewczenki”. Ten znak pamięci na krótko przed śmiercią w 2010 roku ustawił znany reżyser filmowy Jurij Illenko, który pochowany jest w tym samym miejscu, w Prochirowce, na własnej posiadłości, gdzie mieszkał w ostatnich latach swojego życia. A ten granitowy znak to pierwszy krok w wielkim zamyśle Jurija Herasymowycza, by uwiecznić, zachować dla potomnych każdy krok narodowego Proroka, podnosząc go do wysoce symbolicznego brzmienia w kamieniu i słowie. Illenko marzył o stworzeniu w miejscu aresztowania Kobziarza kompleksu wycieczkowo-gościnnego — części składowej trasy turystycznej “Złota Podkowa Czerkaszczyzny”. Na zapytanie fundacji “Tarasowa ziemia”, a w szczególności jednego z jej współzałożycieli Jurija Illenki, Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie podało szczegóły aresztowania Kobziarza: “12. 07. 1859 r. Szewczenko wyjechał razem z pracownikami kantoru ekonomicznego Meżyryczka do wsi Pekari w celu wymierzenia działki pod swoją przyszłą posiadłość. W drodze z Pekari Tarasa Szewczenkę aresztowano. 13 lipca 1859 roku wieczorem, jak tylko przeprawił się przez Dniepr i poszedł do Prochirowki na chutor do Maksymowycza, dogonił go wysłany przez ziemskiego sprawnika W. Tabacznykowa stanowy z miasta Moszny F. Dobrzyński z kilkoma dziesiętnikami, setnikami i aresztował Szewczenkę, nie wyjaśniając przyczyny. Wieźli poetę policyjnym dębem w dół Dniepru do ujścia rzeki Wilszanki i dalej wzdłuż Wilszanki do Moszni…”. Jurij Herasymowycz nie zdążył zrealizować zamierzonego planu, nad którym pracował w przerwach między innymi sprawami artystycznymi i społecznymi. Zrobiono nawet szkic przyszłego pomnika: płaskorzeźbiona postać Tarasa Szewczenki, który jakby próbuje wyrwać się z żandarmskiej budki, ale mocno uczepiono się jego rąk. Illenko miał jasne wyobrażenie także o samej wycieczce ostatnią drogą żywego Kobziarza. Wycieczka miała rozpoczynać się Dnieprem od muzeum na Tarasowej Górze i nurtem rzeki do prochirowskiej przystani, która miała być wykonana w stylu XIX wieku. Oprócz tego miała zostać zbudowana odpowiednia infrastruktura z przystaniami, hangarami, plażami. Do usług licznych turystów należało zbudować karczmę i hotel — zajazd. A na Mychajłowej Górze, jak świadczyła wdowa po Illence Ludmyła Jefymenko, planowano odnowić dom Maksymowycza, spalony w 1974 roku. Tam miano otworzyć letnią dziecięcą “Tarasową szkołę”, gdzie podczas wakacji uzdolnione dzieci z całej Ukrainy mogłyby wypoczywać, jednocześnie biorąc udział w kółkach edukacyjnych i seminariach z rysunku, języka ukraińskiego i poezji, historii Ukrainy oraz kinematografii. Jurij Illenko nie zdążył wcielić w życie tej pięknej i szlachetnej idei. Ale ona żyje i nie daje spokoju jego współpracownikom i rodakom — członkom fundacji “Tarasowa ziemia”, kaniowskim proświcianom, ukraińskim biznesmenom, którzy rodzimą ziemię i swoich ludzi Ukraińców widzą nie jako tymczasowe źródło własnego zysku, lecz jako obiekt duchowego i kulturowego wzrostu w imię przyszłości Ukrainy. Keleberda Ostatni przystanek naszego press-touru — na obrzeżach dawnej kozackiej wsi Keleberda. Właśnie tutaj oczarowany pięknem rodzimych krajobrazów na zalewowej łące Taras Szewczenko w 1859 roku, na krótko przed aresztowaniem, namalował swój znany etiud “Okolice Kaniowa”. Stąd otwiera się czarująca panorama na malownicze dnieprowe wyspy i zatoki, kaniowskie góry i strome zbocza. To miejsce ekspozycji z największym prawdopodobieństwem (z dokładnością do kilkudziesięciu metrów) zbadał i ustalił Mychajło Iszczenko. Zaangażował on do tej sprawy historyków, artystów, topografów i innych specjalistów. A kilka lat temu, 18 maja 2007 r. fundacja “Tarasowa ziemia”, proświcianie przy bezpośrednim udziale społeczności i mecenasów — rodziny Wołodymyra Butki, prezesa korporacji “Etalon” (największego krajowego producenta autobusów i innych środków transportu) otworzyli w tym miejscu, na nasypanym wzniesieniu, znak pamięci: na trzytonowym, z jednej strony oszlifowanym głazie czerwonawego gabro wyryto powiększoną dokładną kopię szewczenkowskiego etiudu; w lewym górnym rogu — jego portret; w dolnym prawym — paletę artysty. A jeszcze jego słowa wiecznej miłości do rodzinnego kraju: Góry moje wysokie, Nie tak i wysokie, Jak piękne, piękne, Błękitne z daleka… Wysokie i błękitne! Najpiękniejsze na świecie! Najświętsze!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ucieleśnienie ducha historii

Mistrzyni ceramiki monumentalnej i sztalugowej, malarka i graficzka Halyna Sewruk to barwna przedstawicielka środowiska kijowskich intelektualistów lat 60.—80. Głębokie filozoficzne podłoże jej dzieł oraz awangardowe podejście do tematów są szczególnie aktualne obecnie, gdy w przeciwieństwie do „szarowarszczyzny” i obcej subkultury musimy podnosić prawdziwe wartości artystyczne. Nowa retrospektywna ekspozycja dzieł artystki, która została otwarta 12 maja w kijowskiej galerii „Mystetś”, otwiera również perspektywę na postrzeganie zupełnie innych, zapomnianych w ostatnich latach Kijowa i Rusi Kijowskiej — ojczyzny myślicieli i budowniczych, edukatorów i artystów. Na wystawie zaprezentowano ponad sto dzieł malarstwa, grafiki i ceramiki sztalugowej znanej ukraińskiej artystki. Przedstawiamy artykuł jednego z wielbicieli i pierwszych badaczy twórczości Halyny Sewruk. Bohdan HORYŃ Na niełatwą drogę samodzielnego życia twórczego Halyna Sewruk weszła 55 lat temu po ukończeniu Kijowskiego Instytutu Sztuki. Dla rozwoju i utwierdzenia osobowości twórczej wielkie znaczenie ma środowisko — nie byle jakie, lecz doborowe, odpowiadające potrzebom artysty. Świat (z pewnymi wyjątkami) jest przeważnie ustrukturyzowany. Nawet na niebie gwiazdy są skupione w gwiazdozbiory (jest ich 88), przy czym w dawnych czasach za gwiazdozbiory uważano nie każde skupisko gwiazd, a jedynie, że tak powiem — elitarne, te, które są obdarzone jasnym światłem — gwiazdy o słabym świetle do gwiazdozbioru nie należą. Na duchowym niebie Ukrainy talenty-gwiazdy, które w różny sposób są oddalone od nas w czasie i przestrzeni, również są skupione w oddzielne grupy: gwiazdozbiory talentów sztuki teatralnej, sztuki filmowej, muzyki, literatury, sztuk plastycznych. Najbliższe nam w czasie i przestrzeni są te gwiazdozbiory, które uformowały się na duchowym niebie Ukrainy w latach 60. ubiegłego wieku. W tamtym czasie teatr, sztuka filmowa, literatura, sztuki plastyczne obfitowały w talenty, między którymi w Klubie Twórczej Młodzieży odbywała się aktywna komunikacja. Wiktor Zarećkyj, Ałła Horska, Halyna Zubczenko utrzymywali przyjacielskie kontakty z autorytatywnymi literaturoznawcami Iwanem Switłycznym, Mychajłyną Kociubynśką, poetami Mykołą Winhranowśkym, Wasylem Symonenkiem, Wasylem Stusem, historykiem sztuki Hryhorijem Łohwynem — wymieniam tylko tych, którzy są już w niebie. Wśród takiego skupiska talentów kształtowały się światopogląd, poglądy estetyczne i filozoficzne, postawa obywatelska wybitnej mistrzyni malarstwa, grafiki, ceramiki, sztuki monumentalnej, zasłużonej artystki Ukrainy Halyny Sewruk. Podobnie jak pierwsi chrześcijanie, wielu szestdziesiatnyków było neofitami, którzy, rozczarowawszy się wprowadzonymi przez system totalitarny kanonami życia społecznego i kulturalnego, obrali za swoje credo nonkonformizm — niezgodę na istniejącą ideologię i pseudokulturę. Halyna Sewruk to wyrazista przedstawicielka neofitów-szestdziesiatnyków. Zerwała z socrealizmem, naturalistyczną obrazowością w malarstwie i grafice, fałszywym internacjonalizmem, którym przykrywał się rosyjski imperializm komunistyczny, dołączyła do narodowo-kulturalnego ruchu szestdziesiatnyków. Artystka wytrwale budowała w sobie nowy świat, szukała pierwowzorów, pierwszych źródeł własnego rodu i narodu, rozmyślała nad szewczenkowskim „Kim? za co zakute?”, zagłębiała się w mitologię, znajdując w niej zdumiewającą duchową i estetyczną atrakcyjność. Folklorystyczna demonologia pobudzała fantazję, otwierała szeroką przestrzeń dla poszukiwań twórczych. Mistrzyni zakochuje się w starożytności, przemyśliwując poprzez obrazy artystyczne różne okresy ukraińskiej historii. Od mitologii przechodzi do epoki kozackiej, do tworzenia obrazów szlachetnych, mężnych ukraińskich rycerzy, postaci ukraińskiej historii XVI—XVII w. — Samijła Kiszki (1969), Petra Konaszewycza-Sahajdacznego (1969), Bohdana Chmielnickiego z wojskiem (1970), Naływajki (1975), Sirki (1976), Iwana Honty (1979), kończąc ten cykl kompozycjami z obrazami Bajdy (1998) oraz Iwana Mazepy (1997). Dowolnie traktowane przez artystkę groteskowe postacie ze świadomą deformacją budowy anatomicznej wywołują bogate skojarzenia, oddają burzliwy duch epoki, duch zaporoskiej wolnicy. Zastosowaniem kolorowych szkliw, wtrąceniem w kompozycje różnych kolorów smalty artystka wzbogaciła emocjonalny wpływ obrazów. W dziełach o tematyce historycznej, która przeważa w twórczości Halyny Sewruk, czuć puls myślenia państwowotwórczego, co jest absolutną rzadkością wśród licznego ogółu artystów. Dzięki radom i konsultacjom historyka Mychajła Brajczewśkiego artystka odkryła dla siebie mało znane postacie w historii Rusi Kijowskiej i z miłością naświetliła je w ceramicznych płaskorzeźbach. Tej pracy poprzedziło głębokie opracowanie materiału historycznego. W cyklu dzieł z historii Rusi Kijowskiej Halyna Sewruk językiem artystycznym odtworzyła wspaniały okres ukraińskiej historii, oddała ducha epoki. W tym cyklu wszystko jest przemyślane, wszystko uwzględnione. Oprócz tworzenia obrazów władców potężnego państwa — księżnej Olgi, Włodzimierza Wielkiego, Jarosława Mądrego i jego córek, artystka z uwagą naukowca wyłuskuje imiona ówczesnych pisarzy-kronikarzy, myślicieli, artystów, uwieczniając w ceramicznych płaskorzeźbach architekta Mylonoha (1974), lekarza Agapita (1974), ikonografa Alimpija (1976), metropolitę Iłariona (1978), muzyka Mytusę (1979), śpiewaka Bojana (1979), obdarzając te obrazy promieniującą dobrocią, wysoką kulturą wewnętrzną. Większość tych obrazów weszła w umieszczoną w hotelu „Turyst” monumentalną kompozycję „Miasto na siedmiu wzgórzach” (1985—1987) — panneau, które wytrzymuje konkurencję ze światowymi odpowiednikami, jest wdzięcznym materiałem do analizy porównawczej i określenia miejsca twórczości monumentalnej Halyny Sewruk w kontekście światowego doświadczenia w tej dziedzinie. W szeregu dzieł malarstwa i grafiki Halyna Sewruk skoncentrowała uwagę na przemyśleniu dramatycznego okresu ukraińskiej historii lat 70.—80. XX wieku. Emocjonalnie wyostrzone, pełne napięcia pulsującej myśli obrazy i dzieła graficzne z wizerunkami postaci Nadijki Switłycznej („Przebiśnieg”, 1972), Iwana Switłycznego („Na cmentarzu”, 1975), Wasyla Stusa („Medytacja 10”, 2005) — to zator bólu po przeżyciach z tamtych czasów. Te obrazy nabrały symbolicznego brzmienia. W dziełach malarskich i graficznych zwraca uwagę skomplikowana forma wyrazu, symbolika, głębia filozoficzna, przekaz podświadomych poruszeń duszy. Osiągnięcia Halyny Sewruk w różnych rodzajach i gatunkach sztuk plastycznych, wysoki lot jej myśli twórczej i nowatorstwo formy poświadcza otwarta z okazji 85-lecia urodzin artystki retrospektywna wystawa jej dzieł, po raz kolejny potwierdzając, że twórczość Halyny Sewruk to unikalne zjawisko w ukraińskiej sztuce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Takiej godności, jak na Majdanie, francuski fotograf nigdzie na świecie nie widział

Światłana CZORNA W Kijowie, w Narodowym Muzeum Sztuki, za sprawą Funduszu Dyplomacji Kulturalnej otwarto wystawę francuskiego fotografa Erica Bouvета, poświęconą wydarzeniom na Majdanie. Znany fotoreporter, który odwiedził wiele gorących punktów na świecie — Afganistan, Czeczenię, Somalię, Jugosławię, Irak — przedstawił dwa cykle: „Kijowskie zmęczenie” i „Bohaterowie Majdanu”. Ekspozycja składa się z trzech części — fotokolaży w sali muzealnej oraz zdjęć wystawionych przy wejściu do budynku i wzdłuż ulicy Hruszewskiego. Erikowi Bouvetowi udało się nie tylko uchwycić na kliszy jakieś chwile kijowskiej rewolucji, ale właśnie te momenty, które dają klucz do zrozumienia, dlaczego Majdan stał się wydarzeniem o skali planetarnej. Jak bezbronni ludzie, którzy bronili się jedynie tarczami ze sklejki i drewna, zdołali pokonać ogromnego totalitarnego potwora. Jak zwyciężała i zwyciężyła siła ducha. 53-letni fotoreporter, który pracował w ponad 120 krajach, był na Majdanie dwukrotnie — 7–8 lutego oraz 19 i 20 lutego, właśnie wtedy, gdy rozgrywały się tu najbardziej dramatyczne wydarzenia. Mówi, że po stracie dwóch kolegów-przyjaciół w jednym z gorących punktów oraz czterech odniesionych ran, otrzymanych w różnych okresach, postanowił przez rok poświęcić fotografii „o naturze i ludziach, którzy kochają”. Ale kiedy powstała Ukraina, nie mógł nie przyjechać do Kijowa. Prezentując zdjęcia, Eric Bouvet powiedział, że człowiekowi trudno znieść to, co on widział przez obiektyw aparatu: krew, okrucieństwo, śmierć. 19 i 20 lutego był na ulicy Instytuckiej, gdzie „naród toczył walkę o wolność”. — Przede mną padło blisko dwadzieścia osób. Nie krzyczeli ani nie jęczeli, padali z wielką godnością. Czegoś takiego nigdzie na świecie nie widziałem — podkreśla fotograf. Opowiada, że na Majdanie miał szczęście. Po raz pierwszy wtedy, gdy fotografował znanego na Hruszewskiego „pianistę-ekstremistę”, który grał na barykadzie. Na ten kadr, nie przewijając filmu, nałożył inny, ze specjalsami. W rezultacie powstało zdjęcie, na którym panuje muzyka, której nie straszą ani czarni berkutowcy w hełmach, ani świst kul. Drugi kolaż także powstał przypadkowo. Eric Bouvet sfotografował kolumnadę stadionu „Dynamo”, gdzie była naklejka z wizerunkiem serca, które kocha Ukrainę. Na ten kadr nałożył inny — sfotografował chłopaka, który dyżurował na barykadzie. I już w Paryżu, kiedy wywołał film, zobaczył, że rysunek-serce ujawnił się właśnie tam, gdzie serce u człowieka. Reportaże Erica Bouveta drukowały się w wielu światowych mediach: Time, Life, New York Times, Der Spiegel i innych. Jego prace zostały nagrodzone pięcioma nagrodami konkursu World Press Photo, dwoma Visa d’Or, nagrodą magazynu Paris Match itd. Eric Bouvet powiedział, że bardzo uważnie śledzi, jak ludzie reagują na jego zdjęcia z Majdanu. Zachwycony tym, jak szybko muzealnicy przygotowali jego wystawę, na której zaprezentowano niemal dwumetrowe zdjęcia, planuje pozostać na Ukrainie jeszcze przez jakiś czas.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

odcieni, półtonów, które wzbogacają malarstwo artysty. Wystarczy spojrzeć na obraz „Dzień Niepodległości”, w którym czuć siłę ducha amazonki lecącej na koniu z niebiesko-żółtą flagą w dłoniach. Fabuła z główną bohaterką — na tle Dniepru, budowli Kijowa ze stelą Prawa Magdeburskiego. Malarstwo M. Szelesta nabiera potężnej siły, wpływa na nastrój. Należy wymienić kilka martwych natur, wykonanych w surrealistycznym stylu z ciepłą gamą kolorystyczną. Mykoła Mykołajowycz poszukuje złożonych gradacji kolorów, które nadają dziełom szczególnego uroku. Jego martwe natury są pełne oryginalnego melodramatycznego nastroju. Takimi są bankiety owocowe, uzupełnione kwiatami, wykwintnymi wazami, porcelaną, srebrem, muszlami. Mimo że „martwa natura” tłumaczy się jako „martwa natura”, nie dotyczy to Mykoły, dusza i serce poety zawsze są z nami”. Dla mistrzyni wielkim zaszczytem był udział w konkursie „W wianek dla Kobziarza”, który odbywał się w muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie z okazji 165. rocznicy urodzin poety. Na ten konkurs wyhaftowała panneau „Testament” oraz teczkę „Kobziarz” techniką haftu połtawskiego. Odniosła zwycięstwo w konkursie, co uważała za wielkie osiągnięcie. W 1980 roku w muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie odbyła się wystawa indywidualna prac Wiry Rojik, w 1998 roku ponownie. Tym razem na wystawie eksponowano nie tylko wyhaftowane dzieła Wiry Serhijiwny, ale także prace jej uczniów. Po raz pierwszy pracownicy Kaniowskiego muzeum sztuki ludowo-dekoracyjnej poznali Szelesta, jego obrazy — to cała opowieść. Przez pryzmat osobistej świadomości ujawnia się głęboka wiedza artysty. Na płótnie „Każdemu swoje” malarz przedstawił pieprz gorzki i słodki, aksamitki, trzy kieliszki z czerwonym winem. Obłupana ściana, przykryta ręcznikiem — symbolem dobra i szczęścia. W ten sposób autor pragnie opowiedzieć nam o losie ludzkim, pełnym walki i przemian, matczynej miłości i dążenia do szczęśliwego losu. Mykoła Szelest to nie tylko malarz, ale także aktywny działacz społeczny. Często podróżuje za granicę, rozsławiając ukraińską sztukę. Wyważony, pełen miłości do sztuki Mykoła Mykołajowycz przejmuje się losem narodu ukraińskiego poprzez swoje dzieła. Wychowany na testamentach Kobziarza, propaguje prawdziwą wolność i sprawiedliwe istnienie swojego narodu. poznali mistrzynię w latach 70. Prezentowała swoje prace w Soborze Uspieńskim, zabytku architektury XII w. — tam mieściła się ekspozycja muzeum. Wira Serhijiwna zachwyciła nas siłą ducha, energią, determinacją i miłością do haftu. Po raz drugi krymska mistrzyni eksponowała swoje i uczniowskie prace w 2008 roku w dziale naukowo-badawczym „Sztuka ludowa dekoracyjna Kaniowszczyzny” Szewczenkowskiego rezerwatu narodowego na wystawie „Ukraiński ręczniczek”. Codziennie Wira Serhijiwna pełniła dyżur przy ekspozycji, spotykała się ze zwiedzającymi. Było to ważne wydarzenie dla Kaniowa. Jej wystawy odbywały się w różnych miastach Ukrainy pod patronatem prezydenta. Mistrzyni podarowała muzeum ręczniczek „Czerwona dziewczynka”, wyhaftowany na białym płótnie czerwonymi nićmi techniką haftu połtawskiego. Całe swoje życie Wira Rojik poświęciła haftowi. Prace wielkiej mistrzyni ukraińskiego haftu ludowego są eksponowane w muzeach wielu krajów świata. W 2006 roku ustanowiono międzynarodową nagrodę w dziedzinie sztuki ludowej imienia Wiry Rojik. Wira Rojik nie dożyła stuletniego jubileuszu zaledwie pół roku. Ale jej twórczość w sztuce ludowej haftu, kompozycjach ornamentalnych, żyje nadal.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Żyję, by malować

Wystawa „Malownicza Ukraina”, która niedawno odbyła się w Ukraińskim Funduszu Kultury, przyciągnęła wielu wielbicieli malarstwa Mykoły Szelesta. I nie bez powodu. Mykoła Mykołajowycz Szelest — znany malarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy i Polski — poświęcił swoją wystawę 200-leciu urodzin T. H. Szewczenki. Wśród dzieł powstałych w ostatnich latach (a są to kompozycje fabularne, pejzaże, martwe natury oraz portrety znanych osób naszego społeczeństwa), czerwonym wątkiem przewija się temat szewczenkowski. Walentyna ROMENSKA Zdjęcia autora — Życiodajne studnie Kobziarza są dla mnie osobistym drogowskazem — podzielił się przemyśleniami Mykoła Szelest — dlatego temat poświęcony światłu narodu ukraińskiego przewija się przez cały mój dorobek artystyczny. Szewczenkowski rewolucyjny duch, dążenie do zmiany społeczeństwa na lepsze, bezgraniczna miłość do narodu i rodzinnej ziemi pozostają dla mnie ważnym fundamentem twórczości. Dzieła artystyczne M. Szelesta odkrywają wieloaspektowy świat wyobrażeń jego twórczych upodobań. Każdy temat, który wybiera artysta, rozwija się jak konsekwentna opowieść. „Monastyr Hustyński” Artysta wprowadza do obrazów sceny rodzajowe, które skłaniają do refleksji, do rozmowy. Przez jego dzieła przemawia historia narodu ukraińskiego. W obrazach namalowanych przez M. Szelesta widzimy postać wielkiego poety jako myśliciela, artystę, filozofa, bojownika o wolną Ukrainę. Wystarczy wymienić obrazy „Taras Szewczenko — malarz”, „Taras Szewczenko i Warwara Riepnina”, „Prorok”, gdzie Taras Hryhorowycz siedzi na powalonej wierzbie i z troską patrzy na nas. Wydaje się, że jego spojrzenie mówi: „Walczcie — a zwyciężcie”, i jest to jak testament dla każdego, komu nie jest obojętna sprawiedliwa i wolna Ukraina. Mykoła Szelest zgłębia genialność Szewczenki-proroka i pragnie za pomocą środków artystycznych ukazać główne wydarzenia z życia Kobziarza. Szereg płócien artysta namalował w miejscach, które odwiedził Taras Szewczenko. W Monastyrze Hustyńskim poeta-malarz rysuje cerkwie, o których wspomina w powieści „Muzyk”, że to miejsce to prawdziwe opactwo Saint-Clair. Jest tu wszystko: i kanał, głęboki i szeroki; i wał, a na wale wysoki kamienny zębaty mur, krypty i podziemia. Obraz jest pełen filozoficznych rozważań, a zachowane proporcje monastyru nadają mu szczególną realność. Osiągnięcia malarskie są bezdyskusyjne, także dzięki grze promieni słonecznych, pełnych mnóstwa odcieni. Artyście udaje się przekazać głęboką myśl filozoficzną, obrazową i wyrafinowaną. Monastyr Hustyński położony jest nad rzeką Udaj i pełen jest własnych tajemniczych historii. Budując kompozycję, artysta poświęca szczególną uwagę niebu w porze wieczornej z chłodnymi chmurami. Oto rzeka pokrywa się lodem, a dźwięczny chłód odbija się w krukach, które krążą nad monastyrem jako znak nadchodzących zmian. Dzieła Mykoły Szelesta są wysoce profesjonalne. Artysta fachowo włada techniką malarstwa olejnego. Szczególnie dobrze wychodzą artyście przedstawienia wody, śniegu, niebiańskich wysokości, pól i łąk. Obrazom towarzyszy epicki nastrój, pełen światła, przestrzeni, zadumy. Szczególna wyrazistość osiągana jest dzięki przejrzystej palecie, z grą wyrafinowanych odcieni „Taras i dzieci”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

I na tym ręczniku…

Z okazji 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki ekspozycja działu naukowo-badawczego „Ludowa sztuka dekoracyjna Kaniowszczyzny” Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu wzbogaciła się o cenny eksponat. Jest to ceramiczny wazon, wykonany w symferopolskim prywatnym przedsiębiorstwie „Tawrika-keramik” (dyrektor Serhij Kowalow). N. M. BASYSTA, starszy pracownik naukowy Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. 25 kwietnia minęło 103 lata od dnia urodzin wybitnej hafciarki, znanej krymskiej mistrzyni W. S. Roik. Właśnie tego dnia w Muzeum Etnograficznym w Symferopolu odbyło się wydarzenie twórcze poświęcone prezentacji projektu „Ręcznik na 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki”. Uczennice Wiery Serhijiwny według jej rysunków wyhaftowały siedmiometrowy ręcznik. Jego centralną część wyhaftowała Jewhenija Żukowa z miasta Dżankoj w Autonomicznej Republice Krymu, do projektu dołączyła grupa twórcza hafciarek z przedstawicieli towarzystw narodowo-kulturalnych Krymu. Na siedmiometrowym ręczniku wyhaftowane są wersy z „Testamentu” Kobziarza: I mnie w rodzinie wielkiej, W rodzinie wolnej, nowej, Nie zapomnijcie wspomnieć Słowem łagodnym, cichym… przetłumaczone na 43 języki narodów Krymu, co symbolizuje jedność wszystkich narodowości zamieszkujących Krym. Hafciarki pracowały w Muzeum Ukraińskiego Haftu W. S. Roik. Syn Wiery Roik, Wadym Mychajłowycz, podarował Kaniowskiemu Muzeum Sztuki Ludowej Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu wazon z wzorem z tego ręcznika, który uroczyście przekazano pracownikowi Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Wiktorowi Sawyczowi Tarachanowi. Na wazonie znajduje się napis „T. Szewczence 200 lat” oraz daty 1814—2014. I wersy: „Każdy ręcznik To błysk duszy mojej, To część życia, To mój los…” Wiera Roik. Malaturę na wazonie według ornamentu Wiery Roik wykonała mistrzyni Lutaris Sulejmanowa z miasta Dżankoj w Autonomicznej Republice Krymu. Wiera Serhijiwna — Bohater Ukrainy, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, zasłużony artysta Autonomicznej Republiki Krymu, członek Związku Artystów Ukrainy, laureatka nagrody państwowej Autonomicznej Republiki Krymu, honorowy członek towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Artystka urodziła się 25 kwietnia 1911 roku w Łubniach na Połtawszczyźnie. Od 1952 roku mieszkała w Symferopolu. W 1963 roku ukończyła Moskiewski Instytut Artystyczny. Biegle władała 300 rodzajami technik haftu narodów świata. Stworzyła Krymską szkołę wystaw, muzeum ludowych twórców Krymu. Wiera Serhijiwna niezwykle kochała twórczość Szewczenki. Był on jej życiowym drogowskazem: „Kobziarz towarzyszył mi przez całe życie. I choć fizycznie jego już nie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Żegnaj, ubogi Kos-Arale…»

Ołeh HAWRYLEWYCZ, redaktor naczelny Ogólnoukraińskiego projektu literacko-artystycznego „FRAM”, m. Dubno, obwód rówieński. — Haj-haj, gdzie wieś Myrohoszcza, w której mieszkasz, i Dubno, gdzie pracujesz, a gdzie dawne Morze Aralskie… Co cię niespodziewanie zaniosło aż na tę azjatycką pustynię? — Gdybym nie pracował wcześniej z oryginałami utworów Tarasa w Kijowie, gdybym nie przepadał w archiwach ówczesnego Leningradu, a obecnie Petersburga, gdybym nie badał innych poważnych zbiorów archiwalnych, to może i nie leciałbym tam… …Około trzech dekad temu miałem ciekawą podróż służbową do Azji. Przy okazji postanowiłem, wracając z tuwińskiego Kyzyłu, przez chakaski Abakan, przez poligon jądrowy koło Semipałatyńska do Ałma-Aty i Moskwy, przy okazji odwiedzić też kosmodrom Bajkonur i Kos-Aral. Ponieważ archiwa archiwami, a spotkanie twarzą w twarz jest bez wątpienia o wiele bardziej wiarygodne. Pociągiem ze stolicy Kazachstanu dojechałem do Aralska — głębokiego centrum rejonowego obwodu kyzyłordyńskiego. Aby postawić w delegacji pieczątkę, zmuszony byłem odwiedzić tamtejsze kierownictwo. Nigdy nie zapomnę, jak pierwszy sekretarz komunistyczny podszedł ze mną do kilku map geograficznych na ścianie gabinetu służbowego: „Patrzcie, szanowny Mykoło Iwanowyczu… Wyobrażacie sobie, jesteśmy jedyną jednostką administracyjno-terytorialną na świecie, której powierzchnia corocznie zwiększa się o kilkadziesiąt kilometrów kwadratowych…”. Ja, niezrozumiale zmieszany, wzruszyłem ramionami i rzuciłem: „Co macie na myśli, czyżbyście okupowali sąsiadów?”. On milczał, a potem: „To mówicie, że musicie na Kos-Aral, na Morze Aralskie?..”. — „Jeśli można…”. — „Dla was, jako wyjątek, zatrzymam samolot…”. Zadzwonił gdzie trzeba. A przedtem jeszcze raz dumnie się pochwalił: „Widzicie, to nasz rejon. Aralski, do którego wchodzą i część morza, i jego wyspy, i jego brzegi…”. Przeraziłem się! Szczegóły stały się zrozumiałe, gdy wsiadłem do zwyczajnego pocztowego „kukuruźnika”… — Dokąd więc skierowaliście się? — Na dawną wyspę, uwiecznioną w albumach artystycznych i żołniersko-marynarskich notatnikach przez Tarasa Szewczenkę równo 165 lat temu: „Żegnaj, ubogi Kos-Arale. // Nudę przeklętą moją // Ty rozpraszałeś jednak dwa lata. // Dziękuję, przyjacielu…”. Położyłem się na szorstkich workach, w których były gazety i czasopisma dla koczowniczych kazachskich aułów. Patrzę w iluminator. Wyjmuję ze sportowej torby podróżnej mapę geograficzną. Lecimy. Widzę (wysokość około 300-400 metrów) — zgadza się, jakaś zatoka morska, potem niespodziewanie — już hen, hen na dole wielbłądy garbate wędrują, wody żadnej… A powinna być!.. Zacząłem walić w kabinę pilotów: dokąd mnie wieziecie? Grzesząc myślą, pomyślałem, że może ukradli tę „Anuszkę”… Uspokoili: wszystko w porządku… Wyrzucili pośrodku pustyni Kara-kum te szorstkie ciemnobrązowe worki. Ostrzegli: jeśli nie wyrobię się z zadaniem dziennikarsko-pisarskim w ciągu 4—5 godzin, to następny lot przybędzie dopiero za tydzień lub półtora… — Nie zrobiło się strasznie? Na pustyni… — Śniegi i piaski. Styczeń. Mróz minus czternaście. Wiatr przenikliwy, do kości. Auł, którego nazwa to Karaterień, co w tłumaczeniu z kazachskiego oznacza: Czarna Głębia, Czarne Dno… — Dlaczego? — Miliony lat temu niedaleko zaczynało się Morze Aralskie. Od razu przy brzegu — urwisko o głębokości 8—9 metrów. Przed wyjazdem do Azji przypadkowo spotkałem w Kijowie w Związku Pisarzy Ukrainy poetę Stanisława Zinczuka. „O, Mykoło, jeśli naprawdę tam będziesz, to pokłoń się i Karaterieniowi, i tamtejszym Kazachom, którzy uratowali mnie od śmierci, bo będąc szeregowym żołnierzem radzieckim, kiedyś betonowałem pasy startowe na Bajkonurze i właśnie tam jeździliśmy się kąpać. Tonąłem właśnie w miejscu wpadania rzeki Syr-darii do Aralu, koło wyspy Kos-Aral”. Okazuje się, że przy komunistycznym niegospodarnym „gospodarowaniu” (po raz pierwszy na planecie!) to odwieczne morze zniszczono i zmeliorowano. I tam, gdzie tonął mój starszy brat w piórze, ja spokojnie chodziłem, razem z wielbłądami, pieszo. Linia brzegowa cofnęła się miejscami o ponad sto kilometrów. A poziom wody, w pionie, spadł o kilkanaście metrów! A morze to jest wewnętrzne — płytkie, poza niektórymi zagłębieniami. Pytam: gdzie szkoła?.. Oto i ona. Spora. Na podwórku — popiersie Kobziarza… Przechodząc wcześniej kilkoma uliczkami, zauważyłem: ani jednego drzewa! Nawet bezlistnych, pokręconych saksaulów — i tych nie ma. Chyba że sterczały bezgłowo kilkumetrowe, ostowate karagany. Niezapomniane stało się improwizowane spotkanie z azjatyckimi uczniami. A kiedy podarowałem im książki Tarasa Hryhorowycza, kolorowe reprodukcje jego rysunków z lat 1848—1849, na których są ich prapradziadkowie i praprababcie, to już, uważajcie, prawie się spowinowaciliśmy… Ktoś z kierownictwa szkoły gdzieś zadzwonił i przyjechał pojazd terenowy. Zaprosił mnie do kabiny Marat Sadykow, który jeszcze dziesięć lat temu jako kapitan floty rybackiej pływał po Aralu i niespodziewanie, nie z własnej winy, stał się bezrobotnym. Tylna burta otwarta: wskoczył tam pies (jak spore cielę!). „Niech będzie. Broni nie bierzemy. A tam, dokąd jedziemy, są szakale…”. Po półtorej godziny, pokonawszy strome wydmy i barchany, zatrzymaliśmy się… Marat Sadykow mówi: „Oto my, Mykoło, przyjechaliśmy. Przed tobą drzewo, które posadził Taras Szewczenko…”. — To ta słynna wierzba? — Co wy! Wierzbę ze szpicruty, którą okrutnie karali szeregowych żołnierzy pijani carscy oficerowie, poeta wyhodował na brzegu innego morza — Kaspijskiego, gdzie też jest pustynia, ale zdarzały się tam źródła. A Kara-kumy to horror… Więc pytam dwa, trzy razy: a drzewo gdzie? On widzi, ja nie. „No patrzże!..” — wziął za rękę i ciągnie na szczyt dziesięciometrowej wydmy piaszczysto-śnieżnej. — „Oto…”. Nie widzę. „Ciekawy jesteś człowiek. Wystają gałęzie — widzisz…”. Zobaczyłem. Rzeczywiście, jakieś gałązki wyglądają na czubku tamtego barchanu, a spomiędzy nich wyziera coś zupełnie mi nieznanego. Jak kłębki drutu kolczastego. „A co to takiego?..”. Kazachskiego nie znam, on ukraińskiego też nie. Na migi, jak tłumacz języka migowego, zaczyna wyjaśniać: „To… no rozumiesz, toczypole…” — i kręci rękami, pokazując, jak toczy się po pustyni. „Aha — myślę — toczypole…”. Toczyło się, biegło, uciekało gdzie oczy poniosą, aż na jego piaszczystej drodze nie pojawiło się drzewo, posadzone w połowie XIX wieku przez naszego Genialnego Niewolnika, i szepnęło toczypolu: „Stój, bezgłowy! Dokąd biegniesz z rodzinnych stron?..”. I złapało, zatrzymało. A ja je — jedno i drugie — do swojej torby sportowej!.. Wysokie wyrosło drzewo, ale piaski, przytoczywszy się nie wiadomo skąd, nakryły je prawie całkowicie… — Przywieźliście na Ukrainę toczypole? — Przywiozłem. Jedno podarowałem w Dubnie poecie i artyście Mykole Tymczakowi. A drugie do dziś jest w domu w Myrohoszczy, na półce z książkami. Nigdy nie zapomnę, jak dobierałem się potem kilka dni do Moskwy, do Kijowa, do Zdołbunowa, jak dopytywali zdziwieni współpasażerowie: co to wieziecie? Mówiłem: ziele lecznicze, bardzo pomocne, lekarstwo na niepamięć, ultra deficytowe, na brak ojczyzny. Żeby nikt i nigdy z nas, nie daj Boże, nie stał się toczypolem…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Aleja Szewczenki

Od dawna przyzwyczailiśmy się do pomników Tarasa Szewczenki w miastach i wsiach. Ale mieszkańcy Zakarpacia stworzyli żywy pomnik Kobzarza. W Leśnictwie Użhorodzkim w Dolnym Solotwinie niedawno założono Aleję Szewczenki. Maryna BODNAR Na jej otwarcie zebrało się wielu pisarzy. Z niezwykłą dla nich pracą radzili sobie leśnicy, którzy już przygotowali zarówno sadzonki, jak i odpowiednie narzędzia. Aleja powstała w urochisku Dereniwka. To bardzo piękne, słoneczne miejsce, dlatego istnieje nadzieja, że stanie się zieloną pamiątką dla kolejnych pokoleń. W tej akcji wzięli udział Generalna konsul Republiki Słowackiej w Użhorodzie Janka Burianowa oraz zastępca przewodniczącego obwodowej rady Andrij Serbajło. Zaznaczyli oni, że Szewczenko, tak jak setki lat temu, skupia wokół siebie zarówno swój, jak i inne narody. Dyrektor Użhorodzkiego Nadleśnictwa Iwan Kostiw opowiedział, że na alei wyrosną tuje, miłorząb dwuklapowy oraz rzadki buk czerwonolistny. Te drzewa będą rosły tutaj przez dziesiątki lat i będą przyciągać uwagę wszystkich, dla których Szewczenko jest symbolem ducha ukraińskiego i uczciwego sumienia. Powstanie Aleja Szewczenki to kolejna okazja dla pisarzy, a także dla wszystkich mieszkańców Zakarpacia, do organizowania tutaj czytań literackich i obchodzenia wybitnych wydarzeń. W naturalnym środowisku te wydarzenia będą odbierane naprawdę organicznie. Przewodniczący Zakarpackiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Huszti poinformował, że takie akcje będą miały kontynuację w przyszłości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Zwróćmy się do pierwotnego źródła naszego sumienia

Oleg OLEKSIUK, kierownik wydziału kultury rejonowej administracji państwowej, przewodniczący jury konkursu Znany ukraiński pisarz Ołeś Hončar pisał: „Śpiewak narodu, który nigdy nie był w roli zdobywcy, pogromcy innych narodów, poddany pańszczyźniany, którego dusza przez cały czas żyła na przestrzeniach wolności, Szewczenko jest nam bliski ideałem wolnego człowieka, swoją bezgraniczną miłością do ojczystego kraju, swoją nieprzejednaniem wobec wszystkiego, co poniża człowieka, krępuje, kaleczy i okalecza”. Być może to właśnie skłania Ukraińców do sięgania po pierwotne źródło naszego sumienia — po „Kobzarz” Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Dlatego w celu popularyzacji duchowego dziedzictwa narodu ukraińskiego i uczczenia pamięci T. H. Szewczenki wydział kultury Hołoprystańskiej Rejonowej Państwowej Administracji na bazie Czulakiwskiej Szkoły Sztuk Dziecięcych zorganizował i przeprowadził II Rejonowy konkurs recytatorów utworów Tarasa Szewczenki. Blisko setka uczestników z wszystkich zakątków regionu deklamowała najulubieńsze utwory z dziedzictwa Wielkiego Kobzarza. W skład jury weszli p.o. dyrektora Obwodowego Centrum Twórczości Ludowej Ksenia Stepanowa, kierowniczka wydziału amatorskiej sztuki Obwodowego Centrum Twórczości Ludowej Jewhenija Koval, wykładowczyni najwyższej kategorii komisji przedmiotowo-cyklowej „Widowiskowo-teatralne imprezy” Chersońskiego kolegium kultury Walentyna Dowżenko, dyrektor Hołoprystańskiego Rejonowego Domu Kultury Łarysa Korolenko. W nominacji „Kompozycja na podstawie utworów T. H. Szewczenki” za najlepszy uznano występ z literacko-muzyczną inscenizacją „Kobzarewymi ścieżkami” drużyny dramatycznej „Słowo” Kruhłoozerskiego wiejskiego Domu Kultury (kierownik artystyczny Ljubow Hołowko). Trafnie dobrany podkład muzyczny do utworów Tarasa Szewczenki, wysokiej jakości reżyseria i aktorska gra wychowanków Ljubow Hryhorijiwny oczarowały widzów. Zaszczytne drugie miejsce zajęli wychowankowie Wiktorii Wyszniak z teatru miniatur „Arlekino” Bechterskiego wiejskiego Domu Kultury. W młodszej kategorii wiekowej od 6 do 13 lat najlepszymi uznano recytatorów, którzy w szczególny sposób oddali drżenie duszy wielkiego śpiewaka Ukrainy. Pierwsze miejsce zdobyła Walerija Illijewa (wieś Bechtery); drugie miejsce zajęły Daryna Kuntij i Wołodymyr Pantak (wieś Czulakiwka), trzecie miejsce — Jana Łysak (wieś Bechtery), Tetiana Korż i Hanna Myjchajłenko (miasto Hoła Prystań). W średniej kategorii wiekowej od 14 do 20 lat wysokie mistrzostwo wykonawcze zaprezentowała Dar'ja Kuzniecowa (wieś Hieroiske), która zajęła I miejsce. Za własną interpretację i czułe wykonanie utworów Kobzarza drugie miejsce zdobyła Władysława Tkaczowa (wieś Zaliznyj Port), a trzecie Ilona Bidnenko (wieś Czulakiwka). Wśród najstarszych recytatorów-amatorów tytuł laureata I nagrody otrzymał Maksym Ljaskowec (wieś Tawrijske). Serdecznie dziękujemy Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz osobiście przewodniczącemu Towarzystwa Pawłowi Mowczanowi za pomoc w przeprowadzeniu ceremonii wręczenia nagród uczestnikom i zwycięzcom konkursu pamiątkowymi nagrodami — wydaniami upominkowymi Centrum Wydawniczego „Proświta” (miasto Kijów).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nieakademicki Stefanyk…

Jewhen BARAN. Tak nie mam ochoty szukać słów, które powiedział Sainte-Beuve o klasyce. Słowem, klasyka to martwa przestrzeń, dopóki nie postawi na niej stopy żywy człowiek. A może to nie Sainte-Beuve powiedział, a palnąłem ja. Niepostrzeżenie minęły kolejne urodziny Wasyla Stefanyka. Niepostrzeżenie z różnych powodów. Najważniejszy — wojna. Ukraińcy (Galicjanie) są unikalni w swoim postrzeganiu wojny. Postrzeganie jest pofigistyczne, nawet kiedy śmierć jest prawdziwa. Jakoś siedziałem na jednym festiwalu poetyckim, obok mnie była sympatyczna kobieta w moim wieku (sympatyczne i pożądane kobiety w moim wieku to niemal „ewenkijska” fantastyka). Jej ręka mimowolnie ześlizgnęła się na moje kolano: „Oj, wybaczcie!” — przerażona-udawanie szepnęła ona. „Nic tam, — odpowiedziałem. — Zwalimy na wojnę…” Kiedy Stefanykowi stuknęło 50, w Rusowie, a było to 14 maja 1921 roku, w Domu Ludowym postanowiono uczcić jego jubileusz. W końcu poważny człowiek. Dopiero co, rok temu, zmarł jego ojciec, po panu Teodorowiczu najbogatszy gospodarz wsi, miał 180 morgów pola. Sam Wasyl Semenowycz 10 lat (od 1908 do 1918 roku) parlamentował w Wiedniu. I chociaż trafił tam niemal przypadkiem, ale był uczciwym i porządnym człowiekiem. Tego wystarczy w każdych czasach. Tak samo, jak tego brakuje w każdych czasach. Do Wasyla Stefanyka współmieszkańcy inaczej się nie zwracali, jak „panie doktorze” lub „panie pośle”. „Doktorem” on tak i nie został, chociaż uczył się 8 lat na wydziale medycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Nie został dlatego, że ten chleb był nie dla niego, chociaż „ból i radość” — stefanykowskie rozumienie „piękna” odczuwał ostrzej niż jakikolwiek „doktor”. Tak więc, siedzą ludzie w domu ludowym, przyszło kilku księży na czele z dziekanem, siedzieli w „pierwszym” rzędzie, dalej nauczyciele, ludzie, a miejscowy dyrektor szkoły, pan Iwan Fedorak przygotowywał się do odczytania referatu o Stefanyku. Czekają pięć minut, dziesięć… Minęło pół godziny. Fedorak zrozumiał, że będzie coś ekstrawaganckiego. Wreszcie, po jakichś 50 minutach przyszedł podchmielony Stefanyk. Spojrzał na salę, ludzie radośnie: „panie pośle”, spojrzał na pierwszy rząd, a księża z dziekanem od razu rozsunęli się, zostawili miejsce dla niego. Stefanyk rozejrzał się, spod łba rzucił błyskawice na księży i powiedział: „No to co, święci ojcowie, jak taki święto, to zaczynajmy!”… Nikt z jego współmieszkańców nie postrzegał i nie rozumiał, co Stefanyk pisze, dla kogo i po co. Nie rozumiał, że Stefanyk kanonizował ich prawdę. Sakralizował ją. Bo im chodziło o zrozumiałego Stefanyka. A zrozumiały Stefanyk był taki, jak większość: pił wódkę, co miesiąc jeździł do Lwowa „do kurew” (nigdy nie myślał po śmierci żony Olgi o tym, by swoim trzem synom przyprowadzić macochę, a dlatego swoją fizjologiczną potrzebę rozwiązywał tak, jak uważał za stosowne, i synowie tę decyzję ojca rozumieli, wspierali i strasznie go kochali, — wszyscy trzej, bez wyjątku), był złym gospodarzem (jego stale ratowali od bankructwa to przyjaciel, adwokat i pisarz Marko Czeremszyna, to osobisty lekarz Iwan Podiuk, a to sam metropolita Andrzej Szeptycki). Czy cierpiał z powodu tego niezrozumienia Stefanyk? Myślę, że nie. Wiedział, kto chce zrozumieć, ten zrozumie; komu nie dane jest rozumieć, tego on nie przekona. Był samowystarczalny i twardy w swoim bezbożnictwie… Miał grzechy. Jak każdy śmiertelny człowiek. Przyczynił się do śmierci przyjaciela, chociaż go kochał. Kochał po swojemu, po stefanykowsku. Był twardy, momentami okrutny, jak jego ojciec. Kiedy Semenowi znudziła się choroba żony Oksany, powiedział jej raz: „Moja żono, ty albo umieraj, albo zdrowiej, bo siedzieć koło ciebie nie mam czasu”. Żona płakała, opowiedziała to swojemu ulubieńcowi, i Wasyl miał żal do taty, chociaż sam nie był lepszy. Kiedy Semen przyjechał do Drohobycza do syna po pogrzebie starszej córki Marii, to cały dzień nic nie mówił synowi, a kiedy wsiadł do pociągu, to z okna rzucił: „Słyszysz, Wasylu, a Marii nie ma”… I powiedz, że był okrutny. Powiedz, że nie kochał swojego syna… Kiedy tata pół roku po śmierci żony przyprowadził do domu młodą gospodynię, która była młodsza o kilka lat od Wasyla, to syn na weselu tańczył tylko z macochą, aż dopóki w środku tańca Semen nie złapał swoją Marię za włosy, zamknął ją w stodole i do ludzi oraz muzyków powiedział: „Wszystko, wesele się skończyło”. Synowi nie powiedział nic. I powiedz po tym, że Semen był gruboskórny. Był chłopem, z krwi i kości. Żył i umarł jak chłop. Żył ze swoją prawdą i umarł z nią. Był człowiekiem. Takim był i syn. Człowiekiem. Kiedy na Uniwersytecie Przykarpackim, po raz drugi w ciągu pięciu lat, wręczano obwodową nagrodę imienia Stefanyka w dniu uniwersytetu, który po raz pierwszy obchodzono tego dnia, to nic złego w tym nie było. Jedynie to, że uniwersytet zignorował pisarzy. A Stefanyk był pisarzem i „miał w dupie małe miasta”. To taki los, pisarzy-klasyków, stać się ozdobą „martwego miasta”. Bo uniwersytet, każdy, jest martwy, kiedy ignoruje się w nim żywego ducha. A jeszcze, kiedy przypadkiem zobaczyłem wśród zaproszonych byłego szefa obwodu, który groził „panowaniem” razem z kryminalnym gwarantem do 2017 roku, to zrozumiałem, że w takim towarzystwie świętowanie urodzin pisarza jest grzechem. Dlatego zawróciłem spod progu uroczystej akademii, poszedłem do domu, wypiłem sto gramów, bo Stefanyk to człowiek, z którym wypić nie grzech (kiedy synowie w 1931 roku narzekali, że to tatę ukarało udarem, że to z tatą taka bieda, on nie wytrzymał i ryknął na nich: „Hej, chłopcy, zamknijcie się. Mnie sparaliżowało od wódki. Wam co, pamięć odjęło. I nie płaczcie, bo dam po uszach”… On zrobił w literaturze to, co i dziś mało kto może zrobić. On deptał po swoim sercu. Z tego wychodziły ból i radość. Z tego wychodziła krzywda ludzka i stawała się Bożą prawdą. To umiał tylko on. I on nie był martwy. Nie był akademicki. On był synem swojego ojca. Wasyl, syn Semena.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Stepan Rudanski łączy Ukrainę. Krymczanie uczcili pamięć Stepana Rudanskiego (6.01.1834—3.05.1873)

Jak poinformował mieszkaniec Symferopola Anatolij Jefimow, pochodzący ze wsi Chomutyńci w obwodzie winnickim, w przeddzień 141. rocznicy śmierci poety — 2 maja na cmentarzu Masandrowskim w Jałcie mieszkańcy tradycyjnie uczcili pamięć klasyka literatury ukraińskiej, lekarza i poety Stepana Rudanskiego. Przy grobie honorowego obywatela Jałty, jej pierwszego lekarza miejskiego, fundatora lecznictwa uzdrowiskowego na Krymie, założyciela służby sanitarnej i weterynaryjnej w Jałcie, działacza społecznego, patrioty i dobroczyńcy zebrało się wielu miłośników jego twórczości. Olga JURCZYSHYNA, główny bibliotekarz Winnickiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. M. I. Pirogowa. Grób jest zadbany, odnowiony, zakwitły na nim irysy i tulipany przywiezione z ojczyzny poety. Pomnik przyozdobiły jubileuszowy szewczenkowski ręcznik z Majdanu oraz podolski ręczniczek, podarowany przez rodaków poety szkolnemu muzeum, a także portret Rudanskiego autorstwa dniepropietrowskiego artysty. Na ogrodzeniu powiewały żółte i niebieskie wstążki. W złożeniu kwiatów na grobie poety wzięli udział: p.o. dyrektora Jałtańskiego Muzeum Łesi Ukrainki A. S. Frołowa, zastępca naczelnika wydziału kultury Rady Miejskiej Jałty T. A. Pryszko, studenci Krymskiego Uniwersytetu Humanitarnego, kolegium medycznego, uczniowie Jałtańskiego Zespołu Szkół nr 15 z ukraińskim językiem nauczania imienia Stepana Rudanskiego, znajdującego się przy ulicy noszącej jego imię, oraz szkoły-liceum nr 9, nauczyciele-metodycy języka i literatury ukraińskiej S. M. Rehrut i W. A. Owsejczuk, przewodniczący miejskiego oddziału „Proświty” Wołodymyr Olijnyk, a także gość z Symferopola, autor książki „Mój rodak Stepan Rudanski” Anatolij Jefimow oraz przedstawiciele ukraińskiej społeczności miasta. Uroczystość prowadziła A. S. Frołowa. Lekcję pamięci Stepana Rudanskiego rozpoczęła uczennica Jałtańskiego Zespołu Szkół nr 15 Zoriana Janczyszyna słowami wiersza laureatki nagrody im. S. Rudanskiego Walentyny Kozak „W Jałcie”. Uczniowie szkoły-gimnazjum im. Stepana Rudanskiego Alina Prychodko i Jarosław Chabibulin opowiedzieli o obchodach w Jałcie 180. rocznicy urodzin poety, jego śpiewogry (humoreski wierszowane) przeczytali Walerija Jerszowa, Mykoła Prystupa — Jałtański Zespół Szkół nr 15, Diana Hanina, Jelyzaweta Kawerina, Danyło Turta, Ołeh Komaszko — szkoła-liceum nr 9. Zabrzmiały humoreski laureata nagrody im. Stepana Rudanskiego Anatolija Harmatiuka o petersburskich i jałtańskich epizodach z życia poety w wykonaniu uczniów: Danyła Marewa, Olhy Czebotarowej, Wiktora Kaszczenki, Ołeksandra Herasymczuka, Kateryny Fediuk. Anatolij Jefimow podkreślił konieczność budowy w Jałcie pomnika i stworzenia muzeum Stepana Rudanskiego. Obecni wspomnieli również o pełnej żaru miłości poety do Marii Kniahnyckiej, po czym wszyscy zaśpiewali pieśń-hymn miłości „Powij witre, na Wkrainu” („Wiej wietrze, na Ukrainę”), przetłumaczoną na 114 języków świata, która stała się już pieśnią ludową. Mieszkańcy Jałty z miłością wspominają podolanina, który stał się częścią ich historii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Jej wkład jest nieoceniony

Odeszła w wieczność wybitna Ukrainka. Nie stało się najbardziej znanej osoby wśród działaczy społecznych nie tylko Czernihowa, ale i całej Ukrainy. Sławne imię Raisy Reszetniuk-Kostarczuk (24.04.1948 — 3.05.2014) jest dość znane na świecie. To ona ponad 23 lata temu na zasadach społecznych zaczęła odradzać w Czernihowie ludowe święta, zwyczaje i obrzędy: Bożonarodzeniowy Wertep, Noc Świętojańską w miejskim parku kultury i wypoczynku, wielkanocne zabawy przy Piątnickiej cerkwi, dzień Świętego Mikołaja, dzień Matki… Jej wkład w rozwój kulturalno-duchowy miasta jest nieoceniony. Raisa Iwaniwna znana jest także jako założycielka w 1990 r. i kierowniczka pierwszej demokratycznej organizacji kobiecej nie tylko w Czernihowie, ale w całej Ukrainie Wschodniej — Czernihowskiego oddziału Związku Ukrainek. „To, co boli Ukrainę, boli jej imię”, mówiła Raisa Reszetniuk. Była jedną z pierwszych wśród tych, którzy tworzyli na Czernihowszczyźnie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (obecnie Wseukraińskie Towarzystwo „Proświta”) w 1989 r., Towarzystwa im. B. Lepkiego, H. Waszczenki i KUNU. Założyła pierwszą w Czernihowie ochotniczą organizację Służbę Społeczną Ukrainy, która opiekowała się i opiekuje dziećmi sierotami, dziećmi niepełnosprawnymi, wielodzietnymi i ubogimi rodzinami. Jest jedną z tych, którzy domagali się nadania czernihowskim dzieciom statusu poszkodowanych w wyniku katastrofy czarnobylskiej. Zawsze była nieobojętna, inicjatywna, życzliwa, potrafiła bronić interesów ludzi. Udowodniła to, będąc deputowaną Czernihowskiej Rady Miejskiej w latach 1994–1998. Jako działaczka społeczna i artystka Centrum Filharmonii wiele zrobiła dla wychowania młodzieży w duchu patriotyzmu, szacunku do historii i dziedzictwa kulturowego. Raisa Reszetniuk-Kostarczuk była laureatką kilku konkursów i nagród, otrzymywała honorowe odznaki ministerstw kultury i sztuki, oświaty i nauki, obwodowych i miejskich struktur. Raisa Iwaniwna jest zasłużoną artystką Ukrainy, laureatką nagród im. M. Kociubynskiego i Zofii Rusowej, a jej dziedzictwo naukowo-pedagogiczne sprowadziła na Ukrainę i doprowadziła do jego uznania. Niech lekką będzie jej Ziemia Ojczysta, a Dusza zamieszka w Królestwie Niebieskim. Chylimy głowy przed jej jasną pamięcią. Siostry ze Związku, Muzeum i rodzina Kociubyńskich, czernihowscy działacze Proświty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Misja Cyryla i Metodego

24 maja w Ukrainie cerkwie obrządku wschodniego czczą sołuńskich braci-chrześcijan Cyryla i Metodego, twórców alfabetu słowiańskiego. Święci Cyryl (w świecie — Konstantyn; 827—869) i Metody (815—885) urodzili się w dawnym mieście Saloniki, pochodzili z szlacheckiej rodziny, więc zagwarantowana im była błyskotliwa kariera świecka. Lecz oni z niej zrezygnowali i wybrali inną ścieżkę życiową. Począwszy od 863 roku, mieszkali na terytorium Moraw (dzisiejsze Czechy) i zajmowali się lingwistyką, stworzyli alfabet, który znany jest pod nazwą cyrylica. Zdjęcie Dmytra Nikonorowa Taras LECHMAN, dziennikarz Bracia przetłumaczyli na język starosłowiański najważniejsze fragmenty Ewangelii i Apostołów, które czyta się w cerkwiach podczas odprawiania Nabożeństw, a także Psałterz i inne księgi liturgiczne, stworzyli szkołę dla przyszłych duchownych, w której uczyło się około 50 osób. Misja Cyryla i Metodego wśród plemion słowiańskich odniosła wielki sukces, chociaż ich działalność misyjna okazała się niełatwa, spotkała się z ostrym sprzeciwem niemieckich misjonarzy, którzy bez zastrzeżeń uważali, że komunikować się z Bogiem i czytać Jego Słowo można tylko w trzech językach, w których sporządzono napis na Pańskim Krzyżu — hebrajskim, greckim i łacinie. Ależ wtedy okazuje się, że Pismo Święte pozostanie niedostępne dla wszystkich… Chociaż Syn Boży przyszedł na świat do wszystkich ludzi, którzy uwierzą w Niego. I jak w takim przypadku wytłumaczyć wydarzenie Zesłania Ducha Świętego, kiedy apostołowie nagle zaczęli rozumieć i przemówili różnymi językami świata, aby głosić Ewangelię każdemu stworzeniu na ziemi… W 866 roku (możliwe, że w 867 roku) Cyryl i Metody przybyli do Rzymu, gdzie spędzili ponad dwa lata, mieszkając w greckim klasztorze, wytrwale przepisując i redagując już przetłumaczone przez siebie teksty. Jednak mieli również cel dostać się na audiencję do papieża. Wiadomo, że w 867 roku zmarł Papież Rzymski Mikołaj I i na tron papieski wybrano Adriana II. To właśnie on przyjął braci jako posłańców nowego świata słowiańskiego. Zrobił to z wielkimi honorami, wysoko ocenił i zatwierdził ich działalność, a także (to jest najważniejsze!) potwierdził prawo do używania języka słowiańskiego w nabożeństwach cerkiewnych i księgach liturgicznych. Tamże, w Rzymie, w bazylice św. Piotra Cyryl został wyświęcony na biskupa, a Metody — na kapłana. Lecz, niestety, podczas pobytu w Rzymie Święty Cyryl ciężko zachorował i zmarł 14 lutego 869 roku. Pochowano go w Rzymie. W Wiecznym Mieście do dziś znajduje się grób twórcy cyrylicy. Przed śmiercią powiedział swojemu bratu: „My z tobą byliśmy jak para wołów, które orzą jedną niwę. I oto ja padam na bruździe, kończąc dzień swój, a ty, choć kochasz górę Olimp, to dla tej góry nie porzucaj oświecenia Słowian, bo przez nie możesz jeszcze lepiej osiągnąć zbawienie”. Metody kontynuował pracę oświatową wśród narodów słowiańskich. Jak twierdzą niektóre źródła, przebywał na terenach dzisiejszej Ukrainy. W Welehradzie (Czechy), gdzie Metody spędził ostatnie lata życia, przy pomocy swoich uczniów przetłumaczył na język starosłowiański cały Stary Testament (oprócz ksiąg Machabejskich), Nomokanon — Zasady Świętych Ojców, a także Pateryk (opisy życia świętych). Święty Metody przewidział datę swojego odejścia do Wieczności. Zmarł oświeciciel 6 kwietnia 885 roku w wieku 70 lat. Pochowano go w świątyni katedralnej Welehradu. Obrządek pogrzebowy został odprawiony w trzech językach — słowiańskim, greckim i łacińskim. PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2 0 1 4 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 UAH Kod pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 UAH 15 kop. na rok na rok 113 UAH 10 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 UAH 40 kop. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w maju — 14 800

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn