Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Temat, który nie podlega zapomnieniu

Слово Просвіти, №20 за 2014 рік

Krym, odcięty od Morza Śródziemnego, bez kluczy do Bosforu, z dala od jakichkolwiek szlaków handlowych, dusi się na dnie głuchego worka. Zewnętrznej agonii Krymu odpowiada wewnętrzna. Początkiem wszelkiego południowego gospodarowania jest woda. Tatarzy i Turcy byli wielkimi mistrzami nawadniania. Potrafili wyłapywać najdrobniejszy strumień wód gruntowych, kierować go glinianymi rurami do przestronnych zbiorników, umieli wykorzystywać różnicę temperatur, która powoduje opadanie pary i rosy, umieli niczym układem krwionośnym nawadniać sady i winnice na zboczach gór. Zamiast wspaniałych miast… Rosjanie zbudowali kilka nędznych miast powiatowych według rosyjskiego szablonu i… dla katarzyńskiej reklamy ponazywali je pseudoklasycznymi imionami — Sewastopolami, Symferopolami, Eupatoriami. …To muzeum złego smaku, które pretenduje do rywalizacji z międzynarodowymi europejskimi kurortami na Riwierze, zapewne tak i pozostanie na Krymie jedynym w swoim rodzaju pomnikiem „epoki rosyjskiej”. …Fakt, że ziemię nieustannie odbierano ludziom, którzy kochali i umieli ją uprawiać, a na ich miejsce osiedlali się ci, którzy umieli niszczyć to, co uporządkowane; że pracowitą i lojalną ludność tatarską zmuszano do kilku tragicznych emigracji do Turcji, bo w błogim klimacie wszechrosyjskiej gruźlicy takie a takie zasługi. Rozkaz zostaje wydany i pod nazwą pustej niczyjej ziemi odchodzą do szanownych cywilizatorów krymskich tatarskie sady i winnice. Mierniczowie mylą się i przez pomyłkę, zamiast 5000 dziesięcin, wytyczają 13000”. „Jakiś Tatar dowiaduje się, zdziwiony, że sprzedał swój majątek rosyjskiemu panu i dostał za niego tyle a tyle pieniędzy, a jako że jest niepiśmienny, przy takich a takich świadkach, podpisał się taki a taki***”. Słyszeliście?! Słuchajcie dalej!.. „Przy starodawnym prawie tatarskim, że nauka dzieci jest obowiązkowa, że dzieci od 6 do 15 lat, chłopcy i dziewczęta, powinny uczęszczać do szkoły, panowanie carskich chrześcijańskich cywilizatorów doprowadziło do tego, że 95 procent krymskiej ludności jest niepiśmienna, zupełnie niepiśmienna: i po „chrześcijańsku”, i po „busurmańsku”! ………… I kapią starcze łzy ze smutnych oczu starego Achmeta… „Wcześniej było lepiej”… Bo potem zginał się Achmet przed jedwabiami i przed mundurami: — Selam alejkum, pani! A „pani” brała Achmeta za przewodnika po górach i „kochała” Achmeta… Kochała i pieniądze płaciła… I przychodził Achmet do pani, jagody przynosił, a pani zapraszała Achmeta do jedwabnego łóżka i „kochała” i pieniądze płaciła… I nosił Achmet pani mleko, ser, masło, a pani go „kochała” i za „miłość” pieniądze płaciła… Andrij BONDARCZUK, pisarz, dziennikarz, honorowy obywatel Wołynia, honorowy obywatel Łucka, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji W historii naszego narodu jest wiele tragicznych stron. Szczególnie przybyło ich po przewrocie październikowym 1917 roku. Przerażające żniwo wojny domowej, II wojny światowej, represje, rozstrzeliwania, rozkułaczanie, kolektywizacja, wielkie głody lat 1921—1922, 1932—1933, 1946—1947 pochłonęły dziesiątki milionów istnień. W ciągu 26 lat Ukraina przeżyła trzy (!) Wielkie Głody. Świat czegoś takiego nie znał. Te przerażające, zakrojone na szeroką skalę tragedie wywodzą się z jednego korzenia — dążenia naszych nieprzyjaciół do zniszczenia, ujarzmienia ukraińskiego narodu, jego ducha. Nie mamy moralnego prawa o tym zapominać. Przede wszystkim w interesie naszych dzieci, w interesie młodego i przyszłych pokoleń. Bo zapomniane, a tym bardziej moralnie niepotępione zło ma tendencję do powracania. Najwyraźniej nieprzypadkowo ideowi spadkobiercy sprawców tych tragedii, którzy niedawno byli u władzy, próbowali stłumić naszą pamięć historyczną o zbrodniach. Mało tego, nawet je usprawiedliwić: niekorzystnymi warunkami pogodowymi, koniecznością ekonomiczną, przedawnieniem, wybaczeniem. Lecz zbrodnie przeciwko ludzkości nie mają ani terminu przedawnienia, ani usprawiedliwienia. A kłamstwo adwokatów zbrodni leży na wierzchu. W latach 1932—1933, kiedy Ukraina była na Słuczu i Zbruczu podzielona między dwóch okupantów — ZSRR i Polskę, po obu brzegach rzek jednakowo świeciło słońce, padały deszcze. Jednak na ziemiach, gdzie budowano „świetlaną przyszłość”, szalała głodowa śmierć, a na ziemiach przeciwległego brzegu głodu nie było. Chociaż tam ludzie żyli bardzo biednie, jednak okazywali miłosierdzie swoim braciom Ukraińcom. Lecz ich wozy z chlebem przy granicy zawracano: „Zawracaj! U nas żadnego głodu nie ma!”. Ze wszystkich republik tylko Ukraina była otoczona łańcuchem oddziałów zaporowych, aby nie wypuszczać i nie wpuszczać nikogo, i w tym samym czasie, gdy straszliwy pomór kosił miliony Ukraińców, państwo WKP(b)-KPZR wysyłało odebrane umierającej Ukrainie ziarno za granicę. Zginęło 7—10 milionów ludzi — całe europejskie państwo. Przykro, ale gaśnie zainteresowanie władzy takimi wydarzeniami, niedawni możnowładcy wypleniali nawet wzmianki o nich ze szkolnych podręczników. Stowarzyszeniu Badaczy Wielkich Głodów na Ukrainie państwo nie przeznaczyło na działalność ani kopiejki. A czas też pracuje przeciwko pamięci — odchodzą w niebyt świadkowie, nie wszystkie archiwa są otwarte, badania na ten temat nie są finansowane. Lecz o ile tragedia lat 1932—1933 została mniej więcej zbadana, o tyle powojenny Wielki Głód jest prawie zapomniany, nadal pozostaje białą plamą naszej historii. A pochłonął on 1—1,5 miliona istnień. Niezbadanym tematem jest miłosierdzie, moralny wyczyn ludności Zachodniej Ukrainy, która ratowała miliony głodujących z Południa, Wschodu, Centrum Ukrainy w latach 1946—1947. Oto tylko jedna informacja. Kierownik wydziału rolnego KC KPU Warszawski melduje swojemu kierownictwu: od lutego 1946 roku Zachodnią Ukrainę nakryła fala głodujących ze wspomnianych regionów, a także Rosji… „Latem 1946 roku — pisze on — potok ludności wiejskiej wskazanych obwodów nie zmniejszył się. W czerwcu organy milicji transportowej USRR zdjęły tylko z pociągów towarowych 62 400 osób. A w ciągu dwóch kolejnych dekad lipca 97 tys. 633 osoby”. Mimo biedy i niedostatku, mieszkańcy „banderowskiego” kraju dzielili się z przyjezdnymi ostatnim kęsem. Uwzględnijmy też czas: tutaj wciąż trwała heroiczna walka UPA z oddziałami karnymi i regularnymi wojskami bolszewików. Jednak, na przykład, na Wołyniu nikt z głodujących od UPA nie ucierpiał. Więc poczuwszy dobro i gościnność miejscowych ludzi, wielu przyjezdnych przyrosło do tej ziemi, zostało tu żyć, założyło rodziny. Wymienię tylko jednego. To Hryhorij Ołeksandrowycz Hurtowyj, urodzony w kozackim zaporoskim kraju ze wsi Kornijiwka. Przeżył tam Wielki Głód lat 1932—1933, podczas następnego, powojennego, z grupą swoich ziomków przyszedł ratować się na Wołyń. Tutaj, w osadzie Torczyn, spotkał dobrych ludzi, znalazł swój los. Wołyńska ziemia stała się dla niego ojczystą. Stworzył wspaniałe muzeum krajoznawcze, napisał kilka książek o tematyce historycznej, został zasłużonym pracownikiem kultury, autorytatywnym człowiekiem. Hryhorij Ołeksandrowycz wystąpił z inicjatywą stworzenia pomnika chrześcijańskiego miłosierdzia wołynian, którzy ratowali głodujących. Pomysł przychylnie przyjęła społeczność. Poprzednia władza początkowo też go poparła, ale później zahamowała. Obecna początkowo kontynuowała, ale później przyhamowała. Najwyraźniej dlatego, że pomnik będzie przypominał ideowym spadkobiercom sprawców Wielkiego Głodu o zbrodniach ich poprzedników. Taki znak wdzięczności wszystkim zachodniakom za ich moralny wyczyn w niełatwych również dla nich latach, powinien był powstać przynajmniej w jednym z regionów, skąd masowo przyjeżdżali głodujący. Lecz dobro zapomina się szybko. Przeciwnie, znajdują się ludzie, którzy rozpalają między tymi regionami wrogość, upubliczniają schizofreniczną ideę rozłamu Ukrainy, bezpodstawnie wypominają „my was karmimy”. Lecz opamiętajcie się! To mówi wasza okaleczona komunistyczną ideologią świadomość, tabu na prawdę historii nie pozwala wam przejrzeć. Nie ma podstaw do popisywania się: Południe (w szczególności Donbas, Krym), Wschód też dawno karmią się z budżetu państwa. Hryhorija Ołeksandrowycza znałem dobrze, pomagałem i pomagam zrealizować jego pomysł. Ale największym bólem dla niego była wiadomość od jego ziomków, że tam zapominają o strasznej biedzie, o ukraińskim języku, pieśni. A jego wdzięcznością dla wołynian była pełna poświęcenia praca, ofiarność oraz inicjatywa upamiętnienia moralnego wyczynu wołynian. Autor tego materiału jest jednym z tych, którzy przeżyli te niełatwe czasy, pisze o nich, bada ten temat. Szczera wdzięczność tym, którzy pracowali i pracują nad nim — ukraińskim i zagranicznym badaczom. Jednak ta literatura ukazuje się w znikomych nakładach, a świadków, dzieci wojny, staje się coraz mniej. Bolesny temat nie podlega zapomnieniu. Chodzi nie tyle o udokumentowane już w archiwach, muzeach, w książkach fakty, co o zachowanie, utrwalenie wspomnień ludzi o wydarzeniach, których byli naocznymi świadkami, ich krewnych, bliskich: kto się ratował, kto ratował. Żyjących na Ukrainie i za granicą. Ich opowieści staną się dokumentami historii. Obecna władza ma wiele pilnych i ostrych problemów, skarbiec jest pusty. Więc liczyć trzeba tylko na własne możliwości, na dobrowolnych pomocników jako współautorów przyszłej książki. Tytuł jej, najwyraźniej, będzie taki: „Zapomniany Wielki Głód. Zapomniane miłosierdzie. 1946—1947 rr.”. Do teczki z tym nagłówkiem trafiły już pierwsze materiały. Chodzi nie tylko o zachodni region. Bardzo potrzebne są wspomnienia ludzi z najbardziej poszkodowanych obwodów Południa, Wschodu, Centrum Ukrainy. Realizować tak zakrojony na szeroką skalę zamysł ograniczonymi siłami jest niemożliwe. Dlatego ze szczera i pokorną prośbą zwracam się przede wszystkim do świadków (a są to przeważnie dzieci wojny), ich krewnych, bliskich, do swoich kolegów dziennikarzy, pisarzy, krajoznawców, do pracowników oświaty, archiwów, kultury, historyków, deputowanych wszystkich szczebli, wykładowców i studentów uczelni wyższych, właściwie wszystkich nieobojętnych na historię swojego kraju, rodu, Ukrainy. Tak, na przykład, tworzyli narodową księgę-memoriał, księgę-budziciela „33-i. Wielki Głód” w 1990 roku Lidija Kowalenko i Wołodymyr Maniak, fundamentalne wydania „Czarna księga Ukrainy” (opracował Fedir Zubanycz), dwutomnik „Pamięć narodu: ludobójstwo na Ukrainie głodem 1932—1933 lat. Świadectwa” Stowarzyszenie Badaczy Wielkich Głodów na Ukrainie, Fundacja Ukraińskiego Ludobójstwa, Instytut Historii Ukrainy NAN Ukrainy. Opracowali Ołeksandra Weselowa, Ołeksandr Nikiliew i inni. Mogą to być i nowe, nieznane świadectwa, opowieści, zapisy, i już upublicznione w drukowanych, elektronicznych, przewodowych mediach, ogólnoukraińskiej, regionalnej, branżowej, rejonowej prasie. Autorstwo każdego, źródło zostanie zachowane. Grupa robocza czeka na Państwa materiały i z góry jest wdzięczna za pomoc w społecznie ważnej sprawie. Adres elektroniczny: [kontakt ukryty] lub ([kontakt ukryty]) Adres pocztowy: 43005 m. Łuck-5 skr. poczt. 29

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn