Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Taras Szewczenko — historyk i polityk

Слово Просвіти, №20 за 2014 рік

Twórcza grupa nauczycieli języka ukraińskiego i literatury z placówek oświatowych miasta Chmielnickiego z powodzeniem współpracuje z towarzystwem „Proświta”. Niedawno, w ramach edukacyjno-oświatowego projektu „Wieczny jak naród”, odbyło się kolejne spotkanie, podczas którego podstawą komunikatów stały się materiały pracy naukowej Łuki Łuciwa „Taras Szewczenko — pieśniarz ukraińskiej sławy i wolności”. Książka, wydrukowana w USA w 1964 roku, jest własnością Domu Ludowego „Proświty”, gdzie też odbyło się zebranie. Pomnik w Moskwie, któremu przepowiadał, że odtąd przedstawiciele narodów, które jeszcze pozostają w statusie kolonii, „u stóp tego wielkiego Ukraińca będą wołać: „O, Boże, jak długo, jak długo?”. Nawiasem mówiąc, wydarzenia, które towarzyszyły wzniesieniu pomnika T. Szewczenki, jeszcze bardziej zjednoczyły diasporę. Na przykład w uroczystościach wzięli udział znani teraz także na Ukrainie wybitni hollywoodzcy aktorzy Jack Palance (Wołodymyr Palahniuk) oraz Mike Mazurki (Mychajło Mazurkewycz). Jack Palance po wystąpieniu w języku ukraińskim przeczytał w angielskim tłumaczeniu na uroczystościach ku czci Szewczenki poemat „Meni odnakowo, czy budu…” (Nie dbam o to, czy będę…). Od 1964 roku 27 czerwca, kiedy w Waszyngtonie 34. prezydent D. Eisenhower odsłonił pomnik T. Szewczenki, uważany jest w USA za dzień ukraiński. Moskwa wyprzedziła Amerykę o trzy tygodnie. W stolicy ZSRR pomnik T. Szewczenki odsłonięto 10 czerwca 1964 roku. Tutaj M. Chruszczow nie tylko dogonił Amerykę, ale i wyprzedził ją. Innymi słowy, wziął rewanż za przegraną w stworzeniu pierwszej współczesnej ukraińskiej encyklopedii. Ponieważ w totalitarnym Związku Radzieckim wszystko rozstrzygali liderzy KPZR, to i konkurs, i inne działania odbywały się formalnie. Tym bardziej, że czasu zespół autorski młodych rzeźbiarzy i architektów miał niewiele. Czołowi pisarze Ukrainy M. Rylski i P. Tyczyna protestowali przeciwko interpretacji wizerunku autora „Kobziarza”, ale ich głosy utonęły w falach ogólnego „odobriamsa”. Tym bardziej, że kroczący w zadumie Poeta, ubrany w szynel-pelerynę (której nigdy w życiu nie nosił!), spodobał się M. Chruszczowowi. Wszystko to miało swoje naturalne konsekwencje: pośpiech w wznoszeniu monumentu doprowadził do tego, że zaistniała potrzeba jego renowacji, która trwała całą dekadę. Zatem można mówić nie o odnowionym, a o nowym pomniku T. Szewczenki. Dziś stało się wiadome więcej na temat sprowokowanej przez Moskwę zaciętej konfrontacji ideologicznej między ZSRR a USA. Precedens uhonorowania T. Szewczenki — przedstawiciela narodu, który nie należy do historycznych współzałożycieli USA, był. Walentyna POPŁAWSKA, kierownik grupy twórczej, nauczyciel-metodyk Szkoły Ogólnokształcącej nr 8, m. Chmielnicki. Autor tej książki należy do tego ukraińskiego pokolenia, które czynem i słowem, albo — dokładniej — bronią i piórem walczyło o miejsce dla Ukrainy na świecie. Wiadomo, że doktor filozofii, członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, ukraiński dziennikarz, literaturoznawca, krytyk literacki Łuka Jurijowycz Łuciw urodził się w 1895 roku na Lwowszczyźnie. Zdobywał wykształcenie w Gimnazjum w Drohobyczu, a później jednocześnie studiował na Uniwersytecie Karola oraz na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Pradze. Obronił dysertację na temat „Taras Szewczenko w literaturach słowiańskich”. Walczył w szeregach Ukraińskich Strzelców Siczowych oraz Ukraińskiej Armii Halickiej. Emigrował do USA. Łuka Łuciw jest autorem książek o M. Szaszkiewiczu, O. Kobylańskiej, I. France, W. Stefanyku i T. Szewczence. Złożywszy broń po walkach wyzwoleńczych, Łuka Łuciw wziął do rąk jeszcze straszniejszą dla wroga broń — pióro, i swoją twórczością kontynuował zapoczątkowaną niegdyś bronią walkę o ukraińską prawdę i wolność. Zmarł Łuka Jurijowycz Łuciw w 1984 roku w USA. Praca naukowa Łuciwa jest dla nas ważna tym, że analizuje on twórczość Szewczenki nie przez pryzmat komunistycznej ideologii, jak to robili radzieccy szewczenkolodzy, a prawdziwie, bezstronnie. Autor badania cytuje w swojej pracy wielu znanych szewczenkologów: P. Kulisza, S. Smal-Stockiego (studiując na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Pradze, słuchał jego wykładów), I. Pilhuka, L. Biłeckiego, M. Rylskiego, Je. Małaniuka, M. Kostomarowa, D. Doroszenkę. Bardzo często na stronach swojego badania autor polemizuje z ówczesnym dyrektorem Instytutu Szewczenkowskiego przy Akademii Nauk USRR Je. Kyrylukiem. Właśnie Je. Kyryluk negatywnie wypowiadał się o Łuce Łuciwie, oskarżając go o zniekształcanie historii literatury ukraińskiej i sprzedajność. Na co Łuciw mu odpowiedział: „Je. P. Kyryluk nie może zrozumieć, że w wolnym świecie można bezinteresownie pracować zgodnie ze swoim sumieniem”. Czyli utwory Szewczenki badacze analizowali różnie, zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Badanie Łuciwa łączy dwa najważniejsze aspekty w twórczości T. Szewczenki — historyczny i polityczny. Zgadza się on z opinią historyka D. Doroszenki, że „Szewczenko miał swoją własną myśl, swoje własne poglądy, które nie zawsze zgadzały się z myślami i poglądami jego uczonych przyjaciół”. On swoją genialną intuicją czasami nawet wyprzedzał poglądy, do których dochodziła ukraińska historiografia. A Drahomanow twierdził, że „Szewczenko stał przed swoimi uczonymi przyjaciółmi, kijowskimi słowianofilami i gorącą myślą społeczną, i takim samym ukraiństwem”. Na posiedzeniu do dyskusji wybrano utwory „Kobziarza”, które dotyczą różnych wydarzeń historycznych i postaci. W szczególności — poemat „Zastupyła czorna chmara” (Zastąpiła czarna chmura), który poświęcony jest jednemu z najwybitniejszych hetmanów Ukrainy, Petrowi Doroszence. Szewczenko stoi po stronie Doroszenki, który nie chciał służyć Moskwie. Wyraża żal z powodu tego, że „Zapomnieli na Ukrainie sławnego hetmana”. Je. Kyryluk twierdził, że Doroszenko złożył klejnoty i przeszedł na stronę Rosji. Boi się napisać, że Moskwa nie pozwoliła Doroszence żyć na Ukrainie i że hetman przebywał na zesłaniu, tak jak Szewczenko, kiedy pisał ten poemat. Łuciw twierdzi: „Biedniż ci uczeni i nieszczęsna ta nauka, która musi wykrzywiać prawdę o utworze poety. Tak oto przyszło ukraińskiej zniewolonej nauce służyć Moskwie, oszukując ukraiński naród w tak ważnej sprawie, jak twórczość jego największego poety”. Ostatnim utworem Szewczenki, który badał Łuka Łuciw, była poezja „Buwały wojny j wijśkowiji swary” (Bywały wojny i wojskowe swary). Tutaj Szewczenko wspomina zdrajców w liczbie mnogiej, bo było ich wielu. To zmoskwiczeni Ukraińcy, którzy „gryzą, żrą i niszczą stary dąb”, a stary dąb — to, oczywiście, Ukraina. Ale Szewczenko nie był pesymistą, wierzył, że od korzeni zielone pędy rosną. Zatem narasta młode pokolenie. I kiedy te pędy wyrosną — Ukraina zdobędzie wolność. Z takim twierdzeniem Łuki Łuciwa zgodzili się wszyscy uczestnicy nauczycielskiego zebrania.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn