Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «», s. 3

«Przeładowanie» Szewczenki

Слово Просвіти, №20 за 2014 рік

Zakończenie. Początek na str. 3. Powołanie, by być poetą”, a do tego „z dominującym naświetleniem twórczości poetyckiej: tradycja — nowatorstwo, europejski kontekst kulturowy, w szczególności literacki; znaczenie poetyckiego geniuszu Szewczenki”, przystępuję do dokładniejszego przeglądu ekspozycji. Pierwsza sala rezultatu nie dała. Tekstu, który wprost świadczy o źródłach poezji Szewczenki, w sali już nie ma: Bywało, w niedzielę, zamknąwszy mineję, Ojciec prosi dziada, by ten opowiedział O Koliwszczyźnie, jak kiedyś bywało. („Hajdamacy”) Pośrodku sali nr 2, na górnej półce jednego z czterech, złączonych razem, pionowych szklanych równoległościanów, znajduję balladę „Przyczynna” (almanach „Łastiwka”, 1841). Obchodząc to szklane zbiorowisko, w czwartym znajduję jeszcze „Hajdamaków” (1841), „Czyhyrynśkyj Kobzar” i „Hajdamaków” (1844) oraz „Hamaliję” (1844). Książki leżą jak zwykłe eksponaty. A gdzież słynny „Kobzar” z 1840 roku? Według twierdzenia nieznanego autora koncepcji, „dominanty sal ekspozycyjnych… opracowane są w taki sposób, aby jak najgłębiej przedstawić dorobek Szewczenki poety i malarza”. Ponieważ pierwsza część ekspozycji to bardziej o poecie, logiczne jest, że dominantą tej sali powinien być Poeta. Powinien być! Ale nie jest! Nagle, jak spod naparstka, pojawia się zadeklarowany w TEP temat „Kriepostnoj Pietierburg” („Pańszczyźniany Petersburg”) — z portretami wykupionych poddanych i ogłoszeniem o cenach wystawionych na sprzedaż ludzi. Pokręciwszy się przy szklanych kubach, w prawym rogu sali zauważam jeszcze jeden kub. Podchodzę. Skromnie na półce leży „Kobzar” z 1840 roku. Ten słynny, w którym wybrzmiało surowe ostrzeżenie dla imperium: Śmiej się, srogi wrogu! Lecz nie bardzo, bo wszystko ginie — Sława nie polegnie. („Do Osnowjanenki”) Tych słów w ekspozycji już też nie ma. Jest nieczytelna kopia autografu „Dumka” („Ciężko-trudno na świecie żyć”). Oto i cały raźno zadeklarowany podtemat: „Kobzar Tarasa Szewczenki: ukraińska wersja romantyzmu” (TEP, str. 23). Oto taki „romantyzm”. Oto takie „dominanty”. Oto taki „kontekst”. Czy to muzeum w taki ekspozycyjny sposób produkuje swoją „wersję” konceptualnego uwspółcześnionego literaturoznawstwa? I właśnie dlatego odcina złoty fundusz kolekcji muzealnej — oryginały portretów ukraińskich klasyków? Czasopisma XIX w., gdzie zamieszczono recenzje „Kobzara” — „Majak”, „Litieraturnaja gazieta”, „Syn otieczestwa”, „Otieczestwiennyje zapiski”? A gdzież tam, na dnie tego szklanego kubu, czyli poniżej poziomu, leżą „Eneida” I. Kotlarewskiego, „Kozyr-diwka” oraz „Szelmenko-denszczyk” H. Kwitki-Osnowjanenki. To i cały „Proces literacki pierwszej połowy XIX wieku na Ukrainie” (TEP, str. 23—24). Na lewo od „litprocesu” w szklanej „zbroi” zauważam na ścianie „Autoportret” 26-letniego „przedstawiciela petersburskiej bohemy”. Dziwne tylko, dlaczego znawcy bohemy wcisnęli go w kąt, na peryferie, bliżej zamkniętych drzwi? Zaczepiwszy wzrokiem o filiżanki, spodki, tace, szkatułki, nożyki, kopie portretów wykupionych chłopów pańszczyźnianych, ogłoszenia prasowe o cenach za „sprzedajnych ludzi”, nie mogę pojąć, dlaczego to wszystko jest nawalone w muzeum Szewczenki jak na bazarowym straganie. Dlaczego jest tu miejsce na temat „pańszczyźniany Petersburg” z jego kopiami, a nie ma miejsca na olejne portrety klasyków literatury ukraińskiej (Skoworoda, Kotlarewski, Kwitka-Osnowjanenko, Hułak-Artemowski)? Nie ma miejsca na temat „Szewczenko i teatr”, na kącik ucznia Akademii, na obrazy malarzy — uczniów Briułłowa: Ławrowa, Boryspolca, Soshenki, Baszyłowa. „Chcemy pokazać ekspozycję, która opowiadałaby, że wrodzony dar Szewczenki-rysownika ujawnił się jeszcze przed nauką w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych” — deklarowała zastępczyni dyrektora muzeum T. Czujko (gazeta „Deń”, nr 183, 10.11.2013 roku). Informacja do przemyślenia: w ekspozycji z lat 2006—2013 malarski talent Szewczenki jeszcze przed wstąpieniem do Akademii Sztuk Pięknych był reprezentowany przez 13 prac — były to portrety, kompozycje historyczne (Rzym, Grecja, Ukraina), wątki biblijne. Dzisiaj zaś — tylko dwie! Co przeszkodziło zrealizować wyżej wymieniony zamiar? Może nieuzasadnione „zagęszczenie” Szewczenki? — Na 72 m kw. (sala nr 2) upychają czternaście lat (1829—1843) życia Szewczenki! Sposób i poziom przedstawienia życia i twórczości Szewczenki, zastosowany i zrealizowany w sali nr 2, jest typowy dla całej ekspozycji. Rozczłonkowanie twórczości na Szewczenkę-poetę i Szewczenkę-malarza okazało się nie do wykonania. Nie rozczłonkowuje się on! — „Dobrze wiedziałem, że malarstwo to mój przyszły zawód, mój chleb powszedni, lecz zamiast studiować jego głębokie tajemnice, i to pod kierunkiem takiego nauczyciela, jakim był nieśmiertelny Briułłow, komponowałem wiersze” („Dziennik”, 01.07.1857 roku). Bo przecież „…znać, od Boga i głos ten i te słowa…” — święty dar, któremu grzech się opierać. Ale przecież deklarował: „Malarstwo to mój zawód”. Przeżywał prawdziwą mękę z powodu zakazu malowania, nie mniejszą niż z powodu niemożności pisania. Jak rozdzielić akwarele Szewczenki, „półlegalnie” stworzone na zesłaniu, i wciąż potajemnie zapisywane w wierszowniku wiersze!? Jeśli chodzi o cytowane w nazwie ekspozycji słowa „boskie powołanie”, to wyrażenie to, jak wiadomo, dotyczy misji rytownika. Panowie, czytajcie Szewczenkę uważnie i odpowiedzialnie! Z osiemdziesięciu eksponatów w sali nr 2 Szewczenko jest reprezentowany przez dwanaście prac malarskich, a „dominujące naświetlenie twórczości poetyckiej” sprowadziło się do trzech krótkich fragmentów z „Pryczynnej”, „Do Osnowjanenki”, „Tiażko-ważko”. Słowem, dalej niż deklaracje o priorytetowym przedstawieniu Szewczenki-poety sprawa nie posunęła się. Mącąc zwiedzającym w głowach, modernizatorzy mieszczą w jednej sali to, co było w czterech. W rezultacie takiej „operacji specjalnej” modernizatorzy proponują swoją „wersję Szewczenki” — nie Poety, który zmienił świadomość swojego narodu, a poety, który stworzył „ukraińską wersję romantyzmu” (TEP, s. 23). A żmudne rozdrabnianie struktury na tematy, podtematy, rozdziały — to sposób na pogrzebanie tych tematów na zawsze. Przede wszystkim przy realizacji zadeklarowanego. Na przykład wskazana w TEP podtemat: „Po prostu owidiuszowe przemienienie (tak w tekście — N. K.) (Szewczenko T. „Artysta”). Akademia Sztuk Pięknych. Pobyt w towarzystwie Briułłowa. Rozdział „Briułłow — wzorzec „boskiej sztuki”; Niezapomniane wykłady-improwizacje Briułłowa. Największa szkoła — Ermitaż” — w ekspozycji reprezentowany jest aż… dwoma eksponatami, które dotyczą K. Briułłowa (litografią z jego autoportretu z 1848 roku, która wisi na ścianie, oraz ryciną „Ostatni dzień Pompei”, która leży na dnie szklanego sześcianu w zupełnie innym miejscu). Zwiedzający został oszukany. On „owidiuszowych przemienień”, niezapomnianych wykładów-improwizacji i właściwie „boskiej sztuki” wraz z „największą szkołą — Ermitażem” — w ekspozycji nie widzi. I w ogóle, wielomówność TEP-u — to nie więcej niż słowa napisane na papierze. Eksponatów, które odkrywałyby napisane, w ekspozycji brak. Do wszystkiego jeszcze dochodzą „architektoniczne zabawy” pani Łarysy Skoryk, autorki projektu niby-restauracji, a faktycznie nielegalnej przebudowy budynku. Zamurowali jedno z trzech okien drugiej sali. Przebili w ścianie przejście, zmieniając w ten sposób trasę między salami — żegnaj, słynna amfilado pałacu Tereszczenków!.. Zdezorientowany zwiedzający zaczyna błądzić tam i z powrotem, przechodząc już obejrzane, gubiąc się w tematyce, w chronologii, grupy wycieczkowe zderzają się jedna z drugą… To rzeczywiście coś nowego w praktyce muzealnej! Kiedy trafiasz, według obecnej numeracji, do sali nr 3 — rozumiesz, że oglądać szczególnie nie ma czego. Niewielkie pod względem roz-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn