Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ucieleśnienie ducha historii

Слово Просвіти, №20 за 2014 рік

Mistrzyni ceramiki monumentalnej i sztalugowej, malarka i graficzka Halyna Sewruk to barwna przedstawicielka środowiska kijowskich intelektualistów lat 60.—80. Głębokie filozoficzne podłoże jej dzieł oraz awangardowe podejście do tematów są szczególnie aktualne obecnie, gdy w przeciwieństwie do „szarowarszczyzny” i obcej subkultury musimy podnosić prawdziwe wartości artystyczne. Nowa retrospektywna ekspozycja dzieł artystki, która została otwarta 12 maja w kijowskiej galerii „Mystetś”, otwiera również perspektywę na postrzeganie zupełnie innych, zapomnianych w ostatnich latach Kijowa i Rusi Kijowskiej — ojczyzny myślicieli i budowniczych, edukatorów i artystów. Na wystawie zaprezentowano ponad sto dzieł malarstwa, grafiki i ceramiki sztalugowej znanej ukraińskiej artystki. Przedstawiamy artykuł jednego z wielbicieli i pierwszych badaczy twórczości Halyny Sewruk. Bohdan HORYŃ Na niełatwą drogę samodzielnego życia twórczego Halyna Sewruk weszła 55 lat temu po ukończeniu Kijowskiego Instytutu Sztuki. Dla rozwoju i utwierdzenia osobowości twórczej wielkie znaczenie ma środowisko — nie byle jakie, lecz doborowe, odpowiadające potrzebom artysty. Świat (z pewnymi wyjątkami) jest przeważnie ustrukturyzowany. Nawet na niebie gwiazdy są skupione w gwiazdozbiory (jest ich 88), przy czym w dawnych czasach za gwiazdozbiory uważano nie każde skupisko gwiazd, a jedynie, że tak powiem — elitarne, te, które są obdarzone jasnym światłem — gwiazdy o słabym świetle do gwiazdozbioru nie należą. Na duchowym niebie Ukrainy talenty-gwiazdy, które w różny sposób są oddalone od nas w czasie i przestrzeni, również są skupione w oddzielne grupy: gwiazdozbiory talentów sztuki teatralnej, sztuki filmowej, muzyki, literatury, sztuk plastycznych. Najbliższe nam w czasie i przestrzeni są te gwiazdozbiory, które uformowały się na duchowym niebie Ukrainy w latach 60. ubiegłego wieku. W tamtym czasie teatr, sztuka filmowa, literatura, sztuki plastyczne obfitowały w talenty, między którymi w Klubie Twórczej Młodzieży odbywała się aktywna komunikacja. Wiktor Zarećkyj, Ałła Horska, Halyna Zubczenko utrzymywali przyjacielskie kontakty z autorytatywnymi literaturoznawcami Iwanem Switłycznym, Mychajłyną Kociubynśką, poetami Mykołą Winhranowśkym, Wasylem Symonenkiem, Wasylem Stusem, historykiem sztuki Hryhorijem Łohwynem — wymieniam tylko tych, którzy są już w niebie. Wśród takiego skupiska talentów kształtowały się światopogląd, poglądy estetyczne i filozoficzne, postawa obywatelska wybitnej mistrzyni malarstwa, grafiki, ceramiki, sztuki monumentalnej, zasłużonej artystki Ukrainy Halyny Sewruk. Podobnie jak pierwsi chrześcijanie, wielu szestdziesiatnyków było neofitami, którzy, rozczarowawszy się wprowadzonymi przez system totalitarny kanonami życia społecznego i kulturalnego, obrali za swoje credo nonkonformizm — niezgodę na istniejącą ideologię i pseudokulturę. Halyna Sewruk to wyrazista przedstawicielka neofitów-szestdziesiatnyków. Zerwała z socrealizmem, naturalistyczną obrazowością w malarstwie i grafice, fałszywym internacjonalizmem, którym przykrywał się rosyjski imperializm komunistyczny, dołączyła do narodowo-kulturalnego ruchu szestdziesiatnyków. Artystka wytrwale budowała w sobie nowy świat, szukała pierwowzorów, pierwszych źródeł własnego rodu i narodu, rozmyślała nad szewczenkowskim „Kim? za co zakute?”, zagłębiała się w mitologię, znajdując w niej zdumiewającą duchową i estetyczną atrakcyjność. Folklorystyczna demonologia pobudzała fantazję, otwierała szeroką przestrzeń dla poszukiwań twórczych. Mistrzyni zakochuje się w starożytności, przemyśliwując poprzez obrazy artystyczne różne okresy ukraińskiej historii. Od mitologii przechodzi do epoki kozackiej, do tworzenia obrazów szlachetnych, mężnych ukraińskich rycerzy, postaci ukraińskiej historii XVI—XVII w. — Samijła Kiszki (1969), Petra Konaszewycza-Sahajdacznego (1969), Bohdana Chmielnickiego z wojskiem (1970), Naływajki (1975), Sirki (1976), Iwana Honty (1979), kończąc ten cykl kompozycjami z obrazami Bajdy (1998) oraz Iwana Mazepy (1997). Dowolnie traktowane przez artystkę groteskowe postacie ze świadomą deformacją budowy anatomicznej wywołują bogate skojarzenia, oddają burzliwy duch epoki, duch zaporoskiej wolnicy. Zastosowaniem kolorowych szkliw, wtrąceniem w kompozycje różnych kolorów smalty artystka wzbogaciła emocjonalny wpływ obrazów. W dziełach o tematyce historycznej, która przeważa w twórczości Halyny Sewruk, czuć puls myślenia państwowotwórczego, co jest absolutną rzadkością wśród licznego ogółu artystów. Dzięki radom i konsultacjom historyka Mychajła Brajczewśkiego artystka odkryła dla siebie mało znane postacie w historii Rusi Kijowskiej i z miłością naświetliła je w ceramicznych płaskorzeźbach. Tej pracy poprzedziło głębokie opracowanie materiału historycznego. W cyklu dzieł z historii Rusi Kijowskiej Halyna Sewruk językiem artystycznym odtworzyła wspaniały okres ukraińskiej historii, oddała ducha epoki. W tym cyklu wszystko jest przemyślane, wszystko uwzględnione. Oprócz tworzenia obrazów władców potężnego państwa — księżnej Olgi, Włodzimierza Wielkiego, Jarosława Mądrego i jego córek, artystka z uwagą naukowca wyłuskuje imiona ówczesnych pisarzy-kronikarzy, myślicieli, artystów, uwieczniając w ceramicznych płaskorzeźbach architekta Mylonoha (1974), lekarza Agapita (1974), ikonografa Alimpija (1976), metropolitę Iłariona (1978), muzyka Mytusę (1979), śpiewaka Bojana (1979), obdarzając te obrazy promieniującą dobrocią, wysoką kulturą wewnętrzną. Większość tych obrazów weszła w umieszczoną w hotelu „Turyst” monumentalną kompozycję „Miasto na siedmiu wzgórzach” (1985—1987) — panneau, które wytrzymuje konkurencję ze światowymi odpowiednikami, jest wdzięcznym materiałem do analizy porównawczej i określenia miejsca twórczości monumentalnej Halyny Sewruk w kontekście światowego doświadczenia w tej dziedzinie. W szeregu dzieł malarstwa i grafiki Halyna Sewruk skoncentrowała uwagę na przemyśleniu dramatycznego okresu ukraińskiej historii lat 70.—80. XX wieku. Emocjonalnie wyostrzone, pełne napięcia pulsującej myśli obrazy i dzieła graficzne z wizerunkami postaci Nadijki Switłycznej („Przebiśnieg”, 1972), Iwana Switłycznego („Na cmentarzu”, 1975), Wasyla Stusa („Medytacja 10”, 2005) — to zator bólu po przeżyciach z tamtych czasów. Te obrazy nabrały symbolicznego brzmienia. W dziełach malarskich i graficznych zwraca uwagę skomplikowana forma wyrazu, symbolika, głębia filozoficzna, przekaz podświadomych poruszeń duszy. Osiągnięcia Halyny Sewruk w różnych rodzajach i gatunkach sztuk plastycznych, wysoki lot jej myśli twórczej i nowatorstwo formy poświadcza otwarta z okazji 85-lecia urodzin artystki retrospektywna wystawa jej dzieł, po raz kolejny potwierdzając, że twórczość Halyny Sewruk to unikalne zjawisko w ukraińskiej sztuce.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn