Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

«I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…»

Слово Просвіти, №20 за 2014 рік

Tylko Taras Szewczenko mógł wypowiedzieć te słowa… Tylko on mógł (i miał prawo!) tak zwrócić się do Ukraińców… Dlatego też obecnie — w roku 200-letniego jubileuszu Wielkiego Poety i Artysty, kiedy przeżywamy najtrudniejszy okres w umacnianiu odradzającej się ojczystej Niepodległości, wszystko, co przez niego napisane, odczytuje się i rozumie głębiej; wszystko, co z nim związane, widziane jest w nowym świetle. Ukraina bez wątpienia będzie kontynuować swoją historyczną drogę do Europy. Właśnie dlatego myślmy o przyszłości, przemyślujmy wczorajszość i dzisiejszość oraz wyciągajmy zdecydowane wnioski dotyczące mitów o szczególnym „braterstwie” z północnym sąsiadem. Teraz, gdy cała międzynarodowa demokratyczna wspólnota okazuje wsparcie Ukrainie i potępia moskiewskiego najeźdźcę, pewnym odzwierciedleniem obecnych wydarzeń wydają się strony kroniki utrwalania niegasnącego w wiekach wizerunku T. Szewczenki i jego Słowa (ukraińskiego słowa) na świecie. Witalij ABLICOW. Pomnik Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie, a Jurijowi (George’owi) Waszyngtonowi w Kijowie. Badacze-szewczenkolodzy doliczyli się 1384 pomników T. Szewczenki, ustawionych na naszej planecie (1256 — na Ukrainie, 128 — w 35 krajach zagranicznych). Nikt z działaczy kultury na świecie nie może rywalizować z autorem „Kobziarza”. Wszystkie monumenty, popiersia, stele wzniesiono jako symbole uznania unikalnego talentu i wolnościowych dążeń wybitnego Ukraińca. Historia wzniesienia pomników T. Szewczenki w stolicy USA i ZSRR jest zarówno pouczająca, jak i poznawcza w kronice ogólnoświatowego czczenia Poety-Artysty, dlatego istnieje potrzeba powrotu do letnich dni 1964 roku. Świat w tamtym okresie przeżywał względne uspokojenie, kruchą równowagę w napiętej atmosferze „zimnej wojny” — ideologicznej konfrontacji dwóch światowych supermocarstw jądrowych — sojuszników-zwycięzców w II wojnie światowej. W październiku 1962 roku ekscentryczny łżedemokrata i pseudoliberał Nikita Chruszczow, który przejął sztafetę zarządzania komunistycznym imperium od kremlowskiego krwawego dyktatora Stalina, postanowił zaostrzyć amerykańsko-radziecką rywalizację, potajemnie rozmieszczając na terytorium Kuby (wyspie w odległości około 100 kilometrów od granic USA) radzieckie rakiety. Jedynie dzięki opanowaniu i zrozumieniu, że trzecia wojna światowa może stać się ostatnią na planecie Ziemia, Prezydent USA J. Kennedy znalazł kompromisowe rozwiązanie dla uniknięcia tragedii — rakiety pospiesznie zwrócono do ZSRR. Świat odetchnął z ulgą. Zrozumiałe, że militarna i ideologiczna konfrontacja to rzeczy nieporównywalne. Ale wydarzenia czerwca 1964 roku w Waszyngtonie i Moskwie z nie mniejszą uwagą przyjmowała światowa opinia publiczna. Międzynarodowa wspólnota była zdumiona skalą antyamerykańskiej kampanii, rozpętanej przez Moskwę z powodu odsłonięcia w zamorskiej stolicy pomnika Tarasa Szewczenki na cześć 150. rocznicy wielkiego Poety-Artysty. Tak autor „Kobziarza” podzielił świat na tych, którzy wyznawali cywilizowane ogólnoludzkie wartości duchowe, i tych, którzy otwarcie ignorowali je, żyjąc zatrutymi wspomnieniami o imperialnej przeszłości (przegrawszy w ekonomicznej rywalizacji z wolnym światem, doprowadziwszy ZSRR do całkowitego bankructwa, kremlowscy liderzy doprowadzili do. Pomnik T. Szewczenki w Waszyngtonie przedstawicieli, a także senat. Decyzję (jako odpowiednią ustawę) podpisał prezydent D. Eisenhower. Środki na pomnik zebrała amerykańska emigracyjna społeczność. W lipcu 1962 roku inicjatorzy otrzymali 17 projektów przyszłego monumentu, które musiało rozpatrzyć autorytatywne jury, w składzie którego byli artysta A. Andrusiw, pisarz U. Samczuk, amerykańscy twórcy — szefowie związków twórczych i przedstawiciele środowisk uniwersyteckich. Jury, które zebrało się w Ukraińskim Instytucie Ameryki, wyłoniło zdobywcę pierwszej nagrody konkursu, rzeźbiarza L. Mołodojanina (nagroda 1500 dolarów). Druga nagroda przypadła A. Darahanowi (1000 dolarów) — autorowi pomnika T. Szewczenki w Winnipeg (Kanada). Wybrano miejsce budowy pomnika w prestiżowej dzielnicy amerykańskiej stolicy, gdzie znajduje się kilka ambasad. Entuzjastów, którzy dokładali starań, aby marzenie milionów zagranicznych Ukraińców się spełniło, witał listem ówczesny Prezydent USA J. Kennedy. Budowę monumentu rozpoczęto z wiarą, że nadejdzie czas i w Kijowie powstanie pomnik J. Waszyngtona (niestety, to się nie stało, chociaż od dnia odrodzenia Ukraińskiej Niepodległości minęło ponad dwadzieścia lat). Pomnik w Winnipeg. Reakcja Kremla była błyskawiczna, ale skazana na porażkę. Amerykańskie wydarzenia wywołały poruszenie w moskiewskiej wierchuszce partyjnej. Przypomniano sobie historię z wydaniem w Kijowie (oczywiście pod ścisłą kontrolą Moskwy) pierwszej ukraińskiej encyklopedii „URE”, która była odpowiedzią na ukazanie się „Encyklopedii ukrainoznawstwa” (projekt zrealizowany przez europejskie Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki w Sarcelles niedaleko Paryża). Pierwszy tom „EU” wyszedł w 1949 roku (cały projekt — trzy tomy części ogólnej i 10 tomów słownikowych). Tomy „URE” zaczęły pojawiać się dopiero po dziesięciu latach. Wtedy ZSRR kierował już N. Chruszczow. Nawet po kryzysie karaibskim pozostał on zagorzałym zwolennikiem rywalizacji między kapitalistycznym a socjalistycznym systemem politycznym, wzywał za wszelką cenę „dogonić i prześcignąć Amerykę”, za co otrzymał w historii miano woluntarysty (zwolennika idei realizacji programów nie zgodnie z logiką obiektywnych praw postępu społeczeństwa, a subiektywnymi decyzjami poszczególnych osób). W ten sposób Taras Szewczenko i jego twórczość stali się obiektem bacznej uwagi liderów dwóch supermocarstw oraz ich otoczenia. Oficjalna Moskwa, jak tylko mogła, starała się wpłynąć na przebieg waszyngtońskich wydarzeń. Przede wszystkim zainicjowano ostrą wojnę informacyjną między Moskwą a Waszyngtonem (ściślej mówiąc, między kremlowskimi ideologami a przywódcami amerykańskiej diaspory ukraińskiej). Nie z własnej woli uczestnikami tej żabio-mysiej wojny stali się znani przedstawiciele krajowej elity twórczej i naukowej. 29 listopada 1963 roku w „Literaturnej Ukrainie” opublikowano „Słowo do Ukraińców, do ukraińskiej społeczności w USA, do Komitetu Pomnika T. H. Szewczenki”. 34 sygnatariuszy zaadresowało za ocean list protestacyjny, w którym ostrzegali zarówno diasporę, jak i oficjalne osoby w USA przed próbami wykorzystywania imienia Szewczenki w celach politycznych (nazwisk sygnatariuszy nie wymieniamy, ponieważ, jak okazało się później, większość z nich dowiedziała się o liście z oficjalnej prasy; o ich zgodę na udział w brudnej kampanii nikt nie pytał — wszystko rozstrzygał kijowski KC KPU). Można by zrobić tylko jeden wyjątek. I to tylko dlatego, że W. Korotycz (właśnie o nim mowa) swoich ideologicznych upodobań nie zmienił: jeszcze niedawno był aktywnym zwolennikiem i obrońcą minionej grabieżczej władzy, co więcej, był osobistym propagandystą jej lidera-recydywisty w telewizji i mediach. W ogóle, jeśli być dokładnym, to ukrainofobiczna, anty-szewczenkowska wojna informacyjna Kremla nie ustawała nigdy. Autora „Kobziarza” pragnęli uczynić „swoim” wszyscy. Ze wspomnień wiadomo, że N. Chruszczow mówił tak: „Puszkin — to dobrze, ale to obszarnik, a Szewczenko — to chłop, pańszczyźniany”. Jeśli chodzi o wydarzenia, o których mowa, to w lutym 1961 roku gazeta „Swoboda” (założona przez ukraińską diasporę jeszcze w 1893 roku) opowiadała swoim czytelnikom o aktywizacji brudnej kampanii dotyczącej decyzji o budowie pomnika T. Szewczenki. Moskiewska gazeta „Sowietskaja kultura” udostępniła swoje łamy literaturoznawcy M. Parchomience (w 2-tomowym „Słowniku szewczenkowskim” przedstawionym jako szewczenkoznawca (?!) i ten wystąpił z artykułem „Taras Szewczenko i orędownicy zimnej wojny” (24.12.1960). Fałszywą podróbkę przedrukowała kijowska „Radianśka kultura” 29.12.1960 roku. Kontynuowała temat „Literaturna hazeta”, gdzie poprzedniego autora poparł kandydat nauk O. Mazurkewycz (również przedstawiony w 2-tomowym „Słowniku szewczenkowskim” jako akademik-szewczenkoznawca (?!)

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn